Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z 15 grudnia 2023 roku w sprawie XVIII C 658/22 z powództwa A. K. przeciwko (...) spółce akcyjnej z siedzibą w S. o zapłatę:

–

w punkcie 1 zasądzono od pozwanego na rzecz powoda 2.363,50 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 8 marca 2022 roku do dnia zapłaty;

–

w punkcie 2 ­­­oddalono powództwo w pozostałym zakresie;

–

w punkcie 3 szczegółowe wyliczenie kosztów pozostawiono referendarzowi sądowemu, przyjmując jako zasadę, że pozwany jako strona przegrywająca sprawę zobowiązany jest do zwrotu powodowi kosztów procesu w całości.

Apelację od omówionego wyżej wyroku w zakresie jego punktu 1 wywiódł pozwany, działając przez swojego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, niewystępującego w I instancji. W apelacji zarzucono naruszenie zarówno prawa procesowego, jak i materialnego.

W zakresie prawa procesowego zdaniem apelującego doszło do naruszenia:

–

art. 233 § 1 k.p.c.1 przez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów, w szczególności:

–

wiadomości elektronicznej z 23 grudnia 2021 roku wraz z załącznikiem, a tym samym przyjęcie, że wskazana wiadomość nie może stanowić dowodu na fakt, że ubezpieczyciel miał realną możliwość wynajęcia pojazdu po określonej stawce, podczas gdy propozycja pozwanej, będąca załącznikiem do omawianej wiadomości, stanowiła poinformowanie poszkodowanego o możliwości bezgotówkowej organizacji najmu pojazdu zastępczego ze względu na współpracę łącząca pozwaną z wypożyczalniami samochodów (zarzut I),

–

raportu szkody z 28 grudnia 2021 roku, a tym samym przyjęcie, że poszkodowanemu nie została złożona skuteczna oferta najmu, podczas gdy pozwana skutecznie złożyła propozycję bezgotówkowej organizacji najmu pojazdu zastępczego, zawierającą stawki dobowe, sposób kontaktu z ubezpieczycielem w przypadku zainteresowania propozycją oraz zastrzeżenie dotyczące konsekwencji nieskorzystania z propozycji pozwanej (zarzut II),

–

oświadczeń asystorów, a tym samym przyjęcie, że na podstawie przedstawionych przez pozwaną dokumentów nie można było ustalić warunków najmu oferowanych przez współpracujące z pozwaną podmioty, podczas gdy pozwana wskazywała wielokrotnie, że warunki najmu udostępnione zostają poszkodowanemu w momencie jego zainteresowania propozycją, co nie miało miejsca w niniejszym przypadku, gdyż powód przed zgłoszeniem szkody wynajął pojazd od powoda i zawarł z nim nic tylko umowę najmu, jak również umowę przelewu wierzytelności (zarzut III);

–

błędy w ustaleniach faktycznych, polegające na przyjęciu, że:

–

na pozwanej spoczywał obowiązek wykazania realności najmu pojazdu zastępczego za określoną stawkę, podczas gdy pozwana nie jest zobligowana do zapewnienia o realności przedstawianej przez nią propozycji, w szczególności w sytuacji w której poszkodowany nie podjął żadnych czynności mających na celu skorzystanie z niej, gdyż realność propozycji zależy każdorazowo od inicjatywy poszkodowanego (zarzut IV);

–

powód udowodnił dochodzone pozwem roszczenie, podczas gdy powód nie udowodnił okresu najmu pojazdu zastępczego, czego skutkiem było uznanie przez Sąd I instancji, że pozwana powinna wypłacić odszkodowanie od razu po zakwalifikowaniu szkody jako całkowitej, nie biorąc pod uwagę faktu, że powód poprosił o ponowną wycenę szkody całkowitej a konsekwencji zachowania powoda odszkodowanie zostało wypłacone dopiero 11 stycznia 2022 roku (zarzut V),

