Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2022 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi- Widzewa w Łodzi w sprawie z powództwa G. G. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W., przy udziale interwenienta ubocznego Wojewódzkiego Wielospecjalistycznego Centrum Onkologii i Traumatologii im. M. K. w Ł., o zapłatę:

1. zasądził od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz powoda G. G. kwotę 25.000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwot:

- 5.000 zł od dnia 18 czerwca 2019 roku do dnia zapłaty,

- 20.000 zł od dnia 26 lutego 2022 roku do dnia zapłaty;

2. oddalił powództwo w pozostałej części;

3. przyznał i nakazał wypłacić z funduszy Skarbu Państwa Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi na rzecz adw. M. B. kwotę 4.428 zł tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu;

4. nakazał pobrać od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi kwotę 1.882,20 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych od uwzględnionej części powództwa;

5. zasądził od powoda G. G. na rzecz pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. kwotę 3.141,86 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w części;

6. nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów sądowych o oddalonej części powództwa.

Apelację od tego wyroku wniósł powód, zaskarżając go w części, tj. w zakresie punktu 2 i 5. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to:

1.  art. 445 § 1 k.c. poprzez ustalenie należnej powodowi kwoty zadośćuczynienia w sposób rażąco zaniżony, nieadekwatny i nie w pełni kompensujący doznaną przez powoda krzywdę w kontekście ustaleń postępowania dowodowego,

2.  art. 448 k.c. w zw. z art. 4 w zw. z art. 6-8 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta poprzez ustalenie należnej powodowi kwoty zadośćuczynienia tytułem naruszenia praw pacjenta w sposób rażąco zaniżony, nieadekwatny i nie w pełni kompensujący doznaną przez powoda krzywdę w kontekście ustaleń postępowania dowodowego.

W konsekwencji podniesionych zarzutów powód wniósł o zasądzenie w miejsce kwoty 25.000 zł kwoty 60.000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwot:

- 30.000 zł (w miejsce kwoty 5.000 zł) tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na podstawie art. 445 k.c., wraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia 18 czerwca 2019 r. do dnia zapłaty

- 30.000 zł (w miejsce kwoty 20.000 zł) tytułem zadośćuczynienia za naruszenie praw pacjenta oraz dóbr osobistych na podstawie art. 448 w zw. z art. 4 w zw. z art. 6-8 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia 26 lutego 2022 r. do dnia zapłaty.

Ponadto apelujący wniósł o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu za obie instancje, jednocześnie oświadczając, że koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie zostały opłacone w całości ani w części.

Pismem z dnia 20 maja 2022 roku powód uzupełnił wniesiona apelację, zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisu postępowania, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, który uzasadnia nieobciążanie powoda kosztami procesu w całości.

W konkluzji powód wniósł o zmianę zaskarżonego punktu 5 wyroku poprzez nieobciążanie powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu w całości ani w części, z uwagi na fakt zaistnienia w przedmiotowej sprawie wypadku szczególnie uzasadnionego w rozumieniu art. 102 k.p.c.

W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o oddalenie apelacji powoda w całości jako bezzasadnej oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, wraz z odsetkami za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, stosownie do art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

W odpowiedzi na apelację interwenient uboczny wniósł o oddalenie apelacji powoda w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz interwenienta ubocznego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna jedynie w części dotyczącej zaskarżonych kosztów procesu, w pozostałym zakresie jako niezasadna podlegała oddaleniu.

Na wstępie należy wskazać, iż Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne poczynione przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne.

