Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 31 maja 2023 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi w sprawie z powództwa Fundacji (...) z siedzibą w S. przeciwko (...) 1 Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Sekurytyzacyjny z siedzibą w W. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym:

1.  oddalił powództwo;

2.  zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 10.800 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Apelację, od powyższego orzeczenia wniosła strona powodowa zaskarżając je w całości i zarzucając rozstrzygnięciu:

I.  naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1.  art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 245 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodu z umowy kredytowej nr (...) skutkujące nieuznaniem ww. umowy jako nieważnej (lub jej część, tj. postanowień umowy w zakresie samodzielnego ustalania wysokości spłaty przez dowolne kształtowanie kursu waluty przyjętej jako wskaźnik waloryzacji kredytu);

2.  art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 245 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodu z dokumentów wydanych w brytyjskim postępowaniu upadłościowym, tj. przede wszystkim bankruptcy application oraz certificate of discharge oraz uznanie, iż w związku z ogłoszeniem upadłości nie wygasły zabezpieczenia wierzytelności, gdy prawidłowa ocena dowodu z ww. dokumentów winna doprowadzić Sąd do uznania, iż A. C.-J. została całkowicie oddłużona, wszelkie obciążające wierzytelności wygasły, a zabezpieczenia, które nie zostały zgłoszone przez wierzycieli upadły;

II.  naruszenie prawa materialnego, tj.:

1.  art. 281 I. A. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której z treści ww. przepisu jednoznacznie wynika, iż orzeczenie upadłości, tzw. discharge zwalnia upadłego ze wszystkich długów, w tym długów zabezpieczonych rzeczowo;

2.  art. 10.146 I. R., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której treść tego przepisu w sposób kompleksowy wykazuje jakie wierzytelności nie ulegają umorzeniu w związku z ogłoszeniem upadłości na terenie Zjednoczonego Królestwa;

3.  art. 14.16 I. R., poprzez jego niezastosowanie oraz uznanie, iż zabezpieczenie rzeczowe w postaci hipoteki nie wygasło w sytuacji, w której prawidłowa subsumpcja ww. do stanu faktycznego niniejszej sprawy winna doprowadzić Sąd do konstatacji, iż jeżeli wierzyciel zabezpieczony nie ujawnił dowodu zabezpieczenia, tj. nie zgłosił zabezpieczenia do brytyjskiego organu, musi zrzec się tego zabezpieczenia na rzecz wierzycieli, co skutkuje wygaśnięciem ww. zabezpieczenia;

4.  art. 7 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) (...) z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz. U. UE. L. z 2015 r. Nr 141, str. 19 z późn. zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż wpływ ogłoszenia upadłości na terenie Zjednoczonego Królestwa nie ma wpływu na zabezpieczenia wierzytelności zgłoszonych w postępowaniu upadłościowym w sytuacji, w której prawidłowa wykładnia ww. przepisu winna doprowadzić Sąd do wniosku, iż ogłoszenie upadłości wywołuje skutki określone w prawie miejsca wszczęcia i prowadzenia postępowania upadłościowego, a co za tym idzie uznanie, iż niezgłoszenie zabezpieczenia przez wierzyciela do brytyjskiego organu skutkowało wygaśnięciem zabezpieczenia wierzytelności;

5.  art. 7 ust. 1 Rozporządzenia Parlament Europejskiego i Rady (UE) (...) z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego w zw. z art. 8 ww. Rozporządzenia w zw. z pkt. 68 Preambuły do Rozporządzenia poprzez ich błędną wykładnie, skutkującą uznaniem, iż zabezpieczenia, w tym hipoteki obciążające nieruchomości w innych krajach wspólnoty ustanawiane na zabezpieczenie wierzytelności obciążających upadłego nie upadają w myśl przepisów prawa polskiego w sytuacji, gdy treść przepisów preambuły wprost wskazuje na konieczność odstępstwa od stosowania prawa państwa wszczęcia postępowania i winny być określane zgodnie z prawem miejsca położenia rzeczy, co w myśl uchwały Sądu Najwyższego, sygn. akt III CZP 11/22, powinno doprowadzić Sąd pierwszej instancji do uznania, iż hipoteka jako akcesoryjna do wygasłej wierzytelności upadła;

6.  art. 58 k.c. w zw. z art. 385 ¹ § 1 k.c. w zw. z art. 381 k.p.c., a będących skutkiem błędnej oceny dowodu z umowy kredytowej nr (...), poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, w której umowa kredytowa w (...) (lub jej część, tj. postanowienia umowy w zakresie samodzielnego ustalania wysokości spłaty przez dowolne kształtowanie kursu waluty przyjętego jako wskaźnik waloryzacji kredytu) jest nieważna;

