Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Powodowie M. Ś. i J. Ś. w pozwie z 31 marca 2025 r. skierowanym przeciwko (...) Bank (...) S.A. w W. wnieśli o ustalenie , że zawarta pomiędzy powodami , a pozwanym umowa kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 27 lipca 2011 r. jest w całości nieważna. Powodowie jednocześnie wnieśli o zasądzenie od pozwanej łącznie na ich rzecz kwot 3.813,94 zł i 63.906,73 euro z tytułu zwrotu rat kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 8 marca 2025 r. do dnia zapłaty stanowiących sumę nienależnie pobranych przez pozwaną świadczeń na podstawie ww. umowy , ewentualnie zasądzenie od pozwanej łącznie na rzecz powodów kwoty 7 982,68 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 8 marca 2025 r. do dnia zapłaty stanowiącej sumę nienależnie pobranych przez pozwaną świadczeń na podstawie bezskutecznych postanowień waloryzacyjnych zwartych w ww. umowie oraz ustalenie ,że postanowienia ust. II pkt 2.1.7, 2.2.3 , 2.3.1 i 2.4.4. łączącej strony ww. umowy stanowią klauzule niedozwolone i nie wiążą powodów.

Nadto powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz łącznie kosztów procesu , w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz opłaty od pełnomocnictwa.

W treści uzasadnienia powodowie wskazali , że kwestionowana umowa jest nieważna , gdyż: nie zawiera określenia w umowie kredytowej świadczenia – kwoty kredytu do zwrotu , zawiera nieprecyzyjną i niewykonalną klauzulę denominacyjną , zawiera dowolność jednej ze stron w zakresie określenia świadczenia drugiej strony, zawiera postanowienia abuzywne , w rozumieniu art.385 ¹ § k.c., na podstawie których kredytobiorca był upoważniony do jednostronnego oznaczenia kursu waluty właściwej.

/pozew k.4 – 15/

Pozwany Bank wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów kosztów procesu, w tym zastępstwa procesowego wg norm przepisanych wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictw oraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego , liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Pozew został doręczony w dniu 2 maja 2025 r.

/odpowiedź na pozew k.52 – 111 , EPO k.51/

Pismem procesowym z dnia 18 września 2025 r. powodowie zmodyfikowali powództwo w ten sposób , że wnieśli o:

- zasądzenie od pozwanego na rzecz M. Ś. kwot 1.906,97 zł i 31.953,96 euro z tytułu zwrotu połowy rat kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 8 marca 2025 r. do dnia zapłaty stanowiących połowę sumy nienależnie pobranych przez pozwaną świadczeń na podstawie nieważnej umowy kredytu nr (...) z dnia 27 lipca 2011 r.

- zasądzenie od pozwanego na rzecz J. Ś. kwot 1.906,97 zł i 31.953,96 euro z tytułu zwrotu połowy rat kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 8 marca 2025 r. do dnia zapłaty stanowiących połowę sumy nienależnie pobranych przez pozwaną świadczeń na podstawie nieważnej umowy kredytu nr (...) z dnia 27 lipca 2011 r.

Powodowie wnieśli ponadto o zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów po połowie zwrotu kosztów procesu , w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

(pismo procesowe k.286 – 286 odwrót)

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Małżonkowie M. Ś. i J. Ś. postanowili zaciągnąć kredyt na budowę domu. Powodowie byli wówczas przedstawicielami medycznymi. Powodom zaproponowano kredyt walutowy wyrażony w euro , który był korzystniejszym niż kredyt wyrażony w złotówkach. M. Ś. i J. Ś. mieli świadomość ,że kursy walut podlegają wahaniom i że wyższy kurs przełoży się na wyższą ratę kredytu. Kredyt został wypłacony powodom w złotówkach.

(zeznania powoda min.00:08:07 – 00:34:35 , zeznania powódki min.00:34:35 – 00:38:02 rozprawy z dnia 10 września 2025 r. , płyta CD k.285)

We wniosku z 18 lipca 2011 roku strona powodowa wystąpiła do banku o udzielenie kredytu w kwocie 400.906,00 zł , wyrażonej w euro na okres 360 miesięcy. Powodowie złożyli oświadczenie o świadomości ryzyka kursowego związanego z zaciągnięciem zobowiązania w walucie niebędącą walutą , w której powodowie uzyskiwali dochód.

(wniosek k.126 – 130 , oświadczenie 132 – 134)

W dniu 27 lipca 2011 r. powodowie M. Ś. i J. Ś. zawarli z (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. (obecnie (...) Bank (...) S.A.) umowę kredytu mieszkaniowego (...) nr (...).

