Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 22 marca 2022 r., wydanym w sprawie z wniosku E. K.

z udziałem J. G. o podział majątku wspólnego i sprostowanym postanowieniem z dnia 4 maja 2022 r., Sąd Rejonowy w Kutnie stwierdził, że w skład majątku wspólnego byłych małżonków E. K. i J. G. wchodzi przyczepka lekka o numerze rejestracyjnym (...) o wartości 1.200,00 zł, dokonał podziału tego majątku w taki sposób, że przyczepkę tę przyznał uczestnikowi postępowania, zasądzając od niego na rzecz wnioskodawczyni tytułem spłaty kwotę 600,00 zł, płatną do 28-go dnia pierwszego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym postanowienie się uprawomocni, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku uchybienia terminowi płatności, natomiast tytułem rozliczenia nakładów poczynionych z majątków osobistych uczestników na majątek wspólny oraz dotychczas spłaconych zobowiązań zaciągniętych w okresie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej zasądził od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawczyni kwotę 14.016,30 zł, płatną w 28 ratach, przy czym pierwsza rata, wynosząca 516,30 zł, wymagalna do 28-go dnia pierwszego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym postanowienie się uprawomocni, a dalsze raty po 500,00 zł, wymagalne do 28-go dnia kolejnych miesięcy, począwszy od drugiego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym postanowienie się uprawomocni, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat, a także pozostawił uczestników przy poniesionych kosztach postępowania.

Apelację od tego orzeczenia wniósł uczestnik postępowania, zaskarżając je w zakresie rozstrzygnięcia o rozliczeniu nakładów poczynionych z majątków osobistych uczestników na majątek wspólny i dotychczas spłaconych zobowiązań zaciągniętych w okresie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej, domagając się jego zmiany poprzez obniżenie spłaty z tego tytułu, zasądzonej od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawczyni, do kwoty 6.692,52 zł i rozłożenie jej na 13 miesięcznych rat, przy czym pierwsza w kwocie 692,52 zł, a pozostałe raty w kwotach po 500,00 zł każda, jak również zasądzenia od wnioskodawczyni na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonych od dnia uprawomocnienia się orzeczenia końcowego do dnia zapłaty. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

⚫

art. 45 § 1 k.r.o. poprzez przyjęcie do rozliczenia w niniejszej sprawie opłat, jakie uiściła wnioskodawczyni na rzecz Przedsiębiorstwa (...) w K. w kwocie 765,80 zł oraz na rzecz dostawcy energii elektrycznej w kwocie 2.997,20 zł tytułem należności za dostawę energii, mimo że zostały one uregulowane przez wnioskodawczynię w czasie obowiązywania między stronami wspólności majątkowej małżeńskiej, a zatem były opłacone z majątku wspólnego stron i stanowiły wspólne zadłużenie uczestników pochodzące z majątku wspólnego, a tym samym brak jest podstaw do ich rozliczania w sprawie o podział majątku wspólnego – wobec czego skarżący żądał pomniejszenia jego spłaty na rzecz wnioskodawczyni o połowę wartości tych należności, czyli o łączną kwotę 1.881,50 zł (765,80 zł + 2.997,20 zł = 3.763,00 zł; 3.763,00 zł : 2 = 1.881,50 zł);

⚫

art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez dowolne ustalenie, że:

• uczestnik postępowania nie zwrócił wnioskodawczyni kwoty 1.052,30 zł, czyli połowy opłaty za wypis z rejestru gruntów w wysokości 104,60 zł, kosztów inwentaryzacji powykonawczej w wysokości 500,00 zł oraz kosztów opinii technicznej w wysokości 1.500,00 zł, w sytuacji, gdy uczestnik przekazał wnioskodawczyni z tego tytułu kwotę 1.100,00 zł, a okoliczność tę potwierdziła w swoich zeznaniach świadek A. K. oraz wynika to z dokumentów w postaci dwóch potwierdzeń wypłat z bankomatu dołączonych do odpowiedzi na wniosek, a ponadto, gdyby uczestnik nie uregulował połowy opłat niezbędnych do sprzedaży wspólnej zabudowanej nieruchomości, to na pewno wnioskodawczyni nie przystąpiłaby do aktu notarialnego umowy jej sprzedaży, zaś brak pokwitowania przekazania wskazanej kwoty wynika z tego, że uczestnik uważał, że skoro razem sprzedają nieruchomość i się z niej rozliczają, to żadne pokwitowanie nie będzie mu na przyszłość potrzebne – wobec czego skarżący żądał pomniejszenia jego spłaty na rzecz wnioskodawczyni o kwotę 1.052,30 zł, stanowiącą połowę opłat związanych ze sprzedażą wspólnej zabudowanej nieruchomości stron w kwocie 2.104,60 zł;

