Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 listopada 2021 roku, Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi w sprawie z wniosku G. B. przy udziale V. X. M., W. B., B. B. (1) i K. K. (1) o stwierdzenie nabycia spadku:

1.  stwierdził, że spadek po K. K. (2), córce J. i H., z domu P., zmarłej 30 listopada 2018 roku w Z., której ostatnim miejscem zwykłego pobytu była Ł., na podstawie testamentu własnoręcznego z 28 stycznia 1999 roku otwartego i ogłoszonego 12 września 2019 roku w Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Widzewa w Łodzi oraz na podstawie testamentu własnoręcznego z 18 września 2008 roku otwartego i ogłoszonego 12 września 2019 roku w Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Widzewa w Łodzi nabyli: jej siostrzeniec B. B. (1), syn R. i J. M., z domu K. w ¼ (jednej czwartej) części, jej siostrzeniec W. B., syn J. H. i J. I., z domu K. w ¼ (jednej czwartej) części, jej siostrzenica G. B., córka J. H. i J. I., z domu K. w ¼ (jednej czwartej) części oraz jej siostrzenica K. K. (1), z domu B., córka R. i J. M., z domu K. w ¼ (jednej czwartej) części;

2.  nakazał zwrócić z funduszy Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla Łodzi – Widzewa w Łodzi na rzecz uczestnika W. B. kwotę 36,26 zł (trzydziestu sześciu złotych i dwudziestu sześciu groszy) tytułem niewykorzystanej zaliczki, zaksięgowanej pod pozycją 500065529442;

3.  nakazał nieuiszczone koszty sądowe, wyłożone tymczasowo przez Skarb Państwa, przejąć na rachunek Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi;

4.  stwierdził, że wnioskodawczyni i uczestnicy w pozostałym zakresie ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd I instancji

oparł na następujących ustaleniach faktycznych:

W dniu 28 stycznia 1999 roku K. K. (2) sporządziła testament własnoręczny, w którym zapisała, że posiada mieszkanie własnościowe w Ł. przy ulicy (...) oraz działkę rekreacyjną w (...) w gminie W.. W testamencie oświadczyła, że do całości spadku powołuje dzieci swoich zmarłych sióstr w równych częściach, wskazując że sprzedaż majątku osobom obcym nie wchodzi w grę. Zgodnie z wolą spadkodawczyni w mieszkaniu przy ulicy (...) miała zamieszkać G. B. lub jej potomstwo i spłacić pozostałych. Zarządzającym ( (...)) działki rekreacyjnej w (...) gm. W. miał zostać W. B.. Życzeniem spadkodawczyni było zgodne korzystanie z działki przez wszystkich spadkobierców to jest B. B. (1), W. B., G. B. i K. K. (1). Według spadkodawczyni jeden ze spadkobierców, jeżeli taka będzie zgodna wola wszystkich, może spłacić pozostałych. Testament został opatrzony datą 28 stycznia 1999 roku oraz został podpisany przez spadkodawczynię. Testament ten został otwarty i ogłoszony 12 września 2019 roku.

28 stycznia 2008 roku K. K. (2) sporządziła testament własnoręczny zatytułowany jako „aneks do mojego testamentu z dnia 28 stycznia 1999 roku”. W testamencie spadkodawczyni wskazała, że w miejsce zapisu dotyczącego G. B. i jej potomstwa, z uwagi na brak możliwości spłacenia pozostałych przez w/w, zmienia zapis dotyczący mieszkania własnościowego w Ł. przy ul. (...) i zapisuje je swojej siostrzenicy G. B. i jej córce W. M. w równych częściach. Wskazała, że jej życzeniem byłoby aby w/w miały czym opłacać regularnie czynsz, w przeciwnym razie zapisem mogą się cieszyć do wyczerpania wartości mieszkania własnościowego. Testament został opatrzony datą 18 września 2008 roku oraz został podpisany przez spadkodawczynię. Testament ten został otwarty i ogłoszony 12 września 2019 roku.