–

pozwana nie udowodniła, że przedstawiła poszkodowanemu skuteczną propozycję najmu pojazdu zastępczego, ze względu na fakt, iż nie udostępniła regulaminów lub wzorca umowy wykazującego warunki, podczas gdy pozwana podkreśla, że poszkodowany przed zgłoszeniem szkody pozwanej nie tylko nawiązał z powodem umowę najmu pojazdu zastępczego, jak również umowę przelewu wierzytelności, tym samym nie wykazał żadnego zainteresowania propozycją pozwanej, gdyż dokonał bezgotówkowego rozliczenia z powodem przed rozpoczęciem postępowania likwidacyjnego, czego nie zmieniłyby przedstawione regulaminy lub wzorce umów, tym samym były one w przedmiotowej sprawie zbędne (zarzut VI).

W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie:

–

art. 66 k.c.2 przez jego błędne zastosowanie, a tym samym przyjęcie, że strona pozwana złożyła poszkodowanemu ofertę, podczas gdy pozwana prowadzi wyłącznie działalność ubezpieczeniową, przez co nie może złożyć poszkodowanemu oferty wynajmu pojazdu zastępczego (zarzut VII);

–

art. 361 § 1 k.c. przez zasądzenie tytułem odszkodowania kwoty, która nie jest następstwem normalnego działania spraw[c]y, za które ponosi odpowiedzialność ubezpieczyciel (zarzut VIII);

–

art. 354 § 2 w związku z art. 361 § 2 k.c. przez przyjęcie, że poszkodowany dochował obowiązku minimalizacji szkody i wynajął auto zastępcze po stawce znacznie wyższej niż koszt dziennej stawki czynszu najmu niezbędny do przywrócenia mu możliwości korzystania z pojazdu, podczas gdy skorzystanie z propozycji pozwanej zarówno przywróciłoby możliwość korzystania przez poszkodowanego z pojazdu, jak również pozwoliłoby ograniczyć koszty do niezbędnych dla konkretnej sytuacji poszkodowanego (zarzut IX);

–

art. 6 k.c. przez błędne założenie, iż powód udowodnił wysokość dochodzonego roszczenia, podczas gdy powód nie wykazał, że koszty obciążające poszkodowanego we współpracy z nim, jako przedsiębiorcą wynajmującym, były celowe i ekonomicznie uzasadnione, zaś nie można automatycznie przyjąć, że indemnizacji podlegają wszystkie koszty, których podstawą są występujące na rynku stawki najmu, albowiem każda sytuacja poszkodowanego winna zostać oceniona w sposób konkretny i indywidualny (zarzut X);

–

art. 6 k.c. przez błędne założenie, że powód udowodnił w trakcie toczącego się postępowania dochodzone pozwem roszczenie, podczas gdy powód nie udowodnił przyjmowanego okresu najmu pojazdu zastępczego, co skutkowało pominięciem faktu, że powód poprosił o ponowną wycenę szkody całkowitej, tym samym pozwana wypłaciła odszkodowanie dopiero 11 stycznia 2022 roku (zarzut XI).

Z tych względów wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa również w zaskarżonej części, ponowne rozstrzygnięcie o kosztach procesu za I instancję, zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na apelację powód, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, niewystępującego w I instancji, wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja okazała się bezzasadną.

Należy zauważyć na wstępie, że sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym. Oznacza to w konsekwencji, że postępowanie apelacyjne nie opiera się na modelu apelacji pełnej, lecz ograniczonej. Apelacja ograniczona wiąże Sąd II instancji, a zakres kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co w apelacji zarzuci skarżący. Innymi słowy, rozpoznając apelację w postępowaniu uproszczonym, Sąd odwoławczy jest związany podniesionymi w tej apelacji zarzutami naruszenia zarówno prawa procesowego, jak i materialnego3. W tym postępowaniu, jeżeli Sąd II instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa (art. 505 ¹³ § 2 k.p.c.), przy czym owo wyjaśnienie powinno objąć ocenę poszczególnych zarzutów apelacyjnych, a poza tym może ograniczyć się do stwierdzenia, że Sąd II instancji przyjął za własne oceny Sądu I instancji (art. 387 § 2 ¹ pkt 2 k.p.c.).

W pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty w zakresie prawa procesowego, jako determinujące prawidłowość ustaleń faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia.

Zarzut I nie jest zasadny. Sąd Rejonowy szczegółowo przedstawił tok swojego rozumowania. Zwrócił w szczególności uwagę, że pozwany nie wykonał zobowiązania co do przedstawienia regulaminów najmu podmiotów współpracujących. Należy zauważyć, że działanie takie skutkuje koniecznością zastosowania art. 233 § 2 k.p.c. Sąd I instancji miał przeto pełne podstawy do dokonania takiej oceny. Jej niekorzystny dla pozwanego wynik nie jest zaskoczeniem. Co więcej, zarzut ten jest błędnie skonstruowany, gdyż pozwany nie wskazał żadnej skonkretyzowanej zasady logicznego rozumowania, a więc przede wszystkim logicznego rachunku zdań, wskazań wiedzy czy doświadczenia życiowego, jakie miałyby zostać przez Sąd Rejonowy naruszone. Już samo to w zasadzie dyskwalifikuje tak postawiony zarzut. Trafnie zwraca również uwagę Sąd I instancji, że nie była to oferta, gdyż nie została złożona przez podmiot mający realizować najem pojazdu zastępczego zgodnie z intencją pozwanego ubezpieczyciela. Argument ten skądinąd ponawia sam apelujący, w zarzucie VII. Zarzut I nie jest zasadny.

Zarzut II ma w istocie analogiczny wydźwięk. Również w tym przypadku brak jest wskazania szczegółowych reguł logicznego rozumowania, wskazań wiedzy albo życiowego doświadczenia, jakie miałyby zostać naruszone. Należy natomiast zauważyć, że Sąd Rejonowy nie zakwestionował przedstawienia przez pozwanego informacji poszkodowanemu, lecz brak wykazania przez pozwanego, że owe przedstawione warunki, były w okolicznościach przedmiotowego zdarzenia realnie możliwe do zrealizowania. Zarzut II nie jest zasadny.

Zarzut III odnosi się w istocie do identycznego zagadnienia, co poruszane już przy okazji omawiania zarzutu I. Niezależnie od powtarzanego braku wskazania szczegółowych reguł logicznego rozumowania, ustaleń aktualnej wiedzy albo życiowego doświadczenia, jakie miałyby zostać naruszone, pozwany zdaje się nie dostrzegać, a z pewnością nie zgadza się z oceną dokonaną przez Sąd I instancji, odnośnie skutków nieprzedstawienia wskazanych przez tamtejszy Sąd dokumentów. Tymczasem wnioski przyjęte przez Sąd Rejonowy mieszczą się w granicach art. 233 § 2 k.p.c. Zarzut III nie jest zasadny.