• nie było między uczestnikami ustalenia, że oszczędności z wynagrodzeń uczestnika uzyskiwanych na misji wojskowej w Afganistanie wnioskodawczyni miała, po pokryciu bieżących rachunków, zachować z przeznaczeniem na remont wspólnego domu, a pensja wnioskodawczyni miała być przeznaczana na bieżące życie i utrzymanie jej oraz synów stron, co oznacza, że kwoty pobrane przez wnioskodawczynię w okresie od października 2009 r. do maja 2010 r. z konta bankowego na łączną kwotę 7.879,97 zł w formie przelewów na nieznane uczestnikowi konta bankowe, zakupów na aukcjach internetowych, wypłat z bankomatu na nieznane uczestnikowi cele zostały wydatkowane bez zgody i wiedzy męża, a tym samym kwota ta powinna podlegać rozliczeniu w niniejszej sprawie, zwłaszcza że – jak wynika z zeznań świadka A. K. złożonych na rozprawie w dniu 12 marca 2021 r. – po misji w Afganistanie uczestnik postępowania pożyczał od niej pieniądze, ponieważ wnioskodawczyni, zamiast oszczędzać środki pieniężne z pensji męża uzyskiwanych na misji wojskowej w Afganistanie, bez jego zgody wypłacała je i przeznaczała na własne potrzeby. Uczestnik postępowania nie dochodził wcześniej zwrotu tych kwot, ponieważ wiedział, że jego była żona reguluje wspólne zobowiązania i znajdowało to pokrycie w kwotach pobranych przez nią z jego pensji, jednakże wobec faktu, że obecnie dochodzi ona od uczestnika spłaty w tytułu tych wspólnych zobowiązań, to on także zdecydował się żądać od niej zwrotu kwoty bezprawnie pobranej z jego wynagrodzenia, a jego roszczenie o charakterze odszkodowawczym ma uzasadnienie w treści art. 415 k.c. – wobec czego skarżący żąda pomniejszenia jego spłaty na rzecz wnioskodawczyni o kwotę 3.939,98 zł (7.879,97 zł / 2 = 3.939,98 zł).

Apelujący podniósł także, że po wydaniu postanowienia Sądu I instancji, a mianowicie w okresie od kwietnia do czerwca 2022 r., spłacił obciążające oboje uczestników zadłużenie na rzecz (...) S.A. w Luksemburgu w kwocie 900,00 zł, wobec czego należna spłata powinna zostać obniżona z tego tytułu o kwotę 450,00 zł, a na poparcie swych twierdzeń dołączył dowody z dokumentów w postaci trzech potwierdzeń dokonania przelewu środków.

W odpowiedzi na apelację wnioskodawczyni wnosiła o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pismem z dnia 25 kwietnia 2023 r. uczestnik postępowania rozszerzył zakres wniosków apelacyjnych, domagając się zmiany zaskarżonego orzeczenia poprzez obniżenie zasądzonej spłaty do kwoty 3.097,38 zł oraz rozłożenie jej na 6 miesięcznych rat, przy czym pierwsza w kwocie 597,38 zł, a pozostałe raty w kwotach po 500,00 zł każda i powołując się przy tym na fakt dokonania dodatkowych spłat wspólnych zobowiązań uczestników ze swego majątku osobistego już po sporządzeniu apelacji. Apelujący wniósł także o przeprowadzenie dowodów z dokumentów dołączonych do pisma celem wykazania dokonania przez uczestnika tych spłat:

a.  ugody nr 10786399/2021, zawartej pomiędzy uczestnikiem a (...) S.A. w Luksemburgu, na mocy której doszło do konsolidacji dwóch wspólnych pożyczek stron zawartych z F. Bank w dniu 11 maja 2017 r. oraz z (...) Polska w dniu 22 sierpnia 2017 r.;

b.  pięciu potwierdzeń wykonania przelewów przez uczestnika do (...) S.A. w Luksemburgu;

c.  umowy pożyczki zawartej w dniu 9 października 2022 r. pomiędzy uczestnikiem postępowania i jego bratem R. G. na kwotę 3.000,00 zł celem spłaty zobowiązania na rzecz (...) S.A. w Luksemburgu;

d.  deklaracji (...)3 w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych z dnia 9 października 2022 r., dotyczącej zgłoszenia umowy pożyczki do Urzędu Skarbowego we W.;

e.  wydruku z dnia 13 października 2022 r., potwierdzającego dokonanie przez uczestnika całkowitej spłaty w/w zobowiązania wobec (...) S.A. w Luksemburgu;

