Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 grudnia 2024 r., wydanym w sprawie o sygnaturze akt X P 661/24, Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi X Wydział Pracy
i (...) po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2024 r. w Łodzi na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa P. S. przeciwko (...) o wyrównanie wynagrodzenia za pracę oraz dodatkowego wynagrodzenia rocznego i skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie:

I.  zasądził od pozwanej (...) na rzecz powoda P. S. tytułem wyrównania:

a/ wynagrodzenia za pracę kwoty:

1/ 589,05 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 kwietnia 2021 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za marzec 2021 roku,

2/ 589,05 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 maja 2021 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za kwiecień 2021 roku,

3/ 601,25 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 czerwca 2021 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za maj 2021 roku,

4/ 611,29 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 lipca 2021 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za czerwiec 2021 roku,

5/ 611,29 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 sierpnia 2021 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za lipiec 2021 roku,

6/ 611,29 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 września 2021 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za sierpień 2021 roku,

7/ 611,29 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 października 2021 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za wrzesień 2021 roku,

8/ 611,29 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 listopada 2021 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za październik 2021 roku,

9/ 582,76 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za listopad 2021 roku,

10/ 524,15 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 stycznia 2022 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za grudzień 2021 roku,

11/ 1 498,34 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 lutego 2022 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za styczeń 2022 roku,

12/ 1.498,34 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 marca 2022 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za luty 2022 roku,

13/ 1.498,34 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 kwietnia 2022 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za marzec 2022 roku,

14/ 1.468,37 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 maja 2022 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za kwiecień 2022 roku,

15/ 1.274,97 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za maj 2022 roku,

16/ 1.498,34 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 lipca 2022 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za czerwiec 2022 roku,

17/ 1.498,34 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 sierpnia 2022 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za lipiec 2022 roku,

18/ 1. 498,34 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 września 2022 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za sierpień 2022 roku,

19/ 1.498,34 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 października 2022 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za wrzesień 2022 roku,

20/ 1.498,34 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 listopada 2022 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za październik 2022 roku,

21/ 1.498,34 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 grudnia 2022 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za listopad 2022 roku,

22/ 1.498,34 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 stycznia 2023 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za grudzień 2022 roku,

b/ dodatkowego wynagrodzenia rocznego kwoty:

1/ 567,84 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 kwietnia 2022 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2021 rok,

2/ 1 433,40zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od 01 kwietnia 2023 roku do dnia zapłaty tytułem wyrównania dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2022 rok,

3/ 1 506,24 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 30 marca 2023 roku do dnia zapłaty tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie w wyrównaniu wynagrodzenia za pracę za 2023 rok;

c/ tytułem częściowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego kwotę 1. 350,00 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

II.  umorzył postępowanie w sprawie w pozostałej części;

III.  nadał wyrokowi w punkcie I podpunkty litera „a” i „b” rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 23.119,01 zł.

Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne:

P. S. z dniem 15 maja 2006 roku został powołany na stanowisko prokuratora (...). Od 15 maja 2016 roku przysługiwało mu wynagrodzenie zasadnicze w stawce szóstej, zaś od 15 maja 2021 roku w stawce siódmej oraz dodatek za długoletnią pracę w wysokości 20% miesięcznego wynagrodzenia. Jednomiesięczne wynagrodzenie powoda wynosiło 23 119,01 zł brutto.

Jak wskazał Sąd I instancji, powyższych ustaleń faktycznych dokonał na podstawie dowodów z dokumentów załączonych do akt, których żadna ze stron nie kwestionowała zarówno co do treści jak i autentyczności. Okoliczności faktycznie nie były sporne miedzy stronami. Spór w niniejszej sprawie skupiał się wyłącznie na odmiennej ocenie prawnej ingerencji ustawodawcy w ustanowiony w art. 123 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze mechanizm kształtowania wynagrodzeń prokuratorów za pomocą ustaw okołobudżetowych.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że powództwo jako zasadne podlegało uwzględnieniu w zmodyfikowanym kształcie.

Sąd Rejonowy zważył, że stosownie do dyspozycji art. 123 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1360 z późn. zm.) podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego prokuratora w danym roku stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego, ogłaszane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504, 1504 i 2461). Zgodnie zaś z § 2 powołanego artykułu jeżeli przeciętne wynagrodzenie, o którym mowa w § 1, jest niższe od przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego za drugi kwartał roku poprzedzającego - przyjmuje się podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego prokuratora w dotychczasowej wysokości. Taka sama regulacja została zawarta w art. 91 § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 217) ustalającego wynagrodzenie zasadnicze sędziego.

Jednocześnie Sąd I instancji podniósł, że stosownie do regulacji przewidzianych w art. 124 ustawy Prawo o prokuraturze, wysokość wynagrodzenia prokuratorów zajmujących równorzędne stanowiska prokuratora różnicuje staż pracy lub pełnione funkcje. Wynagrodzenie zasadnicze prokuratorów prokuratur rejonowych i okręgowych jest równe wynagrodzeniu zasadniczemu sędziów w takich samych jednostkach organizacyjnych sądów powszechnych. Prokurator nabywa również prawo do dodatku za długoletnią pracę wynoszącego, począwszy od 6. roku pracy, 5% aktualnie pobieranego przez prokuratora wynagrodzenia zasadniczego. Wzrasta on po każdym kolejnym roku pracy o 1% tego wynagrodzenia, aż do osiągnięcia 20% wynagrodzenia zasadniczego.

W oparciu o powyższe zasady, wynagrodzenie powoda w spornym okresie było kształtowane na podstawie wynagrodzenia zasadniczego w stawce piątej oraz szóstej oraz dodatku za wysługę lat w wysokości 20% wynagrodzenia zasadniczego.

Jak zauważył Sąd I instancji, zgodnie z komunikatem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 11 sierpnia 2020 roku przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 roku wyniosło 5024,48 zł. Zgodnie z komunikatem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 10 sierpnia 2021 roku w drugim kwartale 2021 roku wynosiło 5504,52 zł. Zgodnie z komunikatem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 sierpnia 2022 roku w drugim kwartale 2022 roku wynosiło 6156,25 zł.

Pozwany w 2021, 2022 i 2023 roku naliczył i wypłacił powodowi wynagrodzenie za pracę w oparciu o odrębne regulacje.

Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, że w 2021 roku wynagrodzenie powoda zostało określone na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021 (Dz. U. z 2020 r., poz. 2400 z późn. zm.; dalej: ustawy okołobudżetowej na 2021 rok), zgodnie z którym „w roku 2021 podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego prokuratora, o której mowa w art. 123 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku – Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2019 r., poz. 740 oraz z 2020 r., poz. 190 i 875), stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2019 roku ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego”. Z komunikatu Prezesa GUS z dnia 9 sierpnia 2019 roku w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2019 roku wynika, że wyniosło ono 4839,24 zł.

W 2022 roku pracodawca naliczył powodowi wynagrodzenie w oparciu o art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 roku o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022 (Dz.U. poz. 2445 z późn. zm., dalej: ustawa okołobudżetowa na 2022 rok), zgodnie z którym w roku 2022 podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego prokuratora, o której mowa w art. 123 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2021 r. poz. 66, 1236 i 2052), stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Podstawa ta, stosownie do dyspozycji ust. 2 wskazanego przepisu, uległa zwiększeniu o kwotę 26 zł, wynosząc łącznie 5050,48 zł (5024,48 zł przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2020 roku + 26 zł).

W 2023 roku pracodawca naliczył powodowi wynagrodzenie w oparciu o art. 10 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz.U. poz. 2445 z późn. zm.), zgodnie z którym w roku 2023 podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego prokuratora, o której mowa w art. 123 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2022 r. poz. 1247, 1259 i 2582), stanowi kwota w wysokości 5444,42 zł.

Zdaniem Sądu I instancji, w konsekwencji podstawa wymiaru wynagrodzenia powoda pozostawała w 2021 roku o 185,24 zł niższa, w 2022 roku o 454,04 zł niższa, a w 2023 roku odpowiednio o 711,83 zł niższa od podstaw ustalonych w oparciu o przytoczoną wcześniej regulację art. 123 § 1 ustawy Prawo o prokuraturze.

Stosownie do dyspozycji art. 124 § 1 ustawy Prawo o prokuraturze wynagrodzenie zasadnicze prokuratorów prokuratur rejonowych i okręgowych jest równe wynagrodzeniu zasadniczemu sędziów w takich samych jednostkach organizacyjnych sądów powszechnych. W rezultacie określone ukształtowanie wysokości wynagrodzeń sędziów wywiera bezpośredni wpływ na wysokość świadczeń należnych prokuratorom. Z uwagi na analogiczne ukształtowanie wynagrodzeń prokuratorów i sędziów, istotnym jest odniesienie się do kwestii wynagrodzeń sędziowskich, których zasady kształtowania wielokrotnie były analizowane przez Trybunał Konstytucyjny.

Sąd Rejonowy podkreślił, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2012 roku w sprawie K 1/12 (OTK-A 2012, nr 11, poz. 134), odnosząc się do problemu zamrożenia waloryzacji wynagrodzeń sędziów zaakcentował, że sędziowie są jedyną grupą zawodową w Polsce, której Konstytucja gwarantuje prawo do wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków. Norma ta stanowi szczególną gwarancję ochrony wynagrodzeń sędziowskich na poziomie konstytucyjnym, co ogranicza dopuszczalność ingerencji ustawodawcy w system ich kształtowania. Art. 178 ust. 2 Konstytucji jest przy tym nie tyle gwarancją wynagrodzenia sędziego jako sui generis pracownika, ile elementem ustroju sądownictwa – istotną materialną gwarancją niezawisłości sędziego. Nie jest bowiem przypadkiem, że unormowanie to znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie postanowienia ustanawiającego zasadę niezawisłości sędziów (art. 178 ust. 1 Konstytucji).

Najważniejszym aspektem wynagrodzenia godnego urzędu sędziego jest, by sposób ustalania jego wysokości był oparty na obiektywnych, wymiernych przesłankach i działał z mocy samej ustawy - niejako "automatycznie", bez potrzeby podejmowania w tej sprawie ocennych decyzji, które mogłyby być instrumentem nacisku na sędziów. Istotna jest, oczywiście, także sama wysokość wynagrodzenia, które powinno zapewniać bezpieczeństwo finansowe sędziemu i jego rodzinie, rekompensować rygorystyczne ograniczenia w podejmowaniu innej działalności zarobkowej oraz sprzyjać budowaniu prestiżu urzędu sędziego.