27 grudnia 2009 roku K. K. (3) oświadczyła, że wszystkie nieruchomości, w tym mieszkanie własnościowe w Ł., przy ul. (...) oraz działkę rekreacyjną, znajdującą się w miejscowości (...), gmina W. przy ul. (...), zapisuje po swojej śmierci siostrzeńcowi B. B. (1). Ruchomości zapisała siostrzenicom i siostrzeńcom. Na wykonawcę testamentu ustanowiła M. K.. Tego samego dnia oświadczenie to zostało spisane przez M. K. na komputerze i wydrukowane. Zostało podpisane przez spadkodawczynię, M. K. oraz przez J. N.. Testament ten został otwarty i ogłoszony 12 września 2019 roku.

W czasie składania przez spadkodawczynię oświadczenia woli z 27 grudnia 2009 roku obecni byli M. K., J. N., B. B. (1) i K. K. (1). K. K. (2) nie miała świadomości, że J. N. pełnił wcześniej funkcję burmistrza M.. Również J. N. nie informował nikogo o tym fakcie, w spotkaniu uczestniczył jako przyjaciel rodziny.

27 grudnia 2009 roku spadkodawczyni była w dobrej formie zdrowotnej. Nie mówiła, że obawia się śmierci. Nie leczyła się na nic poważnego.

Spadkodawczyni w dacie sporządzenia testamentu 27 grudnia 2009 roku była w stanie samodzielnie pisać.

Spadkodawczyni K. K. (2) zmarła 30 listopada 2018 roku jako panna. Dzieci własnych ani przysposobionych nigdy nie miała. Zmarła w Z., przed śmiercią stale zamieszkiwała w Ł.. Rodzice spadkodawczyni: J. K. i H. K. zmarli przed spadkodawczynią. J. K. zmarł w 26 stycznia 1945 roku a H. K. zmarła 13 stycznia 1961 roku. K. K. (2) miała dwie siostry: J. B. (1), która zmarła przed spadkodawczynią (26 września 1989 roku) i pozostawiła dwoje dzieci: B. B. (1) i K. K. (1) oraz siostrę J. B. (2), która zmarła przed spadkodawczynią (17 lutego 1998 roku) i pozostawiła dwoje dzieci: G. B. i W. B.. Spadkodawczyni innego rodzeństwa nie miała. Siostry spadkodawczyni innych dzieci nie miały. Spadkodawczyni była obywatelką Polski, nie posiadała żadnych nieruchomości położonych poza granicami kraju. Spadkodawczyni poza mieszkaniem i działką, opisanymi w testamentach, miała oszczędności w G. Banku w wysokości 24.000 zł. Innych składników majątku nie było.

G. B. nie zrzekała się dziedziczenia, nie odrzucała spadku, nie została uznana za niegodną dziedziczenia.

W. B. nie zrzekał się dziedziczenia, nie odrzucał spadku, nie został uznany za niegodnego dziedziczenia.

B. B. (1) nie zrzekał się dziedziczenia, nie odrzucał spadku, nie został uznany za niegodnego dziedziczenia.

Spadkodawczyni K. K. (2) do 1999 roku nie chorowała i nie leczyła się psychiatrycznie. Brak jest również wpisów i rozpoznań psychiatrycznych przed 2008 rokiem i 2009 rokiem w historii choroby w POZ. Zaburzenia stanu psychicznego są opisywane dopiero 21 maja 2012 roku. W okresie od 25 maja 2012 roku do 31 lipca 2012 roku przebywała na Oddziale P. – Geriatrycznym SP ZOZ w Ł. Szpitalu im. (...) w Ł.. Rozpoznano u spadkodawczyni organiczne zaburzenia urojeniowe, otępienie bliżej nieokreślone, nadciśnienie tętnicze oraz stan po amputacji lewej piersi, otrzymała wówczas lek H.. Z załączonej dokumentacji medycznej wiadomo, że K. K. (2) kontynuowała leczenie psychiatryczne w POZ. Ten fakt został również odnotowany przez lekarza rodzinnego. Brak jest danych na to, aby w datach sporządzonych testamentów z 28 stycznia 1999 roku , 18 września 2008 roku oraz 27 grudnia 2009 roku K. K. (3) leczyła się psychiatrycznie bądź występowały u niej jakiekolwiek zaburzenia psychiczne. Z akt sprawy wynika, że zaburzenia psychiczne zaczęły występować u spadkodawczyni od 2012 roku. Powyższe zaburzenia nie mają wpływu na zdolność testowania K. K. (2) w datach sporządzonych testamentów.