Zdaniem Sądu Okręgowego wyrok Sądu Rejonowego odpowiada prawu i jako taki musi się ostać. Podniesione przez apelującego zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy za niezasługujący na uwzględnienie uznał zarzut naruszenia dyspozycji art. 445 § 1 k.c.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 grudnia 2020 r., III CSK 149/18 (Legalis nr 2522405) wyraził trafny pogląd, który to Sąd Okręgowy podziela, iż zadośćuczynienie przewidziane w art. 445 § 1 k.c. ma charakter kompensacyjny, stanowi sposób naprawienia krzywdy w postaci doznanych cierpień fizycznych i ujemnych przeżyć psychicznych, zarówno istniejącej w chwili orzekania, jak i takiej, którą poszkodowany będzie w przyszłości na pewno lub z dającym się przewidzieć z dużym stopniem prawdopodobieństwa odczuwać. Zasadniczą przesłankę określającą jego wysokości stanowi więc stopień natężenia doznanej krzywdy, tj. rodzaj, charakter, długotrwałość cierpień fizycznych i ujemnych doznań psychicznych ich intensywność, nieodwracalność ujemnych skutków zdrowotnych, a w tym zakresie stopień i trwałość doznanego kalectwa i związana z nim utrata perspektyw na przyszłość oraz towarzyszące jej poczucie bezradności powodowanej koniecznością korzystania z opieki innych osób oraz nieprzydatności społecznej. Celem, jakiemu ma służyć zadośćuczynienie, jest nie tyle przywrócenie stanu przed wyrządzeniem krzywdy, ile załagodzenie negatywnego przeżycia poszkodowanego. Powszechnie akceptowana jest w judykaturze zasada umiarkowanego zadośćuczynienia, przez co rozumieć należy kwotę pieniężną, której wysokość jest utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa, określanej przy uwzględnieniu występujących w społeczeństwie zróżnicowanych dochodów różnych jego grup. Zasada ta trafnie łączy wysokość zadośćuczynienia z wysokością stopy życiowej społeczeństwa, bowiem zarówno ocena, czy jest ono realne, jak i czy nie jest nadmiernie zawyżone lub nadmiernie zaniżone, a więc czy jest odpowiednie, pozostawać musi w związku z poziomem życia.

Indywidualny charakter zadośćuczynienia przesądza o tym, że ostateczne ustalenie, jaka konkretna kwota jest „odpowiednia”, z istoty swej, należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego, lecz nie może to być uznanie dowolne. Zawsze musi ono opierać się tak na całokształcie okoliczności sprawy, jak i na czytelnych kryteriach ocennych, rzetelnie wskazanych w treści uzasadnienia (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 5 maja 2008 r., II AKa 83/08, KZS 2008/12/68). W kontekście tych uwag stwierdzić należy, że zarzut niewłaściwego ustalenia kwoty zadośćuczynienia może być skuteczny w postępowaniu odwoławczym tylko wtedy, gdy orzeczenie w sposób oczywisty narusza zasady ustalania wysokości tego świadczenia. Tym samym praktycznie rzecz biorąc ma to miejsce przy ustaleniu kwoty symbolicznej bądź też nadmiernie wysokiej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2008 r., V KK 45/08, LEX nr 438427).

Jednocześnie należy zaznaczyć, że w orzecznictwie i doktrynie ugruntowane jest stanowisko, że zarzut naruszenia przepisu art. 445 § 1 k.c. przez zawyżenie lub zaniżenie wysokości zasądzonego zadośćuczynienia pieniężnego może być uwzględniony tylko wyjątkowo w razie oczywistego naruszenia tych kryteriów przez sąd drugiej instancji. Podkreślenia wymaga, że z uwagi na obecność sędziowskiego uznania ingerencja w rozstrzygnięcie Sądu I instancji orzekającego o wysokości zadośćuczynienia może mieć miejsce tylko w wypadkach rażącego naruszenia kryteriów jego przyznawania, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca (por. przykładowo Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 października 2009 r., I CSK 83/09, LEX nr 553662 oraz Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 10 stycznia 2008r., I ACa 1048/07, LEX nr 466432). Wyrażone wyżej poglądy Sąd Odwoławczy w pełni podziela i przyjmuje za własne, a w jego ocenie Sąd I instancji słusznie określił wysokość zadośćuczynienia na kwotę 5.000 złotych jako odpowiednią za doznaną przez powoda krzywdę. Zasądzona kwota nie jest rażąco zaniżona, mając na uwadze sytuację życiową i rodzinną powoda, rozmiar jego krzywdy, cierpienia i bólu, który wprawdzie niezwykle trudno ocenić, jednakże dla potrzeb ustalenia zadośćuczynienia należy ewaluować. Zadośćuczynienie winno spełniać rolę nie tyle ekwiwalentu, ile namiastki złagodzenia bólu i cierpienia, jednakże nie może również prowadzić do wzbogacenia się poszkodowanego. Wskazać należy, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Rejonowy, że powód nie doznał uszczerbku na zdrowiu w wyniku wystąpienia reakcji alergicznej, a załamanie żeber podczas reanimacji nie podlega orzeczeniu o długotrwałym uszczerbku na zdrowiu. Rokowania na przyszłość z uwagi na przebyty ostry stan alergologiczny są dobre przy przestrzeganiu zakazu stosowania antybiotyków z grupy cefalosporyn. Dolegliwości bólowe związane ze złamaniem żebra trwały około 3 tygodni i nie pozostawiły powikłań. Powód niewątpliwie doznał cierpień fizycznych i psychicznych, bowiem skutkiem przebytej reakcji alergicznej był odczuwany przez niego silny dyskomfort emocjonalny o charakterze urazu psychicznego wynikającego z uświadomienia sobie poczucia zagrożenia życia. Powód nadal odczuwa dyskomfort emocjonalny, a w sytuacjach kojarzonych ze zdarzeniem u apelującego nadal mogą się pojawiać symptomy niepokoju. Niemniej wskazać należy, że przedmiotowe zdarzenie nie spowodowało u powoda trwałego bądź długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, rokowania na przyszłość są dobre, powód po zdarzeniu otrzymał niezbędną pomoc, lekarze wdrożyli prawidłowe leczenie i zapewnili należytą opiekę lekarską, przeciwdziałając dalszym negatywnym skutkom przebytej reakcji. Suma zadośćuczynienia nie jest zatem zaniżona w odniesieniu do poniesionej krzywdy Zasądzonej kwoty nie można uznać za symboliczną także mając na uwadze obecny poziom wynagrodzeń, koszty utrzymania, przeciętną stopę życiową społeczeństwa. Z tych wszystkich względów należy przyjąć, iż zasądzona przez Sąd Rejonowy suma zadośćuczynienia nie jawi się jako rażąco zaniżona czy też symboliczna, a wskazana w uzasadnieniu Sądu argumentacja w pełni oddaje powody, dla których Sąd ocenił wskazaną kwotę jako sumę odpowiednią.

