Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 23 maja 2022 roku, Sąd Rejonowy w Zgierzu w sprawie z wniosku W. G. (1) z udziałem E. G. o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po W. G. (2) wydanego w sprawie I Ns 620/15:

1. zmienił punkt 1 postanowienia z dnia 19 października 2015 roku wydanego przez Sąd Rejonowy w Zgierzu w sprawie oznaczonej sygnaturą akt I Ns 620/15 nadając mu następującą treść:

„stwierdzić, że spadek po W. G. (2) z domu D., córce J. i J., zmarłej w dniu 16 października 2014 roku w Ł., ostatnio stale zamieszkałej w Z., na podstawie testamentu notarialnego z dnia 16 września 2014 roku otwartego i ogłoszonego w niniejszej sprawie przez Sąd Rejonowy w Zgierzu w dniu 13 maja 2019 roku nabyła wnuczka W. G. (1) w całości;”;

2. zasądził od E. G. na rzecz W. G. (1) kwotę 55 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania;

3. nakazał pobranie od E. G. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Zgierzu kwoty 2016,96 zł tytułem nieuiszczonych wydatków sądowych.

Apelację od powyższego postanowienia wywiódł uczestnik, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu apelujący zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 278 § 1 k.p.c. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii łącznej biegłego psychologa i psychiatry, pomimo wskazania na taką konieczność przez biegłego psychiatrę w piśmie z dnia 30 października 2020 r. (k. 185) celem dokonania oceny funkcji poznawczych testatorki W. G. (2);

- art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. poprzez oparcie treści orzeczenia na opinii powołanego biegłego sądowego psychiatry pomimo tego, że jej zakres ma nikłą wartość merytoryczną i nie zawiera wystarczającego uzasadnienia, stanowiąc głównie streszczenie jednostek chorobowych występujących u W. G. (2);

- art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. poprzez oparcie treści orzeczenia na opinii powołanego biegłego sądowego psychiatry, pomimo przekroczenia przez niego swoich kompetencji poprzez dokonanie oceny dowodów, w tym oceny wiarygodności świadków, co świadczy o braku fachowości i rzetelności;

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez nieuzasadnione uznanie zeznań świadka H. B. za niewiarygodne podczas gdy osoba ta spędzała dużo czasu z testatorką w ostatnim okresie przed śmiercią, miała świadomość jej poważnego stanu zdrowia i konsekwentnie wskazywała na postępujące problemy psychiczne,

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez nieuzasadnione uznanie zeznań świadków A. W., A. K., K. K., T. K. za przydatne dla rozpoznania sprawy i wiarygodne podczas gdy są to osoby blisko związane z wnioskodawczynią i jednocześnie negatywnie nastawione w stosunku do uczestnika E. G.;

- art. 299 k.p.c. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania uczestnika E. G., który to miał możliwość spotkać się z testatorką w okresie przed jej śmiercią i posiadał informacje dotyczące jej stanu fizycznego i psychicznego;

- art. 102 k.p.c. poprzez obciążenie uczestnika, w pkt 3 postanowienia, kosztami postępowania podczas gdy jego sytuacja materialna ze względu na stan zdrowia oraz przebywanie w zakładzie karnym jest wyjątkowo trudna;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 945 § 1 pkt 1 k.c. poprzez stwierdzenie, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie doszło do spełnienia przesłanek, określonych we wspominanym przepisie, pomimo braku wystarczającego udowodnienia, iż w chwili sporządzania testamentu W. G. (2) była w stanie świadomie i swobodnie rozdysponować majątkiem na wypadek swojej śmierci.