f.  odpisu pozwu złożonego w sprawie I Nc 128/17 Sądu Rejonowego w Kutnie i odpisu nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 14 lutego 2017 r., wydanego w sprawie I Nc 128/17;

g.  postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kutnie z dnia 10 sierpnia 2022 r., wydanego w sprawie Km 1235/18;

h.  nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, wydanego przez Sąd Rejonowy Lublin – Zachód w Lublinie w sprawie VI Nc-e (...) z dnia 5 września 2018 r. oraz wydanego w tejże sprawie postanowienia Sądu Rejonowego Lublin – Zachód w Lublinie z dnia 10 października 2018r. w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności i odpisu pozwu w tej samej sprawie;

i.  postanowienia wydanego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kutnie A. M. w sprawie Km 275/19 w sprawie egzekucji przeciwko dłużnikowi J. G. z dnia 29 czerwca 2022 r.;

j.  potwierdzenia stanu zadłużenia z Banku (...) z dnia 12 października 2022 r. dotyczącego kredytu hipotecznego w (...) zaciągniętego przez uczestników oraz dziewięciu potwierdzeń wpłaty dokonanych przez uczestnika postępowania do Banku (...) od czerwca 2022 r. do lutego 2023 r. dotyczących spłaty kredytu hipotecznego.

W odpowiedzi wnioskodawczyni domagała się oddalenia apelacji także i w rozszerzonym zakresie.

Sąd Okręgowy dodatkowo ustalił następujące okoliczności faktyczne:

E. K. i J. G. byli współwłaścicielami nieruchomości położonej w K. przy ul. (...) na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej. Ujawnienie w prowadzonej dla tej nieruchomości księdze wieczystej Nr (...) praw własności wnioskodawczyni i uczestnika postępowania w równych udziałach w miejsce dotychczasowej współwłasności łącznej nastąpiło na podstawie odpisu orzekającego rozwód prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 29 sierpnia 2017 r., wydanego w sprawie I C 790/17 (treść księgi wieczystej Nr (...) dostępna na portalu internetowym pod adresem https://przegladarka-ekw.ms.gov.pl).

E. K. zapłaciła należności dla Przedsiębiorstwa (...) za dostarczoną wodę w dniach 2 czerwca 2017 r., 22 czerwca 2017 r., 30 czerwca 2017 r., 12 lipca 2017 r. i 31 lipca 2017 r., a dla dostawcy energii elektrycznej w dniu 27 czerwca 2017 r. (potwierdzenia przelewów, k. 407-409 i k. 411 odwrót).

J. G. zawarł ugodę z (...) S.A. w Luksemburgu – nabywcą wierzytelności wynikających z umowy pożyczki zawartej z F. Bank p.l.c. i z umowy pożyczki zawartej z (...) S.A.- w której uznał zadłużenie z powyższych tytułów w łącznej kwocie 6.457,01 i zobowiązał się je spłacić w ratach i terminach przewidzianych w załączonym do umowy harmonogramie, począwszy od 15 października 2021 r. Z tego tytułu J. G. zapłacił na rzecz (...) S.A. w Luksemburgu: w dniu 6 kwietnia 2022 r. kwotę 300,00 zł, w dniu 9 maja 2022 r. kwotę 300,00 zł, w dniu 2 czerwca 2022 r. kwotę 300,00 zł, w dniu 29 czerwca 2022 r. kwotę 300,00 zł, w dniu 4 sierpnia 2022 r. kwotę 300,00 zł, w dniu 1 września 2022 r. kwotę 300,00 zł, w dniu 4 października 2022 r. kwotę 300,00 zł i w dniu 12 października 2022 r. kwotę 2.833,00 zł. Aby wpłacić tę ostatnią należność, J. G. zaciągnął w dniu 9 października 2022 r. pożyczkę od swojego brata w kwocie 3.000,00 zł (ugoda wraz z harmonogramem, k. 571-572, dowody wpłaty, k. 537, 541, 540, 573, 574, 575, 576 i 577; umowa pożyczki, k. 578-579; deklaracja w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych, k. 581-582).

W dniu 14 lutego 2017 r. Sąd Rejonowy w Kutnie wydał w sprawie I Nc 128/17 nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, którym zasądził od J. G. na rzecz P. J. kwotę 1.837,44 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od szczegółowo wymienionych w treści nakazu kwot i terminów oraz kwotę 624,50 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Należność zasądzona nakazem stanowiła niezapłacone ceny za sprzedaż węgla kamiennego zakupionego w okresie od dnia 12 grudnia 2015 r. do dnia 27 lutego 2016 r. Nakaz zapłaty opatrzono klauzulą wykonalności w dniu 28 lipca 2017 r., a następnie powstały w ten sposób tytuł wykonawczy został skierowany przez wierzyciela do egzekucji. Egzekucję w sprawie Km 1235/18 prowadziła Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Kutnie A. M. i w dniu 10 sierpnia 2022 r. zakończyła postępowanie egzekucyjne wobec wyegzekwowania całości zgłoszonego do egzekucji roszczenia, stwierdzając, że wierzycielowi przekazano kwotę 2.205,98 zł (odpis pozwu, k. 585-586; nakaz zapłaty z klauzulą wykonalności, k. 587; postanowienie komornika, k. 588).

