Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 maja 2023 roku, w sprawie z powództwa Z. S. przeciwko W. S., Z. K. i M. K. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, Sąd Rejonowy w Łęczycy:

1.  oddalił powództwo;

2.  zasądził od Z. S. solidarnie na rzecz Z. K. M. K. tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę 5.417 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

(wyrok k: 83)

W rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy poczynił ustalenia faktyczne oraz przedstawił ocenę dowodów, w oparciu o które wydał kwestionowane orzeczenie, a które w całości podziela i przyjmuje za własne Sąd II instancji.

(uzasadnienie k: 84-87)

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając orzeczeniu naruszenie:

1.  obrazę art. 10 w zw. z art. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece polegającą na wyrażeniu niesłusznego poglądu, iż niemożliwym jest postępowanie w przedmiocie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistością po zmianie właściciela nieruchomości, w sytuacji gdy wpisy w księdze wieczystej obejmują nie tylko elementy bieżące dotyczące nieruchomości ale wszystkie wcześniejsze dane dotyczące nieruchomości, w tym zakres własności (pełna treść księgi wieczystej),

2.  sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego materiału w sprawie, wskutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 233§1 kpc przez dokonanie oceny dowodów w sposób nasuwający zastrzeżenia z punktu widzenia zasad logicznego rozumowania i niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy polegające na:

a.  na wyrażeniu niesłusznego poglądu, iż niemożliwym jest postępowanie w przedmiocie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistością po zmianie właściciela nieruchomości,

b.  pominięciu faktu, że wpisy w księdze wieczystej obejmują nie tylko elementy bieżące dotyczące nieruchomości ale wszystkie wcześniejsze dane dotyczące nieruchomości, w tym zakres własności (pełna treść księgi wieczystej),

c.  pominięciu faktu, iż wpis zgody z żądanym wnioskiem nie będzie miał wpływu na zakres własności obecnych właścicieli, a jedynie na zakres ustalenia czy przedmiotowe prawo wchodziło w skład majątku wspólnego małżonków S..

Wobec podniesionych zarzutów apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz powódki kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu przed
sądem I instancji i sądem odwoławczym. Ponadto powódka wniosła o przeprowadzenie dowodu z protokołu rozprawy z dnia 21.09.2023 Sądu Rejonowego w Łęczycy (nagranie 00.44-00.48) na okoliczność zobowiązania powódki do przedstawienia orzeczenia o ustaleniu zgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistością. Wskazuje, że potrzeba powołania tego dowodu wynikła dopiero po wydaniu wyroku.

(apelacja: k. 97-101)

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja okazała się nieuzasadniona.

Na wstępie wskazać należy, iż Sąd II instancji podziela wszelkie ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego oraz dokonaną ocenę dowodów wyrażoną w pisemnych motywach rozstrzygnięcia i przyjmuje je za własne, co skutkuje równocześnie ograniczeniem uzasadnienia do rozpoznania przedstawionych w apelacji zarzutów dotyczących prawa procesowego i materialnego (art. 387§2 ¹ p. 1 kpc). Nie ma przy tym podstaw do powielania trafnych ustaleń dokonanych przez Sąd I instancji na podstawie prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wskazać należy, iż wydane rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest również prawidłowe pod względem materialnoprawnym i brak jest podstaw do jego zmiany lub uchylenia, zaś Sąd Okręgowy w pełni podziela rozważania prawne zaprezentowane przez Sąd Rejonowy w pisemnych motywach rozstrzygnięcia (art. 387§2 ¹ p. 2 kpc).

Przystępując do rozpoznania wniesionego środka zaskarżenia, w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, gdyż wnioski w tym zakresie z istoty swej determinują rozważania co do pozostałych zarzutów apelacyjnych, bowiem jedynie nieobarczone błędem ustalenia faktyczne, będące wynikiem należycie przeprowadzonego postępowania mogą być podstawą oceny prawidłowości kwestionowanego rozstrzygnięcia w kontekście twierdzeń o naruszeniu przepisów prawa materialnego.

