Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 grudnia 2021 r. w sprawie z wniosku Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta Ł. z udziałem Gminy M. Ł., H. B., G. S., J. B. (1), S. M., M. H., P. J., E. M., A. M., R. M., B. C. i A. N. o zasiedzenie nieruchomości położonej w Ł. przy ul. (...) (Chłodnej 12), Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi stwierdził, że Skarb Państwa nabył z dniem 30 września 1987 roku, przez zasiedzenie, prawo własności niezabudowanej nieruchomości położonej w Ł. przy ul. (...) (dawniej Chłodnej 12) oznaczonej obecnie, jako działki gruntu 106/1 i 107/1 w obrębie B- 48 o łącznej powierzchni 0,1512 ha, dla których Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi XIV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze (...), (punkt 1.); ustalił, że każdy z uczestników ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie (punkt 2.).

Podstawę opisanego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia:

nieruchomość gruntowa położona przy ul. (...) (dawniej przy ul. (...)) w Ł., obejmująca dwie działki ewidencyjne – nr 106/1 i nr 107/1, dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o nr (...), objęta była dawną księga hipoteczną, rep. hip. (...).

Zgodnie z treścią wpisu z dnia 28 marca 1919 r., znajdującego się w dziale II ww. księgi hipotecznej, nieruchomość przy ul. (...) w Ł. posiadali („prawem pełnej własności, w równych niepodzielnych częściach”) S. C., Z. C., B. P. (z d. C.) oraz H. L. (z d. C.), w drodze spadku po zmarłych rodzicach – poprzednich właścicielach – K. i M. (z d. Ż.), małżonkach C..

Zgodnie z treścią wypisu aktu notariusza W. S. za 1927 rok, Rep. nr 9 z dnia 5 stycznia 1927 r., ww. właściciele sprzedali przedmiotową nieruchomość na

wspólną i niepodzielną własność W. i M., małżonków W..

Na mocy aktu z dnia 22 lutego 1928 r., Rep. nr 648, nieruchomość przy ul. (...) w Ł. nabyli na własność F. i S., małżonkowie S. vel S. - w jednej połowie oraz R. K. - w drugiej połowie, lecz niepodzielnie.

R. K., aktem z dnia 22 lutego 1934 r., Rep. nr 190 sprzedał należącą do niego niepodzielną połowę ww. nieruchomości na zupełną własność B. P., która następnie aktem z dnia 14 kwietnia 1937 r., Rep. nr 580, sprzedała należącą do niej połowę nieruchomości J. i A. małżonkom B..

Sąd Powiatowy dla m. Łodzi postanowieniem z dnia 6 grudnia 1960 r. (Ns II 1205/60) stwierdził, że prawa do spadku po J. B. (2) nabyli w majątku osobistym jego żona A. B. – w 1/4 części oraz dzieci: K. J., I. Z., D. B. i C. B. – po 3/16 części, zaś w majątku objętym wspólnością ustawową tylko dzieci: K. J., I. Z., D. B. i C. B. – po 1/4 części każdy. Sąd Powiatowy dla m. Łodzi postanowieniem z dnia 30 marca 1972 r. (Ns II 241/72) stwierdził, że spadek po A. B. na podstawie ustawy nabyli K. J., I. Z., D. B. i C. B. – po 1/4 części każdy.

Właścicielami nieruchomości przy ul. (...) (obecnie obejmującej działki nr (...)) byli wówczas F. i S., małżonkowie S. vel S. – w udziale wynoszącym 4/8 oraz K. J., I. Z., D. B. i C. B. – w udziale wynoszącym 1/8 każdy.

Postanowieniem Sądu Rejonowego dla m. W. z dnia 14 maja 1998 r. (III Ns 768/98) stwierdzono, że spadek po K. J. nabyli z mocy ustawy córka M. B. (z d. J.), synowie J. J. (3) i M. J. oraz wnuk M. H. – po 1/4 części każdy. Tym samym stali się współwłaścicielami spornej nieruchomości – w udziale wynoszącym po 1/32 każdy.

Umową z 28 grudnia 2004 r. (akt notarialny Rep. A nr (...)) J. J. (3) darował P. J. udział, wynoszący 1/32 w nieruchomości,

składającej się z działek nr (...), położonych przy ul. (...) w Ł..

Umową z 7 stycznia 2005 r. (akt notarialny Rep. A nr (...)) C. B. oświadczył, że darowuje przysługujący mu udział, wynoszący 1/8, w nieruchomości położonej w Ł. przy ul. (...) (składającej się z działek nr (...)) swoim dzieciom G. S. i J. B. (1) – w równych częściach.