K. K. (2) w dacie sporządzenia testamentu z 28 stycznia 1999, testamentu z 18 września 2008 roku oraz testamentu z 27 grudnia 2009 roku mogła świadomie i swobodnie podjąć decyzję i wyrazić wolę.

J. N. w dacie sporządzenia testamentu z 27 grudnia 2009 roku nie pełnił funkcji Burmistrza M.. Funkcję tę pełnił w latach 1990 – 1994.

8 kwietnia 2019 roku B. B. (1) złożył wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po K. K. (2) na podstawie ustawy. Zarządzeniem z 23 sierpnia 2019 roku (prawomocnym od 5 września 2019 roku) Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi VIII Wydział Cywilny, w sprawie sygn. akt VIII Ns 163/19 zwrócił powyższy wniosek z uwagi na nieuzupełnienie przez wnioskodawcę braków formalnych wniosku.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o okoliczności bezsporne, a nadto w oparciu o dokumenty, w tym dokumenty urzędowe oraz o dowód z zapewnienia spadkowego złożonego przez G. B., W. B. i B. B. (1), zeznania świadków: J. N. i M. K. oraz zeznania uczestników G. B., W. B., B. B. (1) i K. K. (1), złożonych w charakterze stron. Powyższe dowody Sąd uznał z w pełni wiarygodne. Depozycje świadków i uczestników postępowania były zgodne co do wszelkich, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy elementów stanu faktycznego.

Celem ustalenia czy spadkodawczyni nie pozostawała w chwili sporządzenia testamentów w stanie wyłączającym świadome lub swobodne wyrażenie woli Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu psychiatrii. Biegły sporządził opinię podstawową oraz opinię uzupełniającą. Obydwie były wyczerpujące, rzetelne oraz precyzyjnie udzielały odpowiedzi na postawione w tezie dowodowej pytania. Opinie były kategoryczne i jednoznacznie. Sporządzone zostały zgodnie z wymaganiami fachowości i niezbędną wiedzą medyczną. Biegła wydała opinie na podstawie dokumentacji medycznej zawartej w aktach sprawy i uzasadniła swój wniosek. Żaden z uczestników postępowania nie kwestionował przedmiotowej opinii i nie podważał wniosków z niej płynących.

Sąd Rejonowy zważył co następuje:

W niniejszej sprawie ujawnione zostały trzy testamenty sporządzone przez spadkodawczynię. Testament własnoręczny z 28 stycznia 1999 roku, testament własnoręczny z 18 września 2008 roku oraz testament allograficzny z 27 grudnia 2009 roku.

Aby w/w dokumenty mogły zostać uznane za testament w rozumieniu art. 941 k.c., koniecznym było spełnienie przez nie wymagań przewidzianych w Kodeksie cywilnym. W związku z tym Sąd obowiązany był w pierwszej kolejności ustalić czy powołane dokumenty sporządzone zostały w sposób określony przepisami prawa i czy są ważne.