Nie mógł się ostać zarzut naruszenia art. 448 k.c. w zw. z art. 4 w zw. z art. 6-8 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Ochrona prawna wynikająca z art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta obejmuje, oprócz naruszenia dobra osobistego, również naruszenie prawa do właściwego standardu opieki medycznej, które może spowodować doznanie przez pacjenta negatywnych odczuć, wywołać u niego uczucie dyskomfortu oraz przyczynić się do utraty przez niego zaufania do lekarzy. Z treści wskazanej normy wynika, że podstawą przyznania przewidzianego w nim zadośćuczynienia jest art. 448 k.c. Stanowi on, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Na tle tego przepisu należy przyjąć, że przy określaniu wysokości zadośćuczynienia za naruszenie praw pacjenta należy mieć na uwadze, że przyznana kwota nie może być symboliczna, musi mieć charakter kompensacyjny i musi spełniać także funkcję represyjną wobec sprawcy naruszenia. Przy jej ustalaniu należy wziąć pod uwagę: rodzaj i stopień winy naruszyciela, rodzaj naruszonego prawa pacjenta, rozmiar, intensywność i trwałość krzywdy, rozmiar i trwałość negatywnych konsekwencji wynikających z naruszenia prawa pacjenta. Regulacja ta ma służyć kompensacie krzywdy w związku z naruszeniem praw pacjenta, a nadto ma także na celu złagodzenie doznanych cierpień, przy jednoczesnym uwzględnieniu, że ma ono jednorazowy charakter.

Przedkładając powyższe na grunt przedmiotowej sprawy Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że zasądzona przez Sąd Rejonowy kwota 20.000 tytułem zadośćuczynienia za naruszenie praw pacjenta jest sumą odpowiednią w rozumieniu art. 448 k.c. Zasądzając wskazaną kwotę Sąd miał na uwadze wszystkie okoliczności sprawy przemawiające za takim ustaleniem jej wysokości. Sąd wziął bowiem pod uwagę rodzaj naruszonego dobra w postaci prawa do uzyskania świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością, niedołożeniu przez lekarza dyżurującego należytej staranności podczas leczenia powoda, a wręcz lekceważącego podejścia do pełnionych obowiązków i działaniu wbrew zasadom etyki lekarskiej. Przyznana z uwagi na powyższe okoliczności kwota 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia z pewnością nie jest ani za symboliczna ani za zaniżona – jej wymiar pozostaje w granicach swobodnego uznania sędziego w pełni odzwierciedlając stopień naruszenia praw powoda jako pacjenta. Wobec powyższego zarzut apelacji i w tym zakresie nie może się ostać.