Celem kredytu było wykonanie obiektu budowlanego na nieruchomości położonej w miejscowości W. , należącej do J. Ś..

Kwotę kredytu wyrażono w Umowie jako 104.380,00 EUR.

Ustalono, że wypłata kredytu nastąpi w transzach (jako ostateczną datę wypłaty kredytu wskazano 30 listopada 2011 r.).

Okres kredytowania oznaczono od daty zawarcia umowy do 5 sierpnia 2041 r.

Oprocentowanie kredytu było zmienne i na dzień sporządzenia umowy wynosiło 5,40800% , na co składała się stopa referencyjna w postaci EURIBOR 3M, ustalona na dzień sporządzenia umowy kredytu w wysokości 1,60800 % i marża podstawowa w wysokości 2,60 p.p. , która do chwili spełnienia warunków i upływu terminów w punkcie II.1.5 umowy była podwyższana od 1,2 p.p.

Strony ustaliły, że kredyt będzie spłacany w miesięcznych ratach, w Systemie Rat Równych.

Jako zabezpieczenie kredytu wskazano: poddanie się przez powodów egzekucji roszczeń wynikających z umowy kredytu do wysokości wskazanej przez Bank na podstawie ustawy prawo bankowe ; pełnomocnictwo do wskazanych rachunków bankowych należących do powodów; hipotekę do kwoty 156 570,00 w walucie kredytu na ww. nieruchomości na zabezpieczenie roszczeń banku wynikających z umowy kredytu o zwrot kredytu, zapłatę odsetek oraz opłat , prowizji i kosztów ; cesja praw z polisy ww. nieruchomości obciążonej hipoteką – od ognia i innych zdarzeń;

Kredyt zaciągnięty przez powodów ma charakter kredytu denominowanego wartością waluty obcej - euro. Mechanizm denominacji został uregulowany w części II umowy kredytu regulującej pozostałe postanowienia kredytu, przede wszystkim następujących postanowieniach Umowy:

Zgodnie z treścią ust. 2.3.1. II części umowy: Spłata kredytu wraz z Oprocentowaniem Kredytu i innymi należnościami Banku powstałymi w związku z zawarciem Umowy Kredytu następuje poprzez obciążenie, w dacie Wymagalności, Rachunku Bieżącego kwotą raty i innych należności , a następnie poprzez przelew tych środków na rachunek Bieżącej Obsługi Kredytu. Jeżeli rachunek bieżący prowadzony jest w złotych , to w przypadku kredytu walutowego należności banku, wyrażone w walucie kredytu , bank pobiera poprzez obciążenie rachunku bieżącego kwotą w złotych, stanowiącą ich równowartość. Równowartość kwoty w złotych ustalano według kursów sprzedaży waluty obcej , obowiązującego w banku na podstawie tabeli kursów , na dwa dni robocze przed datą wymagalności każdej należności banku. Kredytobiorca mógł dokonywać spłaty rat kredytu walutowego także w inny sposób, w tym w szczególności dokonać spłaty w innej walucie obcej niż waluta kredytu. Jeżeli spłata rat kredytu walutowego nastąpi w innej walucie niż waluta kredytu , wówczas kwota wpłaty miała zostać przeliczona najpierw na złote po kursie kupna tej waluty , a następnie na walutę kredytu po kursie sprzedaży , przy zastosowanie kursów obowiązujących w banku na podstawie tabeli kursów. Jeżeli spłata następowała po dacie wymagalności raty lub innych należności , do przeliczenia walut stosowano kursy z daty spłaty.

Zgodnie z treścią ust. 2.4.4 II części umowy: Wcześniejsza spłata kredytu walutowego winna zostać dokonana w złotych , wówczas wpłacona kwota miała zostać przeliczona na walutę kredytu przy zastosowaniu kursu waluty kredytu obowiązującego w banku na podstawie tabeli kursów , w dacie spłaty. Wcześniejsza rata kredytu walutowego mogła zostać dokonana w walucie kredytu , o ile w umowie kredytu został wskazany rachunek obsługi wcześniejszych spłat w walucie kredytu lub innej walucie obcej niż waluta kredytu. W przypadku wcześniejszej spłaty kredytu w innej walucie obcej niż waluta kredytu – wpłacona kwota miała zostać przeliczona na złote po kursie kupna tej waluty , a następnie na walutę kredytu , po kursie sprzedaży , przy zastosowaniu kursów obowiązujących w banku w dacie spłaty na podstawie tabeli kursów.