Przedłożony Sądowi Rejonowemu testament allolgraficzny z 27 grudnia 2009 roku, w ocenie Sądu nie spełnia wymogów co do formy określonej w art. 951 k.c. Oświadczenie z 27 grudnia 2009 roku nie zostało złożone wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że J. N. w dacie sporządzenia tego testamentu nie pełnił funkcji Burmistrza M.. Nawet jeśli pełniłby tę funkcję w tym czasie to i tak nie można by mówić o tym, że oświadczenie woli spadkodawczyni było „złożone wobec burmistrza” bowiem z zeznań świadków M. K. i J. N. wynika, że w dacie spotkania ze spadkodawczynią J. N. przebywał tam w celach towarzyskich, jako osoba prywatna nie zaś urzędowo jako Burmistrz M. (którym i tak w tym czasie nie był). Dodatkowo świadek M. K. stwierdził, że K. K. (2) wiedziała, że J. N. jest tam w celach towarzyskich i nie wiedziała, że jest Burmistrzem (choć w istocie i tak nim nie był w tym czasie). Z powyższego wynika zatem, że spadkodawczyni nie miała w ogóle zamiaru składania ustnie ostatniej woli w obecności osoby urzędowej.

Jak wskazuje się w literaturze w razie nieważności testamentu urzędowego z uwagi na niedochowanie wymagań wskazanych w art. 951 k.c. bądź naruszenie art. 956 i 957 k.c. często dopuszcza się możliwość jego konwersji – uznania go za ważny testament ustny ( E. Skowrońska-Bocian [w:] Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, wyd. X , Warszawa 2011, art. 956, art. 957.). Zazwyczaj przyjmuje się, że generalnie niedochowanie wymogów wskazanych w art. 951 k.c. skutkujące nieważnością testamentu urzędowego otwiera drogę do konwersji tego testamentu i uznania go za ważny testament ustny (uchw. SN z 22.3.1971 r., III CZP 91/70, OSNCPiUS 1971, Nr 10, poz. 168; E. Niezbecka, w: A. Kidyba, Komentarz KC, t. 4, 2012, s. 137). Oczywiście pod warunkiem dopełnienia wszystkich przesłanek ważności testamentu ustnego ( post. SN z 12.1.2007 r., IV CSK 257/06, L. ).

Jak zaznaczył Sąd I instancji, pojęcie testamentu ustnego definiuje art. 952 § 1 k.c. Zgodnie z nim jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków.

Z ustalonego przez Sąd Rejonowy stanu faktycznego wynika, że 27 grudnia 2009 roku spadkodawczyni była w dobrej formie zdrowotnej, nie mówiła, że obawia się śmierci, nie leczyła się na nic poważnego. Nadto jak zeznali świadkowie spadkodawczyni w tej dacie była w stanie samodzielnie pisać. Z kolei z treści protokołu – testamentu wynika, że oświadczenie woli było złożone w obecności dwóch świadków: M. K. i J. N..

Z związku z powyższym Sąd Rejonowy wskazał, że nie została spełniona żadna z przesłanek testamentu ustnego. Nie istniała obawa rychłej śmierci ani subiektywna ani obiektywna. Brak jest również dowodu na to żeby zachowanie zwykłej formy testamentu było niemożliwe lub bardzo utrudnione, wręcz przeciwnie świadkowie zeznali, że spadkodawczyni mogła w tym czasie samodzielnie pisać. Nadto, nie został spełniony wymóg jednoczesnej obecności trzech świadków.

W tej sytuacji Sąd I instancji uznał, że oświadczenie woli spadkodawczyni z 27 grudnia 2009 roku nie stanowi również ważnego testamentu ustnego.

Z kolei przedłożony Sądowi Rejonowemu testament z 28 stycznia 1999 roku oraz testament z 18 września 2008 roku są dokumentami własnoręcznymi, sporządzonym zgodnie z wymaganiami przewidzianymi w cytowanym art. 949 k.c. Zostały podpisane przez spadkodawczynię K. K. (2) i opatrzone datą. Żaden z uczestników postępowania nie podnosił aby testamenty te nie były spisane pismem ręcznym spadkodawczyni.

