Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 lipca 2023 roku Sąd Rejonowy w Zgierzu oddalił powództwo (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. przeciwko R. A. o zapłatę.

(wyrok k: 93)

Apelację od powyższego wyroku złożyła strona powodowa zaskarżając go w całości. Wydanemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił:

1.  naruszenie prawa materialnego tj.:

a)  art. 10 ustawy Prawo wekslowe w zw. z art. 6 kc w sytuac2ji, gdy powództwo zostało oparte na podstawie weksla in blanco a tym samym sprawa zyskała charakter sprawy wekslowej powodując, iż to stronę pozwaną obciąża obowiązek udowodnienia wad wypełnionego weksla, niezgodności z deklaracją wekslową czy też nieistnieniem zobowiązania, bądź wykazania, iż zobowiązanie to nie opiewa na kwotę wskazaną w treści weksla zgodnie z zawartym przez strony porozumieniem, a także w zakresie zarzutu niewykazania konkretnych i realnych kosztów poniesionych w związku z zawarciem umowy, czy tez nieprzekazania środków na rzecz pożyczkobiorcy, z kolei Sąd I instancji nie wzywał powódki do wyjaśnienia ewentualnych wątpliwości,

b)  art. 385 ¹§1 kc w zw. z art. 720 ¹§1-3 kc oraz art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim poprzez błędną wykładnię skutkującą nieuzasadnionym przyjęciem, że postanowienia umowy pożyczki w zakresie pozaodsetkowych kosztów pożyczki budzą wątpliwości / są abuzywne, pomimo, że ustawa nie zakazuje powódce pobierać w/w opłat, strony ułożyły stosunek prawny wedle swego uznania a postanowienia umowy są sformułowane w sposób jasny, jasny i precyzyjny a ponadto załącznik do wniosku o udzielenie pożyczki wskazuje wprost na poszczególne wartości prowizji z rozbiciem na konkretne kwoty ponoszone przez powódkę w związku z zawarciem i realizacją umowy, co pozwany własnym podpisem zaakceptował a z kolei prowizja pośrednika wynika wprost z umowy – są jednoznaczne, niewygórowane, a ponadto koszty te mieszczą się w kryterium ustawowym maksymalnych kosztów8 pozaodsetkowych, przez co ewentualne naruszenie interesów konsumenta nie ma charakteru rażącego,

c)  art. 385 ¹§4 kc w zw. z art. 385 ¹§1 i 3kc poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że postanowienia umowne nie były wynikiem indywidualnego uzgodnienia z pozwanym, podczas gdy z pozwem powódka przedłożyła załącznik do wniosku o udzielenie pożyczki, z którego wynikają poszczególne wartości prowizji z rozbiciem na konkretne koszty ponoszone przez powódkę w związku z zawarciem i realizacją umowy, co pozwany własnym podpisem zaakceptował, zatem postanowienia te zostały z pozwanym uzgodnione indywidualnie i jako takie nie podlegają kontroli abuzywności,

d)  art. 353 ¹ kc w zw. z art. 359§1 kc oraz art. 65 kc w zw. z p. 2.1 umowy pożyczki poprzez nieuprawnioną ingerencję Sądu w stosunek umowny stron i zmianę treści zobowiązania w zakresie wysokości raty,

e)  art. 353 ¹ kc w zw. z art. 359§1 kc oraz art. 65 kc w zw. z p. 2.1 umowy pożyczki poprzez nieuprawnioną ingerencję Sądu w stosunek umowny stron i zmianę treści zobowiązania w zakresie odsetek umownych i odmowę zasądzenia pełnej kwoty odsetek uzgodnionych w ramach swobody kontraktowej i mieszczącej się w granicach odsetek maksymalnych określonych ustawą,

f)  art. 353 ¹ kc oraz art. 61§1 kc poprzez ingerencję Sądu w treść stosunku umownego pomiędzy stronami w ten sposób, że bez podstawy prawnej Sąd na skutek arbitralnej zmiany stosunku prawnego poprzez wyeliminowanie uznanych przez sąd za abuzywne klauzul, co skutkowało przyjęciem, że oświadczenie o wypowiedzeniu nie zostało złożone pozwanemu skutecznie, podczas gdy takie wypowiedzenie odpowiada treści ułożonemu przez strony stosunkowi prawnemu.