W konsekwencji podniesionych zarzutów apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez oddalenie wniosku o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia 19 października 2015 r., a także o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania przed Sądem I instancji oraz zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie przed Sądem II instancji według norm przepisanych. Apelujący, jako ewentualny, złożył wniosek o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez stwierdzenie, że na podstawie testamentu z dnia 18 lutego 2014 r. do całości spadku, po zmarłej W. G. (2), powołany został jej mąż J. G., rozstrzygnięcie o kosztach postępowania przed Sądem I instancji i zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie przed Sądem II instancji według norm przepisanych

W razie oddalenia powyższych wniosków, skarżący wniósł o zmianę pkt 3 zaskarżonego orzeczenia poprzez nieobciążanie uczestnika kosztami postępowania oraz o nieobciążanie apelującego kosztami postępowania przed Sądem II Instancji ze względu na jego złą sytuację materialną i zdrowotną.

Uczestnik we wniesionym środku zaskarżenia zawarł wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego sądowego psychiatry łącznie z biegłym sądowym psychologiem, aby na podstawie zgromadzonej dokumentacji medycznej dokonał oceny czy W. G. (2) dnia 16 września 2014 r. mogła świadomie i swobodnie podejmować decyzje i wyrażać swoją wolę, a także wskaże czy W. G. (2), w stanie zdrowia jaki u niej występował, umiałaby oprzeć się ewentualnym naciskom czy sugestiom osób trzecich w zakresie treści oświadczenia woli testowania. Jednocześnie wskazano, że wcześniejsze złożenie przedmiotowego wniosku nie było możliwe, bowiem konieczność ta została ujawniona po przeprowadzeniu analizy akt przez profesjonalnego pełnomocnika, a uczestnik ze względu na skomplikowaną materię nie posiadał wystarczającej wiedzy, aby móc prawidłowo wskazać konieczne do przeprowadzenia dowody.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja uczestnika była bezzasadna i jako taka podlegała oddaleniu.

Wstępnie należy odnotować, że ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy w zakresie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w przedmiocie sprawy (art. 227 k.p.c.) nie są obarczone błędem i znajdują oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania. Sąd Okręgowy przyjmuje zatem wskazane ustalenia za własne.

Przed przejściem do rozważań dotyczących zarzutów apelacji wskazać należy, że Sąd Okręgowy pominął wniosek dowodowy uczestnika zgłoszony w apelacji na podstawie art. 381 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., gdyż był spóźniony. W ocenie Sądu skarżący nie udowodnił, iż potrzeba powołania się na niego wynikła dopiero po zakończeniu postępowania przed Sądem I instancji. Za nowe fakty i dowody w rozumieniu art. 381 k.p.c. należy uznać takie, które nie istniały wcześniej lub o których istnieniu stronie nie było wiadomo w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji. W świetle uregulowań art. 381 k.p.c., strona, która powołuje w postępowaniu apelacyjnym nowe fakty lub dowody powinna wykazać, że nie mogła ich powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji lub że potrzeba powołania się na nie wynikła później. Strona powinna przynajmniej uprawdopodobnić wystąpienie okoliczności, o których mowa w art. 381 k.p.c. dotyczyły zdarzeń, które zaistniały po wydaniu orzeczenia przez sąd I instancji, a więc ich powołanie w tamtym postępowaniu nie było możliwe (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 lutego 2019 roku, I AGa 317/18, publ. LEX nr 2693434). W niniejszej sprawie uczestnik nie uprawdopodobnił, by konieczność dopuszczenia wskazanego w apelacji dowodu z opinii biegłych wystąpiła dopiero po wydaniu postanowienia przez Sąd I instancji. Strona mogła zgłosić wskazany dowód na każdym etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Uczestnik, występujący samodzielnie, nie wnosił o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych, a braku inicjatywy dowodowej nie może usprawiedliwiać powoływana przez apelującego okoliczność, że uczestnik ze względu na skomplikowaną materię nie posiadał wystarczającej wiedzy, aby móc prawidłowo wskazać konieczne do przeprowadzenia dowody. Wskazać należy, że uczestnik na każdym etapie postępowania pierwszoinstancyjnego mógł ustanowić pełnomocnika z wyboru bądź złożyć wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Ponadto podkreślenia wymaga, że fakt na jaki miałby zostać przeprowadzony dowód został wykazany na podstawie dowodu z opinii biegłego psychiatry. Należy mieć również na względzie, że potrzeba powołania nowego dowodu nie może być reakcją na niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie. Z tych przyczyn wniosek apelującego nie mógł zostać uwzględniony.