W dniu 14 lutego 2017 r. Sąd Rejonowy Lublin – Zachód w Lublinie wydał w sprawie VI Nc-e (...) nakaz zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym, którym zasądził od J. G. na rzecz (...) S.A. w G. kwotę 1.319,85 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od szczegółowo wymienionych w treści nakazu kwot i terminów oraz kwotę 210,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Należność zasądzona nakazem stanowiła niezapłacone ceny za dostawę energii elektrycznej, płatne w okresie od dnia 12 lipca 2017 r. do dnia 9 kwietnia 2018 r. Nakaz zapłaty opatrzono klauzulą wykonalności postanowieniem wydanym w dniu 10 października 2018 r., a następnie powstały w ten sposób tytuł wykonawczy został skierowany przez wierzyciela do egzekucji. Egzekucję w sprawie Km 275/19 prowadziła Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Kutnie A. M. i w dniu 29 czerwca 2022 r. zakończyła postępowanie egzekucyjne wobec wyegzekwowania całości zgłoszonego do egzekucji roszczenia, stwierdzając, że wierzycielowi przekazano kwotę 1.791,09 zł oraz zwrot kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu egzekucyjnym i zwrot kosztów poprzednio prowadzonej egzekucji (odpis pozwu, k. 591-595; nakaz zapłaty, k. 589; klauzula wykonalności, k. 590; postanowienie komornika, k. 596).

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja okazała się częściowo zasadna. Sąd odwoławczy uznaje, że Sąd niższej instancji nie popełnił błędów przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy i ustalenia opisane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia mogą zostać uznane przez Sąd II instancji za własne, chociaż wymagały one ponadto istotnych uzupełnień we wskazanym powyżej zakresie.

Należy przyznać rację skarżącemu, który wywodzi, że Sąd meriti dopuścił się naruszenia art. 45 § 1 k.r.o. i trafnie podnosi, że opłaty za dostawę wody i energii w łącznej kwocie 3.763,00 zł, jakie Sąd zakwalifikował do kategorii wydatków podlegających rozliczeniu w niniejszym postępowaniu ze skutkiem w postaci zasądzenia od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni połowy wydatkowanej kwoty, w rzeczywistości nie mogą zostać w taki sposób rozliczone. Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, iż wydatki te dotyczyły utrzymania nieruchomości wspólnej w okresie przed rozwodem małżonków, jednak zaniedbał odnotowania, że także poczynione zostały przed rozwiązaniem małżeństwa uczestników, a więc w czasie, kiedy pozostawali oni jeszcze w ustroju wspólności majątkowej, a jednocześnie E. K. nie przedstawiła dowodów, by poczyniła je ze środków pieniężnych należących do jej majątku osobistego. Z kolei z zapisów w księdze wieczystej wynika, że do zmiany stanu prawnego nieruchomości, z którą wydatki były związane – polegającego na przekształceniu współwłasności łącznej we współwłasność w częściach ułamkowych – doszło w wyniku orzeczenia rozwodu, co oznacza, że do chwili uprawomocnienia się wyroku rozwodowego przedmiotowa nieruchomość należała do majątku wspólnego uczestników. Uznać należy więc, że uiszczenie przedmiotowych opłat stanowiło poczynienie przez E. K. wydatków z majątku wspólnego małżonków na tenże majątek wspólny, a tego rodzaju wydatki nie podlegają rozliczeniu w postępowaniu o podział majątku wspólnego i nie dotyczy ich dyspozycja art. 45 § 1 k.r.o. Bez znaczenia jest podnoszony przez wnioskodawczynię fakt, że małżonkowie pozostawali w tym czasie w separacji faktycznej. Jak podkreśla się w orzecznictwie, na gruncie przepisów prawa nie ma wątpliwości co do tego, w jakich okolicznościach pomiędzy małżonkami powstaje i ustaje ustrój wspólności ustawowej i jakie są tego konsekwencje w stosunkach majątkowych między nimi. Konsekwencji tych nie znosi separacja faktyczna, lecz wyłącznie separacja orzeczona stosownie do art. 61 ¹ k.r.o., jak o tym stanowi art. 61 ⁴ § 1 k.r.o. (tak np. w postanowieniu SN z dnia 15 września 2021 r., I CSK 21/21, niepubl.). Choćby zatem małżonkowie pozostawali w faktycznej separacji, to jednak – o ile nie doszło do wydania przez Sąd prawomocnego orzeczenia o separacji – pozostaje to bez znaczenia dla stwierdzenia, do jakiego majątku należą uzyskiwane i wydatkowane przez każdego z nich środki pieniężne, a w dalszej konsekwencji – także dla możliwości żądania rozliczeń z tego tytułu, o ile na majątek wspólny zostały wydatkowane środki, które nie mogą być zaliczone do majątku osobistego jednego z małżonków. W efekcie roszczenia wnioskodawczyni z tytułu rozliczenia przedmiotowych opłat i zasądzenia od uczestnika zwrotu połowy ich wartości należy uznać za bezzasadne i nieznajdujące oparcia w obowiązujących przepisach prawa, w szczególności w art. 45 § 1 k.r.o.