Umową z dnia 13 stycznia 2005 r. (akt notarialny Rep. A nr (...)) M. J. darował przysługujący mu udział (wynoszący 1/32) w nieruchomości położonej w Ł. przy ul. (...) (składającej się z działek nr (...)) swojej siostrze H. B..

Postanowieniem z dnia 24 marca 2005 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi (w sprawie II Ns 875/04) stwierdził, że spadek po I. Z. na podstawie testamentu nabyli: córka E. M. w 245/1000 części, zięć S. M. w 263/1000 części oraz wnuki R. M., B. M. i A. M. – po 164/1000 części każdy z nich.

Postanowieniem z 20 września 2013 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi (w sprawie II Ns 1212/13) stwierdził, że spadek po D. B. nabyła w całości córka A. N..

W treści elektronicznej księgi wieczystej nr (...) według stanu na 6 maja 2021 r., jako właścicieli nieruchomości gruntowej, składającej się z działek ewidencyjnych nr (...), położonych przy ul. (...) w Ł., ujawniono:

1. F. S. i S. S. (2) – w udziale wynoszącym 4/8 (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska),

2. H. B. – w udziale wynoszącym łącznie 2/32,

3. M. H. - w udziale wynoszącym 1/32,

4. P. J. - w udziale wynoszącym 1/32,

5. G. S. - w udziale wynoszącym 1/16,

6. J. B. (3) - w udziale wynoszącym 1/16,

7. S. M. – w udziale wynoszącym (...),

8. E. M. - w udziale wynoszącym (...),

9. R. M. - w udziale wynoszącym (...),

10. B. M. - w udziale wynoszącym (...),

11. A. M. - w udziale wynoszącym (...),

12. A. N. - w udziale wynoszącym 1/8.

Przed II wojną światową na nieruchomości przy ul. (...) w Ł. znajdowała się kamienica, w której mieściły się lokale mieszkalne (zajmowane przez 42 lokatorów) oraz lokal usługowy – sklep. Współwłaściciele nieruchomości – J. i A. B. oraz F. i S. S. (2) pobierali czynsz komorny z zajmowanych lokali, po równej części. F. i S. małżonkowie S. zamieszkiwali w przedmiotowej kamienicy, a także zajmowali lokal składający się z 3 pokoi sklepowych. J. i A. małżonkowie B. zamieszkiwali zaś przy ul. (...) w Ł.. W czasie II wojny światowej kamienica weszła w skład getta; została zniszczona i zaraz po wojnie rozebrana. Po rozebraniu kamienicy na przedmiotowej nieruchomości znajdował się plac, a następnie łąka.

Zgodnie z operatem ewidencji gruntów obrębu 192 z roku 1967 obszar nieruchomości pod adresem Chłodna 12 znajdował się w działkach ewidencyjnych nr (...). Zgodnie zaś z mapą sytuacyjną dla celów prawnych, znajdującą się w operacie (...) z roku 1970 nieruchomość zlokalizowana pod adresem Chłodna 12 obejmowała działki ewidencyjne o nr (...). Działka nr (...) odpowiada wizualnie obecnej działce o nr (...), a działki nr (...) odpowiadają wizualnie obecnej działce o nr (...). W wyniku założenia ewidencji gruntów dla obrębu B-48 w 1977 r., działkę nr (...) (o pow. 1,2128 ha) oznaczono nr 106 (o pow. 0,9153 ha), a działkę nr (...) (o pow. 0,2146 ha) oznaczono nr 107 (o pow. 0,1907 ha). Zgodnie z mapą sytuacyjną dla celów prawnych z roku 1977 nieruchomość przy ul. (...), objęta księgą hipoteczną rep. hip. (...), obejmowała działki o nr (...) (o pow. 0,1466 ha) i nr 107/1 (o pow. 0,0046 ha). Działki te stanowią odpowiednio część działek nr (...). Obecnie łączna powierzchnia działek nr (...) wynosi 0,1512 ha.

W rejestrze szczegółowym pomiarowo-klasyfikacyjnym z roku 1967, sporządzonym na podstawie protokołu nr (...) ustalania granic oraz właścicieli, osób władających […], jako władającego działką nr (...) w obrębie 192 ujawniono Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Ł. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, zaś jako władającego działką nr (...) w obrębie 192 ujawniono (...) Przedsiębiorstwo (...). Powyższy stan został udokumentowany w ww. protokole z datą 30 września 1967 r.

Zgodnie z treścią protokołu z zebrania władających gruntami z roku 1975 działka oznaczona nr (...) (dawna działka nr (...)) znajdowała się we władaniu (...) Przedsiębiorstwa (...), zaś działka nr (...) (dawna działka nr (...)) znajdowała się we władaniu (...) Przedsiębiorstwa (...).