2.  sprzeczność ustaleń sądu z materiałem dowodowym polegającą na przyjęciu, iż nie doszło do skutecznego wypowiedzenia umowy podczas gdy dowody przedłożone przez stronę powodową jednoznacznie wskazują, iż pożyczka została skutecznie postawione w stan natychmiastowej wymagalności w całości.

3.  naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na rozstrzygnięcie tj.:

a)  art. 316§1 kpc poprzez oddalenie powództwa w całości z uwagi na okoliczność jakoby powódka nie udowodniła, iż doszło do skutecznego wypowiedzenia umowy podczas gdy w dacie wyrokowania sąd winien był w takim przypadku zasądzić wymagalne na dzień wyrokowania raty pożyczki,

b)  art. 227 kpc, 232 kpc, 233 kpc, art. 6 kc oraz art. 101 prawa wekslowego poprzez nieuwzględnienie powództwa w wypadku gdy powódka oparła swoje roszczenie na przedstawionym do zapłaty prawidłowo wypełnionym i ważnym dokumencie wekslowym.

W związku z powyższym apelujący wniósł o:

1.  zmianę zaskarżonego wyrku i uwzględnienie powództwa w całości,

2.  zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje,

3.  ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

(apelacja k: 110-115)

Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego (k: 129).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja okazała się bezzasadna i podlegała oddaleniu.

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że niniejsza sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym, w związku z czym zgodnie z art. 505 ⁹§1 ¹ k.p.c. apelację można oprzeć tylko na zarzutach naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Natomiast stosownie do art. 505 ¹³§2 k.p.c. jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Podkreślić należy, iż w postępowaniu uproszczonym apelacja ma charakter ograniczony, a celem postępowania apelacyjnego nie jest tu ponowne rozpoznanie sprawy, ale wyłącznie kontrola wyroku wydanego przez Sąd I instancji w ramach zarzutów podniesionych przez skarżącego. Innymi słowy, apelacja ograniczona wiąże Sąd odwoławczy, a zakres jego kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co zarzuci w apelacji skarżący (tak też Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów z dnia 31 stycznia 2008 roku, OSNC Nr 6 z 2008 r. poz. 55).

Na wstępie dalszych rozważań wskazać należy, iż Sąd II instancji podziela wszelkie ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego oraz dokonaną ocenę dowodów zaprezentowaną w pisemnych motywach rozstrzygnięcia i przyjmuje je za własne. Wydane rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest również prawidłowe pod względem materialnoprawnym i brak jest podstaw do jego zmiany lub uchylenia, zaś Sąd Okręgowy w pełni podziela rozważania prawne zaprezentowane przez Sąd Rejonowy w pisemnych motywach rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu II instancji Sąd I instancji nie naruszył żadnego przepisu, ujętego w ramach zarzutów apelacyjnych.

Na wstępie zauważyć należy, iż Sąd I instancji nie mógł naruszyć w jakikolwiek sposób normy art. 720 ¹ kc, albowiem nie znajdzie ona zastosowania w realiach niniejszej sprawy. Wskazany przepis został wprowadzony do kodeksu cywilnego z dniem 18 grudnia 2022 roku na mocy art. 1 ustawy z dnia 06 października 2022 roku o zmianie ustaw w celu przeciwdziałania lichwie (Dz. U. nr 2339 z 2022). Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy wprowadzającej przepisów ustaw zmienianych w art. 1, art. 4, art. 6 i art. 7 pkt 3-7 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą nie stosuje się do umów zawartych przed dniem wejścia w życie tych przepisów. Ponieważ kontrakt między stronami został zawarty w dniu 13 sierpnia 2021 roku to z oczywistych względów nie znajdzie do niego zastosowania norma, której naruszenia upatruje skarżący.