Na okoliczność ustalenia, czy spadkodawczyni sporządzając testament 28 stycznia 1999 roku, 18 września 2008 roku i 27 grudnia 2009 roku pozostawała w stanie wykluczającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli Sąd Rejonowy dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu psychiatrii.

Z opinii biegłego K. K. (4) jednoznacznie wynika, że K. K. (2) w dacie sporządzenia tych testamentów mogła świadomie i swobodnie podjąć decyzję i wyrazić wolę.

Biegła uzasadniła swój wniosek wskazując, że w aktach sprawy brak jest danych na to, aby w datach sporządzonych testamentów z 28 stycznia 1999 roku oraz z 18 września 2008 roku K. K. (2) leczyła się psychiatrycznie bądź występowały u niej jakiekolwiek zaburzenia psychiczne. Biegła wskazała, że zaburzenia psychiczne zaczęły występować u spadkodawczyni od 2012 roku wyjaśniając przy tym, że nie miały one wpływu na zdolność testowania K. K. (2) w datach sporządzonych testamentów.

Sąd Rejonowy wskazał, że w testamencie z 28 stycznia 1999 roku spadkodawczyni wyraźnie powołała do całości spadku w częściach równych B. B. (1), W. B., G. B. oraz K. K. (1) („po mojej śmierci wszystko co posiadam dziedziczą dzieci moich zmarłych sióstr w częściach równych”). Wskazała również, że w mieszkaniu przy ulicy (...) zamieszkać ma G. B. lub jej potomstwo i spłacić pozostałych, natomiast zarządzającym działką w gminie W. ustanowiła W. B.. Testament z 18 września 2008 roku obejmuje zmianę zapisu dotyczącego zamieszkiwania G. B. i jej potomstwa w przedmiotowym mieszkaniu. Spadkodawczyni wskazała, że z uwagi na brak możliwości spłacenia pozostałych spadkobierców przez w/w osoby zapisuje ona mieszkanie przy ulicy (...) G. B. i W. M. w częściach równych. Wskazać wypada, że testament z 18 września 2008 roku nie zmieniał zasadniczego postanowienia dotyczącego powołania spadkobierców, zawartego w testamencie z 28 stycznia 1999 roku. Stosownie do art. 947 k.c. jeżeli spadkodawca sporządził nowy testament nie zaznaczając w nim, że poprzedni odwołuje, ulegają odwołaniu tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu.

Mając zatem powyższe na uwadze Sąd Rejonowy w punkcie 1 postanowienia postanowił, że spadek po K. K. (2), zmarłej 30 listopada 2018 roku w Z. na podstawie testamentu własnoręcznego z 28 stycznia 1999 roku oraz na podstawie testamentu własnoręcznego z 18 września 2008 roku nabyli: jej siostrzeniec B. B. (1) w ¼ części, jej siostrzeniec W. B., w ¼ części, jej siostrzenica G. B., w ¼ części oraz jej siostrzenica K. K. (1), w ¼ części.

Analizie podlegać musi jeszcze zapis testamentu z 28 stycznia 1999 roku, w którym spadkodawczyni wskazała przy powołaniu spadkobierców, że sprzedaż majątku osobom trzecim nie wchodzi w grę. W myśl art. 962 k.c. zastrzeżenie warunku lub terminu, uczynione przy powołaniu spadkobiercy testamentowego, uważane jest za nieistniejące. Jeżeli jednak z treści testamentu lub z okoliczności wynika, że bez takiego zastrzeżenia spadkobierca nie zostałby powołany, powołanie spadkobiercy jest nieważne. Przepisów tych nie stosuje się, jeżeli ziszczenie się lub nieziszczenie się warunku albo nadejście terminu nastąpiło przed otwarciem spadku.