Po wojnie J. B. (2) ubiegał się o zwrot jedynie nieruchomości przy ul. (...), natomiast nie ubiegał się o zwrot nieruchomości przy ul. (...), bowiem wiązałoby się to z koniecznością uiszczania większego podatku od więcej niż jednej nieruchomości. Decyzją z dnia 10 lutego 1975 r. dokonano wywłaszczenia nieruchomości położonej przy ul. (...) w Ł..

Dopiero po roku 1990 ówcześni właściciele nieruchomości przy ul. (...) w Ł. zaczęli podejmować aktywność zmierzającą do wykonywania względem niej uprawnień właścicielskich. W marcu 1990 r. D. B. uzyskał zaświadczenie z Państwowego Biura Notarialnego w Ł., zgodnie z treścią, którego w dziale II księgi hipotecznej rep. hip. (...) jako właściciele spornej nieruchomości wpisani byli F. i S., małż. S. – jako współwłaściciele do połowy oraz J. i A., małż. B. – jako współwłaściciele do połowy. We wrześniu 1990 roku D. B. zwrócił się do Urzędu Miasta Ł. z propozycją wybudowania na nieruchomości położonej przy ul. (...) pawilonu handlowego. Pismem z dnia 24 października 1990 r., Urząd Miasta Ł. wyraził zgodę na budowę pawilonu na przedmiotowej działce, przy czym uzyskanie pozwolenia uzależnił m.in. od zgody wszystkich współwłaścicieli działki. Brak było jednak kontaktu ze spadkobiercami F. i S., małż. S.. D. B. zwrócił się również do Urzędu Miasta Ł. z wnioskiem o wykupienie nieruchomości położonej w Ł., przy ul. (...). Pismem z dnia 28 stycznia 2004 r. Oddział Nabywania i Z. (...) Wydziału Geodezji, Katastru i Inwentaryzacji Urzędu Miasta Ł. poinformował ww., iż w Wieloletnim Programie Inwestycyjnym Miasta Ł., uchwalonym uchwałą nr LI/1111/2000 Rady Miejskiej w Ł. z dnia 28 grudnia 2000 r., nie jest przewidziana do realizacji inwestycja polegająca na modernizacji ul. (...), z uwagi na co wykup nieruchomości nie jest możliwy.

Pismem z dnia 21 października 2005 r., I RF-3110-2/05, adresowanym do

D. B., Prezydent Miasta Ł., w związku z toczącym się postępowaniem w sprawie podatku od nieruchomości przy ul. (...), poinformował, iż działki nr (...) stanowią część zieleńca miejskiego i z tego powodu nie będą podlegać opodatkowaniu, a ewentualne opodatkowanie będzie możliwe dopiero po przejęciu przedmiotowej nieruchomości przez prawowitych współwłaścicieli.

W dniu 24 listopada 2003 r. H. B. oraz C. B. złożyli odwołanie od decyzji nr UA.II.544/03 z dnia 29 października 2003 r. o warunkach zabudowy dotyczącej budowy stanowiska tankowania pojazdów gazem propan-butan planowanej do realizacji na istniejącej stacji paliw przy ul. (...), która to nieruchomość graniczyła ze sporną nieruchomością. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2004 r. Prezydent Miasta Ł. wznowił postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla planowanego stanowiska tankowania pojazdów gazem propan-butan na istniejącej stacji paliw przy ul. (...) i uznał H. B. stroną w przedmiotowym postępowaniu.

Pismem z dnia 18 października 2019 r. E. M. oraz H. B. wezwały Prezydenta Miasta Ł. do wydania nieruchomości przy ul. (...), składającej się z działek nr (...). Pismem z dnia 8 stycznia 2019 r. Zarząd Zieleni Miejskiej w Ł. odmówił przedmiotowemu żądaniu.

W dniu 29 marca 2019 r. E. M. oraz H. B. złożyły pozew o wydanie przez Gminę Ł. nieruchomości położonej w Ł. przy ul. (...), działki nr (...), uregulowanej w księdze wieczystej o nr (...). Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt II C 1058/19. Postanowieniem z dn. 2 października 2019 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi II zawiesił postępowanie w przedmiotowej sprawie do czasu rozstrzygnięcia sprawy o zasiedzenie.

Obecnie sporna nieruchomość (działki nr (...)) wchodzi w skład większego zieleńca miejskiego przy ul. (...) (przy dworcu (...)). Stanowi część terenu zielonego, większego od całej działki, która nie jest w żaden sposób od tego terenu zielonego wydzielona. Na całym obszarze zielonym rośnie trawa oraz drzewa, które nie są nowo nasadzone. Na terenie urządzone są dwie wydeptane ścieżki; przy jednej z nich stoją dwie ławki oraz kosze na śmieci. Ławki stoją przy wydeptanych

ciągach komunikacyjnych.