Zgodnie z treścią ust.6.3 II części umowy: Kursy wymiany walut w tabeli kursów ustalane są przez bank w każdy dzień roboczy w oparciu o średni kurs z rynku walutowego (FOREX) ustalany najpóźniej do godziny 9:30 czasu obowiązującego w Polsce (kurs bazowy).Kurs kupna ustalany jest w oparciu o wzór: kurs kupna = 2* kurs bazowy / (2 + spread walutowy wyrażony w procentach) , a kurs sprzedaży w oparciu o wzór: kurs sprzedaży = kurs bazowy + (spread walutowy wyrażony w procentach* kurs kupna)/2. Spread walutowy wyrażony w procentach jest to stosunek spreadu walutowego (stanowiącego różnicę pomiędzy kursem sprzedaży , a kursem kupna waluty obcej określanych w tabeli kursów (spread walutowy) do kursu kupna i jego wartość może ulec zmianie w drodze jednostronnego oświadczenia banku na zasadach w punkcie poniżej. Wartość spreadu walutowego wyrażonego w procentach na dzień zawarcia umowy wynosi dla waluty CHF: 9,97% , Euro 7,25% , USD7,25%.

(umowa kredytu k.20 – 24 odwrót)

Na mocy aneksu do ww. umowy z dnia 21 kwietnia 2021 r. strony określiły ostateczną datę spłaty kredytu na 4 listopada 2041 r.

(aneks do umowy k.167 – 168)

Powodowie sami kupowali euro i wpłacali je do banku.

(zeznania powoda min.00:08:07 – 00:34:35 , zeznania powódki min.00:34:35 – 00:38:02 rozprawy z dnia 10 września 2025 r. , płyta CD k.285)

Kredyt został uruchomiony w następujących transzach:

- w dniu 9 sierpnia 2011 r. wypłacono powodom kwotę 54 000,03 zł (13 782,55 euro po kursie 3,918000 zł);

- w dniu 9 sierpnia 2011 r. wypłacono powodom kwotę 346 906,03 zł (88 541,61 euro po kursie 3,918000 zł);

- w dniu 9 sierpnia 2011 r. wypłacono powodom kwotę 2 055,84 euro;

- w dniu 8 listopada 2011 r. wypłacono powodom kwotę 221 300,00 zł;

- w dniu 30 listopada 2011 r. wypłacono powodom kwotę 125 864,45 zł;

(potwierdzenia przelewów k.203 – 207)

W okresie od 27 lipca 2011 r. do 26 grudnia 2024 r. pozwany bank pobrał od powodów kwotę 65.962,57 euro (w tym 27.579,34 euro , którą zaliczył na poczet spłaty odsetek umownych ; 90,55 euro , którą zaliczył na poczet spłaty odsetek karnych , 45 078,06 euro , którą zaliczył na poczet spłaty kapitału) oraz kwotę 3.813,94 zł.

(zaświadczenie banku k.33 , zestawienie k.33 odwrót – 38)

Od dnia 23 lutego 2022 r. M. Ś. i J. Ś. ustanowili ustrój rozdzielności majątkowej polegający na tym ,że każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy , jak i majątek nabyty później oraz ,że każde z nich samodzielnie zarządza i rozporządza całym swoim majątkiem

(umowa majątkowa małżeńska k.287 – 288 odwrót)

Powodowie są świadomi skutków stwierdzenia nieważności umowy. Wiedzą, że muszą się rozliczyć z bankiem do kwoty udostępnionego im kapitału i są gotowi na takie rozliczenia. Uważają, że unieważnienie umowy jest dla nich korzystne.

(zeznania powodów k- 284)

Decyzją Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 31 grudnia 2018 r. nr (...) stwierdzono ,że postanowienia wzorców umów stosowane przez (...) Bank (...) Spółkę Akcyjną w W. o treści tożsamej z wymienionymi w ust.6.3 II części ww. umowy są niedozwolone i zakazano ich wykorzystywania. (...) Bank (...) Spółka Akcyjna w W. został zobowiązany do usunięcia skutków naruszenia , w szczególności poprzez poinformowanie wszystkich konsumentów będących stronami umów zawartych na podstawie wzorców , których postanowienia zostały uznane za niedozwolone , o uznaniu ich za niedozwolone i skutkach z tego wynikających.

(okoliczność bezsporna)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o złożone do akt sprawy dokumenty, których wiarygodność nie była kwestionowana, oraz treść zeznań złożonych przez powodów.