W ocenie Sądu Rejonowego powyższy zapis analizowany w kontekście całego testamentu, pomimo użycia przez spadkodawczynię słowa „warunek” poczytywać należy raczej jako polecenie w rozumieniu art. 982 k.c., zgodnie z którym spadkodawca może w testamencie włożyć na spadkobiercę lub na zapisobiercę obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania, nie czyniąc nikogo wierzycielem (polecenie). W przedmiotowym testamencie spadkodawczyni zawarła szereg zapisów dotyczących tego, kto ma zamieszkiwać w mieszkaniu oraz kto ma zarządzać działką. Zapis dotyczący zakazu sprzedaży stanowić miał w ocenie Sądu zobowiązanie spadkobierców do określonego postępowania z poszczególnymi składnikami majątku, tak aby pozostały one w rodzinie.

Nawet zaś gdyby uznać, że powyższy zapis potraktować należy jako warunek to zastrzeżenie to poczytywać trzeba za nieistniejące stosownie do art. 962 in principio k.c. Zauważyć należy, że z treści samego testamentu nie wynika, że bez tego zastrzeżenia spadkobiercy nie zostali by powołani. Także ogół okoliczności sprawy, ujawnionych w toku postępowania nie daje podstaw do przyjęcia takiego stanowiska. Jednocześnie Sąd I instancji wskazał, że osoby powołane w testamencie do spadku, dziedziczyłyby zgodnie z ustawą w takich samych częściach.

W punkcie 2 postanowienia na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 755 z późn. zm.). w zw. z art. 84 ust. 2 u.k.s.c. Sąd Rejonowy nakazał zwrócić z funduszy Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla Łodzi – Widzewa w Łodzi na rzecz uczestnika W. B. kwotę 36,26 zł tytułem niewykorzystanej zaliczki, zaksięgowanej pod pozycją 500065529442;

O kosztach postępowania w punkcie 3 postanowienia Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 113 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005 r.

O kosztach postępowania w punkcie 4 postanowienia Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. zgodnie z którym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Apelacje od powyższego postanowienia wniosła wnioskodawczyni, zaskarżając je w części, tj. co do punktu 1. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie przepisu art. 947 k.c. dotyczącego odwołania testamentu z 28 stycznia 1999 roku, w sytuacji gdy intencją spadkodawczyni K. K. (2) było odwołanie postanowień dotyczących dziedziczenia jej mieszkania własnościowego zawartych w treści tego testamentu i ustanowienie nowego porządku spadkobrania na rzecz G. B. i V. X. M. zgodnie z treścią testamentu własnoręcznego z dnia 18 września 2008.

Wobec tak podniesionego zarzutu wnioskodawczyni wniosła o zmianę postanowienia przez ustalenie, że spadek po zmarłej spadkodawczyni K. K. (2) dziedziczą na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 18 września 2008 roku, wyłącznie G. B. oraz V. X. M..

Pismem z dnia 24 maja 2024 roku, Wspólnota Mieszkaniowa w Ł. przy ul. (...), wystąpiła do Sądu Okręgowego z wnioskiem o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

Art. 946 k.c. zawiera zamknięty, choć liberalnie ujęty, katalog sposobów, którymi można się posłużyć celem odwołania testamentu – poprzez sporządzenie nowego testamentu, bądź też w ten sposób, że w zamiarze odwołania testament zniszczy lub pozbawi go cech, od których zależy jego ważność, bądź wreszcie w ten sposób, że dokona w testamencie zmian, z których wynika wola odwołania jego postanowień. Artykuł 947 k.c. dodaje do niego dodatkowy sposób, choć jedynie pośrednio. Zgodnie z nim jeżeli spadkodawca sporządził nowy testament nie zaznaczając w nim, że poprzedni odwołuje, ulegają odwołaniu tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu. W istocie bowiem art. 947 k.c. ma charakter reguły interpretacyjnej, a jedynie świadomość co do jej treści i skutków prawnych, jakie wywołuje, może sprawić, że testator wykorzysta działanie tej reguły. Zasadą jest wówczas, że starszy akt ostatniej woli nie zostaje odwołany przez sporządzenie nowszego. Ustawodawca przyjął racjonalne założenie, że gdyby spadkodawca chciał odwołać stary testament, to mógł posłużyć się klauzulą odwołującą, co, w myśl zasady ignorantia iuris nocet, wiedział. Skoro jednak sporządził nowy testament bez klauzuli odwołującej, to w istocie chodziło mu o uzupełnienie rozrządzeń zawartych w starym testamencie. Problem pozostaje jedynie z tymi postanowieniami obu testamentów, których wykonanie wzajemnie się wyklucza. Co do nich art. 947 k.c. zajmuje wyraźne stanowisko, że w takim zakresie nowe dyspozycje zastępują stare, a zatem jedynie w tym właśnie zakresie późniejszy testament bez klauzuli odwołującej wywołuje odwołanie części (niektórych postanowień) testamentu wcześniejszego.