Przed 1993 r. zieleńcem zajmowało się (...) Przedsiębiorstwo (...), następnie utrzymaniem terenu zielonego, obejmującego również sporną nieruchomość, zajmowały się odpowiednie jednostki Miasta Ł. – Wydział Ochrony (...) i (...) Urzędu Miasta Ł., a obecnie Zarząd Zieleni Miejskiej w Ł.. Miasto Ł., w celu zachowania porządku oraz estetyki miasta, zajmowało się nieruchomościami, które nie były utrzymywane przez właścicieli, a stanowiły składowe większych zieleńców. Wszelkie zlecone prace dotyczące utrzymania przedmiotowego zieleńca miejskiego (prace ogrodnicze, porządkowe i remontowo-naprawcze) wykonywane były również w stosunku do spornej nieruchomości.

Powyższy stan faktyczny, w zakresie okoliczności niezbędnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, Sąd Rejonowy ustalił na podstawie powołanych dowodów z załączonych dokumentów lub ich kopii, przesłuchania uczestniczki H. B. oraz zeznań świadka W. O. oraz opinii pisemnej biegłego sądowego z zakresy geodezji i kartografii jako niebudzących wątpliwości co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy w świetle art. 233 § 1 k.p.c. Przedłożone do akt dokumenty nie były kwestionowane przez strony, ich prawdziwość i wiarygodność nie budziły również wątpliwości Sądu I instancji.

W świetle poczynionych ustaleń faktycznych, Sąd Rejonowy stwierdził, że samoistne posiadanie przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa datuje się od 30 września 1967 roku, gdy w protokole ustalania granic oraz właścicieli, osób władających […], jako władającego działką nr (...) w obrębie 192 ujawniono Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Ł. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, zaś jako władającego działką nr (...) w obrębie 192 ujawniono (...) Przedsiębiorstwo (...), a stan ten został udokumentowany w wymienionym protokole z datą 30 września 1967 r. Przy założeniu złej wiary w objęciu w posiadanie przedmiotowej nieruchomości, okres wymagany do upływu zasiedzenia zakończył się 30 września 1987 roku (art. 172 k.c., art. 339 k.c.).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c.

Apelację od opisanego postanowienia w zakresie pkt. 1. wywiedli uczestnicy postępowania: H. B., G. S., J. B. (1), S. M., M. H., P. J., E. M., A. M., R. M., B. C. i A. N..

Skarżący zarzucili rozstrzygnięciu:

1. mającą wpływ na treść orzeczenia obrazę przepisów postępowania, art. 233 k.p.c.:

a.  wskutek dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego i mylnego przyjęcia, że samoistne posiadanie przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości datuje się od 30 września 1967 roku, gdy wskutek pominięcia przez sąd okresu władania nieruchomością przez Skarb Państwa od zakończenia II wojny światowej w związku z utratą jej przez właścicieli w wyniku działań wojennych i wskutek braku rozważenia charakteru tego władania sąd rozważał jedynie kiedy „najdalej wstecz" Skarb Państwa władał nieruchomością, co doprowadziło do błędnych wniosków i ocen,

b.  przez dowolną ocenę i błędne nadanie mocy dowodowej złożonym prze wnioskodawcę dokumentom- rejestrowi szczegółowemu pomiarowo- klasyfikacyjnemu z roku 1967 k. 89-91 akt sprawy II Cl 058/19, protokołowi nr (...) k. 92-95 akt sprawy II C 1058/19, protokołowi z zebrania władających gruntami, k. 88-88v. akt sprawy II C 1058/19 zaświadczeniu (...) z dn. 30.11.2018 r., k. 13- 14 - nazywanymi w dalszej treści apelacji dokumentami „geodezyjnymi” jako rzekomo świadczącymi o samoistnym posiadaniu Skarbu Państwa, gdy z nich poza faktem władania nie wynika, jaki był charakter tego władania, a w szczególności nie wynikają żadne przejawy działania Skarbu Państwa, jako właściciela. Także przez nieuwzględnienie w oparciu o podstawę prawną czynności geodezyjnych i generowanych w ich wyniku dokumentów czemu, jakiemu celowi nadanemu przez ustawodawcę miały one służyć a tym samym o jakich zdarzeniach bądź ustaleniach świadczyć,

c.  przez nieprzydanie mocy dowodowej złożonym przez uczestników dokumentom dowodzącym aktywnego działania uczestników (ich poprzedników) o charakterze czynności wykonywanych jak właściciel (a w rzeczywistości „jako" właściciel) i dowodzącym traktowania przez organy samorządowe uczestników jako właścicieli co niezależnie od stwierdzenia samych faktów w tym zakresie ma znaczenie dla projektowania na ocenę charakteru władania Skarbu Państwa wykonywanego przez jego agendy,

d.  przez pominięcie, że do prerogatywy właścicielskiej należy decyzja o niezajmowaniu się nieruchomością, w tym niewystępowanie o jej zwrot a ujemne konsekwencje mogą wystąpić w zasadzie dopiero z chwilą, gdy właściciel spotka się z odmową przez władającego.