Mając na uwadze motywy rozstrzygnięcia i stanowiska stron, Sąd na podstawie art. 2352 § 1 pkt 2 pominął dowód z opinii biegłego oraz z zeznań świadków. Dowody te okazały się zbędne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy i prowadzące jedynie do niczym nieuzasadnionego przedłużenia postepowania. Powództwo obejmowało roszczenie w zakresie ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu oraz konsekwencji takiego ustalenia w postaci zapłaty. Wysokość sum spłat kredytu wynikała z zaświadczenia wydanego przez pozwany bank. Pozwany nie wskazywał uchybień w poczynionych przez stronę powodową obliczeniach polegających na sumowaniu. W sprawie nie było konieczności przeprowadzenia skomplikowanych działań matematycznych. Dowód z opinii biegłego zaś stanowi środek do uzyskania wiadomości specjalnych.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Powództwo podlegało uwzględnieniu.

W zakresie żądania ustalenia nieważności przedmiotowej umowy kredytowej zostało ono oparte na podstawie art. 189 k.p.c. zgodnie z którym powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.

Gdy żądanie zmierza do ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, jego podstawę faktyczną mogą stanowić okoliczności faktyczne, wskazujące na to, że mająca być źródłem tego stosunku czynność prawna jest nieważna albo w ogóle nie została dokonana. Nieważność czynności prawnej bądź jej nieistnienie skutkuje tym, że stosunek prawny, mający wynikać z czynności prawnej, nie zawiązuje się, a wobec tego nie istnieje. „Uznanie w świetle okoliczności powołanych jako podstawa faktyczna żądania, że czynność prawna jest nieważna albo nieistniejąca bądź dotknięta inną sankcją jej wadliwości powodującą, że stosunek prawny, który miałby z niej wynikać, nie istnieje, stanowi wówczas jedynie przesłankę rozstrzygnięcia o żądaniu, a nie sam przedmiot tego rozstrzygnięcia” ( wyrok SN z dn. 6 listopada 2015 r. sygn. akt II CSK 56/15).

W niniejszej sprawie powodowie domagali się ustalenia nieważności umowy kredytu mieszkaniowego (...) nr (...) zawartej w dniu 27 lipca 2011 r. Konieczne tym samym było odniesienie się do przesłanki merytorycznej tego rodzaju powództwa, jakim jest interes prawny powodów do żądania ustalenia.

Interes prawny jest kategorią obiektywną i łączy się z istnieniem niepewności stanu prawnego lub prawa. W judykaturze podkreśla się, że interes prawny w ustaleniu może mieć także taki podmiot, na którego prawa lub obowiązki w określonym zakresie – rozumianym szeroko – może wpłynąć istnienie lub nieistnienie prawa przysługującego innym podmiotom lub stosunku prawnego łączącego inne podmioty. Dostrzega się także potrzebę szerokiego rozumienia interesu prawnego w ustaleniu, rozumianego jako potrzeba prawna wynikająca z określonej sytuacji prawnej, która zagraża naruszeniem uprawnień przysługujących powodowi bądź też stwarza wątpliwość co do ich istnienia czy realnej możliwości realizacji. Ugruntowana w orzecznictwie jest także aprobata wykładni pojęcia interesu prawnego interpretowane z uwzględnieniem szeroko pojmowanego dostępu do sądów w celu zapewnienia należytej ochrony prawnej (por. wyrok SN z dn. 14 lipca 1972 r., sygn. akt III CRN 607/71, OSNCP 1973/4/64; wyrok SN z dn. 2 lutego 2006 r., sygn.. akt II CK 395/05; wyrok SN z dn. 26 maja 2021 r., sygn. akt II CSKP 64/21; K. Flaga-Gieruszyńska, A. Zieliński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Wyd. 11, Warszawa 2022).

Powodowie posiadają interes prawny do ustalenia nieważności stosunku prawnego wykreowanego przedmiotową umową poprzez możliwość uzyskania szerszej ochrony ich roszczeń w ramach powództwa o zapłatę. W szczególności powodowie nie tracą interesu prawnego, gdy sfera ich ochrony prawnej jest szersza, a wyrok w sprawie o świadczenie nie usunie wszystkich niepewności, mogących wynikać z określonego stosunku w przyszłości. Ma to miejsce często właśnie w przypadku domagania się ustalenia nieważności umowy, gdy z naruszonego stosunku prawnego wypływa lub może wypłynąć jeszcze więcej roszczeń (por. np . uchwała Sądu Najwyższego: z dnia 17 kwietnia 1970 r., III PZP 34/69). Każdorazowo konieczne jest rozważenie okoliczności konkretnej sprawy oraz sytuacji prawnej powoda, ocenianej w płaszczyźnie obecnych i prawdopodobnych stosunków prawnych z jego udziałem, a także celu do jakiego powództwo zmierza oraz możliwości dostatecznego jego zrealizowania przy wykorzystaniu innych środków prawnych.

