Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z 11 marca 2024 roku w sprawie III C 1341/23 z powództwa Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Ł. przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł.:

–

w punkcie 1 oddalono powództwo;

–

w punkcie 2 ­­­zasądzono od powoda na rzecz pozwanego 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za okres od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Apelację od omówionego wyżej wyroku w całości wywiódł powód, działając przez swojego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, występującego również w I instancji. W apelacji zarzucono naruszenie zarówno prawa procesowego, jak i materialnego.

W zakresie prawa procesowego zdaniem apelującego doszło do naruszenia:

–

art. 233 § 1 w związku z art. 245 k.p.c.1 przez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów i błędne oparcie całości ustaleń faktycznych jedynie o dokument prywatny w postaci rozliczenia wniosku w zakresie otrzymanych środków na ochronę miejsc pracy z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w sytuacji, gdy dokument ten stanowi jedynie dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie (zarzut I);

–

art. 233 § 1 w związku z art. 244 k.p.c. przez dowolne ustalenie, że pozwany wykorzystał otrzymane dofinansowanie zgodnie z warunkami umowy, podczas gdy z przeprowadzonych dowodów z dokumentów urzędowych, które uznano za wiarygodne wynika, że pozwany pobrał na ten sam cel (tożsamość czasowa, przedmiotowa i podmiotowa pomocy) świadczenia z dwóch różnych źródeł, a zdublowanie pomocy (pozwany nie wykazał w żaden sposób swych twierdzeń, iż świadczenia nie dublowały się, pomimo wykazania przez powoda przy pomocy dokumentów urzędowych, że dwukrotnie pobrał świadczenia dokładnie na ten sam cel, który to fakt Sąd uznał za bezsporny) oznacza, że środki nie zostały wykorzystane zgodnie z zawartą umową (zarzut II);

–

art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 6 k.c.2 poprzez błędne rozłożenie ciężaru dowodu w sytuacji, kiedy powód wykazał przy pomocy dokumentów urzędowych dwukrotne pobranie przez pozwanego świadczeń na ten sam cel z dwóch różnych, co doprowadziło do przerzucenia ciężaru dowodu na pozwanego, który winien był wykazać, że pomimo zdublowania pomocy wykorzystał środki pobrane z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na pokrycie wynagrodzenia wskazanych pracowników we wskazanym okresie oraz należnych od pozwanego jako pracodawcy składek na ubezpieczenie społeczne, czego nie uczynił, a co nie spotkało się z właściwą oceną (zarzut III).

W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie:

–

art. 65 § 2 k.c. przez błędną wykładnię polegającą na zignorowaniu celu umowy i przez to niesłuszne uznanie, że umowa zawarta przez strony nie przewiduje w przypadku pobrania świadczeń w sposób niezgodny z ustawą „covidową” sankcji zwrotu tych świadczeń, podczas gdy pozwany wykorzystał środki w sposób niezgodny z umową, albowiem pobrał świadczenie w sposób nieuprawniony i wykorzystał na ten sam cel, na który to cel uzyskał już pomoc z innego źródła, gdyż doszło do zdublowania pomocy z dwóch różnych źródeł, pomimo prawidłowego ustalenia, że przedsiębiorca zobowiązał się w umowie wykorzystać środki na warunkach określonych w zawartej przez strony umowie, zgodnie z celem, na jaki je uzyskał (zarzut IV);

–

art. 405 w związku z art. 410 § 2 k.c. w związku z art. 15g ust. 18 u. (...) przez błędną wykładnię i nieprawidłowe uznanie, iż świadczenia na rzecz ochrony miejsc pracy pobrane przez pozwanego na podstawie art. 15g ustawy pobrane mimo uzyskania pomocy w odniesieniu do tych samych pracowników w zakresie takich samych tytułów wypłat na rzecz ochrony miejsc pracy za ten sam okres od powiatowego urzędu pracy nie podlegają zwrotowi, mimo iż są to świadczenia nienależne, które pozwany winien zwrócić (zarzut V).

Z tych względów wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku przez zmianę wyroku i zasądzenie dochodzonego roszczenia z odsetkami jak za zaległości podatkowe, na koszt pozwanego.

W odpowiedzi na apelację pozwany, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, występującego również w I instancji, wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja okazała się bezzasadną.

Należy zauważyć na wstępie, że sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym. Oznacza to w konsekwencji, że postępowanie apelacyjne nie opiera się na modelu apelacji pełnej, lecz ograniczonej. Apelacja ograniczona wiąże Sąd II instancji, a zakres kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co w apelacji zarzuci skarżący. Innymi słowy, rozpoznając apelację w postępowaniu uproszczonym, Sąd odwoławczy jest związany podniesionymi w tej apelacji zarzutami naruszenia zarówno prawa procesowego, jak i materialnego4. W tym postępowaniu, jeżeli Sąd II instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa (art. 505 ¹³ § 2 k.p.c.), przy czym owo wyjaśnienie powinno objąć ocenę poszczególnych zarzutów apelacyjnych, a poza tym może ograniczyć się do stwierdzenia, że Sąd II instancji przyjął za własne oceny Sądu I instancji (art. 387 § 2 ¹ pkt 2 k.p.c.).

W pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty w zakresie prawa procesowego, jako determinujące prawidłowość ustaleń faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia.

Zarzut I nie jest przekonujący. Okoliczność, że ustalenia faktyczne ostały oparte o dokument prywatny, nie świadczy jeszcze o wadliwości ustaleń. Zasada swobodnej oceny dowodów polega wszak między innymi właśnie na tym, że – inaczej aniżeli przy legalnej teorii dowodów – nie istnieje prawem określony katalog dowodów mniej i bardziej przekonujących, o określonej normatywnie mocy dowodowej, niepodlegającej zmianie w wyniku oceny sądowej. Dokonanie wyboru dowodów, którym się daje wiarę, należy w naszym systemie do istoty sądzenia. Wybór ten, dokonany przez Sąd – w tym przypadku – Rejonowy, nie może być podważony tylko z tej racji, że można nadać inną moc dowodową poszczególnym środkom dowodowym. Trzeba byłoby wykazać, że Sąd I instancji dopuścił się przy ocenie dowodów naruszenia reguł logicznego rozumowania, wskazań wiedzy i życiowego doświadczenia. Musi to być przy tym naruszenie skonkretyzowane w tym sensie, że podważający ocenę musi wykazać, jakie to dokładnie reguły logiki, wskazania wiedzy czy też rezultaty doświadczenia życiowego, zostały naruszone. Dopiero w takim przypadku aktualizuje się uprawnienie Sądu II instancji do poczynienia własnych ustaleń; mogą być one oczywiście całkowicie przeciwne, nawet w oparciu o ten sam materiał dowodowy, jednakże w ogóle czynienie ich musi zostać poprzedzone wspomnianym wykazaniem legalistycznie ujmowanego naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Bez tego wykazania, Sąd odwoławczy pozostaje związany oceną dowodów dokonaną w ramach orzekania pierwszoinstancyjnego. Tymczasem w ramach zarzutu I nie przedstawiono, na czym miałoby dokładnie polegać naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. Jeżeli zaś chodzi o naruszenie art. 245 k.p.c. to należy zauważyć, że przepis ten w swojej istocie niczego w powyższej ocenie nie zmienia. Daje on wyraz temu jedynie, że w przeciwieństwie do dokumentu urzędowego, który korzysta z domniemania prawdziwości tego, o czym zaświadcza (art. 244 § 1 k.p.c.), dokument prywatny z takiego domniemania nie korzysta. Zarzut I nie okazał się zasadny.

Zarzut II został nieprawidłowo ujęty jako zarzut naruszenia prawa proceduralnego. To, czy działanie było zgodne z treścią umownego stosunku prawnego, łączącego strony, czy też było z nią niezgodne, jest kwestią stosowania prawa materialnego i obejmuje – mówiąc najszerzej –kwestię należytego wykonania zobowiązania (art. 354 k.c.). Zarzut nie wskazuje, jakie fakty zostały ustalone wadliwie (art. 368 § 1 ¹ k.p.c.), lecz obejmuje twierdzenie, że wadliwie uznano ustalone fakty co do pokrycia kosztów wynagrodzenia i ubezpieczeń społecznych ze środków pomocowych, jako mieszczące się w granicach umowy. Zarzut II zatem, jako zarzut naruszenia prawa procesowego, jest bezprzedmiotowy.

Zarzut III opiera się na błędnym założeniu, jakoby Sąd Rejonowy wadliwie nie ustalił, aby doszło do skorzystania z obu źródeł pomocowych na rzecz pracowników. Sąd I instancji uznał jedynie, że okoliczność ta nie została objęta umową. Natomiast podniósł, że nie wykazano całkowitej tożsamości przedmiotu, na jaki wydatkowano pomoc. Rzecz jednak w tym, że prawidłowo Sąd Rejonowy ocenił iż umowne podstawy zwrotu nie obejmowały sytuacji jak w przedmiotowych ustaleniach, czy też nawet okoliczności jak w twierdzeniu powoda. Zatem nawet gdyby przyjąć zasadność zarzutu III, objęte nim uchybienie nie miałoby znaczenia dla rozstrzygnięcia (art. 505 ⁹ § 1 ¹ pkt 2 k.p.c.). Zarzut III nie jest zasadny.

W świetle powyższych uwag ustalenia, stanowiące podstawę faktyczną zaskarżonego orzeczenia, są prawidłowe jako mieszczące się w granicach swobodnej – w przeciwieństwie do dowolnej – oceny przeprowadzonych dowodów. Są wewnętrznie spójne, pozostają logicznie powiązane z materiałem dowodowym, nie budzą również wątpliwości w świetle wskazań wiedzy, czy życiowego doświadczenia, nadto spełniają kryterium zupełności z punktu widzenia zakresu ustaleń niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia. Jako takie nie mogą być skutecznie zwalczane polemicznymi twierdzeniami apelacji. W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjął owe ustalenia Sądu I instancji w całości za własne.