2.  Naruszenie prawa materialnego:

a.  art. 6 k.c. przez wadliwe przyjęcie, że z domniemania o samoistnym posiadaniu władającego z chwilą rozpoczęcia biegu zasiedzenia (w sprawie: wnioskodawcy - Skarbu Państwa) ciężar dowodu przeciwnego obciąża uczestników, gdy charakter władztwa nieruchomości objętej przez Skarb Państwa a odebranej właścicielowi w wyniku działań wojennych nie jest władztwem o cechach samoistnego posiadania i to więc na wnioskodawcy spoczywa dowód zmiany charakteru tego władztwa na władztwo prowadzące do zasiedzenia,

b.  art. 2 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. Nr 6 poz. 32 ze zm. - obowiązujący do 1985 roku) przez jego niezastosowanie i w szczególności nierozważenie celu, dla jakiego czynności dokumentowane złożonymi dokumentami geodezyjnymi były przeprowadzane w oparciu o przepisy tego dekretu,

c.  art. 172 w zw. z art. 336 i 339 k.c. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że dla wykonywanie władztwa „jak właściciel" wystarczające jest wskazanie jako przejawów tego władztwa wykonywanie z umocowania ustawowego porządkujących ewidencję gruntów czynności geodezyjnych oraz dokonywanie czynności publiczno-prawnych wynikających z obowiązku władz Miasta (wcześniej przed reformą samorządową obowiązku Skarbu Państwa) zachowania terenu miasta w porządku czystości i estetycznym wyglądzie.

W konkluzji skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku Skarbu Państwa oraz zasądzenie na rzecz uczestników kosztów postępowania za II instancję według norm przepisanych.

Wnioskodawca – Skarb Państwa Prezydent Miasta Ł. oraz uczestnik Gmina Ł. w odpowiedzi na apelację wnieśli o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od skarżących kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według

norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna.

Wstępnie należy odnotować, że uregulowania kodeksowe nakładają na sąd drugiej instancji obowiązek rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału oraz dokonania własnej, samodzielnej i swobodnej oceny, w tym oceny zgromadzonych dowodów (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17.04.1998 r., II CKN 704/97, legalis). Sąd drugiej instancji nie ogranicza się zatem tylko do kontroli orzeczenia Sądu pierwszej instancji, lecz bada ponownie całą sprawę, a rozważając wyniki postępowania przed Sądem pierwszej instancji, władny jest ocenić je samoistnie. Postępowanie apelacyjne jest przedłużeniem postępowania przeprowadzonego przez pierwszą instancję, co oznacza, że nie toczy się ono na nowo. Trzeba też pamiętać, że kognicja sądu odwoławczego obejmuje „rozpoznanie sprawy” (a nie tylko środka odwoławczego) i to w taki sposób, w jaki mógł i powinien uczynić to sąd pierwszej instancji (vide: uchwała (7) Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07).

W odwołaniu do zaoferowanego materiału dowodowego i wskazanej we wniosku podstawy faktycznej Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne.

Dokonane ustalenia faktyczne nie prowadzą jednak do tożsamej z przeprowadzoną przez Sąd I instancji, ich oceną prawną.

Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. należy uznać za trafny o tyle, że ocena materiału dowodowego w postaci dokumentów ewidencyjnych nie została przeprowadzona prawidłowo, o czym będzie mowa poniżej, w kontekście zarzutów naruszenia prawa materialnego.