Zakładana w niniejszej sprawie nieważność umowy oznacza, że umowa nie wywołała skutków dla niej właściwych. Jeśli zatem zachowania osób dokonujących czynności połączone były ze spełnieniem świadczenia, jak w tej sprawie, a przesunięcia majątkowe okazały się ostatecznie nie mieć podstawy prawnej, powstaje obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia (art. 410 § 1 k.c.). Przeprowadzenie stosownego rozliczenia finansowego co do zasady nie wymaga odrębnego orzeczenia o nieważności umowy i właściwą drogą pozostawać powinno wówczas powództwo o zapłatę. Wymaga jednak zaznaczenia, że w judykaturze dostrzegalna jest rozbieżność sposobu rozliczenia umów takich jak rozpatrywana. Akceptacja tzw. teorii salda i rozliczenia według granic ostatecznego wzbogacenia aktualizowałyby interes prawny w żądaniu ustalającym. Zestawienie bowiem wypłaconych przez bank środków z wielkością dokonanych wpłat rat kapitałowo-odsetkowych wskazywałoby na istniejące nadal większe przysporzenie po stronie powodów, wykluczając skorzystanie z roszczenia o zapłatę. Gdyby opowiedzieć się natomiast za teorią rozliczenia kondycyjnego, a zatem przy uznaniu odrębnego uprawnienia każdego z kontrahentów do domagania się zwrotu przekazanych środków, powodowie mogliby żądać zwrotu wszystkich wpłat dokonanych na rzecz pozwanego, z włączeniem w ramy tego procesu badania ważności umowy kredytowej. Granice przedmiotowe zapadłego wyroku byłyby wszakże ograniczone, nie obejmując w samej sentencji rozstrzygnięcia o dalszych prawach i obowiązkach z umowy, przy utrzymywaniu zabezpieczeń i upoważnieniu umownym do systematycznych potrąceń z rachunku.

Powództwo wniesione w trybie art. 189 k.p.c. obok roszczenia o zapłatę może być w tych warunkach uznane za właściwy środek prawny, który pozwoli w sposób definitywny rozstrzygnąć, czy zawarta przez strony umowa o kredyt hipoteczny ukonstytuowała ważny i skuteczny stosunek prawny w oparciu, o który bankowi służyć będzie nadal względem powodów roszczenie o zapłatę rat wynikających z harmonogramu wraz z odsetkami oraz czy podstawę mają zabezpieczenia tej wierzytelności.

Przechodząc do materialnoprawnej oceny zasadności powództwa, należy zauważyć, że okolicznością niesporną w niniejszej sprawie było podpisanie przez strony umowy, na podstawie której pozwany bank udzielił powodom kredytu z przeznaczeniem na budowę domu , na warunkach określonych szczegółowo w umowie, zaś powodowie jako kredytobiorcy zobowiązali się do wykorzystania kredytu na oznaczony w umowie cel, zwrotu kredytu wraz z odsetkami w terminach oznaczonych w umowie, a także do zapłaty na rzecz banku prowizji, opłat i innych należności.

Treść wyżej wymienionej umowy odpowiadała definicji umowy kredytu zawartej w art. 69 ustawy Prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez strony umowy kredytu (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 z późn. zm.) tzw. kredytu denominowanego. W przypadku kredytu denominowanego do waluty obcej bank udziela kredytobiorcy kredytu w określonej wysokości EUR (czy też w jakiejkolwiek innej walucie), ale wypłata tej kwoty może nastąpić lub następuje w PLN jako równowartość wskazanej w umowie określonej ilości EUR. Tak więc w przypadku kredytu denominowanego do waluty obcej kredytobiorca uzyskuje środki pieniężne w złotych, ale wysokość kredytu ustalona jest w walucie obcej, z tym że w momencie udostępniania kredytu czy jego transz następuje przeliczenie z waluty obcej na złoty według kursu na dzień udostępnienia kredytu czy jego transz.

Zgodnie z umową waluta kredytu została określona jako euro , a kwota na 104 380,00 EUR. Kredyt został wypłacony powodom w złotówkach. Od momentu zawarcia umowy , za zgodą banku kredytobiorcy mogli dokonywać spłat rat kredytu także w inny sposób , w tym w szczególności dokonać spłaty w innej walucie obcej niż waluta kredytu. Powodowie sami kupowali euro i wpłacali je do banku.