Przechodząc do rozważań dotyczących wniesionego przez uczestnika środka zaskarżenia, wskazać należy, że podniesiony przez niego zarzut naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. nie zasługiwał na uwzględnienie.

Uczestnik doszukuje się naruszenia wskazanego przepisu w braku przeprowadzenia dowodu z opinii łącznej biegłego psychologa i psychiatry. Zgodnie z art. 278 § 1 k.p.c. w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii. Art. 278 § 1 k.p.c. nie nakłada na sąd obowiązku dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, lecz określa przesłanki dopuszczenia takiego dowodu w sytuacji, gdy zgodnie z art. 6 k.c. i art. 232 zdanie pierwsze k.p.c. strona wnioskuje o jego przeprowadzenie. W niniejszej sprawie wskazać należy, że co prawda biegła psychiatra wskazała na potrzebę przeprowadzenia łącznej opinii biegłych z zakresu psychologii i psychiatrii, jednakże wobec poinformowania jej o decyzji Sądu, że brak jest podstaw do opiniowania przez psychologa w zakresie zdolności testowania, biegła psychiatra sporządziła opinię. Skoro zatem biegła nie stwierdziła, że wydanie opinii jest niemożliwe z uwagi na brak opinii psychologicznej, taka opinia nie była niezbędna w niniejszej sprawie. Podkreślenia wymaga, że żaden z uczestników nie złożył stosownego wniosku, zatem Sąd mógł dokonać wiążących ustaleń na podstawie opinii biegłego z zakresu psychiatrii, która była wystarczająca dla ustalenia zdolności testowania W. G. (2).

Zarzuty naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. nie mogą się ostać.

Zgodnie z art. 278 § 1 k.p.c. dowód z opinii biegłego, tym różni się od innych dowodów, że jego celem nie jest w zasadzie ustalanie faktów mających znaczenie w sprawie, lecz udzielenie sądowi wyjaśnień w kwestiach wymagających wiadomości specjalnych. Do dokonywania wszelkich ustaleń w procesie powołany jest sąd, a nie biegły. Innymi słowy, sąd może i powinien przy tym korzystać z pomocy biegłego w zakresie wymagającym wiadomości specjalnych, lecz biegły nie może wyręczać sądu w dokonywaniu ustaleń, a zwłaszcza dokonywać ocen prawnych do czego nie jest powołany ani uprawniony (tak postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2022 r., (...) 556/21, Legalis nr 2739272).

Wbrew zapatrywaniu apelującego, sporządzona w sprawie opinia biegłego psychiatry była merytoryczna, rzetelna, oparta na fachowej wiedzy biegłego i jego doświadczeniu. Mając na względzie charakter niniejszego postępowania, fakt, że niemożliwym było zbadanie testatorki, a biegły w swojej analizie mógł opierać się jedynie na dokumentacji medycznej i zeznaniach osób z otoczenia W. G. (2), oczywistym jest, że to one stanowiły kanwę jego rozważań i były podstawą do wydania opinii. Niemniej, biegły dokonał szczegółowej analizy dostępnego w sprawie materiału dowodowego, która przywiodła go do wskazanych w opinii wniosków. W ocenie Sądu, brak jest jakichkolwiek przesłanek, które stanowiłyby o nierzetelności sporządzonej opinii. Co prawda, w kilku miejscach biegły dokonał własnej oceny zeznań świadków na potrzeby wydawanej opinii, jednakże oceny te nie były w żadnej mierze istotne dla Sądu, który dokonał niezależnej, oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego na podstawie dyrektyw wskazanych w art. 233 § 1 k.p.c.