W orzecznictwie i doktrynie podkreśla się, że zasiedzenie (art. 172 – 176 k.c.) jest instytucją, której funkcja, najogólniej polega na uporządkowaniu sytuacji prawnej przez usunięcie długotrwałej, wynikającej z niedochodzenia swych praw przez właściciela, niezgodności pomiędzy stanem posiadania a stanem prawnym. Służy ono zapewnieniu porządku publicznego, jego bezpieczeństwu. Zasiedzenie jest więc sposobem nabycia własności rzeczy (lub niektórych innych praw) przez długotrwały upływ czasu związany z wykonywaniem uprawnień właścicielskich przez osobę niebędącą właścicielem i bierności właściciela. Jednocześnie dotychczasowy właściciel traci prawo własności. Skutek ten nie jest niezgodny z zasadami wyrażonymi w Konstytucji RP, w szczególności z konstytucyjną zasadą ochrony własności. Pozbawienie własności dotychczasowego właściciela wymaga jednak, aby instytucja zasiedzenia była ściśle reglamentowana przez ustawodawcę (tak trafnie m.in. SN w postanowieniu z dnia 18 czerwca 2020 r., I NSNc 45/19). Ze względu na konstytucyjną gwarancję nienaruszalności prawa własności, wynikającą z art. 64 Konstytucji RP, w sprawach o zasiedzenie wszelkie wątpliwości muszą być tłumaczone na rzecz ochrony własności. Zasadą konstytucyjnie określoną – od której tylko wyjątkowo wprowadza się odstępstwa – jest nienaruszalność prawa własności. Zasiedzenie jest odstępstwem od zasady jej nienaruszalności i to bardzo daleko idącym. Tym bardziej wszelkie wątpliwości powinny być tłumaczone na korzyść ochrony własności (innych praw majątkowych), bez względu na to, czy chodzi o własność (prawa majątkowe) osób fizycznych, jednostek samorządu terytorialnego, Skarbu Państwa czy innych podmiotów (tak m.in. TK w wyroku z dnia 28 października 2003 r., P 3/03, Dz. U. Nr 186, poz. 1823).

Dla przyjęcia, iż skutek w postaci zasiedzenia nastąpił, koniecznym jest stwierdzenie ziszczenia się dwóch kumulatywnych przesłanek, a mianowicie posiadania oraz upływu przewidzianego w ustawie terminu. Przy czym posiadanie prowadzące do zasiedzenia musi mieć samoistny oraz nieprzerwany charakter.

Posiadaczem samoistnym rzeczy jest zaś ten, kto włada nią jak właściciel (art. 172 § 1 k.c. w zw. z art. 336 k.c.). „Posiadanie samoistne” rozumiane jest, jako stan faktyczny składający się z dwóch występujących łącznie elementów: faktu władania rzeczą (corpus) i woli wykonywania tego władztwa dla siebie (animus rem sibi habendi). Pierwszy z tych elementów występuje, gdy dana osoba znajduje się w sytuacji, która pozwala jej na korzystanie z rzeczy, w taki sposób, w jaki mogą to czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy określone prawo. Nie jest przy tym wymagane efektywne korzystanie z rzeczy, wystarczająca jest bowiem sama możliwość korzystania z niej. O możności korzystania z rzeczy można mówić wówczas, jeżeli władający może używać rzeczy, pobierać z niej pożytki, przekształcać, a nawet rzecz zniszczyć. Zakres potencjalnego korzystania z rzeczy jest najszerszy przy posiadaniu samoistnym, odpowiada ono wówczas treści prawa własności.

Drugi czynnik w postaci woli władania dla siebie przejawia się w podejmowaniu wielu czynności wskazujących na to, że posiadacz traktuje rzecz, jako własną. Przy czym, jak podniósł Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 28 kwietnia 1999 r. wydanego w sprawie o sygn. akt I CKN 430/98 (OSNC 1999/11/98), jest oczywiste i pozostaje poza wszelką dyskusją, że podłożem zasiedzenia – instytucji prawa rzeczowego polegającej na usuwaniu długotrwałej niezgodności między stanem posiadania, a rzeczywistym stanem prawnym – jest taki stan faktyczny, który nie opiera się na prawie własności. Istotnym elementem tego stanu musi być natomiast posiadanie określane mianem „posiadania samoistnego”, polegające na faktycznym władaniu rzeczą „jak właściciel”. Konieczne jest, zatem wykonywanie przez posiadacza, który właścicielem nie jest, czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty, niezależny od woli innej osoby stan władztwa. Mówiąc inaczej, wszystkie dyspozycje posiadacza powinny swą treścią odpowiadać dyspozycjom właściciela.

Domniemanie wynikające z art. 339 k.c. powoduje, że w postępowaniach, w których okolicznością relewantną jest posiadanie samoistne (np. zasiedzenie) co do zasady do wykazania posiadania samoistnego wystarczy, aby podmiot, który z tej okoliczności wywodzi skutki prawne, wykazał, że faktycznie władał rzeczą (por. postanowienie SN z 27.11.2020 r.(III CSK 184/18, L.).

Tymczasem w badanej sprawie Sąd Rejonowy zaskarżonym postanowieniem uznał, że Skarb Państwa skutecznie objął w posiadanie samoistne przedmiotową nieruchomość, jako posiadacz w złej wierze, we wrześniu 1967 r., a dokonał tej oceny opierając się wyłącznie na wpisie w rejestrze szczegółowym pomiarowo-klasyfikacyjnym, gdzie jako podmioty władające sporną nieruchomością wskazane były Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Ł. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej oraz (...) Przedsiębiorstwo (...). Wskazać należy przy tym, iż w rejestrze tym jednocześnie nie ujawniono danych właściciela spornej nieruchomości. Sąd Rejonowy nie ustalił jednak, jakie czynności faktyczne w okresie biegu zasiedzenia, a zwłaszcza od 1967 roku tenże samoistny posiadacz wykonywał i jak był postrzegany przez podmioty zewnętrzne.