7.  art. 58 k.c. w zw. z art. 385 ¹ § 1 k.c. w zw. z art. 381 k.p.c., poprzez niewzięcie pod uwagę w każdym stanie sprawy nieważności czynności prawnej (art. 58 § 1 k.c.) na podstawie materiału zgromadzonego zgodnie z regułami wskazanymi w art. 381 k.p.c.;

8.  art. 94 u.k.w.h. w zw. z art. 65 § 1 u.k.w.h. oraz art. 369 § 1 Prawa upadłościowego poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że umorzenie w całości wierzytelności niezaspokojonych w postępowaniu upadłościowym wobec dłużnika osobistego będącego osobą fizyczną nie powoduje wygaśnięcia jego zobowiązania zabezpieczonego hipotecznie, a przez to nie oznacza również wygaśnięcia akcesoryjnej wobec tego zobowiązania hipoteki w sytuacji gdy ww. zderzenie powoduje taki skutek.

W związku z tak postawionymi zarzutami strona powodowa wniosła o:

1.  zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

a.  wykreślenie w dziale IV księgi wieczystej nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi, XVI Wydział Ksiąg Wieczystych dotyczącej nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) hipoteki umownej zwykłej do kwoty 282.178, - (...) ustanowionej na rzecz (...) 1 Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Sekurytyzacyjny, jako obciążenia nieistniejącego;

b.  wykreślenie w dziale IV księgi wieczystej nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi, XVI Wydział Ksiąg Wieczystych dotyczącej nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) hipoteki umownej kaucyjnej do kwoty 19.858,25 CHF ustanowionej na rzecz (...) 1 Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Sekurytyzacyjny, jako obciążenia nieistniejącego;

2.  zasądzenie na rzecz Fundacji (...) kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego za postępowanie w I i II instancji.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy poczynił ustalenia faktyczne,
w oparciu o które wydał kwestionowany wyrok, a które w całości podziela i przyjmuje za własne Sąd II instancji.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja podlegała oddaleniu, jako całkowicie bezzasadna.

Zdaniem Sądu Okręgowego, orzeczenie Sądu Rejonowego odpowiada prawu i jako takie musi się ostać. Podniesione przez apelującą zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie.

Istotą niniejszej sprawy było ustalenie, czy hipoteka obciążająca nieruchomość wygasła wobec ogłoszenia przez Sąd Upadłościowy w Wielkiej Brytanii upadłości A. C.-J..

Skutki wszczęcia i prowadzenia zagranicznego postępowania upadłościowego dla krajów członkowskich Unii Europejskiej uregulowane zostały w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000r. w sprawie postępowania upadłościowego, które weszło w życie 31 maja 2002r. Przedmiotowe rozporządzenie przyjęte zostało przez wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej, z wyjątkiem Danii. Zgodnie z postanowieniami Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską rozporządzenie obowiązuje w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. W Polsce obowiązuje od dnia 1 maja 2004r., bez potrzeby wprowadzania go w życie prawem wewnętrznym (wynika to z art. 288 akapit drugi Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) i z pierwszeństwem przed prawem wewnętrznym państw członkowskich. Powołane rozporządzenie zostało zastąpione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr (...) z dnia 20 maja 2015r. w sprawie postępowania upadłościowego. Rozporządzenie to weszło w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu, jednak stosuje się je (z nielicznymi wyjątkami) do postępowań upadłościowych, które wszczęte zostały od dnia 26 czerwca 2017r.

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej A. C.-J. miało miejsce w dniu 26 lutego 2019 roku w Wielkiej Brytani. Zgodnie z prawem Brytyjskim z dniem 26 lutego 2020 roku, została ona całkowicie oddłużona i jej wszelkie długi zostały umorzone w całości, również te ze skutkiem w Polsce. Orzeczenie Sądu Upadłościowego w Zjednoczonym Królestwie podlega bowiem uznaniu w Rzeczpospolitej Polskiej i jako takie wiąże Sąd orzekający w sprawie niniejszej.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 wszczęcie postępowania upadłościowego przez sąd Państwa Członkowskiego właściwy zgodnie z art. 3 rozporządzenia (tj. sąd państwa członkowskiego, na terytorium którego znajduje się główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika) podlega uznaniu we wszystkich pozostałych państwach członkowskich z chwilą, gdy orzeczenie stanie się skuteczne w państwie wszczęcia postępowania. Art. 16 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 wprowadza więc zasadę automatycznego uznawania orzeczeń o wszczęciu postępowania upadłościowego wydanych przez sąd jednego państwa członkowskiego (z wyjątkiem Danii) we wszystkich pozostałych państwach członkowskich (z wyjątkiem Danii). Oznacza to, iż w stosunku do orzeczeń wszczynających postępowania upadłościowe wymienione w załączniku A do rozporządzenia, wydanych przez sąd właściwy na podstawie art. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000, nie istnieje odrębne postępowanie w przedmiocie uznania orzeczenia, a uznawanie orzeczeń w ramach Wspólnoty Europejskiej odbywa się na zasadzie wzajemnego zaufania. Postępowanie upadłościowe, w którym wobec A. C.-J. Sąd Upadłościowy w Zjednoczonym Królestwie ogłosił upadłość, wymienione jest w załączniku A do rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000.