Nie można natomiast zgodzić się z pozostałymi zarzutami apelacyjnymi, które dotyczą rzekomych nieprawidłowości, jakich dopuścił się Sąd I instancji przy ocenie zgromadzonego materiału dowodowego i dokonywaniu ustaleń faktycznych w zakresie istotnym dla wyniku sprawy. Skarżący wywodzi, że doszło do błędnego ustalenia, iż nie przekazał wnioskodawczyni kwoty 1.100,00 zł z przeznaczeniem na wydatki związane ze sprzedażą nieruchomości, a w konsekwencji Sąd przyjął, że całość tych kosztów poniosła E. K., wykładając je po ustaniu wspólności majątkowej z własnych środków. Argumentacji podnoszonej przez apelującego na poparcie tej tezy nie można jednak podzielić. Wbrew przedstawionym w apelacji wywodom, twierdzenia uczestnika w tym zakresie nie znajdują wystarczającego poparcia w zeznaniach świadka A. K.. W rzeczywistości świadek ten miał wysoce powierzchowną i fragmentaryczną wiedzę o przedmiotowych rozliczeniach, gdyż z jego wypowiedzi wynika jedynie, że słyszał o przekazaniu przez J. G. jakiejś kwoty byłej żonie, ale świadek nie wiedział, jaka to kwota i orientował się jedynie, że chodziło o pokrycie połowy wydatków niezbędnych dla „wyprostowania tej sprawy z decyzją o zamieszkaniu". Sąd odwoławczy jest zdania, że zarówno brak pewnej wiedzy świadka zarówno o wysokości kwot przekazanych przez uczestnika, jak również wskazanie przez niego innego tytułu ich przekazania, wskazują na to, że świadek ten w rzeczywistości nie orientował się wystarczająco dobrze w ewentualnych rozliczeniach byłych małżonków, aby jego zeznaniom przypisać wystarczającą moc dowodową dla poparcia twierdzeń uczestnika co do przedmiotowych okoliczności.

Nie sposób też ustalić tych okoliczności na postulowanej przez autora apelacji drodze domniemania faktycznego, a mianowicie w ten sposób, by z udowodnionego dokumentami faktu dwukrotnej wypłaty przez J. G. z konta bankowego – w odstępie trzech tygodni – kwot 700,00 zł i 550,00 zł wyprowadzić wniosek, że część wypłaconych środków w ten sposób w kwocie 1.100,00 zł została wręczona wnioskodawczyni z przeznaczeniem na wydatki niezbędne dla sfinalizowania transakcji zbycia nieruchomości. Takie wnioskowanie nie wypełnia znamion domniemania faktycznego, pozwalającego na gruncie art. 231 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. uznać za ustalone okoliczności na drodze wywiedzenia ich z faktu istnienia innych ustalonych okoliczności, gdyż nie charakteryzuje się ono, w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego, takim stopniem prawdopodobieństwa, aby uznać, że z kolei wniosek przeciwny musiałby na gruncie tych kryteriów cechować się daleko idącym nieprawdopodobieństwem. Innymi słowy mówiąc, Sąd II instancji nie uważa za wysoce nieprawdopodobny alternatywnego przebiegu wydarzeń, w ramach którego J. G. wypłaciłby przedmiotowe kwoty z przeznaczeniem na zupełnie inny cel, zaś E. K. wyłożyłaby środki na pokrycie wydatków niezbędnych do celów realizacji zaplanowanej sprzedaży nieruchomości, a następnie dochodziła zwrotu odpowiedniej ich części w sprawie niniejszej. Wobec powyższego, uznać trzeba, że wskazywana przez skarżącego okoliczność nie mogła zostać ustalona ani na podstawie dowodów, które potwierdzałyby jej zaistnienie, ani też wywiedziona w trybie domniemania faktycznego z innych udowodnionych faktów. Uniemożliwia to zaakceptowanie tezy uczestnika, że zwrócił już – czy też przekazał wcześniej – wnioskodawczyni połowę przedmiotowej kwoty wyłożonej na wydatki związane ze sprzedażą nieruchomości i że w konsekwencji nie przysługuje jej już roszczenie o rozliczenie tych wydatków.