Analizę zarzutów IV – VI należy poprzedzić uwagą ogólniejszej natury. Nie istnieje w prawe procesowym, a już zwłaszcza na gruncie postępowania uproszczonego, kategoria „błędów w ustaleniach faktycznych” jako niemających wynikać – jak należy rozumieć strukturę zarzutów apelacyjnych – od naruszenia jakiegokolwiek przepisu prawa proceduralnego albo materialnego. W polskim systemie postępowania cywilnego, do Sądu I instancji należy dokonanie ustaleń faktycznych i następnie subsumpcji. Nie jest to żadne działanie „na próbę”. Ustalenia faktyczne dokonywane przez Sąd – w tym przypadku – Rejonowy, o ile skarżący nie wykaże naruszenia reguł procesowych bądź prawa materialnego co do rozkładu ciężaru dowodu, są niewzruszalne w toku kontroli instancyjnej. Możliwość Sądu II instancji dokonywania własnych ustaleń faktycznych, w tym przeciwnych ustaleniom poczynionym w instancji poprzedzającej, warunkowana jest wpierw wykazaniem przez skarżącego, że do owych naruszeń doszło; w drodze wyjątku zdarzyć się mogą sytuacje konieczności uzupełnienia ustaleń w kierunku nie badanym przez Sąd I instancji. Nie jest też wskazanie wyłącznie „błędu w ustaleniach faktycznych” należytym wykonaniem obowiązku wskazania faktów ustalonych przez Sąd poprzedzającej instancji niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy lub istotnych dla rozstrzygnięcia faktów nieustalonych przez tamtejszy Sąd (art. 368 § 1 ¹ k.p.c.), gdyż wykazanie to należy zawsze powiązać ze wskazaniem skonkretyzowanego naruszenia prawa proceduralnego lub materialnego co do rozkładu ciężaru dowodu, względnie konieczności uzupełnienia ustaleń faktycznych wobec niezbędności uwzględnienia innych postanowień prawa materialnego, niewziętych pod uwagę przez Sąd – w tym przypadku – Rejonowy.

Odnosząc się już bezpośrednio do poszczególnych zarzutów zauważyć trzeba, że zarzut IV jest wadliwie konstruowany jako zarzut naruszenia prawa proceduralnego. W swej treści jest to klasyczny zarzut wadliwej wykładni prawa materialnego, a dokładniej, przyjęcia wystąpienia przesłanki materialnoprawnej co do istnienia bądź nie obowiązku wykazania realności propozycji najmu pojazdu zastępczego. Zarzut tego rodzaju nie poddaje się w ogóle ocenie jako zarzut naruszenia prawa proceduralnego. Zarzut IV jest zatem bezprzedmiotowy.

Zarzut V nie jest również trafny i stanowi jedynie polemikę z ustaleniem Sądu I instancji. Tymczasem tamtejszy Sąd szczegółowo wyjaśnił przesłanki, jakimi kierował się przy ustaleniu okresu najmu. Należy przy tym dostrzec, że w istocie zarzut zdaje się nie dotyczyć kwestionowania obiektywnego faktu długości okresu, przez jaki poszkodowany korzystał z pojazdu zastępczego w ramach umowy z powodem, co raczej kwestionowania uwzględnienia przy ustalaniu wysokości zasądzonego roszczenia całego tego okresu, a nie jego ograniczenia. To jednak w ogóle nie jest kwestia prawa proceduralnego, lecz materialnego, a dokładniej – wyznaczenia granic odpowiedzialności pozwanego w ramach ubezpieczenia. W tym zakresie zatem również zarzut V jawi się jako bezprzedmiotowy, z punktu widzenia prawa proceduralnego.

Zarzut VI winien być w istocie wskazany – w okolicznościach niniejszej sprawy – jako zarzut naruszenia art. 233 § 2 k.p.c. Zarzutu naruszenia tego przepisu brak. Jednakże należy podkreślić, że – podobnie jak wskazano już przy okazji badania zarzutu I – nie sposób zasadnie stawiać Sądowi Rejonowemu zarzutu przekroczenia granic wyznaczonych owym przepisem. Analiza tamtejszego Sądu jest szczegółowa i mieści się w dyspozycji normy zakodowanej w przywołanym przepisie; powtarzanie owych rozważań jest najzupełniej zbędne. Również w tym przypadku nie wskazano przy formułowaniu zarzutu, jakie to reguły logicznego rozumowania, wskazania wiedzy bądź doświadczenia życiowego, należycie skonkretyzowane, zostały naruszone.