Z ustaleń faktycznych wynika, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła po wojnie plac (po rozebraniu zniszczonej kamienicy), a później łąkę, co nie zmieniło się do września 1967 roku, którą to datę Sąd Rejonowy uznał za początek zasiedzenia. Zważywszy zatem na ustalenia faktyczne co do charakteru zasiadywanej nieruchomości (łąka) i kontekst historyczny, wolno powiedzieć, że ten rodzaj nieużytku nie uległ zmianie od czasów powojennych, kiedy to zburzono istniejącą na tym gruncie od czasów sprzed II wojny światowej zamieszkałą kamienicę. Założenie ewidencji gruntów i dokonanie pomiarów geodezyjnych okoliczności tej nie zmienia w żaden sposób. Powstanie w 1967 roku rejestru gruntów stanowi bowiem administracyjną regulację terenów w zakresie położenia granic, powierzchni, rodzaju użytków gruntowych, oznaczenia ksiąg wieczystych czy zbioru dokumentów, jak też właścicieli nieruchomości. W dacie powstawania na terenie Ł. ewidencji gruntów wskazane elementy ustalano po raz pierwszy i na podstawie rejestru pomiarowego określano granice, obszar czy władających. Jednakże opisane ustalenia nie nadają wpisanym wówczas podmiotom władającym charakteru właścicielskiego, nie stanowią o charakterze posiadania czy innych elementach właścicielskich w kontekście regulacji prawa cywilnego. Przede wszystkim zaś nie wykazano jakichkolwiek oznak posiadania przedmiotowego gruntu przez Skarb Państwa. Nie przybliżono dowodowo jakiejkolwiek czynności faktycznej, jaką miałby wykonywać tam Skarb Państwa.

Rację mają więc skarżący, że Sąd Rejonowy błędnie uznał złożone przez

wnioskodawcę dokumenty w postaci rejestru szczegółowego pomiarowo- klasyfikacyjnego z roku 1967, protokołu nr (...), protokołu z zebrania władających gruntami, jako świadczące o samoistnym posiadaniu Skarbu Państwa, w sytuacji, gdy poza faktem ujawnienia organu administracyjnego jako władającego nie wynika z nich, jaki był charakter tego władania, a w szczególności nie wynikają żadne przejawy działania Skarbu Państwa jako właściciela, zwłaszcza, że z uwagi na ówczesne przeznaczenie gruntu (łąka) żadne czynności wymagane dla utrzymania nieruchomości nie były wykonywane przez Skarb Państwa, co znajduje wprost odzwierciedlenie w braku jakiegokolwiek materiału dowodowego na okoliczność przeciwną.

Słusznie zatem zarzucają skarżący naruszenie art. 2 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. Nr 6 poz. 32 ze zm. - obowiązujący do 1985 roku) przez nierozważenie celu, dla jakiego czynności dokumentowane złożonymi dokumentami geodezyjnymi były przeprowadzane w oparciu o przepisy tego dekretu, a co pozwoliłoby sądowi rozważyć moc zapisów ewidencyjnych w kontekście ustalenia charakteru posiadania.

Ponadto, brak jest dowodów na okoliczność zmiany charakteru władania

nieruchomością przez Skarb Państwa w sytuacji, gdyby nawet uznać, że jakiekolwiek władanie miało miejsce. Jak słusznie bowiem zauważają skarżący, charakter władztwa nieruchomości objętej przez Skarb Państwa a odebranej właścicielowi w wyniku działań wojennych nie nosi cech samoistnego posiadania. Na wnioskodawcy zatem spoczywa dowód zmiany charakteru tego władztwa na władztwo prowadzące do zasiedzenia.

Zgodnie z poglądem wyrażonym w utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, na domniemanie samoistnego charakteru posiadania wynikające z art. 339 k.c. nie można się powołać w przypadku, gdy dochodzi do zmiany posiadania zależnego w posiadanie samoistne (tak: post. SN z 4.04.2012 r. I CSK 360/11, post. SN z 16.10.2015 r. I CSK 885/14, post. SN z 18.05.2016 r. V CSK 590/15, L.).