Przechodząc do merytorycznej oceny kwestionowanych przez powodów klauzul umownych zaznaczyć należy, że sąd w niniejszej sprawie jest zobligowany do uwzględnienia treści prowadzonego przez Prezesa UOKiK rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone. Stosownie do treści art. 9 ustawy o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw z dnia 5 sierpnia 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1634), w odniesieniu do postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 ⁴⁵k.p.c., stosuje się przepisy k.p.c. w brzmieniu dotychczasowym, nie dłużej jednak niż przez 10 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. od dnia 18 kwietnia 2016 roku). Stosownie do treści art. 479 ⁴³ k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym do czasu wejścia w życie wyżej przywołanej ustawy nowelizacyjnej) prawomocny wyrok sądu ochrony konkurencji i konsumentów uwzględniający powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone ma skutek wobec osób trzecich – od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK. Oznacza to, że sąd rozpoznający indywidualną sprawę, w której przedmiotem sporu jest postanowienie konkretnej umowy zawartej z konsumentem, którego treść normatywna jest tożsama z postanowieniem wzorca umowy uznanym za niedozwolone prawomocnym wyrokiem sądu ochrony konkurencji i konsumentów oraz wpisanym do rejestru tego rodzaju postanowień, a przy tym pochodzącym od tego samego przedsiębiorcy, który jest stroną postępowania w sprawie indywidualnej, jest związany treścią wyroku sądu ochrony konkurencji i konsumentów (por. uzasadnienie uchwały składu 7 Sędziów SN z dnia 20 listopada 2015 roku, sygn. III CZP 17/15).

Dokładnie takie postanowienie umowne stosowane przez pozwanego jak w przedmiotowej umowie (,,ust.6.3 II części umowy: Kursy wymiany walut w tabeli kursów ustalane są przez bank w każdy dzień roboczy w oparciu o średni kurs z rynku walutowego (FOREX) ustalany najpóźniej do godziny 9:30 czasu obowiązującego w Polsce (kurs bazowy).Kurs kupna ustalany jest w oparciu o wzór: kurs kupna = 2* kurs bazowy / (2 + spread walutowy wyrażony w procentach) , a kurs sprzedaży w oparciu o wzór: kurs sprzedaży = kurs bazowy + (spread walutowy wyrażony w procentach* kurs kupna)/2. Spread walutowy wyrażony w procentach jest to stosunek spreadu walutowego (stanowiącego różnicę pomiędzy kursem sprzedaży , a kursem kupna waluty obcej określanych w tabeli kursów (spread walutowy) do kursu kupna i jego wartość może ulec zmianie w drodze jednostronnego oświadczenia banku na zasadach w punkcie poniżej. Wartość spreadu walutowego wyrażonego w procentach na dzień zawarcia umowy wynosi dla waluty CHF: 9,97% , Euro 7,25% , USD7,25%.) zostało uznane za niedozwolone i zakazano pozwanemu jego wykorzystywania w obrocie z konsumentami oraz wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych UOKiK , na mocy decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 31 grudnia 2018 r. (...) , co potwierdza tylko i wyłącznie o wadliwości tego rodzaju postanowienia, które w konsekwencji przesądza o nieważnością przedmiotowej umowy o kredyt.