Nie ma racji skarżący powołując się na naruszenie norm art. 385 ¹§1 kc, jak i art. 36a ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim albowiem w świetle okoliczności faktycznych sprawy, dokonana przez Sąd I instancji wykładnia wskazanych przepisów jest prawidłowa.

Na wstępie godzi się zauważyć, że sama matematyczna poprawność ustalenia pozaodsetkowych kosztów kredytu zgodnie z wzorem przewidzianym w art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (Dz. U. poz. 1028 z 2023) nie wyłącza oceny czy postanowienia umowne określone te koszty są niedozwolone, nawet jeśli są one ustalone niżej niż maksymalna dopuszczalna wysokość określona powyższym przepisem (vide uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2021 roku OSNC 2022/6/57). Tym samym Sąd I instancji prawidłowo dokonał analizy zapisów umownych dotyczących prowizji pod kątem ich abuzywności, niezależnie od zgodności ustalenia wysokości prowizji z normą art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 roku.

Nie ma racji skarżący wskazując na naruszenie normy art. 385 ¹§1 kc. Z treści wskazanego przepisu wynika, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają łącznie trzy przesłanki pozytywne: zawarte zostały w umowach z konsumentami, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają interesy konsumenta. Kontrola abuzywności postanowień umowy wyłączona jest jedynie w przypadku spełnienia jednej z dwóch przesłanek negatywnych, to jest: gdy postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem oraz postanowienie umowne określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny. Artykuł 385 ¹§3 kc stanowi, że nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Przez „rzeczywisty wpływ” należy rozumieć realną możliwość oddziaływania na treść postanowień umownych. Fakt, że konsument znał treść danego postanowienia i rozumiał je, nie przesądza o tym, że zostało ono indywidualnie uzgodnione. Zgodnie z art. 385 ² kc oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem dokonywanej oceny. Co za tym idzie spełnienie świadczenia, którego wysokość została określona na podstawie abuzywnych postanowień umownych, nie pozbawia tych postanowień cechy abuzywności ani nie sprawia, że ocena ich abuzywności staje się bezprzedmiotowa. Niedozwolone postanowienie umowne nie wiąże konsumenta, w związku z czym nie może z niego wynikać żadne zobowiązanie. Świadczenie wynikające z takiego zobowiązania będzie świadczeniem nienależnym. Dodatkowo należy również wspomnieć, że oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385 ¹§1 kc), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (vide uchwała Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019/1/2).

Nie ulega również wątpliwości, iż zgodnie z art. 385 ¹ § 1 zd. 1 k.c., postanowienie niedozwolone nie wiąże konsumenta, a zatem nie wywołuje ono skutków prawnych od samego początku i z mocy samego prawa, co sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu (vide wyrok Sądu Najwyższego z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2016 r., II CSK 750/15, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16, OSNC 2018/7-8/79), chyba że konsument następczo udzieli "świadomej, wyraźnej i wolnej zgody" na to postanowienie i w ten sposób jednostronnie przywróci mu skuteczność (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16 i przywołane tam orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej; uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019/1/2). Wynikająca stąd sankcja bezskuteczności dotyczy tylko klauzuli abuzywnej, co jest wyrazem reguły favor contractus i zasady proporcjonalności, a także dążenia do maksymalnej ochrony konsumenta poprzez skuteczne wyeliminowanie wadliwych postanowień umownych przy minimalnej ingerencji w stosunek prawny. Taka kwalifikacja rzeczonej klauzuli co do zasady nie powinna prowadzić do nieważności całej umowy (tak np. wyrok Sądu Najwyższego z 14 maja 2015 r., II CSK 768/14, OSNC 2015/11/132).