W świetle powyższych uwag ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji są prawidłowe, ponieważ mieszczą się w granicach swobodnej – w przeciwieństwie do dowolnej – oceny przeprowadzonych dowodów jako spójne, logicznie powiązane z materiałem dowodowym, niebudzące wątpliwości w świetle życiowego doświadczenia oraz zupełne z punktu widzenia zakresu ustaleń niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia. Jako takie nie mogą być skutecznie zwalczane polemicznymi twierdzeniami apelującego. W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjmuje owe ustalenia Sądu Rejonowego w całości za własne.

Przystępując do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego, zarzut VII jawi się jako niezrozumiały. Nie jest jasne, na czym miałoby polegać naruszenie przepisu art. 66 k.c., a przede wszystkim, jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia miałby mieć ów przepis. Sąd I instancji wskazywał konsekwentnie na konieczność wykazania, że pozwany miał realną możliwość zapewnienia realizacji proponowanego rozwiązania transportowego. Nie domagano się składania przez pozwanego oferty w rozumieniu prawa cywilnego. Zarzut VII jest bezprzedmiotowy.

Zarzut VIII odnosi się najprawdopodobniej, co jednak trudno odnaleźć w jego treści i można ewentualnie wyinterpretować dopiero z lektury uzasadnienia apelacji, do kwestii uwzględnienia przez Sąd Rejonowy stawki najmu przewyższającej tę, która została wskazana przez pozwanego w toku postępowania likwidacyjnego. Należy zatem zauważyć w pierwszej kolejności, że nie jest rolą Sądu odwoławczego rekonstruowanie zarzutów apelacyjnych. Rolą strony, zwłaszcza reprezentowanej przez zawodowego pełnomocnika, jest prawidłowe ukształtowanie zarzutów apelacyjnych tak, by nie było konieczności ich odtwarzania. Leży to w interesie samej strony, jako że proces dekodowania może nie uwzględnić rzeczywistej intencji strony, o ile nie została ona wyrażona należycie w dokumencie apelacji (art. 368 § 1 pkt 2 k.p.c.). Odnośnie natomiast przyjętej wysokości stawki, znajduje ona pełne uzasadnienie w okolicznościach przytoczonych przez Sąd I instancji. Koszt najmu nie wykraczał poza ceny rynkowe; trafnie Sąd Rejonowy zauważył, że pozwany nie zgłaszał nawet tego rodzaju twierdzeń, nie mówiąc nawet o ich wykazaniu. Zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela obejmuje wyrównanie szkody w granicach odpowiedzialności kierującego, skoro odszkodowanie ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym (art. 36 ust. 1 u.u.o.4). Zarzut VIII nie jest zasadny.

Zarzut IX nie uwzględnia prawidłowej podstawy normatywnej. Obowiązki w zakresie współdziałania poszkodowanego, czy też podmiotu dochodzącego roszczeń, a także skutki ich niedopełnienia, w przypadku ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych określają przepisy szczególne, a to art. 16 i 17 u.u.o. Należy w szczególności uwzględnić, że jeżeli osoba objęta ubezpieczeniem obowiązkowym odpowiedzialności cywilnej lub osoba występująca z roszczeniem, z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa, nie dopełniły obowiązków wymienionych w art. 16 u.u.o., a miało to wpływ na ustalenie istnienia lub zakresu ich odpowiedzialności cywilnej bądź też na zwiększenie rozmiarów szkody, zakład ubezpieczeń może dochodzić od tych osób zwrotu części wypłaconego uprawnionemu odszkodowania lub ograniczyć wypłacane tym osobom odszkodowanie (art. 17 zd. I u.u.o.). Jednakże w takim przypadku ciężar udowodnienia faktów, uzasadniających zwrot zakładowi ubezpieczeń części odszkodowania lub ograniczenia odszkodowania, spoczywa na zakładzie ubezpieczeń (art. 17 zd. II u.u.o.). Innymi słowy, dla zasadnego obniżenia świadczenia z tytułu ubezpieczenia zgodnie ze stanowiskiem pozwanego, to pozwany musiałby wykazać, że wystąpiła wina umyślna albo rażące niedbalstwo, niedopełnienie skonkretyzowanego obowiązku z art. 16 u.u.o. wskutek tak ukształtowanej strony podmiotowej zachowania, a także wysokość części świadczenia, o jaką należy obniżyć wynagrodzenie. Trafnie stwierdził Sąd I instancji, że wobec niepodjęcia inijatywy dowodowej w tym kierunku przez pozwanego, a dodatkowo wobec nieprzedstawienia wskazanych dokumentów, nie sposób czynić ustaleń, pozwalających na zmniejszenie należnego powodowi świadczenia w sposób oczekiwany przez pozwanego. Zarzut IX nie jest zasadny.

