Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie IV P 27/18 Sąd Rejonowy w Kutnie zasądził od pozwanego Skarbu Państwa Zakładu Karnego w G. na rzecz powoda R. P. kwoty 143,94 zł tytułem wyrównania ryczałtu z tytułu zwrotu kosztów dojazdu za styczeń 2018 roku i 121,40 zł tytułem wyrównania ryczałtu z tytułu zwrotu kosztów dojazdu za luty 2018 roku oraz nadał wyrokowi rygor natychmiastowej wymagalności.

Powyższy wyrok został wydany w następstwie wniesienia przez R. P. pozwu przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w G. o zasądzenie od Zakładu Karnego w G. kwoty 265,34zł tytułem wyrównania ryczałtu za dojazdy w związku z przeniesieniem do innego miejsca pełnienia służby.

Sąd Rejonowy oparł rozstrzygnięcie o następujący stan faktyczny i rozważania prawne:

Decyzją z dnia 02 października 2006 roku powód został przeniesiony z dniem 15 października 2006 roku do pełnienia służby w Zakładzie Karnym w G. w związku ze zniesieniem Zakładu Karnego w Ł.. Po przeniesieniu powód nie otrzymał miejsce zakwaterowania w nowym miejscu pełnienia służby, zaś jego miejsce zamieszkania nie zmieniło się i znajduje się w Ł., gdzie zamieszkuje razem z rodziną.

Pismem z dnia 01 lutego 2018 roku powód zwrócił się o zwrot kosztów dojazdu za styczeń 2018 roku w kwocie 247,94zł otrzymując z tego tytułu kwotę 104zł. Następnie zwrócił się o rozliczenie kosztów podróży za luty 2018 roku w kwocie 225,40zł uzyskując kwotę 104zł.

Pozwany naliczał powodowi ryczałt za dojazdy w wysokości ośmiokrotności przejazdów uwzględniając cenę bilety pospiesznego na linii do 40 kilometrów przyjmując, iż powód jest zakwaterowany w miejscowości pobliskiej. Jednostka nadrzędna pozwanego wypłaca należności na takich samych zasadach. W styczniu 2018 roku powód wykonywał czynności służbowe przez 22 dni zaś w lutym przez 20 dni. Ryczałtowy zwrot kosztów dojazdu dla powoda wynosi 11,27zł za każdy dzień.

Średnie miesięczne wynagrodzenie powoda wynosi kwotę 5.179zł.

Sąd I instancji uznał iż roszczenie powoda zasługuje na uwzględnienie w całości, w oparciu o analizę przepisów dotyczących świadczeń należnych funkcjonariuszowi Służby Więziennej w związku z przeniesieniem do wykonywania obowiązków służbowych w innej miejscowości.

Za podstawę materialnoprawną powództwa Sąd Rejonowy poczytał przepis art. 73 ustawy z dnia 09 kwietnia 2010 roku o Służbie Więziennej (tekst jednolity Dz. U. poz. 631 z 2017 z późn. zm.). Przepis ten wskazuje na uprawnienia funkcjonariusza przeniesionego z urzędu do pełnienia służby w innej miejscowości. Sąd meriti podkreślił iż poza sporem jest fakt, iż R. P. został przeniesiony z Zakładu Karnego w Ł. do Zakładu Karnego w G. w roku 2006. W ocenie Sądu Rejonowego wskazany przepis normuje dwa rodzaje uprawnień przeniesionego funkcjonariusza a więc prawo do lokalu mieszkalnego lub kwatery tymczasowej (art. 73 ust. 1) oraz należności z tytułu przeniesień (art. 73 ust. 3). uprawnienia te Sąd uznał za niezależne od siebie w tym znaczeniu, iż należności określone w ust. 3 nie są uzależnione od otrzymania lokalu mieszkalnego lub kwatery tymczasowej określonych w rozdziale 18 ustawy.