Chybiony jest także zarzut, w ramach którego skarżący podnosi, że Sąd meriti bezpodstawnie zaniechał poczynienia ustaleń faktycznych składających się na przesłanki zasadności roszczenia o zapłatę kwoty 7.879,97 zł tytułem odszkodowania za szkodę wynikłą z wydatkowania przez wnioskodawczynię części dochodów pochodzących z wynagrodzenia uczestnika uzyskiwanego na misji wojskowej poza granicami kraju. Nie ulega wątpliwości, że w aktualnym stanie prawnym dopuszczalne jest rozliczenie konsekwencji majątkowych nieusprawiedliwionego rozporządzenia składnikiem majątku wspólnego (nieuzasadnionego zbycia rzeczy lub prawa albo roztrwonienia środków pieniężnych) przez jednego z małżonków na własne potrzeby. Jeśli roszczenie takie, którego podstawy prawnej upatruje się w art. 415 k.c., zgłasza w postępowaniu o podział majątku wspólnego drugi z małżonków, to jego zadaniem jest udowodnienie, że zachodzą wszystkie przesłanki roszczenia odszkodowawczego, w szczególności, że rozporządzenie nastąpiło, po pierwsze, z przeznaczeniem na wyłączne potrzeby małżonka, który go dokonał, nie zaś na potrzeby rodziny, a po drugie, że nie było ono usprawiedliwione okolicznościami (tak już w orzeczeniu SN z dnia 18 sierpnia 1958 r., 1 CR 547/58, OSNCK Nr 2 z 1959 r., poz. 59). Apelujący wywodzi, iż Sąd zaniedbał ustalenia dwóch istotnych faktów, których stwierdzenie pozwoliłoby, w jego ocenie, przesądzić o istnieniu powyższych przesłanek – a mianowicie, że małżonkowie umówili się, iż bieżące wydatki wnioskodawczyni będzie opłacać wyłącznie z własnych dochodów oraz że po powrocie z Afganistanu J. G. musiał pożyczać od siostry pieniądze, bo ówczesny stan oszczędności małżonków nie wystarczał na pokrycie planowanych przez nich wydatków. Z taką tezą jednak nie można się zgodzić. Fakt, że małżonkowie wcześniej zaplanowali wspólnie, iż usprawiedliwione potrzeby rodziny będą w całości pokrywane z dochodów wnioskodawczyni, nie zwalnia uczestnika z obowiązku dowodzenia przesłanki roszczenia odszkodowawczego, ani nie tworzy domniemania, że środki należące do majątku wspólnego, a pochodzące z dochodów uczestnika, zostały roztrwonione, ze skutkiem przerzucenia na wnioskodawczynię ciężaru wykazania okoliczności przeciwnych. Nawet jeśli E. K., wbrew wcześniejszym uzgodnieniom, wydatkowała następnie także pieniądze pochodzące z dochodów męża – w związku z czym późniejszy stan oszczędności małżonków był niższy od oczekiwanego przez J. G. – nie oznacza to automatycznie, że przeznaczała je na własne nieusprawiedliwione potrzeby, ponieważ, po pierwsze, w konkretnych okolicznościach przewidywania małżonków co do możliwości zaspokojenia uzasadnionych potrzeb rodziny z dochodów tylko jednego z nich niekoniecznie musiały znaleźć pokrycie w rzeczywistości, a po drugie, nawet jeśli wnioskodawczyni przeznaczyła wypłacone środki na własne potrzeby, nie wynika stąd jeszcze, że musiały być one nieusprawiedliwione. W efekcie uznać trzeba, że nawet wykazanie faktów opisanych w treści zarzutu nie byłoby równoznaczne z udowodnieniem, że doszło do roztrwonienia składników majątku wspólnego przez E. K. ze szkodą dla współmałżonka, ani nie zwalniało J. G. z obowiązków dowodowych co do faktów, które rzeczywiście mogłyby o tym świadczyć. Zgodzić się więc należy z Sądem Rejonowym, że wskazywane fakty same w sobie nie mogły przesądzić o uwzględnieniu zgłoszonego roszczenia odszkodowawczego, a wobec tego zarzucane przez skarżącego zaniechanie ich ustalenia pozostawało bez wpływu na wynik sprawy, skoro uczestnik nie wywiązał się z ciężaru dowodowego odnośnie tych faktów, które istotnie mogłyby wypełniać przesłanki tego roszczenia.