Zdaniem Trybunału, jak wywiódł Sąd I instancji, wynagrodzenie to powinno być znacząco wyższe od przeciętnego wynagrodzenia w kraju. Spełniający powyższe założenia, zobiektywizowany, mechanizm kształtowania wynagrodzeń sędziowskich zaczął funkcjonować w 2009 r., w wyniku porozumienia przedstawicieli wszystkich trzech władz, pod auspicjami Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, a stosowne regulacje znalazły się w u.s.p., u.S.N., ustawie z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z późn. zm.) oraz ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. z 2012 r. poz. 952, z późn. zm.). (...) wynagradzania wszystkich sędziów oparty jest na takich samych zasadach i został wyodrębniony z systemu wynagrodzeń pozostałych pracowników sfery budżetowej.

Sąd Rejonowy podniósł, iż wysokość wynagrodzenia sędziego zależy w nim od następujących obiektywnych przesłanek: zajmowanego stanowiska, stażu pracy (łącznego oraz na danym stanowisku sędziowskim) oraz pełnionych w sądownictwie funkcji. (...) ten nie zawiera żadnych elementów uznaniowych, w rodzaju nagród lub premii, które mogłyby być uzależnione od oceny wyników czy jakości pracy sędziego i stanowić instrument wpływu na niego. Mechanizm ustalania wynagrodzeń sędziów został uregulowany w art. 91 § 1c u.s.p. i w art. 42 § 2 u.S.N. Kształtuje on wynagrodzenie sędziego jako iloczyn ustawowo określonego mnożnika (wynoszącego dla sędziów sądów powszechnych i sędziów sądów administracyjnych - zależnie od zajmowanego stanowiska - od 2,05 do 3,23) oraz mnożnej - podstawy wynagrodzenia zasadniczego w danym roku, którą stanowi wynagrodzenie w II kwartale, ogłaszane komunikatem Prezesa GUS w Monitorze Polskim. Takie powiązanie wynagrodzeń sędziów z przeciętnym wynagrodzeniem (w miejsce wcześniejszego odniesienia do przeciętnego wynagrodzenia w sferze budżetowej) - chroni je przed związanym z inflacją spadkiem siły nabywczej, dzięki mechanizmowi swoistej samoczynnej podwyżki wynagrodzenia zasadniczego i dodatków funkcyjnych - gwarantując, że wynagrodzenia sędziów będą zmieniały się in plus w wypadku dobrej kondycji gospodarki narodowej. Zarazem, w razie pogorszenia koniunktury gospodarczej i obniżenia przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, ustawodawca przewidział, że wynagrodzenia sędziów mają pozostawać na tym samym poziomie (art. 91 § 1d u.s.p. oraz art. 42 § 3 u.S.N.). Mechanizm ten jest reakcją na dezyderat sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka z 23 lipca 2008 r. i elementem zmian systemowych prowadzących do wykonania art. 178 ust. 2 Konstytucji, a jego celem jest odniesienie zasad kształtowania wynagrodzeń sędziów do obiektywnego wskaźnika i uniezależnienie tego procesu od ingerencji władz wykonawczej i ustawodawczej.

Zdaniem Sądu Rejonowego, należy mieć na uwadze, że w przypadku prokuratorów niemożliwe staje się jedynie odwołanie do unormowania art. 178 ust. 2 Konstytucji, co nie pozbawia możliwości oceny względem nich kwestionowanego unormowania z punktu widzenia wskazanych kryteriów.

W ocenie Sądu I instancji, ingerencja ustawodawcy w wysokość wynagrodzenia prokuratorów winna uwzględniać także ograniczone możliwości dodatkowego zarobkowania przez prokuratorów. Zgodnie bowiem z art. 103 § 1-3 ustawy Prawo o prokuraturze prokurator nie może podejmować dodatkowego zatrudnienia, z wyjątkiem zatrudnienia na stanowisku dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym lub naukowym w łącznym wymiarze nieprzekraczającym pełnego wymiaru czasu pracy pracowników zatrudnionych na tych stanowiskach, jeżeli wykonywanie tego zatrudnienia nie przeszkadza w pełnieniu obowiązków prokuratora. Prokuratorowi nie wolno także podejmować innego zajęcia ani sposobu zarobkowania, które by przeszkadzało w pełnieniu obowiązków prokuratora, mogło osłabiać zaufanie do jego bezstronności lub przynieść ujmę godności urzędu prokuratora. Prokurator nie może:

1) być członkiem zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej spółki prawa handlowego,

2) być członkiem zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej spółdzielni,

3) być członkiem zarządu fundacji prowadzącej działalność gospodarczą,

4) posiadać w spółce prawa handlowego więcej niż 10% akcji lub udziały przedstawiające więcej niż 10% kapitału zakładowego,

5) prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem bądź pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności.

Powyższe zasady obowiązują również prokuratorów w stanie spoczynku, stosownie do art. 103 § 7 prawa o prokuraturze.

Sąd Rejonowy zwrócił także uwagę, iż zdaniem Trybunał Konstytucyjny najważniejszym aspektem wynagrodzenia godnego urzędu sędziego (a więc analogicznie: prokuratora) jest, by sposób ustalania jego wysokości był oparty na obiektywnych, wymiernych przesłankach i działał z mocy samej ustawy – niejako „automatycznie” bez potrzeby podejmowania w tej sprawie ocennych decyzji, które mogłyby być instrumentem nacisku na tę grupę zawodową.

W omawianym orzeczeniu sformułowano następujące „warunki brzegowe” wynagrodzenia stanowiące pewną granicę zakresu ich kształtowania przez ustawodawcę, po przekroczeniu której działania legislacyjne należy uznać za sprzeczne z Konstytucją:

1. Wynagrodzenia sędziów powinny być kształtowane w sposób wykluczający jakąkolwiek uznaniowość - zarówno wobec całej tej grupy zawodowej - ze strony władzy wykonawczej, jak i w odniesieniu do poszczególnych sędziów, co do których niedopuszczalne jest uzależnianie jego wysokości od indywidualnej oceny ich pracy.

2. Wysokość wynagrodzenia sędziego, w tym rozpoczynającego karierę w zawodzie sędziowskim sędziego sądu rejonowego, powinna znacząco przewyższać wysokość przeciętnego wynagrodzenia w sferze budżetowej.

3. Wynagrodzenia sędziów powinny w dłuższym okresie czasu wykazywać tendencję wzrostową nie mniejszą niż przeciętne wynagrodzenie w sferze budżetowej.

4. W trudnej sytuacji budżetu państwa wynagrodzenia sędziów powinny być bardziej - niż wynagrodzenia wszystkich innych funkcjonariuszy i pracowników sfery budżetowej - chronione przed nadmiernie niekorzystnymi zmianami.

5. Niedopuszczalne jest obniżenie w drodze normatywnej nominalnej wysokości wynagrodzenia sędziów, z wyjątkiem sytuacji, o której stanowi art. 216 ust. 5 Konstytucji (przekroczenia konstytucyjnego limitu zadłużenia).

Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny powinnością dwóch pierwszych władz (ustawodawczej i wykonawczej) wynikającą z art. 178 ust. 2 Konstytucji jest stworzenie takiego mechanizmu wynagradzania sędziów, który uwolniłby ich od niepewności co do wysokości ich przyszłych dochodów i uniemożliwiałby jakiekolwiek manipulacje w stosunku do nich. Mechanizm ten powinien być stabilny i - bez zaistnienia szczególnie ważnych, konstytucyjnie legitymowanych przyczyn nie wolno zakłócać jego funkcjonowania. Dalej Trybunał stwierdził, iż Trybunał Konstytucyjny uznał zakwestionowaną regulację - polegającą na jednorocznym "zamrożeniu" wynagrodzeń sędziów - za zgodną z Konstytucją, stwierdza jednak, że uznanie konstytucyjności tego rozwiązania wynika z jego incydentalnego charakteru oraz z uwzględnienia trudnej sytuacji finansowej państwa, zagrażającej równowadze budżetowej, stanowiącej wartość konstytucyjną konkurencyjną wobec wartości określonych w art. 178 Konstytucji. Podkreśla przy tym, że art. 178 ust. 2 w związku z art. 1 Konstytucji wyznacza w kwestii wynagrodzeń sędziowskich granice, których ustawodawca przekroczyć nie może, a gdyby je przekroczył, Trybunał Konstytucyjny nie mógłby tego zaakceptować. Ustawodawca, statuując w art. 178 ust. 2 Konstytucji - w bezpośrednim sąsiedztwie postanowień wyrażających zasadę niezawisłości sędziowskiej - obowiązek zapewnienia sędziom warunków pracy i wynagrodzenia odpowiadających godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków, uznał, że te odpowiednie warunki i wynagrodzenie są konieczne do prawidłowego wypełniania ich funkcji - wymierzania sprawiedliwości (orzekania). Ich celem nie jest ochrona indywidualnych interesów osób sprawujących urząd sędziego, lecz zapewnienie prawidłowego działania władzy sądowniczej, które jest koniecznym warunkiem urzeczywistniania rządów prawa. I chociaż z art. 178 ust. 2 Konstytucji nie można wyprowadzać praw podmiotowych sędziów do wynagrodzenia w określonej wysokości ani szczegółowych rozwiązań prawnych dotyczących ich wynagrodzeń, to - ze względu na istniejący charakter i specyficzne funkcje - można na jego podstawie wyznaczyć nieprzekraczalne granice dla władz ustawodawczej i wykonawczej, decydujących o sposobie wynagradzania sędziów. Te granice, czy też "warunki brzegowe" wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu sędziego i zakresowi jego obowiązków określa od wielu lat w swym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny, a Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni akceptuje tę linię orzeczniczą.

Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny wyartykułował, że „zamrożenie” wynagrodzeń sędziowskich może być tolerowane tylko wyjątkowo, ze względu na inne wartości konstytucyjne, w szczególności ze względu na trudności budżetowe państwa, jeżeli występuje w kontekście szerszego programu oszczędnościowego. Nie może w żadnym wypadku stać się ono systematyczną praktyką. Tymczasem w ocenie Sądu działania ustawodawcy, w oparciu o które pozwana kształtowała wysokość wynagrodzenia powoda jako prokuratora w 2021 roku, nie miały charakteru wyjątkowego (analogiczna sytuacja miała miejsce w kolejnych latach), nie znajdowały uzasadnienia w trudnej sytuacji budżetowej, a w okresie tym nie projektowano i nie wdrażano jakiegokolwiek programu oszczędnościowego.

