Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

W pozwie z dnia 7 listopada 2022 roku, skierowanym przeciwko Bankowi (...) Spółce Akcyjnej w G., powodowie K. P. i W. P. wnieśli o zasądzenie od pozwanego na łącznie ich rzecz kwoty 264.418,94 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 2 października 2022 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu nienależnie pobranych przez pozwanego świadczeń w okresie od 25 lutego 2008 r. do 25 lipca 2022 r. oraz o ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy kredytu nr (...) z dnia 11 stycznia 2008 roku jest nieważna.

Ewentualnie, w przypadku uznania ww. umowy za ważną, powodowie wnieśli o zasądzenie łącznie od pozwanego na ich rzecz kwoty 141.298,45 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 2 października 2022 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu nienależnie pobranych przez pozwanego świadczeń w zawyżonej wysokości w okresie od 25 lutego 2008 r. do 25 lipca 2022 r.

Niezależnie od powyższego, powodowie wnieśli o zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej, powiększonych o opłaty skarbowe od udzielonych pełnomocnictw.

W uzasadnieniu pozwu powodowie wywodzili, iż wskazana umowa zawiera klauzule abuzywne odnoszących się waloryzacji kwoty kredytu kursem waluty obcej, skutkujących zaburzeniem równowagi kontraktowej stron, w szczególności poprzez zastosowanie odwołania do tabeli kursowej ustalanej przez pozwany bank jako źródła informacji o wysokości kursów walut stosowanych na potrzeby umów kredytowych, a przez to zapewnienie kredytodawcy wpływu na wysokość uiszczanych tytułem spłaty zobowiązania rat. Dalej, powodowie wywodzili, że eliminacja wskazanych klauzul przeliczeniowych prowadzić miałaby do nieważności całej umowy. Dodatkowo powodowie oceniali, iż umowa miałaby naruszać przepisy prawa.

(pozew k. 4-17)

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

W treści pisma pozwany zakwestionował roszczenia powodów co do zasady i wysokości. Podał, iż w jego ocenie brak jest przesłanek, pozwalających na uznanie kwestionowanych przez powodów postanowień za abuzywne, a tym bardziej przesłanek prowadzących do nieważności umowy kredytu – pozwany podniósł, iż kwestionowane klauzule pozostawały zgodne z przepisami obowiązującego prawa oraz nie prowadziły do naruszenia interesów kredytobiorców. W przypadku jednak uznania abuzywności kwestionowanych klauzul, jak wywodził pozwany, możliwe jest stwierdzenie ich nieobowiązywanie tylko w części, w jakiej odwołują się do bankowej tabeli kursowej – ewentualna abuzywność mogłaby być stwierdzona tylko w zakresie, w jakim obok kursu średniego NBP klauzule odwoływały się do wysokości marży banku, z pozostawieniem jako skutecznej pozostałej części klauzuli i uznanie w związku z tym, że przeliczenia następują przy zastosowaniu fragmentu odwołującego się do kursu średniego NBP.

(odpowiedź na pozew k. 60-87)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Bank (...) Spółka Akcyjna w G. jest następcą prawnym (...) Banku Spółki Akcyjnej z siedzibą w G..

(niesporne, a nadto eKRS)

W 2007 roku powodowie postanowili zaciągnąć kredyt na budowę domu, który miał zaspokajać ich potrzeby mieszkaniowe. Z uwagi na korzyści finansowe istniejące w dniu składania wniosku kredytowego oraz w dniu zawierania umowy względem kredytu typowo złotowego powodowie zdecydowali się na kredyt powiązany z walutą szwajcarską. Był to ich pierwszy kredyt powiązany z walutą obcą.

Powodowie mieli świadomość, że kurs CHF się zmienia, jednak pozostali w przekonaniu, że waluta ta jest stabilna, a jej kurs względnie stały. Zapoznali się z treścią umowy przed jej podpisaniem – kopię tej umowy otrzymali tydzień przed jej zawarciem.

(przesłuchanie powoda e-protokół 00:03:02-00:14:22 k. 345v-346, przesłuchanie powódki e-protokół 00:20:12-00:23:11 k. 346)

Wnioskiem z dnia 11 grudnia 20071 r. powodowie zwrócili się, poprzez pośrednika kredytowego, do poprzednika prawnego pozwanego banku o udzielenie im kredytu na kwotę 250.000 zł na okres 360 miesięcy z przeznaczeniem na budowę domu. Zawnioskowali o udzielenie im kredytu indeksowanego kursem CHF (zaznaczono odpowiednie pole na formularzu).

Wraz z wnioskiem każdy z powodów złożył oświadczenie na piśmie, iż przedstawiono mu ofertę kredytu w złotych polskich oraz że wybrał kredyt w walucie obcej, będąc uprzednio poinformowanym o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu hipotecznego w walucie obcej.

(wniosek kredytowy k. 106-107, oświadczenia k. 109-112)

W dniu 21 stycznia 2008 r. powodowie zawarli z (...) Bankiem Spółką Akcyjną z siedzibą w G. umowę kredytu, oznaczoną nr. (...), sporządzoną w dniu 11 stycznia 2008 r.

Kwota udzielonego kredytu wyniosła 257.455,80 zł. Kredyt był indeksowany kursem waluty szwajcarskiej. Przeznaczeniem środków z kredytu było pokrycie części kosztów budowy domu mieszkalnego posadowionego na nieruchomości w N., działka nr (...), w kwocie 250.000 zł oraz pokrycie kosztów okołokredytowych – koszów ubezpieczenia od ryzyka utraty pracy w kwocie 5.504,40 zł, kosztów opłaty sądowej za wpis hipoteki w kwocie 200 zł oraz kosztów ubezpieczenia na życie i na wypadek trwałej i całkowitej niezdolności do pracy w kwocie 1.751,40 zł ( § 1 ust. 1 i 2 i § 3 ust. 1 Umowy). Ustalono, że w dniu wypłaty saldo kredytu będzie wyrażane w walucie, do której indeksowany jest kredyt, według kursu kupna waluty, do której indeksowany jest kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielonych przez (...) Bank S.A., opisanej szczegółowo w § 17, następnie saldo walutowe przeliczane będzie dziennie na złote polskie według kursu sprzedaży waluty do której indeksowany jest Kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. opisanej szczegółowo w § 17 ( § 1 ust. 1 Umowy).