Zgodnie z treścią art. 385 ¹§1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Postanowienie umowy może zatem zostać uznane za niedozwolone po łącznym spełnieniu wskazanych wyżej przesłanek. W rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c. „rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast „działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku.

Nie ulega wątpliwości, iż obowiązkiem dowodowym strony powodowej było wykazanie, iż zapisy umowne dotyczące prowizji podlegały indywidualnym uzgodnieniom z pozwanym (art. 385 ¹§4 kc). Ponieważ strona powodowa w niniejszym procesie dowodu takiego nie przeprowadziła, w pełni możliwym była analiza ich abuzywności pod kątem zaistnienia przesłanek określonych art. 385 ¹§1 kc, tym bardziej, gdy wynagrodzenie prowizyjne nie ma charakteru głównego świadczenia w rozumieniu wskazanego przepisu (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27.10.2021r III CZP 43/20). Brak również dowodów potwierdzających ocenę, iż pozwany kiedykolwiek wyraził następczą zgodę na pozostawienie spornych zapisów w konstrukcji zawartej umowy pożyczki.

Zdaniem Sądu II instancji postanowienie umowne kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, wtedy gdy sprzeczność ta rażąco narusza jego interesy. Istotą dobrych obyczajów jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka, zaś w stosunkach z konsumentami powinien wyrażać się on informowaniem o wynikających z umowy uprawnieniach, niewykorzystywaniem uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty przy zawieraniu umowy i jej realizacji, rzetelnym traktowaniu konsumenta jako równorzędnego partnera umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można więc uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Działania te potocznie określa się jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania. Sąd Okręgowy podziela zaś w całej rozciągłości stanowisko Sądu meriti co do abuzywności zapisów umownych dotyczących wynagrodzenia prowizyjnego, których nie ma potrzeby w tym miejscu przytaczać i uznaje zgłoszone w tym zakresie zarzuty apelacyjne za nieuzasadnione. Nie ma przy tym żadnych racjonalnych podstaw do ustalenia prowizji na poziomie praktycznie równym kwocie udzielonego kredytu, co już wskazuje na charakter rażąco nieproporcjonalnego świadczenia na rzecz kredytodawcy.

Kończąc tę część rozważań należy również mieć na uwadze, iż wyrokiem z dnia 03 września 2020 roku Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie C – 84/19 stwierdził między innymi, iż warunki umowy o kredyt konsumencki, które obciążają konsumenta kosztami innymi niż spłata kapitału podstawowego i zapłata odsetek, nie są objęte wyjątkiem przewidzianym w art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 zmienionej dyrektywą (...), jeżeli warunki te nie określają ani charakteru tych kosztów, ani usług, za które mają stanowić wynagrodzenie, i są sformułowane w sposób, który wprowadza konsumenta w błąd co do jego obowiązków i skutków gospodarczych tych warunków, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego. Oczywiście zgodnie z art. 4 ust. 2 tej dyrektywy ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, jak również przepis ten powinien podlegać wykładni zawężającej. Niemniej jednak, jak słusznie wskazał Trybunał we wskazanym orzeczeniu, badanie tego rodzaju zapisów może być analizowane pod kątek abuzywności, jeżeli warunki obciążenia konsumenta kosztami umowy nie określają ani charakteru tych kosztów, ani usług, za które mają stanowić wynagrodzenie a zatem nie można dopatrzeć się ekwiwalentności tych opłat w związku z udzieleniem pożyczki. Taka zaś sytuacja miała miejsce w realiach niniejszej sprawy, co słusznie skłoniło Sąd I instancji do dokonanej analizy abuzywności zapisów umownych dotyczących prowizji. Powyższemu nie przeczy w żaden sposób sporządzone z udziałem pozwanego oświadczenie z dnia 10 sierpnia 2021 roku (k: 9) stanowiące załącznik do umowy a mające potwierdzić wysokość poszczególnych kosztów składających się na prowizję umowną strony powodowej. Załącznik ten został bezspornie sporządzony na wzorcu opracowanym przez stronę powodową i nie ma żadnych dowodów uzasadniających twierdzeń, iż jego wprowadzenie było przedmiotem indywidualnych negocjacji z pozwanym rozumianych nie jako uprawnienie do zawarcia lub braku zawarcia umowy, a rzeczywistego negocjowania tych warunków umownych. Ewentualne negocjacje z pozwanym musiałyby bowiem godzić chociażby w koszty działalności powodowej spółki, które jak wynika z jej twierdzeń zostały rzeczywiście odzwierciedlone w treści załącznika, co trudno z punktu widzenia logiki zaakceptować. To na stronie powodowej spoczywał ciężar dowodu indywidualnego uzgodnienia warunków wynikających z analizowanego załącznika, który w toku procesu obowiązkowi temu nie sprostał, co czyni bezzasadnym zarzut naruszenia art. 385 ¹§4 kc. Postanowieniem indywidualnie uzgodnionym w myśl przepisu art. 385 ¹ § 1 k.c. nie jest postanowienie, którego treść konsument mógł negocjować, lecz takie postanowienie, które rzeczywiście powstało na skutek indywidualnego uzgodnienia. Dowodów potwierdzających zaś taką okoliczność strona pozwana w toku procesu bezspornie nie przedstawiła.