Sąd I instancji zaznaczył iż w oparciu o przepisy dotyczące mieszkań funkcjonariuszy są określone w art. 170 i następnych przywoływanej ustawy powodowi nie przysługiwało prawo do uzyskania lokalu mieszkalnego na podstawie wskazanych przepisów, wobec tego iż G. jest w rozumieniu ustawy miejscowością pobliską do obecnego miejsca zamieszkania powoda, tj. Ł.. Zdaniem Sądu nie oznacza to jednak utraty uprawnień do świadczeń określonych w art. 73 ust. 3 p. 1-6 w szczególności określonego w p. 6 zwrotu kosztów przejazdu do miejsca pełnienia służby i z powrotem w przypadku gdy członkowie rodziny wymienieni w art. 176 (a wiec małżonek i dzieci) pozostają w dotychczasowym miejscu zamieszkania, co w ustalonym stanie faktycznym pozostaje bezsporne.

Szczegółowe unormowania w powyższym zakresie reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 04 lutego 2011 roku w sprawie należności przysługujących funkcjonariuszowi Służby Więziennej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju i przeniesień (tekst jednolity Dz. U. poz. 376 z 2016), który jednoznacznie odwołuje się do uprawnień określonych art. 73 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej. Szczegółowe zasady rozliczania zwrotów kosztów dojazdu reguluje §15 wskazanego rozporządzenia, zgodnie z którym funkcjonariuszowi przeniesionemu, jeżeli jego członkowie rodziny pozostają w dotychczasowym miejscu zakwaterowania, który:

1.  nie korzysta z zakwaterowania w nowym miejscu pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej przysługuje zwrot kosztów przejazdu do nowego miejsca pełnienia służby i z powrotem między innymi zgodnie z lit. „c” w formie płatnego ryczałtu należnego za każdy dzień wykonywania czynności służbowych w nowym miejscu pełnienia służby w wysokości 1/22 ceny biletu na przejazd pociągiem pospiesznym przewidzianej dla najkrótszej odległości drogowej między dotychczasowym miejscem zamieszkania w nowym miejscem pełnienia służby,

2.  korzysta z zakwaterowania w nowym miejscu pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej przysługuje zwrot kosztów dojazdu w formie ryczałtu uwzględniającego liczbę przejazdów w danym miesiącu ale w wysokości nieprzekraczającej 8 - krotności ceny biletu pociągiem pospiesznym przewidzianej dla najkrótszej odległości drogowej między dotychczasowym miejscem zamieszkania w nowym miejscem pełnienia służby.

Zdaniem Sądu Rejonowego w celu ustalenia zakresu przysługującego powodowi zwrotu kosztów dojazdu należy w pierwszej kolejności odpowiedzieć na pytanie o pojęcie „korzysta z zakwaterowania”. Pojęcie to należy interpretować ściśle a nie na zasadzie wykładni rozszerzającej z uwzględnieniem przepisu art. 73 ustawy o Służbie Więziennej. Ustawodawca zastrzegł równocześnie, iż w przypadku zamieszkiwania w nowym miejscu pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej funkcjonariusz nie będzie miał prawa do zakwaterowania ale przysługują mu inne należności z tytułu przeniesienia w tym zwrot kosztów dojazdu (art. 73 ust. 3 ustawy). Jednocześnie §15 rozporządzenia z dnia 04 lutego 2011 roku wyraźnie rozróżnia sytuację prawną funkcjonariuszy posiadających prawo do zakwaterowania (p. 2) od tych, którzy prawa takiego nie posiadają (p. 1). W przypadku funkcjonariuszy, którzy uzyskali prawo do lokalu mieszkalnego lub kwatery tymczasowej, a więc znacznie większej pomocy w związku z przeniesieniem z urzędu do innego miejsca pełnienia służby zwrot kosztów dojazdu został ograniczony do ośmiokrotności ceny biletu, co można logicznie wiązać z zamieszkiwaniem w przyznanym lokalu w trakcie tygodnia służby i dojazdem do miejsca stałego zamieszkania 4 razy w obie strony (łącznie 8 razy) w skali danego miesiąca. Odmiennie zostali natomiast potraktowani funkcjonariusze, którym prawo takie nie przysługuje a więc takim, którzy zostali przeniesieni do miejscowości pobliskiej (zwrot kosztów nie przysługuje w ramach tej samej miejscowości) a więc nie mają prawa do zakwaterowania i są zobowiązani do codziennych dojazdów do miejsca pełnienia służby. W takiej sytuacji ustawodawca przyznał im zwrot kosztów dojazdu za każdy dzień pełnienia służby, co ma rekompensować skutki przeniesienia z urzędu i braku postaw do przyznania lokalu mieszkalnego. Wskazać należy, iż w żadnym miejscu ustawodawca nie ograniczył prawa do zwrotu kosztów dojazdu dla funkcjonariuszy przeniesionych do miejscowości pobliskiej uzależniając go jedynie od posiadania lub nie posiadania „zakwaterowania” a limitując ten zwrot w przypadku zamieszkiwania w pobliskiej miejscowości kwotowo (§15 p. 1 lit. „c” i p. 2). Skoro powód w ramach przeniesienia nie uzyskał prawa do zakwaterowania, to zdaniem Sądu jest uprawniony do zwrotu kosztów dojazdu na zasadach określonych w p. 1, co wynika literalnie z treści wskazanego przepisu. Przyznanie mu zwrotu kosztów dojazdu jak dla funkcjonariusza, który korzysta z zakwaterowania nakazywałoby przyjąć, iż uzyskał on pomoc związaną z przeniesieniem na podstawie przepisów art. 73 ust. 1 i art. 170 ustawy o Służbie Więziennej, co w niniejszym stanie faktycznym nie miało miejsca. Sąd z urzędu nadał wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 477 ²§1 kpc albowiem przyznane kwoty nie przekraczały jednomiesięcznego wynagrodzenia powoda.