Kredyt miał został wypłacony w transzach, po spełnieniu określonych w umowie warunków, każdorazowo na wniosek ( § 1 ust. 3 i § 7 ust. 1 Umowy). Ustalono, że każdorazowo wypłacona kwota złotych polskich, zostanie przeliczona na walutę, do której indeksowany jest kredyt, według kursu kupna waluty Kredytu podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A., obowiązującego w dniu dokonania wypłaty przez Bank ( § 7 ust. 2 Umowy).

Oprocentowanie kredytu było zmienne i na dzień sporządzenia umowy wynosiło 4,800% w skali roku i stanowiło sumę stałej w całym okresie trwania umowy marży banku w wysokości 0,780% oraz aktualnie obowiązującego indeksu L3 ( § 2 ust. 1 i § 8 ust. 1 Umowy). Do przedstawienia bankowi odpisu księgi wieczystej zawierającego prawomocny wpis hipoteki na rzecz banku i zgodne z określonymi w umowie warunkami oprocentowanie ulegało podwyższeniu o 1,25 p.p. ( § 2 ust. 2 Umowy). W § 8 ust. 1-3 Umowy szczegółowo opisano kryteria ustalania oprocentowania i jego modyfikacji, przy tym wskazano, iż indeks L3 oparty był na stawce LIBOR 3M.

Spłata kredytu wraz z odsetkami miała nastąpić w walucie polskiej w 360 równych miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych ( § 1 ust. 5 i § 10 ust. 2 Umowy). Zgodnie z umową, rozliczenie każdej wpłaty dokonanej przez kredytobiorcę miało następować według kursu sprzedaży waluty, do której był indeksowany kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A., obowiązującego w dniu wpływu środków do Banku ( § 10 ust. 6 Umowy).

W § 17 ust. 1-5 Umowy ustalono, że: Do rozliczania transakcji wypłat i spłat Kredytów stosowane są odpowiednio kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A walut zawartych w ofercie Banku obowiązujące w dniu dokonania transakcji (ust. 1). Kursy kupna określa się jako średnie kursy złotego do dartych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna (ust. 2). Kursy sprzedaży określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP plus marża sprzedaży (ust. 3). Do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. stosuje się kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP w danym dniu roboczym skorygowane o marże (...) Banku S.A. (ust. 4). Obowiązujące w danym dniu roboczym kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. walut zawartych w ofercie Banku określane są przez Bank po godz. 15:00 poprzedniego dnia roboczego i wywieszone są w siedzibie Banku oraz publikowanie na stronie internetowej (...) Banku S.A. (ust. 5).

Zabezpieczenie spłaty kredytu miały stanowić m.in. hipoteka kaucyjna w złotych polskich do kwoty stanowiącej 170% kwoty kredytu ustanowiona na kredytowanej nieruchomości, a także cesja na rzecz banku wierzytelności z tytułu ubezpieczenia nieruchomości ubezpieczenia przewidziane w § 12 ust. 4 i 5 oraz ubezpieczenie na życie przewidziane w § 13 ( § 3 ust. 1 i 2 i § 12 i 13 Umowy).

Stosownie do § 10 ust. 11 Umowy kredytobiorca mógł zawnioskować o zmianę waluty indeksacji kredytu w okresie kredytowania. Za zmianę kredytobiorca nie ponosił opłaty.

W § 11 ust. 3 Umowy podano, iż kredytobiorca oświadczył, że postanowienia niniejszej umowy zostały z nimi indywidualnie uzgodnione.

Podano, iż w przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, zmiana tego kursu będzie miała wpływ na wysokość raty oraz saldo zadłużenia z tytułu kredytu, przy czym saldo zadłużenia może przekroczyć wartość nieruchomości, a ryzyko z tego tytułu ponosi kredytobiorca ( § 6 ust. 3 Umowy).

(umowa kredytu k. 23-29/114-120, aneks k. 121-123)

W dniu 21 stycznia 2008 roku powodowie oświadczyli, że zapoznali się ze wzorem umowy przed jej podpisaniem.

(oświadczenie k. 132)

Bank udostępnił powodom kredyt w łącznej kwocie w trzech częściach: w dniu 24 stycznia 2008 roku w wysokości 119.999,99 zł, stanowiącej równowartość 54.134,52 CHF po kursie w wysokości 2,2167, w dniu 18 sierpnia 2008 roku w wysokości 60.000,01 zł, stanowiącej równowartość 30.144,70 CHF po kursie w wysokości 1,9904 oraz w dniu 5 listopada 2008 roku w wysokości 60.000 zł, stanowiącej równowartość 25.354,97 CHF po kursie w wysokości 2,3664. W dniu 24 stycznia 2008 roku został uruchomiony kredyt w części dotyczącej skredytowanych kosztów w łącznej kwocie 7.455,78 zł, stanowiącej równowartość 3.363,46 CHF po kursie w wysokości 2,2167.

(zaświadczenie banku k. 218-220)

W okresie od 25 lutego 2008 roku do 25 lipca 2022 roku powodowie uiścili na rzecz Banku kwotę łącznie 264.419,04 zł, na którą to sumę składały się kwoty 174.594,11 zł tytułem spłaty kapitału, 30.838,77 zł tytułem spłaty odsetek i 58.986,16 zł tytułem „opłat innych”.