Zdaniem Sadu II instancji w składzie rozpoznającym apelację, enumeratywne wyliczenie składników „prowizji”, choć znane pożyczkobiorcy, miało na celu wyłącznie uprawdopodobnienie wskazanych kosztów na potrzeby ewentualnych przyszłych procesów w kontekście właśnie powoływanego już wyroku (...) w sprawie C – 84/19 wydanego wszak na kanwie postępowania krajowego prowadzonego z udziałem powodowej spółki. Rozbicie prowizji na poszczególne koszty prowadzenia działalności pożyczkodawcy, jak również jego marżę, należy uznać wyłącznie za wynik analizy powyższego orzeczenia i dostosowania do jego treści zapisów zawieranych umów pożyczek w zakresie charakteru kosztów i usług kryjących się pod nazwą prowizja. Tymczasem matematyczne wykazanie kosztów i marży, nie zmienia przecież sposobu ustalenia prowizji na kwotę praktycznie równą udzielonej pożyczce, który to zabieg był stosowany przez stronę powodową również w latach poprzednich, co z kolei jest okolicznością znaną Sądowi Okręgowemu z urzędu z racji rozpoznawanych spraw powoda jako pożyczkodawcy. Niezależnie od oceny, czy wysokość wskazanych kosztów została wykazana w toku procesu, podkreślić należy, iż przyjmując różne kwoty udzielanych pożyczek i wysokość prowizji sięgających w każdym przypadku całkowitej kwocie pożyczki, trudno przyjąć, aby koszt działalności strony powodowej np. w postaci wynagrodzeń pracowników, utrzymania systemów informatycznych, działalności marketingowej był wprost proporcjonalny do kwoty udzielanej pożyczki i rósł wraz z udzieloną kwotą pożyczki. Zabieg stosowany przez stronę powodową, utrzymujący rażąco wysokie pozaodsetkowe koszty kredytu, nie jest zatem niczym innym niż próbą matematycznego dostosowania wysokości pobieranej prowizji do kwoty kredytu, zaś jej rozbicie na poszczególne składniki ma na celu wyłącznie wypełnienie warunków przedstawionych w omawianym już orzeczeniu (...), który przyjął między innymi, iż „artykuł 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, zmienionej dyrektywą (...) należy interpretować w ten sposób, że warunek umowny dotyczący pozaodsetkowych kosztów kredytu, który określa ten koszt poniżej ustawowego pułapu i który przenosi na konsumenta koszty działalności gospodarczej kredytodawcy, może powodować znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, gdy obciąża konsumenta kosztami nieproporcjonalnymi w stosunku do świadczeń i do kwoty otrzymanego kredytu, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego”. Nie ma zatem podstaw do skutecznego podważenia trafnej oceny przyjętej przez Sąd Rejonowy, iż ukształtowanie prowizji na tak rażąco wysokim poziomie pozostawało w sprzeczności z zasadami uczciwości kupieckiej i naruszało w takim stopniu interes konsumenta, co z kolei pozwalało na prawidłową ocenę, iż mimo wprowadzenia załącznika jak na k: 9, zapis umowny dotyczący prowizji winien zostać uznany za niedozwoloną klauzulę umowną. W judykaturze uznaje się bowiem, że pod pojęciem działania wbrew dobrym obyczajom – przy kształtowaniu treści stosunku zobowiązaniowego – kryje się wprowadzanie do umowy klauzul, które godzą w równowagę kontraktową stron takiego stosunku, natomiast przez rażące naruszenie interesów konsumenta rozumie się nieusprawiedliwioną dysproporcję – na niekorzyść konsumenta – praw i obowiązków stron, wynikających z umowy (tak m. in. Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 13.07.2005 r., I CK 832/04, Biul. SN 2005/11/13; z dnia 3.02.2006 r., I CK 297/05, Biul. SN 2006/5-6/12 i z dnia 27.10.2006 r., I CSK 173/06, Lex 395247).