Istota zasady wzajemnego zaufania ugruntowała się na podstawie orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zgodnie z którym, do istoty zasady wzajemnego zaufania należy to, że sąd państwa członkowskiego, do którego wpłynął wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego (głównego), weryfikuje swoją właściwość zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000, a sądy pozostałych państw członkowskich uznają takie orzeczenie sądu o wszczęciu postępowania upadłościowego, bez możliwości badania oceny właściwości dokonanej przez sąd wydający to orzeczenie.

Należy również zaznaczyć, że powołane rozporządzenie Rady (WE) nr 1346/2000 nie ustanawia wspólnych przepisów regulujących przebieg postępowania upadłościowego we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej, a stanowi o jurysdykcji sądów w sprawach upadłościowych (art. 3 rozporządzenia), o normach kolizyjnych prawa materialnego oraz o skutkach ogłoszenia upadłości w jednym państwie członkowskim na terenie innych państw członkowskich Unii Europejskiej

W tym miejscu należy przywołać przepis art. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000, który stanowi, iż wszczęcie postępowania upadłościowego nie narusza praw rzeczowych wierzycieli lub osób trzecich na materialnych lub niematerialnych, ruchomych lub nieruchomych składników majątku dłużnika – zarówno na określonych przedmiotach, jak i na zbiorze nieokreślonych przedmiotów o zmiennym składzie – które w chwili wszczęcia postępowania znajdują się na terytorium innego państwa członkowskiego. Do opisanych praw należą w szczególności uprawnienie do zbycia przedmiotu lub przeznaczenia go do zbycia i zaspokojenia się z uzyskanych środków lub pożytków tego przedmiotu, w szczególności z tytułu zastawu lub hipoteki.

W sprawie niniejszej powód, opierając swoje roszczenie na art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece, wniósł o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie w dziale IV księgi wieczystej nr (...), prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi, dotyczącej nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) hipoteki umownej zwykłej do kwoty 282.178, - (...) oraz hipoteki umownej kaucyjnej do kwoty 19.858,25 CHF ustanowionych na rzecz (...) 1 Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Sekurytyzacyjny, jako obciążenia nieistniejącego. Zdaniem powoda, w skutek ogłoszenia upadłości konsumenckiej A. C. – J. doszło do wygaśnięcia wierzytelności zabezpieczonej hipoteką bez zaspokojenia wierzyciela. W związku z wygaśnięciem zobowiązań, jak uważa powód, wygasły także hipoteki obciążające nieruchomość, czyniąc obciążenie to nieistniejącym.

W tym zakresie, do przedmiotowej sprawy, zastosowanie będzie miał art. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000. Ochrona praw rzeczowych o której mowa już w motywie 25 preambuły do przedmiotowego rozporządzenia, polega na tym, że postępowanie upadłościowe wszczęte w innym państwie członkowskim, nie ma na te prawa wpływu, tzn. nie ma wpływu na ich ważność, zasadność i znaczenie. Elementy te określa prawo krajowe poszczególnych, właściwych dla tych praw, państw członkowskich – w sprawie niniejszej – prawo polskie. Jak wskazuje doktryna, w oparciu o motyw 25 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000, uprawniony z tytułu prawa rzeczowego (czyli np. wierzyciel hipoteczny) powinien w dalszym ciągu móc dochodzić swojego prawa wyłączenia z masy lub odrębnego zaspokojenia z przedmiotu zabezpieczenia. Regulacja zawarta w art. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 ma na celu ochronę posiadaczy praw rzeczowych, które obowiązują w innych państwach członkowskich, a którzy nie mogę być pokrzywdzeni względem posiadaczy takich praw w państwie wszczęcia postępowania. Z zasady równouprawnienia wierzycieli (zawartej w rozporządzeniu Rady WE nr 1346/2000) z państwa wszczęcia postępowania upadłościowego oraz z państwa położenia rzeczy obciążonej prawem rzeczowym wynika, iż wierzyciel hipoteczny nie może zostać pozbawiony możliwości wyegzekwowania swoich należności z uwagi na to, iż główne postępowanie upadłościowe wszczęte zostało w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej.

Podsumowując powyższe, wobec A. C. - J., ogłoszono upadłość konsumencką w Wielkiej Brytanii, która doprowadziła do całkowitego oddłużenia dłużnika osobistego. Jednakże, hipoteka obciążająca nieruchomość, nie stanowiła długu osobistego a dług rzeczowy, nie była zatem objęta upadłością konsumencką A. C. – J..

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy, na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelacje, jako bezzasadną.