(zaświadczenie banku k. 218-220)

Pismem datowanym na dzień 15 września 2022 r. powodowie wezwali pozwany bank do zapłaty w terminie 30 dni kwoty 271.874,72 zł tytułem nienależnie pobranych środków w okresie od 25 lutego 2008 r. do 25 lipca 2022 r. w związku z nieważnością umowy kredytu albo kwoty 141.298,45 zł tytułem nienależnie pobranych rat w wyższej wysokości we wskazanym okresie w związku z zawarcie niedozwolonych postanowień umownych.

Pismem z dnia 1 października 2022 r. pozwany bank odmówił zapłaty, oceniając roszczenie powodów jako bezpodstawne, a umowę jako ważną.

(reklamacja k. 33-35, odpowiedź na reklamację k. 36-40)

Wartość rat kapitałowo-odsetkowych w okresie od 25 lutego 2008 roku do 25 lipca 2022 roku, przy założeniu usunięcia z umowy mechanizmu indeksacji oraz przy pozostawanie pozostałych warunków umowy i przyjęciu sumy uruchomionych środków w kwocie 124.269,10 zł, wynosi 122.976,74 zł. Nadpłata wynosiłaby 82.456,08 zł.

(opinia biegłej M. R. k. 228-276)

W przypadku stosowania do wypłaty i spłaty kredytu kursu średniego Narodowego Banku Polskiego CHF/PLN w okresie od 25 lutego 2008 roku do 25 lipca 2022 roku powodowie uiściliby na rzecz Banku kwotę o 7.625,42 zł niższą.

(opinia biegłej M. R. k. 228-276)

Kredytowana nieruchomość nie była wykorzystywana w celu prowadzenia działalności gospodarczej, nie była też wynajmowana. Powodowie rozumieją skutki wiążące się z ewentualnym stwierdzeniem nieważności umowy.

(przesłuchanie powoda e-protokół 00:03:02-00:14:22 k. 345v-346, przesłuchanie powódki e-protokół 00:20:12-00:23:11 k. 346)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o złożone do akt sprawy dokumenty, których wiarygodność nie była kwestionowana i nie budziły one wątpliwości Sądu co do ich rzetelności; opinię biegłego z zakresu rachunkowości, którą Sąd uznał za wyczerpującą i niesprzeczną wewnętrznie, a strony nie kwestionowały jej wniosków; oraz treść przesłuchania powodów w części, w jakiej nie była ona sprzeczna z niekwestionowanymi dokumentami.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo podlegało oddaleniu w całości.

Strona powodowa w przedmiotowym postępowaniu dochodziła zasądzenia na swoją rzecz zwrotu świadczenia nienależnego i ustalenia, iż sporna umowa kredytu zawarta pomiędzy powodami a poprzednikiem prawnym pozwanego banku jest nieważna z uwagi zastosowanie w niej umowie niedozwolonych postanowień umownych. Jako roszczenia ewentualnego, w przypadku uznania umowy za ważną, strona powodowa dochodziła zapłaty nadpłaty, jaka miałaby powstać w związku z eliminacją kwestionowanych postanowień – roszczenie to oparte zostało na założeniu, iż w przypadku eliminacji klauzul waloryzacyjnych przedmiotowy kredyt powinien przyjąć formę kredytu złotowego oprocentowanego wskaźnikiem LIBOR.

Strony zawarły umowę kredytu, którą reguluje art. 69 ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 r., tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 2357. Zgodnie z tym przepisem bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej i zwrotu wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty.

Zawarta przez strony umowa kredytu hipotecznego stanowi „umowę kredytu indeksowanego” – bank zobowiązał się wydać określoną sumę kredytową w złotych, przy czym jej wysokość została określana (indeksowana) według kursu CHF w dniu wydania (indeksowanie do waluty obcej po cenie kupna). Ten sam mechanizm przeliczeniowy zastosowano do określenia wysokości rat kredytowych – w dniu płatności konkretna rata jest przeliczana zgodnie z umową na złote stosownie do kursu sprzedaży CHF.

W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się dopuszczalność zawierania umów indeksowanych kursem waluty obcej. W wyroku z dnia 22 stycznia 2016 r. w sprawie o sygn. akt I CSK 1049/14 Sąd Najwyższy wprost stwierdził, że tak ujęta umowa kredytu indeksowanego mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 353 ¹ k.c. w związku z art. 69 Prawa bankowego). W zakresie umowy kredytu indeksowanego także dochodzi do wydania sumy kredytu kredytobiorcy i zwrotu wykorzystanej sumy kredytu z reguły w ratach kredytowych. Kredytobiorca zwraca kredytodawcy wykorzystaną sumę kredytu, przy czym w związku z kursem waluty obcej suma ta może być wyższa odpowiednio do relacji do waluty obcej, gdyż suma wykorzystana w dniu wykonywania umowy kredytu hipotecznego może mieć inną wartość rynkową w wyniku indeksacji walutowej.

Sąd Najwyższy dostrzegł również, iż regulacja zawarta w art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 165, poz. 984), która weszła w życie 26 sierpnia 2011 r. (tzw. ustawa antyspreadowa), potwierdziła taką interpretację przepisów – stanowi wyraz woli ustawodawcy w tym przedmiocie. Przepis ten stanowi, że w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4a oraz art. 75b prawa bankowego, w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone – do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. W wyroku z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt IV CSK 362/14 Sąd Najwyższy wywiódł, iż przepis ten reguluje kwestie intertemporalne związane z jej stosowaniem i potwierdza, że ustawodawca zdecydował się na wyróżnienie pewnych cech umowy kredytu indeksowanego, a ideą dokonania nowelizacji było utrzymanie funkcjonujących na rynku kredytów według nowych zasad.