Przystąpić należało zatem do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Wbrew zarzutowi IV, nie doszło do naruszenia art. 62 § 2 k.c. Przeprowadzona przez Sąd Rejonowy rekonstrukcja umownych praw i obowiązków stron jest poprawna. Tamtejszy Sąd prawidłowo wskazał, że próba traktowania unormowania art. 15g ust. 18 u. (...) jako warunku umownego, jest nieskuteczna. Jest to warunek badany przed zawarciem umowy, nie jest też do niej inkorporowany, inaczej aniżeli szereg innych postanowień art. 15 u. (...). Apelujący nie przedstawił argumentacji przemawiającej za tym, że taka wykładnia postanowień umowy jest błędna, ograniczając się w istocie do twierdzenia, że jego zdaniem Sąd I instancji popełnił błąd, nie uwzględniając celu ustawy. Tak ogólnikowy zarzut nie poddaje się jednak ocenie, a jak wspomniano, analiza Sądu Rejonowego nie budzi w tej mierze zastrzeżeń z urzędu. Zarzut IV nie jest zasadny.

Zarzut V w swej literalnej warstwie jest oczywiście bezzasadny. Sporne środki zostały przez władzę publiczną wypłacone w ramach wykonania umowy. Jak wywiódł Sąd I instancji, umowa nie przewidywała twierdzonego przez powoda obowiązku zwrotu środków. Podstawą działania pozwanego była zawarta umowa. Nie ma zatem nienależnego świadczenia. Zarzut V nie jest zasadny.

Podkreślić jednak należy, że powód nie podnosił ani w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, ani w postępowaniu apelacyjnym, zarzutu nieważności umowy. Jak wskazano we wstępnej części rozważań, w uproszczonym postępowaniu apelacyjnym Sąd odwoławczy pozostaje związany również zarzutami naruszenia prawa materialnego. Nie podniesiono zarzutu naruszenia art. 58 § 1 k.c., nie było również twierdzeń w tym kierunku na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Okoliczność ta musiała zatem pozostać poza sferą analizy Sądu Okręgowego. W niniejszej sprawie niejako podwójnie doszło do odmiennej sytuacji procesowej, aniżeli w rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy sprawie V CSK 25/075. Po pierwsze, nie było w toku niniejszego postępowania podnoszona kwestia nieważności umowy – wręcz przeciwnie, zdaniem powoda zasadniczą podstawą dochodzonego świadczenia miałby być umowny obowiązek zwrotu świadczenia, a więc w domyśle – istnienie ważnej umowy. Po wtóre, ograniczenia apelacji w postępowaniu uproszczonym nie przewidują nieograniczonej kognicji Sądu odwoławczego w zakresie prawa materialnego, w granicach zakreślonych jedynie okolicznościami faktycznymi, a jedynie dopuszczają badanie prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia w granicach wyznaczonych przez apelację.

W tych okolicznościach podzielić należało oceny prawne, leżące u podstaw zaskarżonego orzeczenia, zaś Sąd Okręgowy przyjął owe oceny jako własne. Ich powtarzanie jest zbędne. Podkreślić jeszcze raz należy, że przedmiotem postępowania apelacyjnego nie mogła być kwestia ważności przedmiotowej umowy, jako ewentualnie sprzecznej z ustawą, bądź w swoich skutkach ewentualnie zmierzającej do obejścia ustawy (art. 58 § 1 k.c.).

W konsekwencji prawidłowe jest również rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu. Sąd I instancji trafnie zasądził koszty postępowania pierwszoinstancyjnego od powoda na rzecz pozwanego. Brak jest w apelacji samodzielnych zarzutów względem tego rozstrzygnięcia, niezależnych od

Z tych wszystkich względów, a nadto wobec braku okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, które winny być brane pod uwagę z urzędu, uznając zaskarżone orzeczenie za prawidłowe, apelację powoda oddalono jako bezzasadną (art. 385 k.p.c.).

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹ i 3 w związku z art. 391 § 1 zd. I k.p.c. Na koszty postępowania apelacyjnego pozwanego złożyło się 1.800 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego według stawki minimalnej w postępowaniu apelacyjnym przed Sądem Okręgowym (§ 2 pkt 5 i § 10 ust. 1 pkt 1 r.o.a.6).

1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm.).

2 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. – Dz. U. z 2024 r. poz. 1061).

3 Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (j.t. – Dz. U. z 2024 r. poz. 340 z późn. zm.).

4 Por. np.: M. M. (red.): Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom II. Art. 478-1217 , W. K. Polska 2021 [el.], teza 5 do art. 505 ⁹.

5 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2007 r., V CSK 25/07, OSNC-ZD z 2008 r., nr 2, poz. 32.

6 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.).