Zdaniem Sądu Rejonowego przepisy ustawy o okołobudżetowej, w oparciu o które pozwana naliczyła i wypłaciła powodowi wynagrodzenie w 2021, 2022 i 2023 roku w oczywisty sposób naruszają wymienione nieprzekraczalne „warunki brzegowe” sformułowane przez Trybunał Konstytucyjny.

Po pierwsze, przyjęta przez ustawodawcę podstawa wymiaru wynagrodzenia prokuratorów ma charakter w pełni uznaniowy, albowiem nie opiera się na powiązaniu jej z przeciętnym wynagrodzeniem. Zastosowany przez ustawodawcę mechanizm stwarza jedynie pozór takiego powiązania, przyjmując za punkt wyjścia kwotę odpowiadającą wartości przeciętnego wynagrodzenia, ale nie w II kwartale roku poprzedzającego (co przewiduje u.s.p.), ale w dowolnie wybranym przez ustawodawcę innym roku. Co więcej, w przypadku roku 2022 kwota ta podlegała zwiększeniu o 26 zł, przy czym próżno szukać uzasadnienia dla przyjęcia właśnie takiej wartości modyfikującej wynagrodzenie przeciętne. Równie dobrze ustawodawca mógłby zatem przyjąć za punkt wyjścia wynagrodzenie przeciętne z 2020 roku i zwiększyć je dowolną wartość albo przyjąć wynagrodzenie przeciętne z 2021 roku i zmniejszyć je o określoną kwotę. Taki zabieg legislacyjny powoduje, że wybierając konkretny rok według własnego uznania, ustawodawca każdorazowo mógłby uzyskać pożądaną przez siebie wartość, iluzorycznie odwołując się do pojęcia wynagrodzenia przeciętnego. Zabiegi ustawodawcy we wskazanym zakresie mają charakter w pełni arbitralny, oparty na uznaniowości władzy ustawodawczej.

Po drugie, brak było finansowego uzasadnienia dla zredukowania waloryzacji wynagrodzenia sędziów i prokuratorów w 2021, 2022 i 2023 roku.

Punkt 5 „warunków brzegowych” sformułowanych przez Trybunał Konstytucyjny ustanawia jedyny wyjątek od zakazu obniżenia w drodze normatywnej nominalnej wysokości wynagrodzenia sędziów. Obniżenie wysokości wynagrodzenia sędziów może nastąpić jedynie w przypadku przekroczenia konstytucyjnego limitu zadłużenia.

Sąd I instancji podkreślił, iż zgodnie z art. 216 ust. 5 Konstytucji nie wolno zaciągać pożyczek lub udzielać gwarancji i poręczeń finansowych, w następstwie których państwowy dług publiczny przekroczy 3/5 wartości rocznego produktu krajowego brutto. Sposób obliczania wartości rocznego produktu krajowego brutto oraz państwowego długu publicznego określa ustawa. Z woli ustrojodawcy konstytucyjny limit zadłużenia, czyli maksymalna dopuszczalna relacja długu publicznego do (...), wynosi zatem 60%.

Zasady i tryb opracowania projektu budżetu państwa oraz wymagania, którym powinien odpowiadać projekt ustawy budżetowej, a także zasady i tryb wykonywania ustawy budżetowej zostały określone w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1270, dalej: ustawa o finansach publicznych). Szczególne znacznie ma jej art. 86 określający tzw. procedury ostrożnościowe, mające zastosowanie w razie osiągnięcia przez państwo określonego poziomu zadłużenia. W art. 86 omawianej ustawy został określony próg oszczędnościowy, którego celem tych jest niedopuszczenie do nadmiernego zadłużenia sektora finansów publicznych. Zgodnie z treścią art. 86 ust. 1 pkt 2 ustawy, w przypadku, gdy wartość relacji kwoty państwowego długu publicznego do produktu krajowego brutto jest większa od 55%, a mniejsza od 60%, to:

a) na kolejny rok Rada Ministrów uchwala projekt ustawy budżetowej, w którym:



nie przewiduje się deficytu budżetu państwa lub przyjmuje się poziom różnicy dochodów i wydatków budżetu państwa, zapewniający, że relacja długu Skarbu Państwa do produktu krajowego brutto przewidywana na koniec roku budżetowego, którego dotyczy projekt ustawy, będzie niższa od relacji, o której mowa w art. 38 pkt 1 lit. b, ogłoszonej zgodnie z art. 38,



nie przewiduje się wzrostu wynagrodzeń pracowników państwowej sfery budżetowej, w tym pracowników jednostek, o których mowa w art. 139 ust. 2,



waloryzacja rent i emerytur nie może przekroczyć poziomu odpowiadającego wzrostowi cen towarów i usług konsumpcyjnych, ogłoszonego przez Główny Urząd Statystyczny za poprzedni rok budżetowy,



wprowadza się zakaz udzielania pożyczek i kredytów z budżetu państwa z wyjątkiem rat kredytów i pożyczek udzielonych w latach poprzednich,



nie przewiduje się wzrostu wydatków w jednostkach, o których mowa w art. 139 ust. 2, na poziomie wyższym niż w administracji rządowej,

b) Rada Ministrów dokonuje przeglądu wydatków budżetu państwa finansowanych środkami pochodzącymi z kredytów zagranicznych oraz przeglądu programów wieloletnich,

c) Rada Ministrów przedstawia Sejmowi program sanacyjny mający na celu obniżenie relacji, o której mowa w art. 38 pkt 1 lit. a,

d) wydatki budżetu jednostki samorządu terytorialnego określone w uchwale budżetowej na kolejny rok mogą być wyższe niż dochody tego budżetu powiększone o nadwyżkę budżetową z lat ubiegłych i wolne środki, jedynie o kwotę związaną z realizacją zadań ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 3,

e) Rada Ministrów dokonuje przeglądu obowiązujących przepisów w celu przedstawienia propozycji rozwiązań prawnych mających wpływ na poziom dochodów budżetu państwa, w tym dotyczących stosowania stawek podatku od towarów i usług,

f) Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych otrzymuje dotację celową z budżetu państwa na realizację zadania, o którym mowa w art. 26a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100, 173, 240 i 852), w wysokości do 30% środków zaplanowanych na realizację tego zadania na dany rok,

g) organy administracji rządowej mogą zaciągać nowe zobowiązania na przygotowanie inwestycji, jeżeli mają zapewnione finansowanie z udziałem środków publicznych, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, na maksymalnym dopuszczalnym poziomie, określonym w przepisach lub procedurach dotyczących danego rodzaju inwestycji, nie mniejszym niż 50% całości kosztów, z tym że ograniczenia te nie dotyczą:



odbudowy lub przebudowy dróg krajowych w celu usunięcia zagrożenia naruszenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym,



inwestycji, o których mowa w art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 2010 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi z 2010 r. (Dz. U. poz. 835 i 993),



przygotowania, wdrożenia, budowy lub eksploatacji systemów elektronicznego poboru opłat, o których mowa w art. 13i ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 645 i 760),



zobowiązania z tytułu odszkodowań za nieruchomości przejęte w trybie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 162).

Sąd Rejonowy podniósł, że nie posiada pełnego wglądu w szczegółowe parametry oceny stanu polskich finansów publicznych, a zatem zasadnym było skorzystanie z oficjalnych wskaźników, które pozwolą posiłkowo ocenić zagrożenie dla równowagi budżetowej jako istotnej wartości konstytucyjnej.

Obwieszczeniem Ministra Finansów, funduszy i polityki regionalnej z dnia 24 maja 2021 roku w sprawie ogłoszenia kwot, o których mowa w art. 38 i art. 38a ustawy o finansach publicznych (M.P. z 2021 roku poz. 492) ogłoszono, że na koniec roku budżetowego 2020 roku relacja do produktu krajowego brutto kwoty państwowego długu publicznego wyniosła 47,8%.

Z kolei zgodnie z obwieszczeniem Ministra Finansów, funduszy i polityki regionalnej z dnia 25 maja 2022 roku w sprawie ogłoszenia kwot, o których mowa w art. 38 i art. 38a ustawy o finansach publicznych (M.P. z 2022 roku poz. 553) na koniec roku budżetowego 2021 roku relacja do produktu krajowego brutto kwoty państwowego długu publicznego wyniosła 43,8%.

Zdaniem Sądu I instancji, powyższe dane przemawiają za uznaniem, że stosunek (...) do P. nie przekroczył progu konstytucyjnego limitu zadłużenia ani nawet progu ostrożnościowego wynikającego z ustawy o finansach publicznych.

Sąd Rejonowy przypomniał stan faktyczny, który legł u podstaw rozważań Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. K 1/12, w której Trybunał wskazał, że jednorazowe zamrożenie wynagrodzeń sędziów nie jest niezgodne z Konstytucją, jeśli byłoby spowodowane trudną sytuacją finansową państwa, zagrażającą równowadze budżetowej, stanowiącej wartość konstytucyjną konkurencyjną wobec wartości określonych w art. 178 Konstytucji. Wówczas w ustawie o finansach publicznych obowiązywały dwa progi ostrożnościowe, których przekroczenie wymuszało uruchomienie przez władze państwa stosownych procedur. Za pierwszy próg ustawodawca uznał stan, w którym wartość relacji kwoty długu publicznego do (...) przekracza 50% (dalej: I próg ostrożnościowy), za drugi zaś - stan, gdy wartość tej relacji przekracza 55% (dalej: II próg ostrożnościowy). Wtedy relacja długu publicznego do (...) liczona według "metodyki krajowej" wyniosła w 2011 roku 53,5% (obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 22 maja 2012 r. w sprawie ogłoszenia kwot, o których mowa w art. 38 ustawy o finansach publicznych, M.P. poz. 355), a liczony według "metodyki unijnej" - 56,4%.

Ówczesna sytuacja była zatem - w ocenie Sądu I instancji - odmienna od tej, która legła u podstaw zamrożeniu wynagrodzeń sędziów i prokuratorów w latach 2021 - 2023, albowiem relacja do produktu krajowego brutto kwoty państwowego długu publicznego przekroczyła I próg ostrożnościowy i zbliżała się do II progu ostrożnościowego. W 2020 roku ta relacja wynosiła 47,8%, w 2021 roku odpowiednio 43,8%, zaś w 2022 roku odpowiednio 39,30%, a zatem w żadnym wypadku nie zbliżała się do obecnie (od 2013 roku) jedynego progu ostrożnościowego wynoszącego 55%.

W uzasadnieniu ustawy okołobudżetowej na 2021 rok ustawodawca wskazał, że „w założeniach do budżetu państwa na rok 2021 przewidziano zamrożenie funduszu wynagrodzeń w jednostkach państwowej sfery budżetowej oraz pozostałych jednostkach sektora finansów publicznych. W związku z obecną sytuacją gospodarczą kraju spowodowaną epidemią (...)19 nastąpiła konieczność zamrożenia wynagrodzeń osób (w tym sędziów i prokuratorów), dla których podstawę obliczenia wynagrodzenia stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego ogłaszane przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W roku 2021 podstawę ustalenia wynagrodzenia sędziów i prokuratorów określono na poziomie roku 2020, tj. na podstawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2019 r. ogłoszonego w Komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 sierpnia 2019 r. (M.P. z 2019 r. poz. 742). Nie zmienią się dotychczasowe zasady ustalania wynagrodzenia zasadniczego sędziów i prokuratorów w oparciu o przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Przepisy niniejszej ustawy spowodują „zamrożenie” systemowej waloryzacji wynagrodzeń sędziów i prokuratorów tylko w roku 2021. Powyższa propozycja mieści się w ramach całości zmian związanych z „zamrożeniem” wielkości wynagrodzeń w sektorze finansów publicznych w celu zapewnienia równowagi budżetowej stanowiącej wartość konstytucyjną, od której zależy zdolność państwa do działania i wypełniania jego zadań.”

Sąd I instancji podkreślił, że nie neguje wystąpienia negatywnych konsekwencji dla budżetu państwa w 2021 roku spowodowanych wybuchem pandemii (...)19. Ta niewątpliwie nowa sytuacja wywołana ogłoszonym stanem pandemii i jej konsekwencjami społecznymi, gospodarczymi, ekonomicznymi stanowiła poważne obciążenie finansowe dla państwa, które starało się nie dopuścić do załamania (na skutek przerwania łańcuchów dostaw, okresowych lockdownów, masowych absencji pracowników itd.) gospodarki, w efekcie upadłości firm, gwałtownego wzrostu bezrobocia i innych wysoce negatywnych skutków (w sferze gospodarczej, ekonomicznej i społecznej) dla funkcjonowania tegoż organizmu państwowego. Temu służyły wprowadzane kolejne mechanizmy ochronne np. tzw. "tarcze", przewidujące zarówno łagodzenie ciężarów publicznoprawnych nałożonych na przedsiębiorców jak i ich bezpośrednie wsparcie finansowe, czy świadczenia dla pracowników, zleceniobiorców, którzy z powodu wprowadzanych pandemicznych ograniczeń pozostawali bez pracy lub których źródła utrzymania ulegały z tego powodu znacznemu ograniczeniu. Tym niemniej sama wyjątkowość okresu pandemii, który w Polsce rozpoczął się w marcu 2020 roku, nie uzasadniała „zamrożenia” wynagrodzenia prokuratorów ustawą okołobudżetową na 2021 rok, gdyż na koniec tego trudnego pierwszego roku pandemii relacja do produktu krajowego brutto kwoty państwowego długu publicznego wynosiła 47,8% i w żadnym razie nie zbliżała się nawet do progu ostrożnościowego wynikającego z ustawy o finansach publicznych, nie mówiąc nawet o wynikającym z art. 216 ust. 5 Konstytucji progu 60%. Natomiast, jak wskazano wyżej, „zamrożenie” omawianych wynagrodzeń mogło nastąpić jedynie w przypadku przekroczenia limitu zadłużenia, co nie nastąpiło.

Dodatkowo, pomimo wskazanego w uzasadnieniu ustawy okołobudżetowej na 2021 (...) systemowej waloryzacji wynagrodzeń sędziów i prokuratorów tylko w roku 2021, taka sytuacja została zapoczątkowana w 2021 roku i dotyczyła także kolejnych lat.

Z kolei w uzasadnieniu ustawy okołobudżetowej na 2022 roku ustawodawca wskazał, że „proponuje się, aby w roku 2022 podstawę ustalenia wynagrodzenia sędziów i prokuratorów określono na podstawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2020 r. ogłoszonego w Komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 11 sierpnia 2020 r. (M.P. z 2020 r. poz. 711) zwiększonego o kwotę 26 zł, w następstwie czego podstawa ta wyniesie 5 050,48 zł. Nie zmienią się ogólne zasady ustalania wynagrodzenia zasadniczego sędziów i prokuratorów w oparciu o przeciętne wynagrodzenie ogłaszane przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Przepisy niniejszej ustawy spowodują bowiem „zamrożenie” waloryzacji wynagrodzeń sędziów i prokuratorów liczonej na poziomie podstawy z roku 2021. Przyjęcie podstawy ustalenia wynagrodzenia na poziomie roku 2020 będzie równoznaczne ze wzrostem wynagrodzeń w roku 2022 w stosunku do roku 2021 o 4,37%.”

W uzasadnieniu ustawy okołobudżetowej na 2023 roku ustawodawca wskazał, że „ Proponuje się ustalenie w roku 2023 wysokości wynagrodzeń sędziów, prokuratorów i innych pracowników, których wynagrodzenia są relacjonowane do wynagrodzeń sędziów i prokuratorów, w odniesieniu do kwoty 5 444,42 zł, która zagwarantuje im wzrost wynagrodzeń o 7,8%, tj. na planowanym poziomie w 2023 r. dla pozostałych pracowników państwowej sfery budżetowej. (…) Działanie takie podyktowane jest, jak wskazano w uzasadnieniu do ustawy budżetowej na 2023 r. szczególnymi okolicznościami mającymi istotny wpływ na sytuację budżetową kraju”.

Zdaniem Sądu Rejonowego, wprawdzie powyższe rozwiązanie zakłada teoretyczny wzrost wynagrodzenia prokuratorów w stosunku do poprzedniego roku, ale stanowi rozwiązanie całkowicie arbitralne (co zostało podkreślone we wcześniejszej części rozważań), które w żadnym zakresie nie zostało uzasadnione czy choćby umotywowane w kolejnym roku budżetowym.

Sądu I instancji podkreślił, że dokonane w ustawach okołobudżetowych na rok 2021 i kolejne „zamrożenie” wynagrodzeń prokuratorów nie wpisuje się w szeroko zakrojony program oszczędnościowy, mający na celu poprawę stanu finansów publicznych. Warto w tym miejscu przywołać zmiany, które zostały wprowadzone w 2021 roku, a które polegały na znaczącym wzroście wynagrodzeń osób zajmujących wysokie stanowiska w państwie. Na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 2021 roku zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad wynagradzania osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1394), które w samym środku pandemii przywołanej w uzasadnieniu projektu ustawy okołobudżetowej na 2021 rok jako argument na "zamrożenie" wynagrodzeń sędziowskich, z dniem 1 sierpnia 2021 roku znacznie podwyższyło wynagrodzenia: Marszałkowi i Wicemarszałkom Sejmu, Marszałkowi i Wicemarszałkom Senatu, Prezesowi i Wiceprezesom Rady Ministrów, Prezesowi i Wiceprezesom Najwyższej Izby Kontroli, Szefowi i Zastępcom Szefa Kancelarii Prezydenta, sekretarzom stanu, podsekretarzom stanu, wszystkim ministrom, wszystkim wojewodom i wicewojewodom, wszystkim kierownikom i zastępcom kierowników urzędów centralnych, Szefowi Służby Cywilnej, Rzecznikowi i Zastępcom Rzecznika Praw Obywatelskich, Szefowi i Zastępcom Szefa Kancelarii Sejmu, Szefowi i Zastępcom Szefa Kancelarii Senatu, Szefowi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Przewodniczącemu i wszystkim członkom Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Prezesowi Instytutu Pamięci Narodowej, Kierownikowi Krajowego Biura Wyborczego, Prezesowi i Zastępcom Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Rzecznikowi i Zastępcom Rzecznika Praw Dziecka, Rzecznikowi i Zastępcom Rzecznika Małych i Średnich (...), Rzecznikowi i Zastępcom Rzecznika (...), Prezesowi i Wiceprezesom Polskiej Akademii Nauk, wszystkim członkom Państwowej Komisji do spraw wyjaśniania przypadków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15, Głównemu Inspektorowi Pracy i jego zastępcom, zastępcom Prokuratora Generalnego, Prezesowi, Pierwszemu Zastępcy Prezesa oraz Wiceprezesom Narodowego Banku Polskiego. Zapisy rozporządzenia w sposób istotny zwiększyły mnożniki kwoty bazowej, stanowiącej podstawę ustalania uposażenia osób nim objętych. Dla przykładu tylko wynagrodzenie zasadnicze Marszałka Sejmu, Marszałka Senatu wzrosło z kwoty 8874,43 zł (4, (...),42) do kwoty 15 532,17 zł (8, (...),42), tj. o około 40%, wynagrodzenie zasadnicze Prezesa Rady Ministrów czy Prezesa Narodowego Banku Polskiego wzrosło z kwoty 11 094,40 zł (6, (...),42) do kwoty 15 532,17 zł (8, (...),42), tj. o około 30%, wynagrodzenie zasadnicze podsekretarzy stanu wzrosło z kwoty 7873,45 zł (4, (...),42) do kwoty 12 597,52 zł (7, (...),42), tj. o około 40% - i w podobnym stosunku wynagrodzenia zasadnicze wszystkich posłów i senatorów, których wynagrodzenie jest pochodną wynagrodzenia podsekretarza stanu (art. 25 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 1996 roku o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1799 ze zm.).