Należy również podkreślić, że odniesienie do franków szwajcarskich nie nadaje kredytowi charakteru walutowego, w którym zakładane byłyby faktyczne przepływy środków pieniężnych w tej walucie. Klauzula waluty jest w tym stosunku tylko formą waloryzacji, nawet jeżeli zastosowanie tego mechanizmu, w związku ze zmianami kursu walut, mogło prowadzić do obciążenia kredytobiorcy obowiązkiem zwrotu sumy kapitału o innej wartości niż wartość przekazana. Tego rodzaju rozwiązanie uznawano za dopuszczalne na gruncie art. 353 ¹ k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 1 marca 2017 r., sygn. akt IV CSK 285/16, z dnia 14 lipca 2017 roku sygn. akt II CSK 803/16).

W orzecznictwie wskazano, że poddanie waloryzacji świadczeń z umowy kredytowej trudno potratować jako sprzeczne z funkcją tej umowy, która sprowadza się do odpłatnego sfinansowania przez bank określanego celu, jaki chce osiągnąć kredytobiorca. Zapisy umowy wykorzystują art. 358 ¹ § 2 k.c., zgodnie z którym strony mogły zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według miernika wartości innego niż pieniądz, a miernikiem tym mogła być także inna waluta. Przepisy prawa bankowego nie ograniczały w tym zakresie swobody kontraktowania.

Podsumowując, Sąd uznał, że w obrocie prawnym doszło do wykształcenia się podtypu umowy kredytu bankowego, powiązanej z kursem złotego do walut obcych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 4 lutego 2020 roku, sygn. akt I ACa 1196/18). Tym samym postanowienia umowne, określające kwotę kredytu w złotych polskich i indeksacja kursem CHF nie stanowiły więc klauzul niedozwolonych w rozumieniu art. 385 ¹ k.c.

Przechodząc zaś do kwestionowanych klauzul spornej umowy, które określają zasady indeksacji kredytu i poszczególnych rat, w których kredyt był spłacany, w oparciu o bankową tabelę kursów – sytuacja w przedmiotowej sprawie jest złożona. Postanowienia te przewidywały, że kredyt jest wypłacony w złotych polskich po uprzednim przeliczeniu według kursu kupna CHF z tabeli kursowej pozwanego banku obowiązującej na dzień wypłaty kredytu, oraz spłacany w złotych polskich po uprzednim przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej banku obowiązującej na dzień spłaty kredytu.

Oceniając kwestionowane klauzule umowne, Sąd odwołał się do art. 385 ¹ k.c., zgodnie z którym za wyjątkiem jednoznacznie sformułowanych postanowień określających główne świadczenia stron, pozostałe postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Warunkiem uznania określonej klauzuli umowy za niedozwolone postanowienie umowne jest więc ustalenie czterech przesłanek:

a) umowa została zawarta z konsumentem,

b) postanowienie nie dotyczy głównych świadczeń stron,

c) postanowienie umowy nie zostało uzgodnione z nim indywidualnie,

d) postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

Definicja konsumenta została zawarta w art. 22 ¹ k.c. Jest to osoba fizyczna dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

W niniejszej sprawie status konsumenta nie został wzruszony – umowa została zawarta w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych powodów; nie była bezpośrednio związana ani z działalnością gospodarczą ani zawodową strony. Żadne okoliczności, wobec zebranego materiału dowodowego, nie pozwalają na przyjęcie choćby pośredniego związku.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie sporne postanowienia umowy nie dotyczą głównych świadczeń stron.

Przedmiotowa umowa ma charakter kredytu indeksowanego – świadczenie banku określone zostało bowiem w walucie polskiej, poprzez wskazanie w złotych kwoty kredytu, którą bank zobowiązał się udostępnić. Wartość świadczenia drugiej strony (kwoty, którą zobowiązana jest zwrócić na rzecz banku) wyrażona została natomiast w walucie obcej, poprzez przeliczenie wartości wypłaconego mu kredytu na CHF. W przypadku kredytu indeksowanego waloryzacji podlega świadczenie kredytobiorcy, gdy tymczasem świadczenie banku spełniane jest we wskazanej w umowie kwocie nominalnej (jedynie jej wysokość polega indeksacji).

Odmiennie niż w przypadku kredytów denominowanych, mechanizm indeksacji nie jest tu elementem świadczenia głównego. W kredycie denominowanym kwota kredytu jest bowiem wprost wyrażona w walucie obcej, a zostaje wypłacona w walucie krajowej według klauzuli umownej opartej na kursie kupna waluty obcej obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu. W takim wypadku klauzule indeksacyjne traktowane są jako określające wprost główne świadczenie. W przypadku zaś kredytu indeksowanego, kwota kredytu jest podana w walucie krajowej, zostaje tylko przeliczona na walutę obcą w celu dalszych rozliczeń. W obu rodzajach kredytu kredytobiorca jest zobowiązany spłacać raty w walucie krajowej na podstawie klauzuli przeliczeniowej zgodnie z bieżącym kursem sprzedaży waluty określonym przez bank.

Rozróżnienie kredytu denominowanego i indeksowanego prowadzi do wniosku, że w przypadku tego drugiego, klauzule waloryzacyjne nie są elementem świadczenia głównego.

W odniesieniu do warunku dotyczącego indywidualnych uzgodnień należy przypomnieć, że w prawie obowiązuje domniemanie, że postanowienia przejęte z wzorca umowy nie zostały uzgodnione indywidualnie (art. 385 ¹ § 3 zd. 2 k.c.). Oznacza to, że ciężar dowodu, że dane postanowienie umowne było indywidualnie negocjowane, spoczywa – zgodnie z brzmieniem art. 385 ¹ § 4 k.c. – na przedsiębiorcy.