Nietrafnymi jawią się zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

Przewidziane w art. 233 k.p.c. ramy swobodnej oceny dowodów wyznaczone są wymogami prawa procesowego, doświadczeniem życiowym oraz regułami logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonując wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 14 sierpnia 2012r., III AUa 620/12, publ. LEX nr 1216345). Stawiając zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. należy wykazać, że Sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Z tych względów za niewystarczające należy uznać przekonanie strony o innej niż przyjęta przez Sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i o ich odmiennej ocenie niż ocena dokonana przez Sąd (tak: Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyrokach: z dnia 1 marca 2012r. I ACa 111/12; z dnia 3 lutego 2012r., I ACa 1407/11). Uznać zatem należy, że jeżeli Sąd, ze zgromadzonego materiału dowodowego, wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, co ma miejsce w niniejszej sprawie, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, chociażby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne (tak: Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyrokach: z dnia 8 lutego 2012r. (I ACa 1404/11), z dnia 14 marca 2012r. (I ACa 160/12), z dnia 29 lutego 2012r. (I ACa 99/12); a także wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2012 r. VI ACa 31/12).

Nie można również pominąć, iż same, nawet poważne wątpliwości co do trafności oceny dokonanej przez sąd pierwszej instancji, jeżeli tylko nie wykroczyła ona poza granice zakreślone w art. 233 § 1 k.p.c., nie powinny stwarzać podstawy do zajęcia przez sąd drugiej instancji odmiennego stanowiska (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2012r., I UK 347/11).

Przekładając powyższe na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że Sąd Rejonowy nie uchybił żadnym zasadom logiki ani doświadczenia życiowego, a poczynione ustalenia znajdują oparcie w zebranym materiale dowodowym. Wskazywane przez uczestnika rzekome naruszenia art. 233 § 1 k.c. w istocie stanowią polemikę z prawidłowo poczynionymi ustaleniami Sądu I instancji. Wbrew zapatrywaniu skarżącego, Sąd Rejonowy prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności zeznania świadków H. B., A. W., A. K., K. K., T. K.. Sąd R. prawidłowo ocenił zeznania świadka H. B. jako niewiarygodne. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, depozycje te są sprzeczne z zeznaniami pozostałych świadków, w tym z zeznaniami świadka niezwiązanego z żadną ze stron postępowania – doktor B. B., która zajmowała się spadkodawczynią jako lekarz pierwszego kontaktu przez 4 lata przed jej śmiercią. Co więcej, zeznania te są nielogiczne. Z jednej strony świadek kwestionowała zdolność testatorki do podejmowania racjonalnych decyzji, wskazując, że po przyjmowaniu chemii w psychice W. G. (2) zaczęły zachodzić zmiany, z drugiej strony sugerowała, że wolą spadkodawczyni było dziedziczenie całego majątku przez syna, o czym miała powiedzieć podczas spotkania dwa dni przed śmiercią.

Sąd odwoławczy nie znalazł podstaw do kwestionowania wiarygodności zeznań świadków A. W., A. K., K. K., T. K.. Sam fakt bliskości danego świadka ze stroną nie wyklucza sam w sobie jego wiarygodności, a jedynie nakazuje zachowanie szczególnej ostrożności przy ocenie jego zeznań, co też Sąd Rejonowy uczynił. Należy mieć na względzie, że wykluczenie wiarygodności zeznań świadków jedynie ze względu na ich osobisty stosunek do uczestników postępowania wykluczałoby z grona potencjalnych świadków niemal wszystkich członków rodziny, czy bliskich znajomych. Ponadto, gdyby uznać za niewiarygodne zeznania świadków ze względu na bliską relację łączącą ich z wnioskodawczynią, z tego samego względu za niewiarygodne winny zostać uznane zeznania świadków w kręgu bliskich uczestnika. Niemniej, wskazać należy, że zeznania świadków znajdowały odzwierciedlenie w pozostałym materiale dowodowym, w tym w zeznaniach świadka niezwiązanego z żadną ze stron postępowania B. B..