Podobne rozwiązania przewidywała ustawa z 17 września 2021 roku o zmianie ustawy o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1834), która zmieniła m.in. ustawę z dnia 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1637) zwiększając ze skutkiem na dzień 1 listopada 2021 roku wartość uposażenia Prezydenta RP poprzez wzrost wynagrodzenia zasadniczego z siedmiokrotności do 9,8-krotności kwoty bazowej oraz wzrost dodatku funkcyjnego z trzykrotności do 4,2-krotności kwoty bazowej, tj. łącznie o około 30%. Przywołana ustawa z 17 września 2021 roku zmieniła również ustawę z 21 listopada 2021 roku o pracownikach samorządowych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1282 ze zm.). Ustawa nowelizująca i nowe rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów z 25 października 2021 roku w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (Dz.U. poz. 1960) weszły w życie 1 listopada 2021 roku. Ze wskazaną datą weszły w życie istotne zmiany dotyczące wynagrodzeń osób wchodzących w skład organów wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego oraz diet radnych, które w sposób istotny zwiększyły wartość ich uposażeń. Minimalne wynagrodzenie ww. osób nie może być niższe niż 80% maksymalnego wynagrodzenia określonego dla poszczególnych stanowisk w przepisach wydanych na podstawie art. 37 ust. 1 tejże ustawy. Ustalono przy tym, że maksymalne wynagrodzenie na danym stanowisku stanowi suma maksymalnego poziomu wynagrodzenia zasadniczego oraz maksymalnego poziomu dodatku funkcyjnego, a w przypadku wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), starostów oraz marszałków województwa także kwoty dodatku. Ustawa nowelizująca z 17 września 2021 roku dokonała także zmian we wszystkich trzech ustrojowych ustawach samorządowych w zakresie maksymalnego poziomu diet przysługujących radnym. Po nowelizacji wysokość diet przysługujących radnemu nie może przekroczyć w ciągu miesiąca łącznie 2,4 krotności kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 1658). Tym samym maksymalna dieta radnego może wynieść 4294,61 zł zamiast dotychczasowych 2684,13 zł (1,5 krotności kwoty bazowej). Także w tym przypadku znowelizowane przepisy mają zastosowanie do ustalania wysokości diet od dnia 1 sierpnia 2021 roku.

Powyższe przykłady mają, zdaniem Sądu I instancji, na celu zilustrowanie niekonsekwencji ustawodawcy i braku korelacji między rozwiązaniem wprowadzonym ustawą okołobudżetową zarówno na rok 2021, rok 2022, jak i na rok 2023, a uzasadnieniem tego rozwiązania.

Sąd Rejonowy zauważył, że wyrokiem z dnia 8 listopada 2023 roku Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt K 1/23 orzekł, że art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz. U. poz. 2666, ze zm.), które dotyczyły wynagrodzeń sędziów, są niezgodne z art. 178 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a nadto art. 7 tejże ustawy jest niezgodny z art. 195 ust. 2 Konstytucji. Wyrok ten został ogłoszony w dniu 15 listopada w Dzienniku Ustaw pod pozycją 2479. Zgodnie z art. 190 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) wyrok ten wszedł w życie, stając się powszechnie obowiązujący i ostateczny.

W zakresie roszczenia o wyrównanie wynagrodzenia za rok 2023 Sąd Rejonowy wskazał, iż ustawodawca ustawą z dnia 21 grudnia 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz.U. z 2023 r. poz. 2777) w ustawie z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 po art. 10 dodał art. 10a w brzmieniu:

„1. W roku 2023 wynagrodzenie zasadnicze prokuratora podlega zwiększeniu o różnicę pomiędzy kwotą należnego wynagrodzenia zasadniczego prokuratora ustalonego zgodnie z art. 123 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze a kwotą należnego wynagrodzenia zasadniczego prokuratora wypłaconego zgodnie z art. 10.

2. Kwotę zwiększonego wynagrodzenia zasadniczego prokuratora, o którym mowa w ust. 1, wypłaca się do dnia 31 grudnia 2023 r., z wyrównaniem od dnia 1 stycznia 2023 r.

3. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio w przypadku, o którym mowa w art. 10 ust. 2”.

Wskazana nowelizacja weszła w życie z dniem 28 grudnia 2023 roku, a została wprowadzona po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 8 listopada 2023 roku w sprawie o sygn. akt K 1/23.

Reasumując Sąd I instancji podkreślił, w przypadku analizowanej wyżej, arbitralnej i całkowicie uznaniowej ingerencji w zasady wynagradzania prokuratorów doszło do przekroczenia części ze wskazanych we wcześniejszej części rozważań warunków brzegowych, które spełniane muszą być łącznie, aby można było usprawiedliwić incydentalne „zamrożenie” wynagrodzeń prokuratorów. W konsekwencji, wobec naruszenia przez wprowadzoną regulację art. 2 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, należało odmówić zastosowania art. 14 ust. 1 ustawy okołobudżetowej na 2021 rok oraz art. 10 ust. 1 ustawy okołobudżetowej na 2022 rok, stosując w to miejsce art. 123 § 1 Prawa o prokuraturze.

Zdaniem Sądu I instancji, obecnie w doktrynie i orzecznictwie nie ma żadnych wątpliwości, że sąd powszechny może odmówić zastosowania określonego przepisu, jeśli uzna go za niezgodny z Konstytucją. W uchwale Sądu Najwyższego - Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 listopada 2022 roku, sygn. akt III PZP 2/21 wskazano, że „orzekanie o zgodności ustaw z Konstytucją (art. 188 ust. 1 Konstytucji RP) nie jest tożsame z oceną konstytucyjności przepisu mającego zastosowanie w konkretnej sprawie przez sąd orzekający. Odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny z Konstytucją nie narusza zatem kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2001 r., III ZP 12/01, OSNAPiUS 2002 Nr 2, poz. 34 z glosą częściowo krytyczną B. Nity, Przegląd Sądowy Nr 5, poz. 153). W uchwale III ZP 12/01, Sąd Najwyższy stwierdził, że przedmiotem orzekania sądu jest indywidualny stosunek społeczny, a Trybunał Konstytucyjny orzeka o prawie. Wykonując władzę sądowniczą (art. 10 ust. 2 Konstytucji) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości (art. 175 ust. 1 Konstytucji), zaś Trybunał, orzekając o zgodności ustaw z Konstytucją, wykonuje bardziej władzę ustawodawczą - ustawodawcy negatywnego - niż sądowniczą (mimo że art. 10 ust. 2 Konstytucji zalicza go do władzy sądowniczej).

Sąd Rejonowy zauważył, że praktyka odmawiania stosowania przez sądy przepisów ustaw, które oceniane są przez sądy jako niekonstytucyjne, wynika z przywoływanej zasady nadrzędności Konstytucji RP wyrażonej w jej art. 8 ust. 1 i nakazu bezpośredniego jej stosowania, wyrażonego w jej art. 8 ust. 2. W wyroku z dnia 7 kwietnia 1998 roku, I PKN 90/98 Sąd Najwyższy stwierdził, że sądy powszechne są uprawnione do badania zgodności stosowanych przepisów ustawowych z Konstytucją. Uznanie, że sądy powszechne nie są uprawnione do badania zgodności ustaw z Konstytucją, a w konsekwencji do zajmowania stanowiska w kwestii ich zgodności jak też niezgodności z Konstytucją, jest wyraźnie sprzeczne z art. 8 ust. 1 Konstytucji RP, który zobowiązuje do bezpośredniego stosowania jej przepisów, przy czym pod pojęciem "stosowanie" należy rozumieć w pierwszym rzędzie sądowe stosowanie prawa (zob. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2001 r., III RN 189/00, OSNP 2002 Nr 6, poz. 130, w którym opowiedziano się za możliwością dokonania przez sąd oceny zgodności przepisu z Konstytucją oraz stwierdzono, że sąd dokonując oceny konstytucyjności przepisu ustawy nie wkracza w kompetencje Trybunału Konstytucyjnego)."

W konsekwencji Sąd I instancji dokonał oceny konstytucyjności art. 14 ust. 1 ustawy okołobudżetowej na 2021 rok, art. 10 ust. 1 ustawy okołobudżetowej na 2022 rok oraz art. 10 ust. 1 ustawy okołobudżetowej na 2023 rok w ramach ustalania, który przepis obowiązującego prawa będzie zastosowany do rozstrzygnięcia stanu faktycznego w indywidualnej sprawie powoda. Sąd I instancji uznał powyższe przepisy za niekonstytucyjne przyjmując, że wynagrodzenie powoda powinno zostać wypłacone w oparciu o art. 123 § 1 ustawy Prawo o Prokuraturze.

Odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny z Konstytucją nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego i nie ma bezpośredniego związku z tymi kompetencjami.

Mając na uwadze powyższe, zasadnym było, zdaniem Sądu Rejonowego, uwzględnienie roszczenia powoda po modyfikacji w całości, w zakresie wysokości dochodzonych roszczeń wyrównania wynagrodzenia w okresie od stycznia 2021 roku do grudnia 2022 roku i zasądzenie na jego rzecz różnicy pomiędzy wynagrodzeniem prokuratora wypłaconym przez pracodawcę a wynagrodzeniem, które było należne przy uwzględnieniu podstawy wymiaru wynikającej z art. 123 ustawy Prawo o prokuraturze, tj. na poziomie 5024,48 zł w 2021 roku oraz 5504,52 zł w 2022 roku. Wadliwy mechanizm waloryzacji rzutował w takim samym stopniu na każdy ze składników wynagrodzenia, do których powód nabył prawo w 2021 i 2022 roku. Wobec tego Sąd Rejonowy zasądził na rzecz powoda wyrównanie wynagrodzenia miesięcznego za okres od 1 stycznia 2021 roku do 31 grudnia 2022 roku oraz dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2021 i 2022 rok (należne prokuratorom i uzależnione od wynagrodzenia za pracę otrzymanego w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje to wynagrodzenie zgodnie z dyspozycją art. 1 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej, t.j. 2023 r., poz. 1690), w kwotach dochodzonych w toku postępowania, które mieściły się w wyliczeniach wskazanych przez pozwanego. Wyliczenia pracodawcy nie były kwestionowane przez stronę powodowa, a zatem - w ocenie Sądu I instancji - należało je uznać za prawidłowe. Powód dał temu wyraz cofając powództwo ze zrzeczeniem się roszczenia w zakresie kwot wykraczających poza wyliczenia pracodawcy. Powyższe uzasadniało, w ocenie Sądu Rejonowego, umorzenie postepowania we wskazanym zakresie.

O odsetkach Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 359 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 481 §1 kc i art. 300 k.p. – zgodnie z żądaniem powoda. Daty wymagalności dochodzonych roszczeń nie były przedmiotem sporu. Pozwana nie kwestionowała żądania powoda w zakresie zasądzenia odsetek ustawowych w wypłacie wynagrodzenia za 2021 i 2022 roku od 1 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powód nabył prawo do wynagrodzenia, zatem Sąd I instancji uwzględnił roszczenia odsetkowe w całości.

W ramach żądania pozwu powód dochodził również skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie w wypłacie wynagrodzenia za pracę za poszczególne miesiące 2023 roku. Zarówno kwoty stanowiące różnicę pomiędzy wynagrodzeniem należnym a wypłaconym w 2023 roku, jak i terminy wymagalności poszczególnych roszczeń nie były przedmiotem sporu pomiędzy stronami. Tym samym, Sąd Rejonowy uwzględnił żądanie powoda, w tym zakresie, w całości.