W rozpatrywanej sprawie, w skład masy spadkowej po zmarłej K. K. (2) wchodziło mieszkanie własnościowe przy ul. (...), działka rekreacyjna w (...) gm. W. oraz oszczędności w kwocie 24 000,00 zł, ulokowane na koncie bankowym.

Sąd Rejonowy słusznie uznał, iż w testamencie z dnia 28 stycznia 1999 roku spadkodawczyni w sposób wyraźny powołała do całości spadku w częściach równych B. B. (1), W. B., G. B. oraz K. K. (1). Spadkodawczyni w testamencie poza oświadczeniem woli, poleciła również, iż w mieszkaniu przy ul. (...) zamieszkać ma G. B. lub jej potomstwo, którzy to mają spłacić pozostałych spadkobierców. Co do działki rekreacyjnej wyznaczyła zarządcę w osobie W. B.. Następnie, aneksem do testamentu z dnia 18 września 2008 roku, spadkodawczyni zmieniła zapis odnośnie mieszkania przy ul. (...), w ten sposób, iż z uwagi na brak możliwości spłacenia pozostałych spadkobierców przez G. B. i V. X. M., zapisała im ona mieszkanie przy ul. (...).

Co istotne zapis ten, nie powoduje nieważności testamentu z dnia 28 stycznia 1999 roku. Natomiast na jego skutek testator zobowiązuje dziedziczącego po nim – w tym przypadku - spadkobierców testamentowych do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonych osób (G. B. i V. X. M.), a więc zapisobierców.

Istota zapisu sprowadza się do przeznaczenia wybranej przez spadkodawcę osobie konkretnych przedmiotów z majątku spadkowego. Mianowicie w chwili otwarcia spadku powstaje stosunek zobowiązaniowy pomiędzy spadkobiercą a zapisobiercą. Skutkiem tego jest powstanie po stronie zapisobiercy roszczenia o spełnienie zapisu testamentowego z chwilą otwarcia spadku. W sytuacji, w której spadek przypada kilku spadkobiercom, zapis obciąża ich w stosunku do wielkości ich udziałów spadkowych, chyba że spadkodawca postanowił inaczej.

W niniejszej sprawie, zgodnie zapisem z aneksu do testamentu z dnia 18 września 2008 roku, spadkodawczyni zapisała mieszkanie własnościowe przy ulicy (...) G. B. i V. X. M. w równych częściach. Natomiast zgodnie z testamentem z dnia 28 stycznia 1999 roku, całość masy spadkowej dziedziczą B. B. (1), W. B., G. B. oraz K. K. (1), po ¹/4 części każdy.

W związku z powyższym Sąd Okręgowy oddalił apelację wnioskodawczyni na podstawie art. 385 k.p.c. z zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Sąd Okręgowy ustalił, że w uczestnicy ponoszą koszty postępowania apelacyjnego zgodnie ze swoim udziałem w sprawie, uznając, że byli w tym samym stopniu zainteresowani jego wynikiem i brak było podstaw do odstąpienia od ogólnej zasady orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego wyrażonej w art. 520 § 1 k.p.c.