Zarzut naruszenia art. 299 k.p.c. nie zasługiwał na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż przesłuchanie stron w trybie art. 299 k.p.c. jest dowodem posiłkowym i jego przeprowadzenie należy do uznania sądu, który decyduje, czy istotne dla rozpoznania sprawy fakty zostały już dostatecznie wyjaśnione. Tym samym Sąd mógł nie dopuścić uczestnika do składania wyjaśnień, bowiem w sprawie przedstawiono szereg dowodów, na podstawie których Sąd mógł wyjaśnić fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Apelujący nie wykazał, że posiadał wiedzę, mającą znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, która nie wynikałaby z innych środków dowodowych. W rozwinięciu zarzutu skarżący jedynie wskazał, że miał możliwość spotkać się z testatorką w okresie przed jej śmiercią i posiadał informacje dotyczące jej stanu fizycznego i psychicznego. Przesłuchani w sprawie świadkowie również spotykali się ze spadkodawczynią przed śmiercią, przy czym część z nich miała zdecydowanie częstszy kontakt z W. G. (2) niż uczestnik. Stan fizyczny i psychiczny testatorki został ustalony nie tylko na podstawie zeznań świadków, ale także rzetelnej opinii biegłego psychiatry. W tych okolicznościach przesłuchanie uczestnika jawiło się jako zbędne.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego kosztów postępowania, wskazać należy, iż był on nietrafny.

Przepis art. 102 k.p.c. ustanawia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Jest rozwiązaniem szczególnym, niepodlegającym wykładni rozszerzającej, wykluczającym stosowanie wszelkich uogólnień, wymagającym do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Przepis ten nie precyzuje pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawiając ich kwalifikację Sądowi przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2013 r., sygn. I CZ 183/12, publ. LEX nr 1388472). O wypadkach szczególnie uzasadnionych w rozumieniu art. 102 k.p.c. można mówić w sytuacji, gdy prowadzą one do przekonania, że ponoszenie kosztów pozostawałoby w sprzeczności z powszechnym odczuciem sprawiedliwości oraz zasadami współżycia społecznego. Należą do nich okoliczności związane z przebiegiem sprawy – charakter zgłoszonego roszczenia, jego znaczenie dla strony, subiektywne przekonanie o zasadności roszczenia, przedawnienie roszczenia oraz leżące poza procesem – sytuacja majątkowa i życiowa strony (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2013 roku, sygn. V CZ 124/12, publ. LEX nr 1341727).

Należy podkreślić, że skorzystanie z regulacji zawartej w art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem sądu orzekającego i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie od zasady obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór. Zakwalifikowanie przypadku, jako „szczególnie uzasadnionego”, zależy od swobodnej oceny sądu. Ocena musi jednakże uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej podjęcie (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 25 października 2018 r., III APa 24/18, publ. LEX nr 2612060). Ocena sądu, czy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w art. 102 k.p.c., ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem sądu oraz oceną okoliczności rozpoznawanej sprawy. W związku z tym może być podważona przez sąd wyższej instancji tylko wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2019 r., V CSK 380/18, LEX nr 2783298)

O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 520 § 2 k.p.c., bowiem interesy wnioskodawczyni i uczestnika były sprzeczne. Nie oznacza to, że uregulowanie zawarte w art. 520 k.p.c. jest wyczerpujące i wyklucza odwołanie do przepisów art. 98 i nast. k.p.c., gdyż w postępowaniu nieprocesowym mają one - przez art. 13 § 2 k.p.c. - odpowiednie zastosowanie. Przepisem takim jest w szczególności art. 102 k.p.c., dopuszczający rozstrzyganie o kosztach postępowania w oparciu o zasadę słuszności. Choć w postępowaniu nieprocesowym możliwym jest zastosowanie dobrodziejstwa art. 102 k.p.c., w rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy nie dopatrzył się istnienia szczególnie uzasadnionego przypadku przemawiającego za zastosowaniem regulacji art. 102 k.p.c., który co do zasady jest instytucją wyjątkową i odstępstwem od ogólnej zasady odpowiedzialności za wynik sprawy. Uczestnik wykazał swoją trudną sytuację materialną, jednakże nie zaistniały żadne okoliczności związane z przebiegiem sprawy, które usprawiedliwiałyby skorzystanie z dobrodziejstwa art. 102 k.p.c.. Wskazywany w apelacji zły stan zdrowia uczestnika w żaden sposób nie został wykazany. Natomiast sam fakt przebywania apelującego w zakładzie karnym nie jest wystarczającą przesłanką do zwolnienia go z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania.