W punkcie I podpunkcie c wyroku Sąd I instancji rozstrzygnął o kosztach procesu, stosując zasadę słuszności wyrażoną w treści art. 102 k.p.c. Przepis ten pozwala sądowi zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami, jeżeli przemawiają za takim rozstrzygnięciem szczególne okoliczności. Nie konkretyzuje on pojęcia „wypadki szczególnie uzasadnione”, pozostawiając ją dyskrecjonalnemu uznaniu sądu. Jak wskazuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego ocena sądu w tym zakresie jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym, opartym na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem, poczuciem sprawiedliwości oraz analizą okoliczności rozpoznawanej sprawy (por. postanowienie z dnia 2 czerwca 2010 r., I PZ 2/10, OSNP 2011, nr 23–24, poz. 297; postanowienie z dnia 26 stycznia 2012 r., III CZ 10/12, OSNC 2012, nr 7–8, poz. 98 z glosą M. Rzewuskiego, Glosa 2013, nr 1, s. 77 i postanowienie z dnia 15 lutego 2012 r., I CZ 165/11, LEX nr 1170214).

Wśród okoliczności uwzględnianych przy ocenie przesłanek zastosowania omawianego przepisu w orzecznictwie i doktrynie wymienia się zarówno te związane z samym przebiegiem postępowania, charakterem dochodzonego roszczenia, jak również dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku, powinien być przy tym oceniony z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 10 listopada 2015 r., III AUa 212/15, LEX nr 1968159; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2011 r., IV CZ 111/11, LEX nr 1119554).

Za rozstrzygnięciem w przedmiocie kosztów zasądzonych na rzecz powoda od strony przegrywającej proces w oparciu o normę z art. 102 k.p.c. przemawiają zdaniem Sądu I instancji okoliczności dwojakiego rodzaju – charakter dochodzonych roszczeń i przebieg postępowania.

Po pierwsze, poddany pod osąd spór nie dotyczy wyłącznie indywidualnego roszczenia powoda, ale ma znacznie szerszy kontekst. Do Sądu Rejonowy w bieżącym roku wpłynęło wiele pozwów sędziów i prokuratorów opartych o zbliżoną podstawę prawną i identyczne podstawy faktyczne. Sprawy te dotyczą wykładni przepisów obowiązującego prawa, dokonywanej przy wykorzystaniu mechanizmu rozproszonej kontroli konstytucyjności norm prawnych. Bez wątpienia mają one charakter precedensowy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że w tego rodzaju przypadkach, zwłaszcza gdy dotyczą zawiłych regulacji płacowych, wymagających dokonywania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych, znajduje uzasadnienie zastosowanie art. 102 k.p.c. (por. rozstrzygnięcie o kosztach w wyroku z dnia 29 sierpnia 1973 r., sygn. I PR 188/73 oraz postanowienie z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. I PZ 5/10). Zarówno bowiem w interesie grupy pracowników, których wspólnie dotyczy określona regulacja prawna, jak i w interesie pracodawcy, który ją na co dzień stosuje, leży definitywne ustalenie jej wykładni wiążącej dla każdej ze stron stosunków pracy.

Po drugie, Sąd I instancji nie stracił z pola widzenia faktu, że aktywność procesowa pełnomocnika strony powodowej ograniczyła się do sporządzenia pozwu oraz cofnięcia powództwa w zakresie przewyższającym wyliczenie strony pozwanej co do wysokości roszczenia. W judykaturze przyjmuje się, że za szczególnie uzasadniony wypadek, w którym strona przegrywająca sprawę w instancji, może być obciążona kosztami tylko częściowo (art. 102 k.p.c.), można uznać sytuację, gdy wysokość wykazanych kosztów zastępstwa procesowego mieści się w granicach wyznaczonych przez przepisy prawa, ale nie odpowiada stopniowi zawiłości sprawy, a zwłaszcza nakładowi pracy pełnomocnika (tak m.in.: wyrok SN z 21.05.1999 r., I PKN 59/99, OSNP 2000, nr 15, poz. 580; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 1.03.2023 r., I ACa 488/22, LEX nr 3560274.). Zdaniem Sądu Rejonowego opisana znikoma aktywność procesowa pełnomocnika powoda nie była koherentna z wysokością stawki wynagrodzenia radcy prawnego (2700 zł) wynikającej z § 2 pkt 5 w zw. z § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Rozpoznawana sprawa nie była typową sprawą z zakresu prawa pracy, dla której prawodawca przewidział taką stawkę wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Owa atypowość przejawiała się zwłaszcza w odmiennym poziomie potrzebnego nakładu pracy radcy prawnego i nie była to różnica pomijalna, ale wyraźna.

Po trzecie, opisany wyżej niewielki nakład pracy pełnomocnika powoda podyktowany był zarówno charakterem sprawy, skupiającej się na zagadnieniach prawnych, a nie faktycznych, ale także postawą strony pozwanej, która nie eskalowała sporu, nie kwestionowała wysokości dochodzonych roszczeń, a ograniczyła się do zajęcia stanowiska merytorycznego.

Postawy strony pozwanej, wnoszącej o oddalenie powództwa, zdaniem Sądu I instancji, nie można oceniać jako nieracjonalnej. Pozwana podlega regułom dyscypliny finansów publicznych i nie może dziwić fakt, że sama nie podjęła autonomicznej decyzji o niestosowaniu określonych – powszechnie obowiązujących w spornym okresie – przepisów prawa.

Reasumując, Sąd Rejonowy ocenił, że w realiach rozpoznawanej sprawy, niesprawiedliwe byłoby obciążenie pozwanego przegrywającego proces kosztami zastępstwa procesowego w kwocie 2700 zł. Zarówno charakter dochodzonych roszczeń, nakład pracy pełnomocnika powoda, jak i okoliczności związane z postawą strony pozwanej w toku procesu, przemawiały za nieobciążaniem jej kosztami procesu w pełnej wysokości. Jednocześnie Sąd czynił starania dla uwzględnienia interesu strony wygrywającej, która zdecydowała się na wsparcie profesjonalnego pełnomocnika dla obrony swych praw i z tego tytułu musiała ponieść określone wydatki. Wobec tego jako zgodne z zasadami słuszności Sąd I instancji ocenił obciążenie strony pozwanej połową kosztów zastępstwa procesowego, tj. kwotą 1 350 zł. Stosownie do dyspozycji art. 98 § 11 k.p.c. od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu zasądzono odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Na podstawie art. 477 ² § 1 k.p.c. Sąd I instancji nadał wyrokowi w punkcie 1 rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 23 119,01 zł, tj. do wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia powoda.

Apelację od powyższego wyroku wniosła pozwana (...)
w (...), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając go w części, tj. w zakresie pkt. I lit. b pkt 3 wyroku.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:



naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść wyroku, tj. art. 233 k.p.c. polegające na błędnej ocenie materiału dowodowego, a w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w przyjęciu istnienia po stronie powoda roszczenia o odsetki ustawowe od kwoty 1.506, 24 zł (błędnie wskazanej jako 1.453,83 zł) za okres od 30 marca 2023 r. do dnia 29 marca 2024 r.;



naruszenie art. 98 k.p.c. poprzez jego zastosowanie w stanie faktycznym sprawy oraz art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie, pomimo istnienia podstaw faktycznych do odstąpienia od zasądzenia kosztów postępowania na rzecz powoda;



naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 482 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 1.506,24 zł od dnia 30 marca 2023 r. do dnia zapłaty, podczas gdy kwota wskazana w pkt. I lit. b pkt. 3 wyroku z dnia 11 grudnia 2024 r. stanowi skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie w wyrównaniu wynagrodzenia za rok 2023, zaś odsetek od zaległych odsetek można żądać dopiero od dnia wytoczenia o nie powództwa w przypadku gdy pozwany nie wyraził zgody na doliczenie zaległych odsetek od sumy dłużnej.

Mając na uwadze powyższe wniesiono o zmianę wyroku w pkt. I lit. b pkt. 3 wyroku i oddalenie powództwa w zakresie roszczenia o odsetki ustawowe od kwoty 1.506,24 zł od dnia 30 marca 2024 r. do dnia 29 marca 2024 r. oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości według norm przepisanych za czas po upływie tygodnia od dnia jego ogłoszenia do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu wskazano m.in., że kwota zasądzona w pkt. I. lit. b pkt. 3 zaskarżonego wyroku stanowi skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie w wyrównaniu wynagrodzenia za pracę za 2023 rok. Pozwana nie wyraziła zgody na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy po powstaniu zaległości. Stąd też powód był uprawniony do żądania odsetek od kwoty skapitalizowanych odsetek dopiero po wytoczeniu powództwa. Pozew w przedmiotowej sprawie został złożony w dniu 29 marca 2024 r., a tym samym powód mógł domagać się odsetek od kwoty 1.506,24 zł dopiero od dnia następnego tj. 30 marca 2024 r. Mając na względzie powyższe okoliczności w ocenie pozwanej w sposób niezamierzony doszło do naruszenia zakazu anatocyzmu, co jednak uzasadnia złożenie apelacji.

W odpowiedzi na apelację powód, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o skorygowanie omyłki pisarskiej w pkt. I. lit. b pkt. 3 w/w wyroku poprzez zastąpienie daty „30 marca 2023 r.” datą „29 marca 2024 r.”, oddalenie apelacji w całości oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych, wnosząc o ich zasądzenie na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., a nie na podstawie art. 102 k.p.c.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja pozwanej doprowadziła do uchylenia zaskarżonego wyroku w zakresie pkt. I. lit. b pkt. 3 i umorzenia postępowania w tej części, natomiast w pozostałym zakresie podlegała oddaleniu.

Na wstępie podnieść należy, że w niniejszym postępowaniu Sąd Okręgowy rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 374 k.p.c., zgodnie z którym Sąd II instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w apelacji lub odpowiedzi na apelację złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że cofnięto pozew lub apelację albo zachodzi nieważność postępowania.

W przedmiotowej sprawie strony nie wnosiły w apelacji ani w odpowiedzi na apelację o rozpoznanie sprawy na rozprawie, a złożone dotychczas pisma procesowe, dawały podstawę do przyjęcia, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne.

Przechodząc do rozważań merytorycznych dla porządku wywodu przypomnienia wymaga, że powód wniósł o zasądzenie kwoty 1.506,24 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie w wyrównaniu wynagrodzenia za 2023 r. Do wniesienia powództwa doszło w dniu 29 marca 2024 r. W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji zasądził od pozwanej na rzecz powoda z w/w tytułu kwotę 1.506,24 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 30 marca 2023 r. do dnia zapłaty.