Nie ulega oczywiście wątpliwości, że strony mogą się umówić o odpłatny charakter pożyczki w ramach swobody umów (art. 353 ¹ k.c.), jednakże nie może to prowadzić do związania pozwanej jako konsumenta niedozwolonymi klauzulami umownymi, co czyni zarzut naruszenia wskazanego przepisu całkowicie chybionym.

Nietrafne są również zarzuty naruszenia art. 61 § 1 k.c. i art. 65 k.c, jak również art. 359 kc oraz powołanych w apelacji przepisów umowy w postaci p. 2.1. Pierwszy
z powołanych przepisów dotyczy chwili złożenia oświadczenia woli, a drugi – wykładni oświadczenia woli. Sam fakt sporządzenia wypowiedzenia umowy nie przesądza sam
z siebie o tym, że złożone wypowiedzenie jest skuteczne. Wykładnia oświadczenia woli służy zaś ustaleniu jego treści (w tym wypadku zupełnie bezspornej), nie zaś stwierdzeniu jego skuteczności czy też braku skuteczności, który stał się przyczyną oddalenia powództwa. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż stwierdzenie w postępowaniu istnienia klauzul niedozwolonych obliguje Sąd do wyciągnięcia konsekwencji wynikających z art. 385 ¹§1 kc a więc przyjęcia braku związania konsumenta takimi zapisami. nie wymaga szerszego komentarza stwierdzenie, iż eliminacja klauzuli abuzywnej z kontraktu następuje ze skutkiem ex tunc i skutkuje ponowną oceną umowy z przyjętą hipotezą, iż od początku niedozwolone klauzule umowne nie obowiązywały. Trafna ocena Sądu I instancji oparta właśnie na powyższej konstrukcji nie może być odbierana jako nieuprawniona ingerencja w stosunek zobowiązaniowy miedzy stronami, a wyłącznie jako stosowanie powszechnie obowiązujących przepisów prawa i dokonanie ustaleń opartych na założeniu obowiązku eliminacji klauzul niedozwolonych. Zmiana umowy następuje zatem ex lege, nie zaś na podstawie nieuprawnionej decyzji Sądu. Tak skonstruowane zarzuty apelacyjne są zatem całkowicie nieuzasadnione.