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany zaskarżając wyrok w całości i domagając się jego zmiany poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych oraz kosztów postępowania apelacyjnego. Pozwany zarzucił ww. orzeczeniu naruszenie przepisów prawa materialnego - § 15 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 lutego 2011 roku w sprawie należności przysługujących funkcjonariuszowi Służby Więziennej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju i przeniesień (Dz. U. 2016, poz. 376 t.j. ze zm.) - poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy sąd prawidłowo ustalił, że powód (wraz z rodziną) zamieszkuje w miejscowości pobliskiej w stosunku do nowego miejsca pełnienia służby i błędnie zastosował przepis § 15 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia dotyczący funkcjonariuszy, którzy nie korzystają z zakwaterowania w nowym miejscu pełnienia służby oraz przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten w zakresie oceny pojęcia „korzysta z zakwaterowania” należy interpretować ściśle jako korzystanie z lokalu przyznanego przez Służbę Więzienną, a nie jako korzystanie z każdej formy zamieszkania, co w konsekwencji doprowadziło do zastosowania niewłaściwego przepisu § 15 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia, zamiast przepisu § 15 pkt 2 ww. rozporządzenia i do uznania, że powód nie korzysta z zakwaterowania, wobec czego przysługuje mu wyrównanie z tytułu zwrotu kosztów przejazdu do nowego miejsca pełnienia służby i z powrotem za każdy dzień pełnienia służby.