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego, art. 945 § 1 pkt 1 k.c. Sąd Okręgowy uznał go za nietrafny.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że sformułowanie wskazanego zarzutu odwraca ciężar dowodu w niniejszym postępowaniu. Apelujący wskazuje bowiem na brak wystarczającego udowodnienia, iż w chwili sporządzania testamentu W. G. (2) była w stanie świadomie i swobodnie rozdysponować majątkiem na wypadek swojej śmierci, podczas gdy to uczestnik, jako strona kwestionująca testament, winien wykazać, że został on sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, czego jednakże nie uczynił.

Niemniej, wskazać należy, że zgodnie z art. 945 § 1 pkt 1 k.c., testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2023 r., I CSK 2537/23 (LEX nr 3649807), jakiekolwiek pogorszenie funkcji umysłowych ze względu na wiek czy też przebyte choroby nie jest równoznaczne z zaistnieniem stanu wyłączającego świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Stan taki powinien być rozumiany jako stan, w którym możliwość wolnego wyboru jest całkowicie wyłączona. Stan wyłączający świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli może bowiem być rozumiany tylko jako stan, w którym możliwość wolnego wyboru jest całkowicie wyłączona. Sugestia osób trzecich nie wyłącza swobody powzięcia decyzji. W przeciwnym wypadku niemal każde oświadczenie woli byłoby dotknięte wadą wskazaną w art. 945 § 1 pkt 1 k.c., rzadko bowiem człowiek działa zupełnie swobodnie (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2004 r., III CSK 523/02, LEX nr 585812).

Zważyć należy, że co do zasady, rzadko człowiek działa w warunkach zupełnej abstrakcyjnej swobody tzn., że podejmuje decyzje całkowicie samodzielnie, w tym znaczeniu, że nie kieruje się opiniami innych ludzi, którzy w danej sytuacji życiowej go otaczają. Gdyby tak kategorycznie pojmować zagadnienie swobodnej decyzji, to prawie każde oświadczenie woli byłoby dotknięte wadą z art. 945 § 1 pkt 1 k.c. (tak Sąd Okręgowy w Świdnicy w postanowieniu z dnia 4 lutego 2014 r., sygn. akt II Ca 899/13, LEX nr 1540292).

Przekładając powyższe na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że nie zostało wykazane, by W. G. (2) w chwili sporządzania testamentu znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Testatorka, pomimo choroby nowotworowej, nie miała zaburzonej świadomości. W. G. (2) nie przyjmowała leków zaburzających świadomość, a z przeprowadzonych dowodów wynika, że pozostawała w kontakcie słowno- logicznym. Opinia biegłego psychiatry jednoznacznie potwierdziła, że brak jest podstaw do kwestionowania stanu świadomości i swobody przy podjęciu decyzji i wyrażeniu woli przez W. G. (2) w dacie sporządzania testament z 16 września 2014 r. Testatorka była silnie zżyte z wnioskodawczynią, co potwierdziła w swoich zeznaniach nawet H. B., wskazując, że spadkodawczyni była gotowa zrobić dla niej wszystko. Co więcej, spadkodawczyni już wcześniej rozważała przekazanie wnuczce całego majątku po śmierci swego męża. Ostateczna decyzja W. G. (2) wyrażona w testamencie notarialnym wydaje się być zatem przemyślana, a do tego swobodna i świadoma. Nic nie wskazuje, by W. G. (2) działała pod naciskiem jakichkolwiek osób przy wyrażaniu swojej woli.

Wobec powyższego, apelacja uczestnika podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.