Podkreślić raz jeszcze także należy, że nie ma żadnych przeszkód żeby, w ramach swobody kontraktowej, świadczenie danej strony było ustalone/ustalane we wskazany w umowie sposób również z zastosowaniem klauzuli waloryzacyjnej w przypadku, gdy umowa ta, inaczej niż w realiach przedmiotowej sprawy, wskazuje obiektywne i precyzyjne podstawy do jego określenia. Zapisy zawartej przez strony postępowania umowy w zakresie wysokości świadczenia powodów były natomiast tak sformułowane, że nie pozwalały w ogóle ustalić konkretnej wysokości poszczególnych rat, w jakich kredyt powinien być spłacany. Umowa ta nie wskazywała więc podstawy określenia świadczenia powodów w sposób precyzyjny, jasny, czytelny i dostateczny. Jednocześnie, co również należy podkreślić, w świetle postanowień przedmiotowej umowy pozwany przez taki sposób kształtowania kursu waluty obcej mógł w sposób dowolny wpływać na wysokość świadczenia powodów. Po raz pierwszy po wypłacie kredytu ( przeliczając kwotę udzielonego im kredytu na walutę obcą po kursie kupna ustalonym przez siebie) oraz po raz drugi przy ustalaniu wysokości poszczególnych rat ( przeliczając kwotę raty w walucie obcej na złotówki po kursie sprzedaży ustalonym przez siebie). W obu przypadkach wysokość świadczenia powodów zależna zatem była tylko i wyłącznie od swobodnego, niczym nieograniczonego, uznania pozwanego. Takie ukształtowanie świadczenia jednej ze stron tego stosunku prawnego jest oczywiście sprzeczne z jego naturą. Wzajemne obowiązki stron danego stosunku powinny bowiem być ukształtowane i ustalone w uprzednio uzgodniony przez nie jasny, precyzyjny i czytelny sposób. Powyższe bezsprzecznie przekłada się na uznanie, że przedmiotowa umowa w istocie nie określała głównego świadczenia powodów – nie określała zasad spłaty przez nich kredytu w sposób całkowicie klarowny i dostateczny. Umowa ta pozostawiała uznaniu pozwanego najpierw wskazanie wysokości kwoty kredytu w walucie obcej a następnie wysokości poszczególnych rat, w których kredyt miał zostać przez powodów zwrócony, spłacony. Brak określenia dokładnej i ściśle sprecyzowanej wysokości świadczenia kredytobiorcy bezsprzecznie przesądzał o sprzeczności treści takiej umowy zarówno z przepisem art. 353 ¹ k.c. jak też i przepisem art. 69 prawa bankowego , co w świetle przepisu art. 58 § 1 k.c. przesądza o nieważności takiej umowy. Umowa o kredyt powinna bowiem w szczególności określać obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu, a więc wysokość rat, w których kredyt ma być spłacony, a czego w przedmiotowej umowie zabrakło.

Wobec powyższego Sąd orzekł jak punkcie 1 sentencji wyroku.

Co do zasady niedozwolone postanowienie nie wywołuje skutków prawnych od samego początku i z mocy prawa, a stwierdzenie takiego jego charakteru zmierza do przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta w jakiej znajdowałby się w braku owego warunku, w tym uzyskania zwrotu nienależnie pobranych przez przedsiębiorcę korzyści (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 14 marca 2019 r, C — 118/17 czy z dnia 31 maja 2018 r., C - 483/16). Konsument może je następczo sanować, udzielając świadomej i wyraźnej woli na jego obowiązywanie (por. cytowany wyżej wyrok Trybunału Sprawiedliwości wydany w sprawie C - 260/18 czy wyrok z dnia z dnia 21 lutego 2013 r. C - 472/11). Takiego skutku nie sposób jednak wywodzić z faktu wieloletniego dokonywania spłat. Wszelka nadpłata świadczenia wynikająca z klauzul abuzywnych nie może być traktowana jako forma dobrowolnej spłaty ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, Legalis). Uiszczenie świadczenia w wysokości wyliczonej przez pozwanego samo przez się nie stanowiło zatem rezygnacji z ochrony, jaka wiąże się z abuzywnością.

Skoro z kolei wskazane przez powodów kwoty zostały z rachunku bankowego powodów pobrane przez pozwany bank bez podstawy prawnej (tj. bez wiążącego postanowienia umownego), pobranie ich stanowiło nienależne świadczenie uzyskane przez pozwany bank (art. 410 § 2 k.c.), które także podlegało zwrotowi na podstawie art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

Sytuacja bezpodstawnego wzbogacenia po obu stronach w przypadku obustronnego wykonania nieważnej umowy doprowadziła do wypracowania w nauce prawa dwojakiej koncepcji zwrotu tak poniesionych świadczeń. Stosownie do pierwszej z nich – określanej jako teoria dwóch kondykcji – przyjęto, że każde roszczenie o wydanie korzyści należy traktować niezależnie, a ich kompensacja jest możliwa tylko w ramach instytucji potrącenia. Stosownie zaś do koncepcji zwanej teorią salda uznano, że świadczenie wzajemne stanowi pozycję, którą od razu należy odjąć od wzbogacenia, a w rezultacie obowiązek zwrotu obciąża tylko tę stronę, która uzyskała większą korzyść i ogranicza się do zwrotu nadwyżki wartości.

W niniejszej sprawie Sąd przyjął koncepcję rozliczenia zgodną z teorią dwóch kondykcji, która jest dominującą w judykaturze i doktrynie, stojąc na stanowisku, że jeśli w wyniku zawarcia umowy każda ze stron spełniła świadczenie na rzecz drugiej strony, to w przypadku nieważności umowy bądź też w przypadku przyjęcia jej upadku wobec braku możliwości jej utrzymania po wyeliminowaniu postanowień abuzywnych, każda z nich ma własne roszczenie o zwrot spełnionego świadczenia – bank o zwrot kwoty przekazanego kredytu, a kredytobiorca o zwrot świadczeń spełnionych na rzecz banku w wykonaniu umowy kredytowej.

