Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 maja 2022 r., wydanym w sprawie z powództwa S. C. przeciwko Towarzystwu (...) Spółce Akcyjnej w W. o zapłatę, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 37.864,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 10.100,00 zł od dnia 10 sierpnia 2017 r. do dnia zapłaty i od kwoty 27.764,00 zł od dnia 14 lutego 2019 r. do dnia zapłaty, a także kwotę 7.011,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, oddalił powództwo w pozostałej części i nakazał pobrać od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi kwotę 3.755,66 zł tytułem zwrotu nieuiszczonych kosztów sądowych.

Apelację od tego orzeczenia złożyła strona pozwana, zaskarżając je w części zasądzającej od niej na rzecz powoda kwotę 6.804,00 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 14 lutego 2019 r. do dnia zapłaty oraz co do rozstrzygnięć o kosztach procesu i kosztach sądowych, wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonej części wraz z rozliczeniem kosztów stosownie do wyniku sprawy zweryfikowanego w toku instancji oraz o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, stosownie do zasady odpowiedzialności strony za wynik sprawy i zarzucając naruszenie:

⚫

art. 233 § 1 k.p.c. w wyniku dokonania niewszechstronnej i dowolnej oceny materiału dowodowego w sprawie, w szczególności poprzez nienadanie odpowiedniego znaczenia następującym faktom:

• że opiekę nad powodem sprawowała jego narzeczona, a powód nie wykazał, aby posiadała ona odpowiednie wykształcenie czy kwalifikacje w zakresie specjalistycznej opieki nad innymi osobami, w związku z czym brak jest podstaw do przyjęcia za zasadną stawki godzinowej opieki w wysokości stawki stosowanej przez wyspecjalizowane instytucje;

• że stawka przyjęta przez powoda i Sąd I instancji w wysokości 18,60 zł/h dotyczy usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych świadczonych przez wykwalifikowany personel oraz jest wypadkową wielu wartości, takich jak: koszty zatrudnienia pracownika, ZUS, podatki czy też inne koszty prowadzenia działalności, a powód nie poniósł takich kosztów, ponieważ opiekę nad nim sprawowała jego narzeczona bez odpowiednich kwalifikacji, co uzasadnia zastosowanie stawki niższej;

• że powód nie wykazał, aby narzeczona sprawująca nad nim opiekę utraciła w związku z tym jakiekolwiek dochody, a ponadto że była ona wówczas w ciąży i z pewnością przebywała na zwolnieniu lekarskim, co potwierdza, że powód nie poniósł żadnych kosztów z tytułu opieki osób trzecich;

⚫

art. 444 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem za uzasadnione kosztów opieki osób trzecich w stawce 18,60 zł za godzinę opieki obowiązującej na rynku zawodowych usług opiekuńczych w sytuacji, gdy opieka nie była sprawowana przez specjalny personel, ale przez narzeczoną powoda, która nie posiada wykształcenia czy kwalifikacji do świadczenia specjalistycznej opieki, co uzasadnia zastosowanie niższej stawki za opiekę, a więc takiej, jak przyjęta przez stronę pozwaną w toku postępowania likwidacyjnego, tj. w kwocie 6 zł/h;

⚫

art. 444 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem za uzasadnione kosztów opieki osób trzecich w sytuacji, gdy powód nie wykazał, aby poniósł z tego tytułu jakiekolwiek koszty oraz aby narzeczona sprawująca nad nim opiekę utraciła z tego tytułu jakieś dochody, co nie uzasadnia zasądzenie jakichkolwiek kosztów opieki osób trzecich.

W odpowiedzi na apelację powód wnosił o jej oddalenie jako całkowicie bezzasadnej i zasądzenie od strony pozwanej na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

W ocenie Sądu odwoławczego zaskarżony wyrok jest prawidłowy i należy zarówno podzielić poczynione przez Sąd meriti ustalenia faktyczne – co umożliwia przyjęcie ich za własne przez Sąd wyższej instancji – jak i uznać, że przepisy prawa materialnego zostały przy rozstrzyganiu sprawy prawidłowo zinterpretowane i zastosowane – co powoduje, że zarzuty podniesione przez skarżącego są bezzasadne i oparte na nietrafnej argumentacji prawnej.