W apelacji strona pozwana podnosiła, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść wyroku, tj. art. 233 k.p.c. polegającego na błędnej ocenie materiału dowodowego, a w konsekwencji błędu w ustaleniach faktycznych przejawiającego się w przyjęciu istnienia po stronie powoda roszczenia o odsetki ustawowe od kwoty 1.506, 24 zł za okres od 30 marca 2023 r. do dnia 29 marca 2024 r. oraz naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 482 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 1.506, 24 zł od dnia 30 marca 2023 r. do dnia zapłaty, podczas gdy kwota wskazana w pkt I lit. b pkt 3 wyroku stanowi skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie w wyrównaniu wynagrodzenia za rok 2023, zaś odsetek od zaległych odsetek można żądać dopiero od dnia wytoczenia o nie powództwa, w przypadku gdy pozwany nie wyraził zgody na doliczenie zaległych odsetek od sumy dłużnej.

W świetle art. 233 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Oznacza to, że wszystkie ustalone w toku postępowania fakty powinny być brane pod uwagę przy ocenie dowodów, a tok rozumowania sądu powinien znaleźć odzwierciedlenie w pisemnych motywach wyroku. Przepis ten daje wyraz obowiązywaniu zasady swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów odnosi się do wyboru określonych środków dowodowych i do sposobu ich przeprowadzenia. Mają być one ocenione konkretnie i w związku, z całym zebranym, materiałem dowodowym. Ramy swobodnej oceny dowodów, wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (por. wyrok SN z dnia 10 czerwca 1999 roku, sygn. akt: II UKN 685/98, OSNAPUiS 2000 nr 17, poz. 655). Poprawność rozumowania sądu powinna być możliwa do skontrolowania, z czym wiąże się obowiązek prawidłowego uzasadniania orzeczeń.

Skuteczny zarzut przekroczenia granic swobody w ocenie dowodów może mieć miejsce tylko w okolicznościach szczególnych. Dzieje się tak w razie pogwałcenia reguł logicznego rozumowania bądź sprzeniewierzenia się zasadom doświadczenia życiowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 6 listopada 2003 r., II CK 177/02, LEX nr 457755). Dla skuteczności zarzutu naruszenia swobodnej oceny dowodów nie wystarcza zatem twierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest bowiem wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności skarżący powinien wskazać jakie kryteria oceny dowodów naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając. Ponadto jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne
i zgodne z doświadczeniem życiowym, to dokonana ocena nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego można było wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo – skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena tych dowodów może być skutecznie podważona (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27 września 2002 r., II CKN 817/00, LEX nr 56906).

Natomiast naruszenie prawa materialnego może polegać na błędnej jego wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu. Błędna wykładnia prawa polega na błędnym zrozumieniu treści lub znaczenia normy prawnej. Z kolei naruszenie prawa przez niewłaściwe jego zastosowanie, to, jak słusznie wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 25 marca 1999 r., III CKN 206/98 (OSNC 1999, Nr 10, poz. 183), kwestia prawidłowego odniesienia normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego, sprawa właściwego skonfrontowania okoliczności stanu faktycznego z hipotezą odnośnej normy prawnej i poddanie tego stanu ocenie prawnej na podstawie treści tej normy.

Stosownie do treści art. 482 § 1 k.c. od zaległych odsetek za opóźnienie można żądać odsetek dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek od dłużnej sumy.

W rozpoznawanej sprawie powód wnosił o zasądzenie odsetek od wypłaconego z opóźnieniem wyrównania wynagrodzenia za 2023 r. w skapitalizowanej kwocie 1.506, 24 zł. od dnia wytoczenia powództwa. Dodatkowo nie można tracić z pola widzenia, że sama treść przepisu art. 482 § 1 k.c. określa początkowy termin od jakiego można domagać się odsetek od zaległych odsetek i jest to właśnie dzień wytoczenia o nie powództwa. Zaznaczenia przy tym wymaga, że po powstaniu zaległości strony nie zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek od dłużnej sumy.

Tym samym Sąd I instancji nie był uprawniony do orzekania o skapitalizowanych odsetkach ustawowych za opóźnienie w wyrównaniu wynagrodzenia za pracę za 2023 r. naliczonych od kwoty 1 506,24 zł od dnia 30 marca 2023 r. do dnia 28 kwietnia 2024 r., ponieważ w tym czasie powód nie wytoczył jeszcze powództwa.

W ocenie Sądu Okręgowego nie ulega zatem żadnym wątpliwościom, że w toku postępowania doszło do naruszenia art. 321 k.p.c., zgodnie z którym sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Przepis ten wyraża kardynalną zasadę wyrokowania dotyczącą przedmiotu orzekania, według której sąd związany jest żądaniem zgłoszonym przez powoda w powództwie (ne eat iudex ultra petita partium), a więc nie może wbrew żądaniu pozwu zasądzić czegoś jakościowo innego albo w większym rozmiarze lub uwzględnić powództwo na innej podstawie faktycznej niż wskazana przez powoda (por. Andrzej Jakubecki Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego, Edyta Gapska, Joanna Studzińska "Postępowanie nieprocesowe", Monografia Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego pod redakcją Tadeusza Erecińskiego, Tom II, Wydanie 4, Warszawa 2012 str. 38-41 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 15 października 2010 r., III UK 20/10, z dnia 2 grudnia 2011 r., III CSK 136/11, z dnia 25 czerwca 2015 r., V CSK 612/14).

Związanie sądu żądaniem pozwu umożliwia utrzymanie sporu w ramach dochodzonej przez powoda ochrony prawnej oraz pełni istotną funkcję gwarancyjną i zabezpieczającą, zapewniając stronie przeciwnej prawo do wysłuchania i podjęcia adekwatnej obrony. Z tych względów dokładnie określone żądanie oraz przytoczenie uzasadniających je okoliczności faktycznych stanowi obligatoryjną treść pozwu (art. 187 k.p.c.). Granice sporu wyznacza nie tylko treść żądania pozwu (petitum), ale i podstawa faktyczna powództwa (causa petendi), rozumiana jako okoliczności faktyczne powoływane przez powoda dla uzasadnienia wydania wyroku określonej treści. O zakresie rozstrzygnięcia sądu zarówno w sensie pozytywnym, jak i negatywnym decyduje zatem "żądanie" w rozumieniu art. 321 § 1 k.p.c., które należy odnosić zarówno do treści wniosku o zasądzenie jak i do faktów powoływanych na jego uzasadnienie (por. wyrok SA w Szczecinie z 13.10.2022 r., I AGa 107/22, LEX nr 3762815).

Rzeczywiście zatem, zapewne w wyniku pomyłki, doszło do powstania mankamentów w zakresie ustalenia stanu faktycznego i błędnego przyjęcia przez Sąd Rejonowy, że po stronie powoda istniało roszczenie o skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie w wyrównaniu wynagrodzenia za pracę za 2023 r. już od dnia 30 marca 2023 r. Wobec tego rację ma strona pozwana, że Sąd I instancji naruszył przepis postępowania, który miał istotny wpływ na treść wyroku, tj. art. 233 k.p.c. W konsekwencji doszło również do naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 482 § 1 k.c.

Powyższe nie oznacza jednak, że wniosek powoda o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt I lit. b pkt. 3 poprzez oddalenie powództwa w zakresie roszczenia o odsetki ustawowe od kwoty 1.506,24 zł od dnia 30 marca 2024 r. do dnia 29 marca 2024 r. zasługuje na uwzględnienie.

W wypadku, w którym sąd rozstrzygnąłby nie tylko o roszczeniu podniesionym w powództwie, ale także i innym roszczeniu, z którym powód nie wystąpił, albo orzekłby o czymś więcej (plus) względnie o czymś innym (aliud) niż obejmowało żądanie, właściwe jest założenie, że prowadzenie procesu, a w efekcie także wyrokowanie, było niedopuszczalne tylko w pewnym zakresie (art. 355 § 1 k.p.c.). Przyjąć zatem należy, że w tym tylko zakresie istnieje przyczyna umorzenia postępowania. Sąd drugiej instancji powinien zatem uchylić zaskarżony wyrok w części, w której rozstrzyga on - obok roszczenia podniesionego w powództwie - również o innym roszczeniu, albo w części, w której rozstrzyga on o czymś więcej, niż żądanie objęte powództwem (plus) i w tym zakresie umorzyć postępowanie (art. 386 § k.p.c.) (por. K. Weitz, Skutki naruszenia art. 321 par. 1 k.p.c. [w:] Proces Cywilny. Nauka - kodyfikacja - praktyka. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Feliksowi Zedlerowi, red. P. Grzegorczyk, K. Knoppek, M. Walasik, Warszawa 2012, s. 349-376).

Nadmienić w tym miejscu należy, że stosownie do treści art. 350 § 1 k.p.c.
sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. W myśl § 2 w/w przepisu jeżeli sprawa toczy się przed sądem drugiej instancji, sąd ten może z urzędu sprostować wyrok pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 350 § 1 k.p.c. sąd może sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. W postępowaniu apelacyjnym przepis ten jest stosowany na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. Pojęcie oczywistej omyłki w wyroku obejmuje cztery rodzaje omyłek sądu: "oczywiste niedokładności", "oczywiste błędy pisarskie", "oczywiste błędy rachunkowe" oraz "inne oczywiste omyłki". Przepis dotyczy wypadków "obiektywnej" i "subiektywnej" deformacji woli sądu. Oczywistość oznacza, że błędy muszą powstać w wyniku niewłaściwego odzwierciedlenia w orzeczeniu rzeczywistej i niemogącej budzić wątpliwości woli sądu, są obiektywnie i bez wątpliwości dostrzegalne w treści orzeczenia lub wprost wynikają z zestawienia tej treści z zawartością akt, a powstały z powodu technicznej niedoskonałości ujęcia rozstrzygnięcia sądu w słowach, przedstawienia stanowiska sądu w błędnej formie lub w sposób niedokładny, a więc niepełny i nieprecyzyjny (por. wyrok SN z 8.06.2021 r., I NSNc 25/19, LEX nr 3186453).

Instytucja sprostowania wyroku nie może być wykorzystywana do usuwania merytorycznych błędów w rozstrzygnięciu sprawy i nie może prowadzić do zmiany rozstrzygnięcia, tj. dotyczyć treści i rozmiarów świadczenia lub ustalenia prawa, a jeżeli taki błąd został popełniony, podlega on naprawieniu w postępowaniu rozpoznawczym tylko przez wniesienie apelacji lub skargi kasacyjnej (por. wyrok SN z 6.03.2019 r., I CSK 87/18, LEX nr 2630624).