Zarzuty X i XI należy rozpoznać łącznie, gdyż oba zostały wadliwie postawione. Norma zakodowana w art. 6 k.c. nie może zostać naruszona przez rzekome niedokonanie zidywidualizowanej oceny zakresu obowiązku odszkodowawczego. Przepis art. 6 k.c. nie rozstrzyga w ogóle o zakresie roszczenia odszkodowawczego. Zarzut X jest bezprzedmiotowy w tym zakresie. Oba zarzuty: X i XI są również bezprzedmiotowe w tej części, w jakiej miałby zostać naruszony przez Sąd Rejonowy art. 6 w ten sposób, że zaoferowane przez powoda dowody zostały uznane za wiarygodne i w konsekwencji zdolne stanowić podstawę ustaleń faktycznych. Tego w ogóle art. 6 k.c. nie dotyczy. Rozstrzyga on jedynie, kto ponosi negatywne następstwa niewykazania określonej okoliczności, mającej znaczenie dla rozstrzygnięcia. W procesie wyrokowania zastosowanie tego przepisu następuje po dokonaniu oceny dowodów, to jest po ustaleniu, że na wystąpienie faktu istotnego dla rozstrzygnięcia (art. 227 k.p.c.), spornego (art. 229 i 230 k.p.c.), niebędącego faktem notoryjnym powszechnie ani urzędowo (art. 228 k.p.c.), oraz nieobjętego żadnym domniemaniem (art. 231 i 234 k.p.c.), brak jest wystarczająco wiarygodnego dowodu (art. 233 § 1 k.p.c.). Dopiero wówczas, kierując się dyspozycją art. 6 k.c., Sąd orzekający obowiązany jest ustalić skutki prawne takiego braku. Innymi słowy, to czy coś zostało udowodnione czy nie, jest domeną przepisów art. 227 – 234 k.p.c., a nie art. 6 k.c. Ten ostatni przepis służy jedynie ustaleniu następstw braku udowodnienia. Zarzuty X i XI są bezprzedmiotowe.

W konsekwencji prawidłowym okazało się również rozstrzygnięcie końcowe.

Nie zgłoszono zarzutów przeciwko rozstrzygnięciu o kosztach, niezależnych od oczekiwanej zmiany rozstrzygnięcia o żądaniu głównym.

Z tych wszystkich względów, a nadto wobec braku okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, które winny być brane pod uwagę z urzędu, uznając zaskarżone orzeczenie za prawidłowe, apelację pozwanego uczestnika oddalono jako bezzasadną (art. 385 k.p.c.).

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 391 § 1 zd. I k.p.c. Wysokość stawki minimalnej ustalono wedle wartości przedmiotu zaskarżenia (§ 2 pkt 3 i § 10 ust. 1 pkt 1 r.o.a.5). Pozwany, przegrywając postępowanie apelacyjne, obowiązany jest zwrócić koszty tego postępowania powodowi w całości.

1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm.).

2 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. – Dz. U. z 2024 r. poz. 1061).

3 Por. np.: M. M. (red.): Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom II. Art. 478-1217 , W. K. Polska 2021 [el.], teza 5 do art. 505 ⁹.

4 Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 2500).

5 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.).