Na wynik postępowania mają natomiast istotny wpływ rozliczenia z tytułu długów, które po wydaniu zaskarżonego orzeczenia spłacił uczestnik postępowania, a roszczenia z tego tytułu zgłosił w apelacji oraz późniejszym piśmie procesowym z dnia 25 kwietnia 2023 r. Co do zasady należy podzielić stanowisko od dawna prezentowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego, gdzie wskazuje się, że jeżeli były małżonek po ustaniu wspólności majątkowej, a przed podziałem majątku wspólnego, spłacił z własnych środków finansowych dług, który powstał w trakcie trwania wspólności ustawowej i był długiem wspólnym małżonków albo długiem jednego z nich, ale zaciągniętym w związku z majątkiem wspólnym, to taki dług, zgodnie z art. 686 k.p.c. w związku z art. 567 § 3 k.p.c., powinien zostać rozliczony w ramach podziału majątku wspólnego (tak np. w postanowieniu SN z dnia 9 września 1976 r., III CRN 83/76, OSPiKA Nr 9 z 1977 r., poz. 157, w postanowieniu SN z dnia 11 marca 2010 r., IV CSK 429/09, niepubl.; w wyroku SN z dnia 16 stycznia 2014 r., IV CSK 203/13, niepubl. lub w postanowieniu SN z dnia 12 maja 2021 r., (...) 60/21, niepubl.). Dalej podkreślić trzeba, że Sąd odwoławczy uważa za dopuszczalne i skuteczne zgłoszenie takich roszczeń w apelacji lub już w toku postępowania drugoinstancyjnego, o ile dopiero wówczas powstały one albo stały się wymagalne (tak np. w postanowieniu SN z dnia 5 czerwca 2001 r., IV CKN 413/00, niepubl., w postanowieniu SN z dnia 17 października 2003 r., IV CK 283/02, niepubl., w postanowieniu SN z dnia 26 marca 2004 r., IV CK 209/03, niepubl. lub w postanowieniu SN z dnia 5 marca 2008 r., V CSK 447/07, niepubl.). Zgodnie z art. 383 k.p.c., w postępowaniu apelacyjnym nie można rozszerzyć żądania pozwu ani występować z nowymi roszczeniami, a jedynie w razie zmiany okoliczności można żądać zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego wartości lub innego przedmiotu, zaś w sprawach o świadczenie powtarzające się można nadto rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy. Odpowiednie stosowanie tej normy z mocy art. 13 § 2 k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym musi jednak prowadzić do przyzwolenia każdemu uczestnikowi na rozszerzenie jego żądania w takim zakresie, w jakim swych roszczeń nie mógł zgłosić w postępowaniu pierwszoinstancyjnym – z uwagi na ich uprzednie nieistnienie lub brak wymagalności – i to nawet niezależnie od tego, czy to on wniósł apelację, czy też uczynił to inny uczestnik postępowania. Kategoryczne brzmienie art. 618 § 3 k.p.c., stosowanego w sprawach o podział majątku wspólnego na skutek odesłania zawartego w art. 567 § 3 k.p.c. i art. 688 k.p.c., w myśl którego po zapadnięciu prawomocnego postanowienia w sprawach działowych uczestnik nie może już dochodzić roszczeń uzupełniających – a więc także związanych ze spłatą długu zaciągniętego w związku z majątkiem wspólnym i przeznaczonego na ten majątek – oznacza, że uczestnik, który takiego żądania nie zgłosiłby w postępowaniu apelacyjnym, bezpowrotnie by je utracił, czego zaakceptować nie można. W kwestii tej także wypowiedział się Sąd Najwyższy, który słusznie stwierdził, że roszczeń za czas, jaki dzieli wydanie orzeczenia sądu I instancji zapadłego w sprawie działowej i wydanie orzeczenia sądu II instancji, podmioty wspólności majątkowych mogą dochodzić tylko w postępowaniu działowym, a następstwem przyjęcia tego rozwiązania jest założenie, że roszczeń ubocznych za okres między orzeczeniami sądów I i II instancji można dochodzić tylko przez zgłoszenie ich w postępowaniu apelacyjnym (tak w uchwale SN z dnia 27 czerwca 1969 r., III CZP 34/69, OSPiKA Nr 5 z 1970 r., poz. 94).

Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej, ponieważ na podstawie złożonych na etapie postępowania apelacyjnego dokumentów Sąd II instancji poczynił ustalenia faktyczne, które uzasadniają roszczenia J. G. zgłoszone w apelacji i późniejszym piśmie procesowym. Z ustaleń tych wynika, że po wydaniu zaskarżonego orzeczenia uczestnik postępowania świadczył na poczet długów, jakie zaciągnął w czasie trwania wspólności majątkowej z przeznaczeniem uzyskanych funduszy bezsprzecznie na cele zaspokojenia uzasadnionych potrzeb rodziny (pożyczka od F. Bank p.l.c. przeznaczona na pokrycie kosztów uroczystości rodzinnej i pożyczka od (...) S.A. przeznaczona na spłatę innych długów zaciągniętych na bieżące wydatki rodziny– skonsolidowane po nabyciu obu wierzytelności przez (...) S.A. w ramach zawartej ugody; zapłata za opał oraz zapłata za dostawę energii elektrycznej – obie należności ściągnięte w drodze egzekucji i przekazane wierzycielom), a sformułowane w pismach roszczenia w pełni mieszczą się w granicach świadczonych kwot. Jeśli zatem apelujący dochodzi od wnioskodawczyni połowy kwot uiszczonych z powyższych tytułów na rzecz (...) S.A. [(300,00 zł + 300,00 zł + 300,00 zł + 300,00 zł + 300,00 zł + 300,00 zł + 300,00 zł + 2.833,00 zł) : 2 = 2.466,50 zł], połowy należności głównej przypadającej P. J. za sprzedany opał (1.837,44 zł : 2 = 918,72 zł) oraz połowy należności głównej przypadającej (...) S.A za dostarczoną energię elektryczną (1.319,85 zł : 2 = 659,92 zł), a jednocześnie udowodnił, że kwoty te wierzyciele otrzymali kosztem jego majątku – uiszczone dobrowolnie lub ściągnięte przymusowo – to jego roszczenia należy uznać za zasadne.

Powyższe rozważania prowadzą do konkluzji, że zaskarżone postanowienie podlegać musi częściowej zmianie. Jeden z zarzutów postawionych w apelacji okazał się zasadny i skutkuje koniecznością przyjęcia, że roszczenie E. K. o zwrot połowy kwoty 3.763,00 zł, wydatkowanej przez nią na utrzymanie nieruchomości wspólnej, nie może podlegać uwzględnieniu, gdyż w rzeczywistości były to niepodlegające rozliczeniu nakłady na majątek wspólny poczynione ze środków należących do tegoż majątku wspólnego. Z tej przyczyny od zasądzonej na rzecz wnioskodawczyni należności winna zostać odliczona kwota 1.881,50 zł (3.763,00 : 2 = 1.881,50 zł). Ponadto na etapie postępowania odwoławczego J. G. skutecznie zgłosił nowe roszczenia z tytułu spłaty długów zaciągniętych w czasie trwania wspólności ustawowej w związku z potrzebami rodziny i majątkiem wspólnym, które okazały się zasadne co do łącznej kwoty 4.045,14 zł (2.466,50 zł + 918,72 zł + 659,92 zł = 4.045,14 zł), a wierzytelność ta może podlegać skompensowaniu z należnościami zasądzonymi na rzecz wnioskodawczyni w zaskarżonym postanowieniu. Oznacza to, że przyznana jej należność winna ulec zmniejszeniu do kwoty 8.089,66 zł (14.016,30 zł – 1.881,50 zł – 4.045,14 zł = 8.089,66 zł). Podzielając pogląd Sądu I instancji oraz zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia argumentację dotyczącą tego zagadnienia – której nie ma powodu tutaj ponownie przytaczać – Sąd odwoławczy zdecydował się, w oparciu o art. 320 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. rozłożyć tę należność na raty; wbrew stanowisku Sądu meriti nie ma tu jednak zastosowania art. 212 § 3 k.c. w związku z art. 1035 k.c. i w związku z art. 46 k.r.o., ponieważ przepis ten normuje jedynie kwestię rozkładania na raty spłat lub dopłat, nie zaś innych należności zasądzanych w orzeczeniach działowych (tak w postanowieniu SN z dnia 8 października 2009 r., II CK 2/09, niepubl. lub w postanowieniu SN z dnia 24 stycznia 2013 r., V CSK 79/12, niepubl.). Wobec tego, zasądzoną należność rozłożono na 16 rat w wysokości zbliżonej do rat ustalonych w zaskarżonym orzeczeniu i uwzględniającej możliwości finansowe uczestnika postępowania oraz inne ciążące na nim zobowiązania. Podstawą prawnoprocesową podjętej w ramach kontroli instancyjnej decyzji Sądu II instancji o modyfikacji rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego był art. 386 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., zważywszy zaś, że inne zarzuty apelacyjne okazały się chybione i nie miały wpływu na treść rozstrzygnięcia, apelację oddalono w pozostałym zakresie w oparciu o art. 385 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w myśl zasady wynikającej z art. 520 § 1 k.p.c.