Wynika to, w ocenie Sądu, z analizy treści art. 405 k.c., w świetle którego, gdy dochodzi do bezpodstawnego wzbogacenia powstaje tyle odrębnych stosunków zobowiązujących do jego zwrotu, ile było stron nieważnej czynności prawnej, które w jej wyniku odniosły korzyść. I tak kredytobiorca ma obowiązek zwrotu na rzecz banku kapitału, a bank na rzecz kredytobiorcy uiszczonych przez niego rat. Możliwe jest przy tym wzajemne potrącenie świadczeń. Do tego wymagana jest jednak wola obu lub jednej strony, która musi wyrazić się materialnoprawnym oświadczeniem o potrąceniu. Zważywszy na kształt instytucji potrącenia (art. 498 i nast. k.c.), które jest determinowane wolą potrącającego, nie istnieje możliwość niejako „wyręczania” wierzyciela przez sąd rozpoznający sprawę poprzez odwołanie się do teorii salda. Skutek materialnoprawny potrącenia wywołuje bowiem dopiero jego dokonanie, tego zaś brakuje przy przyjęciu teorii salda.

Stosowanie teorii dwóch kondykcji wynika również z orzecznictwa TSUE. Na podstawie art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 Trybunał przyjął, że w przypadku stwierdzenia charakteru nieuczciwego danego warunku umownego należy, co do zasady, uznać go za nigdy nieistniejący, tak aby nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć, co do zasady, skutek w postaci przywrócenia sytuacji prawnej oraz faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku tego warunku, uzasadniając w szczególności prawo do zwrotu nienależnie nabytych ze szkodą dla konsumenta korzyści przez przedsiębiorcę w oparciu o wspomniany nieuczciwy warunek (wyroki TS: z dnia 21 grudnia 2016 r., G. N. i in., C-154/15, C-307/15 i C-308/15, pkt 66; z dnia 31 maja 2018 r., S., C-483/16, pkt 34). Trybunał zwrócił też uwagę, iż obowiązek zwrotu korzyści nabytych na podstawie nieuczciwych postanowień umownych ma powstrzymywać kredytodawcę przed stosowaniem tych nieuczciwych postanowień.

Powodowie spłacając kredyt przez wiele lat, obowiązek swój zrealizowali w części i w związku z tym w tym zakresie mogli zasadnie oczekiwać zapłaty ze strony pozwanego Banku wszystkiego, co na jego rzecz świadczyli. Strona pozwana nie kwestionowała wysokości wpłat dokonanych przez powodów na jej rzecz w okresie objętym pozwem. Wynikała ona zresztą z załączonego do akt zestawienia spłat. Wobec tego wysokość dochodzonego świadczenia nie pozostawiała wątpliwości i to bez konieczności odwoływania się do opinii biegłego.

Sąd zasądził w punkcie 2 wyroku na rzecz powodów kwoty dochodzone powództwem. Ze względu na to, że od 23 lutego 2022 r. powodowie pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej, powyższe kwoty należało zasądzić na ich rzecz po ½ , stosownie do treści zmodyfikowanego powództwa.

O odsetkach od zasądzonej kwoty należności głównej Sąd orzekł zgodnie z art. 481 § 1 i 2 k.c. uznając, przy uwzględnieniu treści art. 455 k.c. W przypadku świadczenia nienależnego obowiązany do jego zwrotu pozostaje w opóźnieniu dopiero gdy nie spełni świadczenia po wezwaniu (wyrok SN z dnia 22 marca 2001 r. sygn. akt V CKN 769/00, z dnia 29 maja 2015 r., VI ACa 1020/14). W niniejszej sprawie strona powodowa nie przedstawiła wcześniejszego niż pozew wezwania strony pozwanej do zapłaty. Natomiast zastępujący takie wezwanie pozew doręczony został pozwanemu w dniu 2 maja 2025 r. , dlatego też odsetki zasądzono od dnia 2 maja 2025 r.

W pozostałym zakresie roszczenie odsetkowe podlegało oddaleniu.

Wobec uwzględnienia żądań głównych Sąd nie orzekał o ewentualnych.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Na koszty te w łącznej wysokości 11 834 zł składają się: opłata od pozwu w kwocie 1 000 zł; wynagrodzenie pełnomocnika za reprezentowanie powodów w niniejszej sprawie - w kwocie 10 800 zł; opłata skarbowa od pełnomocnictwa w łącznej kwocie 34 zł tj. po 5 917 zł na rzecz każdego z powodów.