W przedmiotowej sprawie niewątpliwie nie mamy do czynienia z oczywistą omyłką (np. błędem w nazwisku powoda czy pomyłką w sygnaturze sprawy). Wniosek powoda o sprostowanie orzeczenia zmierzał do zmiany zawartego w wyroku rozstrzygnięcia, co jest niedopuszczalne. Dlatego też w przedmiotowej sprawie w/w instytucja prawa procesowego nie mogła mieć zastosowania.

W konsekwencji raz jeszcze podkreślenia wymaga, że Sąd I instancji, nie mógł orzec o odsetkach ustawowych za opóźnienie w wyrównaniu wynagrodzenia za pracę za 2023 r. naliczonych od kwoty 1 506,24 zł od dnia 30 marca 2023 r. do dnia 28 kwietnia 2024 r. Wydanie wyroku w tym zakresie było niedopuszczalne, ponieważ nie było objęte żądaniem pozwu.

Sąd Okręgowy podziela pogląd doktryny, zgodnie z którym w przypadku naruszenia art. 321 § 1 k.p.c., Sąd II instancji ma obowiązek uchylenia orzeczenia wydanego z uchybieniem temu przepisowi w części, w jakiej narusza go orzeczenie zaskarżone apelacją, jak też umorzenia postępowania w tym zakresie.

Zatem zaskarżony wyrok - na podstawie art. 386 § 3 k.p.c. - w zakresie objętym jego pkt. 1 lit. b. pkt. 3 podlegał uchyleniu z uwagi na to, że w tej części wydany został z naruszeniem art. 321 § 1 k.p.c., natomiast postępowanie w tym zakresie ulegało umorzeniu (art. 355 k.p.c.) (punkt pierwszy sentencji wyroku).

W dalszej kolejności zauważenia wymaga, że w ocenie strony pozwanej powód nie mógł domagać się skapitalizowanych odsetek od 29 marca 2024 r., tzn. od dnia wytoczenia powództwa, tylko dopiero od dnia następnego tj. 30 marca 2024 r. Z powyższym twierdzeniem nie sposób się zgodzić.

Raz jeszcze przypomnienia wymaga, iż zgodnie z art. 482 § 1 k.c. od zaległych odsetek za opóźnienie można żądać odsetek od chwili wytoczenia o nie powództwa i z takim żądaniem wystąpił powód. Skoro powództwo zostało wytoczone w dniu 29 marca 2024 r. to dokładnie od tego dnia powód stał się uprawniony do dochodzenia skapitalizowanych odsetek.

Zgodnie zaś z art. 300 k.p. w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy do stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy.

Reasumując brak było podstaw do oddalenia powództwa w zakresie roszczenia o skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie w wyrównaniu wynagrodzenia za pracę za 2023 r. od kwoty 1.506,24 zł, co do dnia 29 kwietnia 2024 r. W konsekwencji, mając na względzie treść art. 482 k.c. w zw. z art. 300 k.p. apelacja podlegała w tym zakresie oddaleniu, jako bezzasadna (art. 385 k.p.c.).

W ocenie Sądu Okręgowego nie sposób zgodzić się również z pozwaną, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 98 k.p.c. poprzez jego zastosowanie w stanie faktycznym sprawy oraz art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie, pomimo istnienia podstaw faktycznych do odstąpienia od zasądzenia kosztów postępowania na rzecz powoda.

Przypomnienia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych Sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej kosztami w ogóle.

Warto podkreślić, że przepis art. 102 k.p.c. daje sądom swobodę przy rozstrzyganiu o zwrocie kosztów procesu w tym kosztach sądowych, gdy stosowania zasady wyrażonej w art. 98 k.p.c. (odpowiedzialności za wynik procesu) nie można by pogodzić z zasadą słuszności. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, iż zastosowanie art. 102 k.p.c. powinno być oceniane w całokształcie okoliczności, które by uzasadniały odstępstwo od podstawowych zasad decydujących o rozstrzygnięciu w przedmiocie kosztów procesu. Do kręgu tych okoliczności należy zaliczyć zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i fakty leżące na zewnątrz procesu, zwłaszcza dotyczące stanu majątkowego (sytuacji życiowej). Okoliczności te powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1974 r., II CZ 223/73, LEX nr 7379).

Wobec tego przy ocenie przesłanek z art. 102 k.p.c. należy przede wszystkim wziąć pod uwagę fakty związane z samym przebiegiem procesu, tj. podstawę oddalenia żądania, zgodność zamiarów stron w sprawach dotyczących stosunku prawnego, który może być ukształtowany tylko wyrokiem, szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy albo subiektywne przekonanie powoda co do zasadności zgłoszonego roszczenia – trudne do zweryfikowania a limine, a ponadto sposób prowadzenia procesu przez stronę przegrywającą albo niesumienne lub oczywiście niewłaściwe postępowanie strony wygrywającej, która w ten sposób wywołała proces i koszty połączone z jego prowadzeniem (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 18 lipca 2013 r., I ACa 447/13, LEX nr 1349918).

Zakwalifikowanie przypadku jako „szczególnie uzasadnionego” (art. 102 k.p.c.) wymaga rozważenia całokształtu okoliczności faktycznych sprawy. Ingerencja w to uprawnienie, w ramach rozpoznawania środka zaskarżenia od rozstrzygnięcia o kosztach procesu, następuje jedynie w sytuacji stwierdzenia, że dokonana ocena jest dowolna, oczywiście pozbawiona uzasadnionych podstaw. Tym samym skuteczne zakwestionowanie oceny sądu w tym zakresie ogranicza się jedynie do przypadków rażąco niesłusznych (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 7 czerwca 2013 r., III AUz 77/13, LEX nr 1356702).

Sąd Okręgowy wychodzi z założenia, iż zastosowanie art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego i od oceny tego sądu zależy rozstrzygniecie, czy w rozpoznawanej sprawie występuje szczególnie uzasadniony wypadek, w rozumieniu tego przepisu, uzasadniający odstąpienie w całości lub w części od zasady obciążenia strony przegrywającej kosztami procesu. Ingerencja w to uprawnienie, w ramach rozpoznawania środka zaskarżenia na rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa procesowego, nie jest wprawdzie wyłączona, jednakże następuje jedynie w sytuacji stwierdzenia, że zastosowanie przez Sąd art. 102 k.p.c. nastąpiło z rażącym naruszeniem reguł przewidzianych w tym przepisie, a w szczególności, gdy dokonana przez Sąd ocena jest dowolna i oczywiście pozbawiona uzasadnionych podstaw (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 października 2022 r., I CSK 2205/22, LEX nr 3508476, wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 12 lutego 2021 r., I ACa 1394/20, LEX nr 3314852, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 5 listopada 2021 r., V ACa 277/21, LEX nr 3334519)

W ocenie Sądu Okręgowego powyższe oznacza, iż sądy mają swobodę przy rozstrzyganiu o zwrocie kosztów procesu, gdy stosowania zasady wyrażonej w art. 98 k.p.c. nie można pogodzić z zasadą słuszności.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy, uwzględniając charakter sprawy, skorzystał z tego uprawnienia i szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko w pisemnych motywach rozstrzygnięcia.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że Sąd Okręgowy w całości podziela motywy rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Obciążenie pozwanej połową kosztów procesu za I instancję należy uznać za zasadne przede wszystkim z uwagi na fakt, że materia przedmiotowej sprawy należy niewątpliwie do wyjątkowo nietypowych. Trzeba mieć na uwadze, że niniejsza sprawa nie jest sprawą jednostkową, a obecnie w całej Polsce toczą się tysiące analogicznych spraw sędziów i prokuratorów, które są oparte o zbliżoną podstawę prawną i identyczne podstawy faktyczne (na co wskazywał również pełnomocnik powoda w złożonym zażaleniu). Warto też zauważyć, iż obecnie w bazach orzecznictwa bez trudu dostępne są liczne uzasadnienia wyroków wydawanych przez różne sądy w powyższych sprawach. Sprawy te dotyczą wykładni przepisów obowiązującego prawa, dokonywanej przy wykorzystaniu mechanizmu rozproszonej kontroli konstytucyjności norm prawnych. Ponadto należy wziąć pod uwagę sposób zachowania pozwanej, a także okoliczność związania pozwanej regulacją budżetową i brak możliwości dokonywania wypłat wynagrodzeń poza przewidziany budżet. Zauważenia również wymaga, że w rozpoznawanej sprawie nakład pracy pełnomocnika powoda nie był szczególny. Nie można bowiem tracić z pola widzenia powtarzalności argumentacji prezentowanych we wszystkich analogicznych sprawach.

Mając na względzie wszystkie w/w okoliczności Sąd Rejonowy prawidłowo uznał, iż w przedmiotowej sprawie zachodziła sytuacja szczególna, uzasadniająca odstąpienie od obciążania strony pozwanej połową kosztów postępowania.

W konsekwencji również w tym zakresie apelacja podlegała oddaleniu, jako bezzasadna na podstawie art. 385 k.p.c. (punkt drugi sentencji wyroku).

Jednocześnie Sąd Okręgowy zniósł wzajemnie koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym – mając na uwadze, że strony w takim samym stopniu wygrały i przegrały sprawę. Zgodnie z treścią art. 20 k.p.c. do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się bowiem kosztów żądanych obok roszczenia głównego.

Jak natomiast stanowi art. 100 zdanie 1 k.p.c., w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone.

Właściwe stosowanie art. 100 k.p.c. wymaga całościowego, jednego orzeczenia
o kosztach, gdyż dopiero znając rozstrzygnięcie o wszystkich żądaniach można prawidłowo, stosunkowo rozdzielić koszty, z uwzględnieniem wyniku i celowości poszczególnych środków procesowych podjętych przez strony (art. 98 § 1 k.p.c.), słuszności (art. 102 k.p.c.) oraz właściwego wykonywania obowiązków procesowych i korzystania z uprawnień (art. 4 ¹ i 103 k.p.c.) (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z 14 lutego 2024 r., I CSK 3041/23, LEX nr 3670496)

Mając na uwadze powyższe rozważenia, Sąd Okręgowy uznał, że decyzja o wzajemnym zniesieniu kosztów zastępstwa procesowego będzie decyzją właściwą w przedmiotowej sprawie (punkt trzeci sentencji wyroku).