Odnosząc się do zarzutu sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego materiału w sprawie dokonanej przez Sąd Rejonowy przypomnieć należy, że zarzut naruszenia przepisu art. 233 k.p.c. może być uznany za zasadny jedynie w wypadku wykazania, że ocena materiału dowodowego jest rażąco wadliwa, czy w sposób oczywisty błędna, dokonana z przekroczeniem granic swobodnego przekonania sędziowskiego, wyznaczonych w tym przepisie. Sąd drugiej instancji ocenia bowiem legalność oceny dokonanej przez Sąd I instancji, czyli bada czy zostały zachowane kryteria określone w art. 233§1 k.p.c. Należy zatem mieć na uwadze, że – co do zasady – Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, dokonując wyboru określonych środków dowodowych. Jeżeli z danego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona tylko wtedy, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub, gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych (por. przykładowo postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2001 r., I CKN 1072/99, Prok. i Pr. 2001 r., Nr 5, poz. 33, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2000 r., I CKN 1114/99, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2000r., I CKN 1169/99, OSNC 2000 r., nr 7-8, poz. 139). Analizując zarzut natury procesowej stwierdzić należy, iż nie dotyczy on w istocie błędów w ustaleniach faktycznych, czy ocenie dowodów, lecz wyłącznie kwestii materialnoprawnych, które nie mogą być skutecznie zwalczane zarzutem naruszenia normy art. 233 kpc i błędnych ustaleń faktycznych. Zarówno bowiem ocena zasadności powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym pod względem aktualnych wpisów w księdze wieczystej, cel wskazanego powództwa i jego wpływ na sytuację obecnych właścicieli nieruchomości, jak i zakres wpisów widniejących w księdze wieczystej mają charakter stricte prawny, nie zaś faktyczny. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż oddalenie powództwa w niniejszej sprawie nie nastąpiło z powodu dokonanej oceny materiału dowodowego i określonych ustaleń faktycznych, lecz przedmiotowy zakres żądania pozwu zmierzający do uzgodnienia treści księgi wieczystej w sposób nie odpowiadający aktualnemu stanowi prawnemu. Myli się zatem apelująca kwestionując powyższe okoliczności w ramach zarzutu naruszenia prawa procesowego, zaś tak określony zarzut nie może odnieść spodziewanego skutku instancyjnego.

Chybionym jest również zarzut naruszenia prawa materialnego zawarty w rozpoznawanej apelacji. Podkreślić na wstępie należy, iż celem postepowania dowodowego zaś w niniejszej sprawie, było obalenie domniemania wynikającego z artykułu 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie, z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Jak wynika z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001, Nr 124, poz. 1361 j.t.) w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Zgodnie zaś z utrwalonym w orzecznictwie i doktrynie poglądem, powództwo o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym jest szczególną postacią powództwa o ustalenie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października 1985 r. II CR 221/85, OSNCP 1986, z. 7-8, poz. 125). Przy rozpoznawaniu tego powództwa przedmiotem postępowania dowodowego jest więc ustalenie, czy istotnie zachodzi niezgodność pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, uzasadniająca usunięcie tej niezgodności przez dokonanie prawidłowych wpisów według jednak stanu na dzień zamknięcia rozprawy (art. 316§1 kpc). Uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym polega zaś bądź na wpisaniu nowego prawa, bądź na wykreśleniu prawa wymienionego w księdze, bądź na wykreśleniu prawa wpisanego i wpisaniu prawa nowego, bądź wreszcie na sprostowaniu treści istniejącego wpisu. Należy jednocześnie podkreślić, iż uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym musi polegać na doprowadzeniu do jej rzeczywistego - a więc aktualnego - stanu prawnego, a nie do stanu prawnego, który wprawdzie istniał w przeszłości, lecz w chwili żądania uzgodnienia nie odpowiada już rzeczywistości (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1971 r., II CR 525/71, OSNCP 1972, nr 5, poz. 96, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 1977 r., III CZP 25/77, OSNCP 1977, nr 12, poz. 228 wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 grudnia 1988 r., III CRN 434/88, OSNCP 1991, nr 1, poz. 12, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1996 r., I CKU 43/96, Prok.i Pr. 1997/3/29). Powódka skądinąd uprawniona do wystąpienia z takim żądaniem, w uzasadnieniu powództwa wskazała, iż wnosi o usuniecie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym przez dokonanie wpisu prawa własności na rzecz współwłaścicielki Z. S. w dziale II księgi wieczystej (...) prowadzonej w Sądzie Rejonowym w Łęczycy przez wpisanie jako współwłaścicieli nieruchomości W. S. i Z. S. w udziałach 1/1 wynikających ze współwłasności ustawowej małżeńskiej, w miejsce właściciela W. S..

Zgodnie z treścią art. 3 ust 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece, domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemania te są domniemaniami iuris tantum i jako takie mogą być obalone przez przeciwstawienie im dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, albo w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy obalaniu zaś tego domniemania można korzystać z wszelkich środków dowodowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2006 r., IV CSK 177/05, LEX nr 301835). Umowa przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 roku opiewająca na W. S. wywierała wszelkie skutki prawne, w szczególności stanowiła wyłączny dowód nabycia przez niego własności nieruchomości oraz podstawę ujawnienia tego nabycia w księdze wieczystej. W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, iż powódka wnioskiem z dnia 10 września 2015 roku wystąpiła z żądaniem ustalenia, że w skład majątku wspólnego, powstałego w trakcie trwania ustawowej wspólności małżeńskiej wnioskodawczyni i uczestnika W. S. wchodzi m. in. nieruchomość składająca się z działek nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Łęczycy prowadzi księgę wieczystą nr (...). Pozwany W. S. przedmiotową nieruchomość nabył w dniu 9 listopada 1980 roku w ramach umowy przekazania gospodarstwa rolnego. W dacie tej umowy powódka i pozwany pozostawali już w związku małżeńskim. Jak słusznie zauważył Sąd Rejonowy, w orzecznictwie ani doktrynie nie budzi wątpliwości, iż nieruchomość przekazana jednemu z małżonków pozostającemu w ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej na podstawie umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego należy do majątku wspólnego tego następcy. Zatem gospodarstwo rolne, które W. S. uzyskał od rodziców jest częścią majątku wspólnego jego i jego byłej małżonki Z. S..

Jak już wyżej wskazano powódka wniosła o usuniecie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym przez dokonanie wpisu prawa własności na rzecz współwłaścicielki Z. S. w dziale II księgi wieczystej (...) prowadzonej w Sądzie Rejonowym w Łęczycy przez wpisanie jako współwłaścicieli nieruchomości W. S. i Z. S. w udziałach 1/1 wynikających ze współwłasności ustawowej małżeńskiej, w miejsce właściciela W. S.. Zgodzić należy się z Sądem Rejonowym, iż uwzględniając powództwo sformułowane w powyższy sposób, orzekałby nie o obecnym stanie prawnym nieruchomości, lecz o stanie prawnym nieruchomości istniejącym w przeszłości tj. do marca 2015 roku, który w istocie nie odpowiada rzeczywistemu i obecnemu stanowi prawnemu nieruchomości. Taki stan wynika z faktu, że małżonkowie Z. i W. od marca 2015 roku są rozwiedzeni.

Jak prawidłowo ustalił Sąd I instancji Zofia i W. S. byli małżeństwem do 2015 roku, do tej daty pozostawali w ustroju ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. Ustrój ten ustał w dacie rozwodu. Choć nadal posiadają majątek wspólny, który podlega podziałowi to jednak nie łączy ich już ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej. Dokonując ustalenia treści księgi wieczystej zgodnie z żądaniem pozwu, którym Sąd jest związany, Sąd Rejonowy orzekłby zatem odmiennie niż ustalony rzeczywisty stan prawny nieruchomości objętej wnioskiem.

W niniejszej sprawie istotny jest również fakt, że 21 marca 2018 W. S. zawarł ze Z. K. i M. K. umowę sprzedaży działki nr (...) o powierzchni 2,86 ha położonej w obrębie S. Towarzystwo, jednostka ewidencyjna Gmina K., dla której prowadzona była przez Sąd Rejonowy w Łęczycy księga wieczysta nr (...). Oznacza to, iż Z. K. i M. K., jako nabywców istotnej części nieruchomości, chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych. Nie budzi bowiem żadnych wątpliwości, że nabycie przez tych pozwanych tej istotnej części miało charakter rozporządzenia odpłatnego (umowa sprzedaży), a nadto nie można im przypisać złej wiary, której wykazanie stanowiłoby ciężar powódki.

Z powyższych względów, na podstawie powołanych przepisów, roszczenie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w zgłoszonym zakresie, którym Sąd był związany, nie mogło zostać uwzględnione i słusznie zostało oddalone zaskarżonym wyrokiem.

Trafność rozstrzygnięcia co do meritum sprawy czyni prawidłowym również rozstrzygnięcie o kosztach procesu, przy uwzględnieniu, iż powódka nie sformułowała żadnych zarzutów merytorycznych w tym zakresie.

Mając na uwadze powyższe, na mocy art. 385 k.p.c., apelacja powódki jako bezzasadna podlegała oddaleniu.