Trafnie zatem Sąd Rejonowy uznał, iż umowa, wobec braku jej skutecznego wypowiedzenia trwała dalej, a wypełnienie weksla zostało przez powoda wywiedzione z faktu wypowiedzenia umowy pożyczki, a w konsekwencji postawienia całej wierzytelności wynikającej z tej umowy w stan natychmiastowej wymagalności. Biorąc pod uwagę treść deklaracji wekslowej, w opisanej wyżej sytuacji mającej miejsce w niniejszej sprawie nie było zatem podstaw do wypełnienia weksla, a tym samym do dochodzenia roszczenia z weksla. Okoliczność ta czyni bezzasadnym zarzuty naruszenia zarówno art. 316 § 1 k.p.c. jak i art. 227 kpc, art. 232 kpc art. 233 kpc oraz art. 6 kc i art. 101 prawa wekslowego. Na marginesie dodać należy, iż norma art. 232 kpc wytycza obowiązki stron nie zaś Sądu I instancji a zatem nie mogła zostać naruszona przez Sąd rozpoznający sprawę. Niemożność uwzględnienia roszczenia z weksla wynikała wszak z prawidłowej oceny prawnej zapisów umownych ustalających prowizję jako niedozwolonych klauzul umownych a nie błędnej oceny materiału dowodowego sprawy, co z kolei wyklucza trafność zarzutu naruszenia normy art. 233§1 kpc oraz błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia.

W tych okolicznościach za nieuzasadniony uznać należy zatem zarzut naruszenia art. 10 ustawy Prawo wekslowe. Nie powielając prawidłowych rozważań Sądu Rejonowego zaprezentowanych w tym zakresie w pisemnych motywach rozstrzygnięcia, podkreślić jedynie należy, że apelujący zapomina, iż weksel został wystawiony na zabezpieczenie roszczeń wynikających ze stosunku podstawowego, którego stroną był konsument. Jest to okoliczność nader istotna, gdyż rodził obowiązek zbadania z urzędu na gruncie stosunku podstawowego dwóch kwestii, po pierwsze samego istnienia zabezpieczonej wekslem umowy, a po drugie potencjalnego wystąpienia w ramach kontraktu konsumenckiego ewentualnych klauzul niedozwolonych. Obowiązek ten aktualizuje się tym bardziej, gdy weźmiemy pod uwagę zarzuty sformułowane przez pozwanego w toku postępowania. Obowiązki sądu krajowego w tym zakresie wynikają wszak z wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 07.11.2019r w sprawie C-419/18 wydanego zresztą również w sprawie powodowej spółki. W takiej sytuacji roszczenie powoda nadal opierało się na roszczeniu wekslowym, z tym, iż badaniu podlegał również stosunek podstawowy (tak też Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 27.01.2022r I ACa 478/19).

W kontekście powyższych rozważań stwierdzić należy, iż słusznie Sąd I instancji poddał analizie stosunek podstawowy pod kątem zarzutu abuzywności zapisów umownych dotyczących prowizji, zaś skutkiem ich analizy było prawidłowe dojście do przekonania, iż zapisy te stanowiły niedozwolone klauzule umowne. Idąc dalej, prawidłowo Sąd Rejonowy uznał, iż część należności spłacona przez pozwanego obejmowała świadczenia nienależne wynikające właśnie z powyższych klauzul abuzywnych, co w konsekwencji w powiązaniu z twierdzeniami pozwu co do charakteru dochodzonego roszczenia, doprowadziło do wniosku, iż weksel został wypełniony nieprawidłowo, albowiem pozwany spłacił swoje zobowiązanie wynikające z zawartej umowy po wyeliminowaniu wynikających z postanowień niedozwolonych w takiej wysokości, iż na datę wypowiedzenia umowy na jego koncie pozostawała nadpłata a zatem samo wypowiedzenie nie było uzasadnione i nie skutkowało skutecznym rozwiązaniem umowy czyniącym wymagalność całości zobowiązania. I choć ciężar dowodu tych okoliczności co do zasady spoczywał na pozwanym, to biorąc pod uwagę konsumencki charakter postępowania koniecznym było rozpoznanie sprawy również pod tym kątem z urzędu (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16.06.2021r V CSK 229/20). Ocena prawna Sądu I instancji w tym zakresie, jak również dokonana analiza umowy pod kątem klauzul niedozwolonych są w pełni prawidłowe, zaś zarzut naruszenia art. 10 prawa wekslowego nie ma uzasadnionych podstaw.