Zasadnym natomiast jawi się zarzut naruszenia art. 102 k.p.c. Przepis art. 102 k.p.c. ustanawia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Jest rozwiązaniem szczególnym, niepodlegającym wykładni rozszerzającej, wykluczającym stosowanie wszelkich uogólnień, wymagającym do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Przepis ten nie precyzuje pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawiając ich kwalifikację Sądowi przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2013 r., sygn. I CZ 183/12, publ. LEX nr 1388472). O wypadkach szczególnie uzasadnionych w rozumieniu art. 102 k.p.c. można mówić w sytuacji, gdy prowadzą one do przekonania, że ponoszenie kosztów pozostawałoby w sprzeczności z powszechnym odczuciem sprawiedliwości oraz zasadami współżycia społecznego. Należą do nich okoliczności związane z przebiegiem sprawy – charakter zgłoszonego roszczenia, jego znaczenie dla strony, subiektywne przekonanie o zasadności roszczenia, przedawnienie roszczenia oraz leżące poza procesem – sytuacja majątkowa i życiowa strony (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2013 roku, sygn. V CZ 124/12, publ. LEX nr 1341727).

Należy podkreślić, iż skorzystanie z regulacji zawartej w art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem sądu orzekającego i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie od zasady obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór. Zakwalifikowanie przypadku, jako „szczególnie uzasadnionego”, zależy od swobodnej oceny sądu. Ocena musi jednakże uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej podjęcie (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 25 października 2018 r., III APa 24/18, publ. LEX nr 2612060). Jednocześnie należy mieć na względzie, że Sąd, który rozpoznaje sprawę merytorycznie i ma osobistą styczność ze stronami procesu, może nabrać przekonania - kierując się własnym poczuciem sprawiedliwości, że w okolicznościach sprawy właściwym jest zastosowanie zasady słuszności.

W odniesieniu do kosztów procesu w pierwszej kolejności należy wskazać, iż Sąd Odwoławczy doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie zaistniały okoliczności przemawiające za zastosowaniem art. 102 k.p.c. i nie obciążaniem powoda kosztami procesu należnymi stronie pozwanej. Powód był przeświadczony o zasadności swojego powództwa, a mając na uwadze, iż sprawa dotyczyła zadośćuczynienia, którego wartości nie sposób wyliczyć w matematyczny sposób, a jego określenie jest subiektywne i uznaniowe, powód mógł mieć uzasadnione okolicznościami przeświadczenie o adekwatności żądanej sumy do doświadczonego przez niego cierpienia fizycznego i psychicznego. Ponadto należy wskazać, iż obciążenie powoda kosztami procesu w odniesieniu do kwoty przyznanego zadośćuczynienia, redukowałoby kompensacyjny charakter tego świadczenia. Za nieobciążaniem powoda kosztami postępowania przemawia również jego sytuacja osobista i materialna, bowiem osiąga niewielkie dochody, ma niepełnosprawne dziecko pozostające na jego utrzymaniu, a zasiłek pielęgnacyjny, który otrzymuje pokrywa koszty jego utrzymania zaledwie w niewielkiej części. Z tych względów należało nie obciążać powoda kosztami postępowania należnymi stronie pozwanej.

Wobec powyższego Sąd odwoławczy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że w punkcie 5 zaskarżonego wyroku nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu, w pozostałej części natomiast oddalił apelację jak o bezzasadną na podstawie art. 385 k.p.c.

Sąd Okręgowy przyznał i nakazał wypłacić kwotę 2.214 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964) w zw. z § 4 ust. 2 i 3 i w zw. z § 16 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2631). Analiza statusu adwokatów i radców prawnych oraz ich roli w postępowaniu, w którym występują jako podmioty powołane z urzędu i zobowiązane do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, iż różnicowanie ich wynagrodzenia poprzez obniżenie, w stosunku do wynagrodzenia, jakie otrzymaliby, gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru, nie ma konstytucyjnego uzasadnienia (postanowienia SN: z 15 grudnia 2021 r., V KK 549/22, Lex nr 3322628; z 7 stycznia 2021 roku, I CSK 598/20, Lex nr 3103835)

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Odwoławczy orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. uznając aktualność wyżej wskazanych przesłanek przemawiających za odstąpieniem od obciążania powoda kosztami postępowania.