Osią całości zarzutów apelacyjnych jest stanowisko ich autora, w myśl którego odszkodowanie z tytułu zwiększonych potrzeb związanych z koniecznością sprawowania opieki nad poszkodowanym powinno zostać przyznane jedynie wówczas, o ile powód poniósłby z tego tytułu wydatki lub osoby opiekujące się nim utraciłyby z tej przyczyny dochody i to jedynie w rozmiarze odpowiadającym wysokości tych dokonanych wydatków lub utraconych dochodów, a gdyby nawet przyjąć, że odszkodowanie takie należy się w przypadku, gdy nie doszło do poczynienia wydatków lub utraty dochodów, to podstawą ustalenia jego wysokości winna być stawka wynosząca 6 zł/h, nie zaś stawki wynagrodzenia opiekuna profesjonalnego. Zagadnień tych dotyczą wszystkie przywołane zarzuty, przy czym zaznaczyć trzeba, że skarżący zgłasza de facto przede wszystkim zastrzeżenia wobec zastosowanej przez Sąd meriti wykładni prawa materialnego, w szczególności art. 444 § 1 k.c., zaś sygnalizowane uchybienia w zakresie zastosowania art. 233 § 1 k.p.c. odnoszą się nie tyle do ewentualnych błędnych ustaleń elementów stanu faktycznego sprawy – bo tych apelujący nie kwestionuje – ale do nieprawidłowego i będącego, w jego ocenie, konsekwencją błędnej wykładni przywołanego unormowania materialnoprawnego, określenia zakresu okoliczności istotnych dla wyniku postępowania, a w rezultacie niewzięcia ich pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy.

Przedstawione w apelacji poglądy strony pozwanej uznać jednak należy nie tylko za odosobnione, ale ponadto za błędne. W doktrynie prawa i judykaturze od dawna ustalone jest jednolite w zasadzie stanowisko, że szkodą objętą zakresem odpowiedzialności deliktowej jest już sama konieczność świadczenia opieki poszkodowanemu i zapewnienie sobie przez niego tańszej lub nawet nieodpłatnej opieki nie zmniejsza rozmiaru szkody w jakimkolwiek zakresie. Jak trafnie zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 11 czerwca 2014 r., I ACa 1593/13, niepubl.: „to, że opiekę zapewniali poszkodowanemu członkowie rodziny, nie zaś profesjonalny personel medyczny, nie może prowadzić do wyłączenia lub ograniczenia jego prawa do odszkodowania z tego tytułu. Wystarczającą podstawą zasądzenia na rzecz poszkodowanego renty jest bowiem wykazanie przez niego istnienia zwiększonych potrzeb stanowiących następstwo czynu niedozwolonego.”. Bezspornie opieka świadczona poszkodowanemu przez osoby bliskie ma określony wymiar ekonomiczny, natomiast oparte na tej podstawie roszczenie poszkodowanego nie ma charakteru roszczenia regresowego w stosunku do zobowiązanego do naprawienia szkody. Podobnie w wyroku z dnia 17 lipca 2019 r., I PK 68/18, OSNP Nr 7 z 2020 r., poz. 66, Sąd Najwyższy wskazał, że opiekę świadczoną przez osoby najbliższe należy traktować – w kontekście odszkodowania związanego z kosztami takiej opieki – tak samo, jak opiekę sprawowaną odpłatnie przez osoby obce, a więc przez dochodzącą pielęgniarkę lub inną pomoc. Wreszcie Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 22 lipca 2020 r., III CZP 31/19, OSNC Nr 4 z 2021 r., poz. 22, przesądził, że poszkodowany, który doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, może domagać się na podstawie art. 444 § 1 k.c. odszkodowania z tytułu kosztów opieki sprawowanej nad nim nieodpłatnie przez osoby bliskie, podkreślając ponownie, iż opieka ta obiektywnie ma wymierną wartość ekonomiczną nawet wtedy, gdy była sprawowana nieodpłatnie, zaś korzystanie z pomocy osób bliskich nie powinno prowadzić do zmniejszenia zakresu zobowiązania odszkodowawczego sprawcy szkody. Przyjęcie zapatrywania przeciwnego mogłoby skłaniać poszkodowanych do podejmowania działań fikcyjnych i zawierania z bliskimi umów o odpłatne świadczenie opieki jedynie w celu wykazania faktycznie poniesionych z tego tytułu wydatków. Sąd Najwyższy zauważył także, że z bezpłatnej formy opieki sprawowanej przez członków rodziny korzystają często osoby niezamożne, których nie stać na jej opłacenie i nie ma słusznych podstaw do tego, by pomoc ta prowadziła do zmniejszenia zakresu zobowiązania odszkodowawczego sprawcy szkody. Trudno byłoby bowiem uznać za sprawiedliwe rozwiązanie prowadzące do takiego rezultatu, a przy tym różnicujące sytuację prawną poszkodowanych w zależności od tego, czy korzystali z odpłatnej opieki świadczonej przez osoby zajmujące się tym profesjonalnie, czy też – z powodu braku odpowiednich środków – z opieki swoich bliskich, nie ponosząc na nią wydatków.