Sąd II instancji miał przy tym na uwadze stanowisko strony powodowej wyrażone w piśmie z dnia 12 czerwca 2023 roku zmierzające do uzyskania ewentualnie wymagalnych już rat pożyczki na wypadek uznania przez Sąd nieskuteczności wypowiedzenia umowy (k: 80-81). Należy jednak zauważyć, iż, że podstawa faktyczna roszczenia powoda opierała się na przedstawionym w pozwie twierdzeniu, że w czasie trwania stosunku prawnego między stronami doszło do wypowiedzenia umowy pożyczki przed upływem czasu, na jaki została zawarta, co nastąpiło w drodze jednostronnego jej rozwiązania przez pożyczkodawcę. Dochodzone przez niego roszczenie wywodzone było więc nie z tych postanowień umowy pożyczki, które nakazywały pozwanemu zwrot pożyczki w ustalonych ratach, ale właśnie z uregulowań umożliwiających wypowiedzenie umowy i postawienie pozostałej do spłaty kwoty w stan wymagalności. Oczywiście nie można wykluczyć, iż powodowi przysługuje prawo żądania od pozwanego spłaty wymagalnych już rat pożyczki. Rzecz jednak w tym, iż nawet jeśli intencją powoda wyrażoną we wskazanym powyżej piśmie było zgłoszenie dodatkowego żądania prawdopodobnie o charakterze ewentualnym (co nie zostało jednak wyraźnie wskazane) to należałoby ją uznać za niedopuszczalną w postępowaniu uproszczonym zmianę powództwa (art. 505 ⁴§1 kpc). Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, żądanie powództwa określa nie tylko jego przedmiot, ale również jego podstawa faktyczna, a zatem w rzeczywistości w sprawie niniejszej nie zachodziły przesłanki do uwzględnienia powództwa w jakimkolwiek zakresie, gdyż oznaczałoby to oparcie rozstrzygnięcia o podstawę faktyczną niepowołaną przez stronę powodową ani w pozwie, ani w dalszym toku postępowania pierwszoinstancyjnego, co byłoby równoznaczne z orzeczeniem ponad żądanie pozwu i naruszeniem art. 321 kpc (tak m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 czerwca 2015 r., V CSK 612/14). Sąd II instancji w składzie rozpoznającym apelację podziela w powyższym zakresie również poglądy wyrażone przez Sąd Okręgowy w Łodzi w wyrokach z dnia 10.10.2019r III Ca 924/19 oraz z dnia 10.01.2020r III Ca 1965/19. Niezależnie zatem od braku odpowiednich wniosków apelacyjnych w niniejszej sprawy, prawidłowo Sąd Rejonowy oddalając powództwo oparte na błędnym wypowiedzeniu umowy pożyczki nie zasądził na rzecz strony powodowej wymagalnych na datę zamknięcia rozprawy rat pożyczki, albowiem mogłoby w tym zakresie dojść do naruszenia normy art. 321§1 kpc.

Reasumując apelacja strony powodowej nie miała usprawiedliwionych podstaw i podlegała oddaleniu w całości z mocy art. 385 kpc.

Sąd oddalił natomiast wniosek pozwanego o zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego, albowiem z jego przebiegu nie wynikało poniesienie jakichkolwiek kosztów podlegających uwzględnieniu zgodnie z art. 98§2-3 kpc w zw. z art. 391§1 kpc.