Natomiast załączone do akt umowy, których przedmiotem była całoroczna usługa utrzymania terenów zieleni miejskiej, prace porządkowe i remontowo –naprawcze dotyczą okresu późniejszego, bo lat 2001-2018, co nie ma znaczenia w badanej sprawie, jako, że pozostają one poza podstawą faktyczną wniosku. A nawet jeśli uznać te działania jako przejawy posiadania samoistnego Gminy Ł., to wykazany nimi okres nie skutkowałby stwierdzeniem zasiedzenia w świetle art. 172 k.c. i przyjęciu złej wiary w objęciu w posiadanie, co w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości. Okres 30.letni upłynąłby bowiem w 2030 roku.

W tych latach, a nawet wcześniej, bo od 1990 roku (po zmianie ustrojowej) także

właściciele wykazywali aktywność w zakresie możliwości korzystania z przedmiotowej nieruchomości, jednakże spotkali się ze strony władz administracji miasta z koniecznością spełnienia warunków podmiotowych (wskazanie wszystkich współwłaścicieli), czemu nie mogli wówczas zadośćuczynić. Natomiast w postępowaniu administracyjnym, dotyczącym sfery gospodarczej posesji, graniczącej z ich nieruchomością, uzyskali status strony. Działania administracji Miasta nie wskazywały więc na jakiekolwiek symptomy właścicielskie Skarbu Państwa, a następnie Gminy Ł.. Ostatecznie właściciele wystąpili w 2019 roku z powództwem windykacyjnym, co przerwało bieg zasiedzenia (art. 123 pkt 1 k.p.c.). Zasadnie zatem podnoszą skarżący, że opisane działania dowodziły traktowania przez organy samorządowe uczestników jako właścicieli, co niezależnie od stwierdzenia samych faktów w tym zakresie ma znaczenie dla projektowania na ocenę charakteru władania Skarbu Państwa wykonywanego przez jego agendy. Mają także rację apelujący, że do prerogatywy właścicielskiej należy decyzja o niezajmowaniu się nieruchomością, w tym niewystępowanie o jej zwrot. Jednakże, wbrew wywodom skarżących, ujemne konsekwencje mogą wystąpić po upływie okresu, wiodącego do zasiedzenia, jeśli przesłanki wskazane w art. 172 k.c. zostaną spełnione. Bezczynność właściciela nie może być zatem zawsze bezpieczna i spotkać się z negatywnymi konsekwencjami w zasadzie dopiero z chwilą, gdy właściciel spotka się z odmową przez władającego, jak chce apelacja, a co zarzut w tym zakresie czyni chybionym.

W świetle przedstawionego materiału dowodowego nie sposób określić daty początkowej objęcia przedmiotowej nieruchomości w posiadanie samoistne, zwłaszcza, że, jak wyżej wskazano, od czasów powojennych do 1967 roku nie zmieniło się przeznaczenie gruntu, który nie wymagał żadnych działań właścicielskich. Ponadto, co znamienne, wnioskodawca wskazał we wniosku początek biegu zasiedzenia na 1 stycznia 1965 roku (data wejścia w życie kodeksu cywilnego), co w żaden sposób nie miało przełożenia na faktyczne rozpoczęcie władania przedmiotową nieruchomością i tej daty w świetle uregulowań art. 172 k.c. i art. 336 k.c. z pewnością jako początkowej uznać nie można. Sąd Rejonowy, poszukując możliwości dowodowych, które wskazywałyby na początek biegu zasiedzenia, przyjął datę wynikającą z zapisów w rejestrze pomiarowym, na podstawie której powstawała ewidencja gruntów, gdzie wskazano jako władającego jednostkę Skarbu Państwa. Taka ocena nie jest prawidłowa, w kontekście celu powstania ewidencji i zdarzeń przez nią dokumentowanych.

W konsekwencji, zarzut naruszenia art. 172 w zw. z art. 336 k.c. i art. 339 k.c. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że dla wykonywanie władztwa „jak właściciel" wystarczające jest wskazanie jako przejawów tego władztwa wykonywanie z umocowania ustawowego porządkujących ewidencję gruntów czynności geodezyjnych oraz dokonywanie czynności publiczno-prawnych wynikających z obowiązku władz Miasta (wcześniej przed reformą samorządową obowiązku Skarbu Państwa) zachowania terenu miasta w porządku czystości i estetycznym wyglądzie, zasługuje na uwzględnienie.

Reasumując, przesłanki wymagane przepisem art. 172 k.c. konieczne do stwierdzenia do zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości nie zostały udowodnione, co skutkuje oddaleniem wniosku.

Z powyższych przyczyn Sąd Okręgowy, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że oddalił wniosek. O kosztach postepowania apelacyjnego orzeczono w odwołaniu do zasady wyrażonej w art. 520 § 1 k.p.c., uznając, ze nie wystąpiły okoliczności uzasadniające odstępstwo od wskazanej reguły.