W efekcie powyższego stanowiska, które Sąd II instancji w pełni podziela, nie można zgodzić się z prezentowaną przez skarżącego tezą, że dla powstania szkody z tytułu konieczności sprawowania opieki nad poszkodowanym niezbędne jest poczynienie przez poszkodowanego odpowiednich wydatków na ten cel czy też utrata dochodów osoby sprawującej nad nim opiekę i pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Z tej przyczyny chybiony jest zarówno zarzut naruszenia art. 444 § 1 k.c. w tym zakresie, jak i zawarte w apelacji wywody zarzucające Sądowi Rejonowemu, że ustalając przedmiotowe fakty, nie uznał ich za podstawę do oddalenia roszczeń powoda w tej części. Dalej zgodzić się trzeba ze słusznym stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie Sądu Apelacyjnego w Łodzi, który przyjmuje w wydawanych przez siebie rozstrzygnięciach, że dla ustalenia wysokości należnego odszkodowania za tego rodzaju szkodę w pełni adekwatne pozostają stawki wynagrodzenia profesjonalnych opiekunów zatrudnionych np. w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej, choćby opieka była sprawowana przez osoby najbliższe poszkodowanego, nieposiadające zawodowych kwalifikacji w tym zakresie. Przyjęcie proponowanej przez apelującego zaniżonej stawki na poziomie 6 zł/h, z uwagi na sprawowanie opieki nad powodem przez jego narzeczoną, nie znajduje uzasadnienia, w istocie bowiem osoby najbliższe muszą w takim wypadku rekompensować brak profesjonalizmu w wykonywaniu tego rodzaju usług nakładem pracy, który jest częstokroć wyższy niż przyjmowany jako konieczny. Fakt świadczenia pomocy osobie poszkodowanej przez osoby najbliższe, które nie posiadają szczególnych kwalifikacji, nie sprawia przy tym, że wartość takiej opieki może być zdeprecjonowana (tak w wyroku z dnia 15 października 2014 r., I ACa 530/14, niepubl. lub w wyroku SA w Łodzi z dnia 25 października 2023 r., I ACa 1509/22, niepubl.). Wbrew twierdzeniom autora apelacji, powszechnie stosowanym w tego typu sprawach odszkodowawczych miernikiem i punktem odniesienia przy ustalaniu wysokości przedmiotowego odszkodowania są właśnie stawki stosowane w instytucjach zawodowo zajmujących się świadczeniem pomocy, opieki i wyręki osobom, które jej wymagają z uwagi na ich wiek, stan zdrowia i sytuację osobistą, jak MOPS czy wskazany przez powoda (...). Stawki te stanowią bowiem odzwierciedlenie rzeczywistej wartości rynkowej tego rodzaju usług opiekuńczych, a skoro – w myśl trafnego stanowiska Sądu Najwyższego zaprezentowanego w przywołanej powyżej uchwale – świadczenie niezbędnej pomocy przez osobę najbliższą nie powinno prowadzić do zmniejszenia zakresu zobowiązania odszkodowawczego sprawcy szkody, zaś sytuacja prawna poszkodowanych nie powinna być zróżnicowana w zależności od tego, czy korzystali z opieki odpłatnie, czy też z opieki swoich bliskich, to stawki te są w pełni przydatne do wyliczenia rozmiaru należnego powodowi odszkodowania. W efekcie należy uznać, że także pozostałe zarzuty podniesione w złożonym środku odwoławczym nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia wniosków apelacyjnych przez Sąd II instancji.

Z tych przyczyn apelacja została oddalona na podstawie art. 385 k.p.c. jako bezzasadna, zaś o kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w oparciu o zasadę odpowiedzialności za rezultat procesu wynikającą z art. 98 k.p.c. W toku postępowania apelacyjnego wygrywający sprawę powód poniósł koszty zastępstwa procesowego w kwocie 900,00 zł, ustalone stosownie do § 10 ust. 1 pkt 1 w związku z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.) i taką też sumę zasądzono na jego rzecz od strony pozwanej, przyznając ponadto, w oparciu o art. 98 § 1 ¹ k.p.c., odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonej kwoty.