W ocenie pozwanego Sąd I Instancji niedostatecznie rozważył jakie znaczenie posiada pojęcie „zakwaterowanie” na gruncie uregulowania przepisu § 15 ww. rozporządzenia z uwzględnieniem przepisu art. 73 ustawy o Służbie Więziennej. Niewątpliwie, celem nadrzędnym instytucji uregulowanej w art. 73 ustawy o SW, jest uprzywilejowanie funkcjonariuszy, którzy zostali służbowo przeniesieni do nowego miejsca pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej, w którym nie mają zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych. Stąd funkcjonariuszowi przeniesionemu do służby w innej miejscowości, przysługuje także prawo do lokalu mieszkalnego albo kwatery tymczasowej, o których mowa w rozdziale 18 ww. ustawy (art. 73 ust. 1). Jednak w sytuacji gdy funkcjonariusz posiada zaspokojone potrzeby mieszkaniowe w nowym miejscu (lub miejscowości pobliskiej) należności te nie będą mu przysługiwały w takim samym stopniu, jak funkcjonariuszowi, który tych potrzeb nie ma zaspokojonych. należy uznać, że zamieszkiwanie przez funkcjonariusza (wraz z rodziną) w nowej miejscowości pełnienia służby lub pobliskiej, stanowi formę korzystania z zakwaterowania w nowym miejscu pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. Tym samym omawiane uprawnienie winno być rozważone z uwzględnieniem faktu zamieszkiwania przez powoda w miejscowości pobliskiej dla nowego miejsca pełnienia służby, tj. Zakładu Karnego w G.. Za rozumieniem pojęcia zakwaterowanie, jako każdej formy zamieszkania w nowym miejscu pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej, (nie związanej wyłącznie z lokalami udostępnionymi przez Służbę Więzienną), przemawia cel instytucji uregulowanej w art. 73 ustawy o SW, jakim jest uprzywilejowanie funkcjonariuszy, służbowo przeniesionych do nowego miejsca pełnienia służby, w którzy nie mają zamieszkania w nowym miejscu lub miejscowości pobliskiej.

Na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik pozwanego podtrzymał swoje stanowisko.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja pozwanego jest bezzasadna i jako taka podlega oddaleniu.

W ocenie Sądu II instancji, Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił stan faktyczny, a swe ustalenia oparł na należycie zgromadzonym materiale dowodowym, którego ocena nie wykraczała poza granice wskazane w art. 233 § 1 k.p.c. Sąd pierwszej instancji wywiódł prawidłowe wnioski z poprawnie dokonanej analizy dowodów, stąd też Sąd Okręgowy ustalenia Sądu pierwszej instancji uznał i przyjął jako własne. Podzielił również wywody Sądu Rejonowego w zakresie odnoszącym się do warunków zastosowania przepisu art. 73 ustawy o Służbie Więziennej oraz problematyki wysokości należnego zwrotu kosztów dojazdu do miejsca wykonywania służby za uzasadnione.

Sąd Odwoławczy nie podzielił zarzutów apelacji.

Pozwany zarzucił naruszenie prawa materialnego, poprzez błędne rozumienie pojęcia „zakwaterowania”, którego analizy dokonał Sąd I instancji. Zdaniem apelującego pojęcie to należy rozumieć szeroko i w konsekwencji niższej wysokości ryczałt za dojazdy przyznawać także tym funkcjonariuszom, którzy nie korzystają z zakwaterowania w ramach możliwości przyznanych ustawą o Służbie Więziennej dla funkcjonariuszy przeniesionych z urzędu do wykonywania służby w innej miejscowości w związku z tym iż zamieszkują na stałe w miejscowości pobliskiej.

Z taką interpretacją przepisów ustawy w ocenie Sądu Okręgowego nie sposób się zgodzić. Słusznie zauważył Sąd Rejonowy iż przepis art. 73 ustawy o Służbie Więziennej zawiera odrębne i niezależne od siebie instytucje, mające stanowić doraźną pomoc i rekompensatę dla funkcjonariuszy, którzy ze względów od nich niezależnych zostali skierowani do pełnienia służby w miejscowości innej niż dotychczas. Już sam sposób sformułowania przepisu, jak również to jakie środki zostały nim przewidziane wskazuje na to iż intencją ustawodawcy było odniesienie ich do osób, które posiadają już miejsce zamieszkania tożsame z dotychczasowym miejscem wykonywania pracy, które to z przyczyn zewnętrznych musi ulec zmianie. W tej sytuacji ustawodawca przewidział iż osobom mieszkającym w znacznej odległości od nowego miejsca pracy (tj. miejscowości innej niż ta, w której znajduje się odpowiednia jednostka lub miejscowości pobliskiej) w pierwszej kolejności należy zapewnić możliwość zakwaterowania w pobliżu nowego miejsca pełnienia służby. Taka forma pomocy powiązana została również z limitowanym zakresem drugiej formy wsparcia, tj. zwrotu ryczałtu za dojazdy do miejsca pracy, mając na uwadze iż niedogodności związane zmianą w zakresie miejsca wykonywania pracy zostały częściowo zrekompensowane przez przyznanie zakwaterowania. Dopiero, gdy funkcjonariusz nie korzysta z pierwszej, podstawowej możliwości wsparcia, należy mu się ryczałt w wysokości znacznie wyższej, określonej przez § 15 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 lutego 2011 roku w sprawie należności przysługujących funkcjonariuszowi Służby Więziennej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju i przeniesień (Dz. U. 2016, poz. 376 t.j. ze zm.).