Pozwany nie zdołał wykazać, aby strona powodowa miała wpływ na treść zakwestionowanych postanowień umowy, w szczególności zaś tych regulujących kwestię przeliczania samego kredytu, jak i wartości poszczególnych rat kredytowych z franków szwajcarskich na złote według kursów ustalonych w tabeli kursów banku. Nie ulega wątpliwości, że przedmiotem umowy zawartej z powodem jako konsumentem był oferowany przez poprzednika prawnego pozwanego kredyt, który stanowił gotowy produkt. Umowa oparta jest o wzorzec, na co wskazuje w dobitny sposób jej wygląd i to, w jaki sposób bank dokonywał indywidualizacji pod kątem konkretnego kredytobiorcy. Wobec tego, za indywidualnym uzgodnieniem treści postanowień nie przemawia zawarte w § 11 ust. 3 Umowy oświadczenie kredytobiorcy, w którym oświadczył, że postanowienia niniejszej umowy zostały z nim indywidualnie uzgodnione – podpisanie tego oświadczenia nie sposób traktować jako rzeczywistego w odniesieniu do kwestionowanych postanowień umownych.

Warunkiem koniecznym (choć niewystarczającym) ustalenia, iż postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem, jest przedstawienie przez przedsiębiorcę dowodu, iż treść tego (konkretnego) postanowienia była przedmiotem negocjacji z konsumentem, mając przy tym na uwadze, iż zgodnie z art. 3 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG fakt, że niektóre postanowienia umowy były negocjowane indywidualnie, nie wyłącza uznania innych jej postanowień za nieuzgodnione indywidualnie, zwłaszcza jeżeli ogólna ocena umowy wskazuje na to, że została ona sporządzona na podstawie uprzednio sformułowanego wzorca. Okoliczność, że pozwany bank oferował również umowy kredytu innego niż indeksowany, bądź waloryzowane do innej waluty obcej nie stanowi podstawy, aby uznać, że treść zamieszczonych w umowie kredytowej zawartej z powodami postanowień dotyczących sposobu przeliczania waluty, czyli w istocie sposobu waloryzacji zadłużenia kredytobiorców została z nimi indywidualnie uzgodniona. W świetle art. 385 ¹ k.c. bez znaczenia jest, czy powodowie świadomie dokonali wyboru umowy o kredyt denominowany, jeśli tekst tej umowy został opracowany przez pozwanego (M. Jagielska, Nowelizacja Kodeksu cywilnego: kontrola umów i wzorców umownych, Monitor Prawniczy 11/2000, s. 700; wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt XVII Amc 426/09).

Wedle definicji art. 385 ¹ § 3 k.c., postanowienia umowy nieuzgodnione indywidualnie to takie, na których treść konsument nie miał więc rzeczywistego wpływu. Chodzi tu więc o takie klauzule umowne, które zostały objęte indywidualnym, odrębnym uzgodnieniem (np. stanowiły przedmiot negocjacji). Jak wywiedziono, takie warunki w niniejszej sprawie nie zostały spełnione.

Przechodząc do kolejnej przesłanki, wskazać należy, że postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. Natomiast w celu ustalenia, czy klauzula rażąco narusza interesy konsumenta, należy wziąć przede wszystkim pod uwagę, czy pogarsza ona jego położenie prawne w stosunku do tego, które, w braku odmiennej umowy, wynikałoby z przepisów prawa, w tym dyspozytywnych (zob. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję - na niekorzyść konsumenta - praw i obowiązków wynikających z umowy, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 3 lutego 2006 r., I CK 297/05; z 29 sierpnia 2013 r., I CSK 660/12; z 30 września 2015 r., I CSK 800/14, OSNC 2016, nr 9, poz, 105; z 27 listopada 2015 r., I CSK 945/14; z 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, OSNC-ZD 2017, nr A, poz. 9).

Z przedstawionych względów wymienione postanowienia, pozostawiające bankowi swobodę co do określenia wysokości kursu, są nieomal jednolicie uznawane w orzecznictwie za niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c., a odmienne rozstrzygnięcia współcześnie zdarzają się jedynie sporadycznie. W szczególności jednolite jest orzecznictwo Sądu Najwyższego uznające niedozwolony charakter takich postanowień (zob. następujące wyroki: z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 8 września 2016 r., II CSK 750/15; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, OSNC 2020, nr 7-8, poz. 64; z 7 listopada 2019 r., IV CSK 13/19; z 11 grudnia 2019 r, V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 28 września 2021 r., I CSKP 74/21, OSNC 2022, nr 5, poz. 53; uchwała z 28 kwietnia 2022 r., III CZP 40/22). Podkreśla się przy tym, że takie uregulowanie umowne należy uznać za niedopuszczalne niezależnie od tego, czy swoboda banku w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz, 34; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18). Z tego względu jedynie zasygnalizować należy, że sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron.

Tym samym, mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że postanowienia umowne w części, w jakiej odwołują się do bankowej tabeli kursowej i ustalanych w nich kursów przy wykorzystaniu marży banku ustalanej przez niego w sposób potencjalnie dowolny są abuzywne, zatem bezskuteczne wobec kredytobiorców. Jednakże, w ocenie Sądu, eliminacja tej części postanowień nie prowadzi jednak do upadku całej umowy, bowiem pozostała część klauzuli w zakresie odwołania do kursu średniego NBP pozostaje skuteczna. Po wyrugowaniu z treści stosunku prawnego łączącego strony omawianej klauzuli (warunku) w części dotyczącej marży banku, umowa nadal może być wykonywana. Co się z tym wiąże, trudno uznać, aby wskazany zapis stanowił podstawę do stwierdzenia nieważności umowy – nie ma żadnych przeszkód, aby przedmiotowa umowa pozostała w obrocie.

W każdej indywidualnej sprawie, w ramach której stwierdzono niedozwolony charakter postanowienia umownego, na podstawie art. 385 ¹ § 1 k.c. konieczna jest weryfikacja istnienia podstaw do stwierdzania nieważności czynności prawnej jako całości. Wyłączony jest przy tym automatyzm, wywołany stanowiskiem konsumenta, szczególnie, gdy na podstawie faktów ustalonych w postępowaniu Sąd uzna, że usprawiedliwiony interes słabszej strony stosunku umownego, będzie dostatecznie chroniony w inny sposób aniżeli wynikając ze zniesienia ze skutkiem ex tunc tego stosunku umownego.

W tym miejscu należało się odnieść do zarzutu, że ewentualna abuzywność § 17 umowy dotyczy tylko fragmentu odnoszącego się do marży Banku, a nie całej jednostki redakcyjnej, a więc zarzutu odnoszącego się do zastosowania in casu tzw. „testu błękitnego/niebieskiego ołówka”, rozumianego, jako wyeliminowanie z umowy jedynie niektórych postanowień, z jednoczesnym utrzymaniem pozostałych.

W wyroku z 29 kwietnia 2021 r. (I.W., R.W. przeciwko Bankowi (...) S.A., C-19/20) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej dokonał analizy pojęcia nieuczciwych warunków w umowach z konsumentami oraz ich skutków na gruncie sprawy przeciwko bankowi, który jest pozwanym w niniejszej sprawie. W szczególności Trybunał rozważał, czy wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że sprzeciwiają się one temu, aby sąd krajowy usunął wyłącznie mający nieuczciwy charakter element warunku umownego umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem. Podkreślił zwłaszcza, że dyrektywa 93/13 nie wymaga, aby sąd krajowy wyłączył, oprócz warunku uznanego za nieuczciwy, warunki, które nie zostały za takie uznane, ponieważ celem zamierzonym przez tę dyrektywę jest ochrona konsumenta i przywrócenie równowagi pomiędzy stronami poprzez wyłączenie zastosowania warunków uznanych za nieuczciwe, przy jednoczesnym zachowaniu, co do zasady, ważności pozostałych warunków danej umowy (tak też wyrok TSUE z 7 sierpnia 2018 r. w sprawie (...) SA przeciwko M. D. i M. B. (C-96/16) oraz Rafael R. C. przeciwko Banco (...)SA (C-94/17), pkt 75 oraz powołane tam orzecznictwo). Wiąże się to ze stanowiskiem, że cel realizowany przez prawodawcę unijnego w ramach dyrektywy 93/13 nie polega na wyeliminowaniu z obrotu wszystkich zawierających nieuczciwe warunki umów.

W konkluzji w wyroku z 29 kwietnia 2021 r. (I.W., R.W. przeciwko Bankowi (...) S.A., C-19/20, pkt 80) Trybunał Sprawiedliwości uznał, że brak przeszkód, by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Przepisy dyrektywy stoją jednak na przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku poprzez zmianę jego istoty, czego zbadanie należy do tego sądu.

Pojęcie „warunku umowy” w rozumieniu używanym przez Trybunał Sprawiedliwości musi być rozumiane jako mający znaczenie normatywne fragment oświadczenia, co obejmuje zdanie, ale także fragment zdania o znaczeniu normatywnym. Przykładowo na gruncie interpretacji art. 58 § 3 k.c., który odnosi się do nieważności tylko części czynności prawnej uznano, że samodzielny charakter ma postanowienie umowne odnoszące się do powiększenia ceny o podatek od towarów i usług (choć w umowie zawarto jedynie wskazanie, że podana cena to cena brutto) (wyroki Sądu Najwyższego: z 27 lutego 2004 r., V CK 293/03, OSNC 2005, nr 3, poz. 51; z 8 czerwca 2017 r., V CSK 563/16). Odmienne rozumienie „warunku umowy” mogłoby prowadzić do przypadkowych rezultatów zależnych jedynie od przyjętej przez strony postaci oświadczenia woli, a mianowicie od tego, czy kilka warunków zostało wyrażonych w odrębnych zdaniach, czy też stanowią elementy jednego wyodrębnionego językowo lub graficznie postanowienia umownego.

Analiza stanowiska Trybunału Sprawiedliwości sprawia, że w niniejszej sprawie przesądzenie abuzywnego charakteru postanowienia umownego odnoszącego się do możliwości arbitralnego określania kursu waluty przez bank prowadzi do potrzeby rozstrzygnięcia, czy określanie kursu waluty jako „średni kurs NBP” pomniejszony lub powiększony o marżę banku ma w całości charakter abuzywny, czy też mieści w sobie dwa „warunki umowy” – pierwszy odnoszący się do niezależnego czynnika (kursu średniego NBP), drugi – do czynnika zależnego wyłącznie od woli strony umowy (marży banku), czy też jest jednym niepodzielnym warunkiem umownym podlegającym ocenie pod kątem abuzywności.

Uwzględnienia wymagają wskazówki ujęte w wyroku z 29 kwietnia 2021 r. (w sprawie I.W., R.W. przeciwko Bankowi (...) S.A., C-19/20, pkt 66, 69-74), jak też w wyroku z 7 sierpnia 2018 r. (w sprawie (...) SA przeciwko M. D. i M. B. (C-96/16) oraz R. C. przeciwko Banco (...) SA (C-94/17), pkt 76-77) uznające za dopuszczalne unieważnienie w odniesieniu do odsetek za zwłokę jedynie powiększenia stopy odsetek zwykłych o określoną liczbę punktów procentowych.

Powyższe rozważania były przedmiotem szczegółowej i wnikliwej analizy Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 1 czerwca 2022 r. II CSKP 364/22 (Legalis Numer 2705929). Sąd Okręgowy w całości podziela argumentację przytoczoną w powyższym orzeczeniu. W ocenie Sądu Najwyższego postanowienie umowne dotyczące marży banku w odniesieniu do ustalania kursu franka szwajcarskiego ma charakter samodzielny, co pozwala na eliminację jedynie elementu odnoszącego się do modyfikacji średniego kursu NBP marżą banku. Równocześnie jest to dopuszczalny środek ingerencji sądowej na podstawie art. 6 dyrektywy 93/13 i art. 385 ^{( 1)} k.c. Ingerencja w tym zakresie jest wystarczająca dla osiągnięcia celu w postaci postawienia konsumenta w takiej sytuacji faktycznej i prawnej, jak gdyby nieuczciwy warunek w umowie nie został zastrzeżony. 11. Stosownie do art. 385 ^{( 1)} § 2 k.c., jeżeli niedozwolone postanowienie umowne nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Zgodnie z dominującym poglądem przepis ten wyłącza stosowanie art. 58 § 3 KC, który przewiduje, że w razie nieważności części czynności prawnej pozostała jej część pozostaje w mocy, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana. Nie ulega jednak wątpliwości, że jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy. Ten ostatni wniosek wynika wyraźnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, który przewiduje, że nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków (wyrok Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21).

W orzecznictwie TSUE nie budzi wątpliwości, że możliwość utrzymania umowy w mocy musi zostać zweryfikowana przy zastosowaniu obiektywnego podejścia (wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 3 października 2019 r. w sprawie K. D. i J. D. przeciwko (...) Bank (...) (C-260/18), pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo), a zatem nie może wynikać wyłącznie z woli konsumenta lub jego kontrahenta. Konieczne jest w szczególności rozważenie, czy po wyeliminowaniu abuzywnych postanowień odnoszących się do kursu walutowego możliwe jest ustalenie wysokości wzajemnych świadczeń stron, w tym kwoty kredytu i oprocentowania.

W realiach niniejszej sprawy usunięcie wskazanego postanowienia odnoszącego się do marży banku oznacza, iż w stosunkach stron wiążący powinien być kurs średni NBP. Skutkiem tego dalsze trwanie umów łączących pozwanego z powodami jest obiektywnie możliwe. Jest to też zbieżne z celem dyrektywy 93/13, by umowa w pozostałej części co do zasady nadal obowiązywała strony.

Na koniec podkreślenia wymaga, że usunięcie niedozwolonego postanowienia umownego nie oznacza w tym wypadku niedopuszczalnej w świetle dyrektywy zmiany nieuczciwego warunku, w szczególności zastąpienia niedozwolonego postanowienia umownego – innym postanowieniem. W konsekwencji nie dochodzi do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na przedsiębiorców przez zwykły brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów (wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 26 marca 2019 r. w sprawie (...) SA przeciwko A. S. S. (C-70/17) oraz (...) SA przeciwko A. L. M. i V. R. (C-179/17), pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo).

Podkreślenia wymaga, że eliminacja samej marży z treści klauzuli spreadu stosowanej w spornej umowie nie pozbawia sensu klauzuli przeliczeniowej. W dalszym ciągu spełnia ona swój cel, jakim jest ustalenie zasad przeliczenia waluty. Możliwe jest w dalszym ciągu przeliczanie waluty przy uruchomieniu kredytu i jego spłacie w oparciu o obiektywny miernik stanowiący element klauzuli przeliczeniowej, jakim jest kurs średni NBP. Bez znaczenia dla funkcji (celu) klauzuli jest to, że kurs kupna i kurs sprzedaży będą miału jednakową wartość. Istotą klauzuli przeliczeniowej z punktu widzenia konstrukcji umowy, a tym bardziej interesów konsumenta, nie jest obowiązek zapłaty bankowi wynagrodzenia za „usługę przeliczenia waluty”, lecz określenie zasad przeliczenia, aby było możliwe uruchomienie i spłata rat kredytu w PLN. W tym kontekście należy podkreślić, że to właśnie marża pełni odmienną funkcję niż klauzula przeliczeniowa tj. stanowi wynagrodzenie (zarobek) banku w związku z przeliczeniem waluty. Ten element dodatkowego zarobku zostaje wyeliminowany, pozostawiając jasne i pozbawione nieuczciwego charakteru zasady przeliczenia waluty. Poza tym to właśnie marża stanowi narzędzie do niejasnego, dowolnego kształtowania salda kredytu, od którego naliczane są odsetki, a także do niejasnego, dowolnego kształtowania wysokości rat. Jej eliminacja spowoduje, że owa nieuczciwość ustalania salda zadłużenia oraz wysokości rat nie będzie miała miejsca. Tym samym sąd uznaje, że eliminacja marży nie narusza istoty (celu) klauzuli przeliczeniowej. Co więcej odpowiada celowi Dyrektywy, zgodnie z którym eliminacja dotyczy tylko nieuczciwych warunków umownych, a nie obejmuje warunków (elementów) uczciwych a także zapewnia przywrócenie równowagi stron, poprzez pozbawienie banku nieuczciwie określonego zarobku (marży) i czyniąc zasady przeliczenia salda i rat jasnymi i obiektywnymi. Zastosowanie średniego kursu NBP powoduje, że umowa pozostaje bez zmian i pozwala na dokonywanie przeliczeń waluty przy obliczaniu salda i rat kredytu. Umowa może więc obowiązywać po elimanacji marży z § 17 ust. 2, 3, 4 umowy i być wykonywana. Redakcja § 17 Umowy wyraźnie rozróżnia dwie składowe kursu waluty – kurs średni NBP i marżę banku. Ten pierwszy element nie jest wadliwy. Pominięcie marży nie zmienia istoty postanowienia. Wyłączenie nieuczciwego warunku dotyczącego powiększenia lub pomniejszenia kursu średniego NBP – stawki obiektywnej i niezależnej od stron – o marżę banku nie prowadzi do zakłócenia pozostałej części warunku.

Za upadkiem umowy nie przemawia kwestia ryzyka związana z kredytem powiązanym z walutą obcą. Jak wynika z przesłuchania powodów, postanowili oni zaciągnąć kredyt indeksowany kursem CHF z uwagi na korzyści finansowe istniejące na dzień składania wniosku kredytowego oraz na dzień zawarcia umowy kredytu względem kredytu typowo złotowego. Powodowie wskazali, że w toku procedury kredytowej, tydzień przed zawarciem umowy, przesłano im wzór umowy – fakt, który zresztą był objęty ich oświadczeniem pisemnym. Powodowie mieli świadomość, że kurs CHF się zmienia, jednak pozostali w przekonaniu, że waluta ta jest stabilna, a jej kurs względnie stały. Wskazać należy, że wraz z wnioskiem powodowie złożyli oświadczenie na piśmie, iż przedstawiono im ofertę kredytu w złotych polskich oraz że wybrali kredyt w walucie obcej, będąc uprzednio poinformowanym o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu hipotecznego w walucie obcej. Z kolei, w treści umowy, z którą powodowie, jak wskazywali, się zapoznali, podano, iż „w przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, zmiana tego kursu będzie miała wpływ na wysokość raty oraz saldo zadłużenia z tytułu kredytu, przy czym saldo zadłużenia może przekroczyć wartość nieruchomości, a ryzyko z tego tytułu ponosi kredytobiorca” (§ 6 ust. 3 Umowy). Wobec tego, Sąd nie dał wiary powodom, iż nie mieli świadomości, że wraz ze wzrostem kursu waluty wzrośnie rata i saldo kredytu – w tym zakresie treść przesłuchania strony powodowej pozostaje w sprzeczności z treścią złożonych przez nią oświadczeń. Powodowie, decydując się na zaciągnięcie tego rodzaju kredytu, godzili się na przyjęcie ryzyka kursowego w zamian za korzystne warunki kredytowania w porównaniu z kredytem typowo złotowym. Nie ma znaczenia to, że obecnie te warunki stały się mniej korzystne i przestały powodom odpowiadać. Nadmienić należy również, iż w sprawie nie wykazano, by pozwany Bank czy jego poprzednik przewidywaniami, czy analizami odnośnie spodziewanego, konkretnego co do wartości, istotnego wzrostu kursu CHF w przyszłości, dysponował i by na ich podstawie, świadomie wprowadzał w błąd swoich klientów. W toku wykonywania umowy nie doszło do żadnych nadzwyczajnych okoliczności, które w zakresie ryzyka kursowego uzasadniałby zapewnienie ochrony prawnej stronie powodowej. Brak jest również podstaw to twierdzenia istnienia jakichkolwiek okoliczności uzasadniających wystąpienie wyzysku (art. 388 k.c.).

Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił powództwo główne jako pozbawione podstaw. Wobec uznania umowy za wiążącą strony i mogącą dalej obowiązywać mimo zaistnienia w niej postanowień abuzywnych (warunku niedozwolonego w zakresie marży banku jako jednoznacznie wyodrębnionej składowej kursu sprzedaży lub kupna), nie zasługiwało na uwzględnienie żądania ustalenia nieważności spornej umowy i z tego tytułu zasądzenia kwot uiszczonych w wykonaniu umowy.

Sąd oddalił również powództwo ewentualne. Nie zachodzi żadna przesłanka, warunkująca uznanie, iż bezskuteczne są postanowienia umowy odnoszące się do indeksacji kredytu. Roszczenie to oparte zostało na założeniu, iż w przypadku eliminacji klauzul indeksacyjnych przedmiotowy kredyt powinien przyjąć formę kredytu złotowego oprocentowanego wskaźnikiem LIBOR. Skoro jednak umowa może obowiązywać w postaci pozbawionej elementu abuzywnego kwestionowanych postanowień, to tym samym nie ma podstaw do tak sformułowanych zmian. Nadto, brak jest podstaw do powiązania, jak chciałaby tego strona powodowa, kredytu typowo złotowego ze stawką LIBOR.

Tak że redakcja § 17 Umowy wyraźnie rozróżnia dwie składowe kursu waluty – kurs średni NBP i marżę banku. Pominięcie marży, jako nieuczciwego warunku dotyczącego powiększenia lub pomniejszenia kursu średniego NBP, przy przeliczeniach kredytowych, prowadzi do wniosku, iż nienależne świadczenie istniałoby jako różnica pomiędzy uiszczonymi w okresie objętym pozwem spłatami kredytu a wartością sumy spłat kredytu w tym okresie, przy założeniu spłat i wypłaty kredytu w oparciu o średni kurs Narodowego Banku Polskiego CHF do PLN, aktualny na dzień zapadalności raty i wypłaty kredytu, w miejsce faktycznie zastosowanych kursów. Przy tym jednakże, niedopuszczalnym było także samodzielne ustalanie przez Sąd ewentualnej nadpłaty w wysokości uiszczanych przez powodów, bez ich stosownych wniosków, rat kredytu w zakresie kwoty kredytu wypłaconej w związku usunięciem marży, wobec tego że powyższe nie było objęte żądaniami pozwu (art. 321 § 1 k.p.c.).

O kosztach procesu Sąd orzekł w oparciu o art. 98 § 1 k.p.c., statuujący zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Powództwo zostało oddalone, a zatem powodowie powinni zwrócić stronie pozwanej poniesione przez nią koszty. Na koszty te w łącznej wysokości 12.817 zł złożyły się: opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, uiszczona przez pozwanego i wykorzystana zaliczka na poczet wynagrodzenie biegłego w kwocie 2.000 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 10.800 zł. Wynagrodzenie pełnomocnika zostało określone na podstawie § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). O odsetkach od zasądzonych kosztów orzeczono na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

W pkt. 3. wyroku na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 755 ze zm.), dalej u.k.s.c., w zw. z art. 98 § 1 k.p.c. Sąd nakazał pobrać od powodów na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi kwotę 523,30 zł tytułem nieuiszczonych kosztów związanych z toczącym się postępowaniem, poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa, poczynionych na wynagrodzenie biegłego.