Rozporządzenie, na które słusznie powołał się zarówno Sąd I instancji jak i apelujący mówi o „korzystaniu z zakwaterowania”. Korzystanie jako takie (czy to w potocznym, czy też oficjalnym języku) jednoznacznie utożsamiane jest ze stadium czasowym, przejściowym, z sytuacją w której to dzięki danej nam sposobności używamy rzeczy, która co do zasady do nas nie należy, ale mamy okazję jej używać, w tym – z uwagi na zaistniałe okoliczności. Ustawa o Służbie Więziennej w sposób wyraźny rozróżnia pojęcie zakwaterowania (tj. przyznania lokalu mieszkalnego z zasobów, którymi dysponuje resort czy to w związku z objęciem służby czy w związku z przeniesieniem) od zamieszkania (tj. posiadania stałego miejsca, w którym skoncentrowany jest ośrodek życiowy funkcjonariusza i jego rodziny, a które to miejsce funkcjonariusz posiada niezależnie od przysługujących mu uprawnień do zakwaterowania). Posiadanie bowiem miejsca zamieszkania w miejscowości pobliskiej od nowego miejsca pełnienia służby ustawodawca wiąże z niemożnością ubiegania się o przyznanie miejsca zakwaterowania (vide: art. 187 ustawy o Służbie Więziennej). W tym kontekście nie sposób podzielić argumentację apelującego o szerokim rozumieniu pojęcia zakwaterowania, utożsamianym przez pozwanego w istocie z faktem posiadania lokalu, w którym funkcjonariusz może mieszkać, niezależnie od tego z jakich zasobów lokal ten pochodzi (zasoby resortowe, czy też prywatne funkcjonariusza). Kolokwialnie rzecz ujmując, apelujący wydaje się sugerować iż w sytuacji, gdy funkcjonariusz ma gdzie mieszkać i tym samym nie korzysta z zakwaterowania zawsze będzie mu przysługiwać dodatek ryczałtowy związany ze zwrotem kosztów w niższej wysokości. Rozumowanie takie nie znajduje jednak podstaw w przepisach prawa, regulujących zasady zwrotu kosztów dojazdu.

Jak już wspomniano ustawodawca wyraźnie odróżnia pojęcie zakwaterowania od miejsca zamieszkania. Z kolei wspomniane Rozporządzenie jako przesłankę przyznania ryczałtu za dojazdy w określonej wysokości wskazuje wyłącznie „korzystanie z zakwaterowania” nie odwołując się w tym zakresie do faktu zamieszkiwania funkcjonariusza w określonej miejscowości. Gdyby tak było przepis winien wskazywać iż dodatek w obniżonej wysokości przysługuje osobie, która korzysta z zakwaterowania w nowej miejscowości pełnienia służby lub mieszka w miejscowości pobliskiej. Skoro takiego uregulowania ustawodawca nie zawarł, trudno domniemywać tak szeroką interpretację pojęcia zakwaterowania jak ta zaproponowana przez apelującego, która o ile przy odpowiedniej interpretacji może znajdować swoje uzasadnienie w treści samego art. 73 ustawy o Służbie Więziennej, o tyle pozostaje w zupełnym oderwaniu od całości ww. aktu prawnego, a tym samym nie zasługuje na akceptację.

Mając na uwadze w pełni uzasadnione i poprawne rozważania prawne Sądu Rejonowego oraz ich uzupełnienie zaprezentowane powyżej, Sąd II instancji uznał apelację pozwanego za bezzasadną i na podstawie przepisu art. 385 kpc orzekł jak w sentencji wyroku.

Przewodniczący: Sędziowie: