Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

całości wyroku z dnia 28 lutego 2025 roku

Decyzją z dnia 8 listopada 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - (...) Oddział w Ł. stwierdził, że dla E. H. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej roczna podstawa wymiaru składki zdrowotnej za 2022 rok wynosi 36.120,00 zł, a także, że kwota należnej rocznej składki na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 3.250,80 zł.

W uzasadnieniu tej decyzji ZUS wskazał, że na koncie ubezpieczonej nie ma nadpłaty składki zdrowotnej za 2022 rok. Zakład wyjaśnił, że zgodnie z art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących działalność pozarolniczą, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, 3, 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, opłacających podatek dochodowy na zasadach określonych w art. 27, art. 30c lub art. 30ca ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, stanowi dochód z działalności gospodarczej ustalony za rok kalendarzowy jako różnica między osiągniętymi przychodami w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych a poniesionymi kosztami uzyskania tych przychodów w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, z uwzględnieniem art. 14c, art. 22 ust. 4a i 4b oraz art. 24 ust. 1 i ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszony o kwotę opłaconych w tym roku składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Podstawa wymiaru składki w nowej wysokości obowiązuje od 1 lutego danego roku do 31 stycznia roku następnego, zwanego dalej "rokiem składkowym". Zakład wyjaśnił także, że rozliczenie roczne obejmuje okres roku składkowego, który trwa od lutego danego roku do stycznia roku następnego. W ramach rozliczenia rocznego porównywana jest suma należnych składek wykazanych w dokumentach rozliczeniowych złożonych za okres roku składkowego ze składką roczną ustaloną od rocznej podstawy jej wymiaru. Składka za styczeń 2022 r. nie jest uwzględniana w rozliczeniu rocznym, ponieważ została rozliczona na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2021 r. (art. 79 ustawy z 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw – Dz.U. z 2021 r., poz. 1205), a miesiąc ten nie należy do roku składkowego rozpoczynającego się 1 lutego 2022 r. Wobec powyższego organ rentowy uznał, że skoro roczny dochód powódki w 2022 roku wyniósł 8 947,90 zł co oznacza, że był on niższy od 12-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę (wynoszącego 3010,00 zł), no to roczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za 2022 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przez ubezpieczoną wynosi 36 120,00 zł (12 x 3010,00 zł), a roczna składka na ubezpieczenie zdrowotne należna jest w kwocie 3 250,80 zł.

(decyzja k. 31-32 akt ZUS)

E. H. złożyła odwołanie od tej decyzji, wnosząc o jej zmianę poprzez właściwe ustalenie rocznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za 2022 rok w wysokości 33.100,00 zł i należnej składki rocznej na ubezpieczenie zdrowotne w wysokość 2.979,90 zł, a nadto wniosła o zwrot nadpłaconej składki zdrowotnej za 2022 rok w wysokości 270,90 zł, którą błędnie wpłaciła w rozliczeniu (...) o identyfikatorze 1/04/2023 na skutek wpisania błędnej podstawy wymiaru składki rocznej w deklaracji (...) o identyfikatorze 2/04/2023 w wysokości 36.120,00 zł.

Uzasadniając swoje odwołanie wnioskodawczyni podniosła, że ZUS - poprzez błędne oprogramowanie, które jest niedostosowane dla płatników, których obowiązuje okres opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne wyłącznie w miesiącach roku składkowego – naruszył art.32 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżąca argumentowała, że zastosowane przez ZUS oprogramowanie rozliczenia rocznego nie zapewnia równości, powodując dla płatników, których obowiązuje rok składkowy naliczenie podstawy rocznej składki i pobranie daniny w postaci dodatkowej składki miesięcznej za styczeń – tj. pierwszy miesiąc danego roku kalendarzowego, mimo, że rok składkowy liczy się od 1 lutego 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. czyli bez miesiąca stycznia 2022 r. Wnioskodawczyni podniosła, że składka ta nie jest ujęta w żadnym rozliczeniu rocznym wynikającym z dochodu i jest daniną dla ZUS. Odwołująca podała, że w 2022 roku uzyskała z tytułu działalności gospodarczej roczny dochód 8.947,86 zł, a zatem niższy niż od 12-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, które wynosiło 3.010,00 zł, wobec czego, jej zdaniem, do wyliczenia rocznej składki na ubezpieczenie społeczne ZUS winien był przyjąć podstawę wymiaru składki zdrowotnej z 11 miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w roku składkowym 2022, tj. 11 miesięcy x minimalne wynagrodzenie w wysokości 3010,00 zł, co daje roczną podstawę wymiaru składki zdrowotnej w roku składkowym 2022 w wysokości 33.100,00 zł a w związku z tym roczna składka na ubezpieczenie zdrowotne w roku składkowym 2022 (trwającym od 1 lutego 2022 roku do 31 grudnia 2022 roku) wynosiła 2.979,00 zł. Odwołująca argumentowała, że pierwszy miesiąc składkowy jest pierwszym miesiącem podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w danym roku kalendarzowym i jest to miesiąc luty, za który składka jest opłacana w marcu. Natomiast zdaniem skarżącej miesiąca stycznia 2022 roku nie można było, tak jak to błędnie zrobił ZUS, zaliczyć jako miesiąca podlegania w wyliczeniu rocznej podstawy wymiaru składki za rok 2022, gdyż jest to miesiąc, który został już uwzględniony jako ostatni miesiąc podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w poprzednim roku składkowym 2021 i w związku z tym za miesiąc styczeń 2022 r. została już opłacona składka w lutym 2022 r. W konkluzji skarżąca stwierdziła, że za rok składkowy 2022 wpłacając składkę zdrowotną w kwocie 3.250,00 zł nadpłaciła tę składkę o 270,90 zł, którą ZUS winien jej zwrócić.

(odwołanie k. 3-10, uzupełnienie braków formalnych odwołania k. 19-21)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych podkreślając, że właściwie stwierdził wysokość podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w roku 2022 i wysokość składki rocznej na ubezpieczenie zdrowotne w 2022 roku, negując twierdzeniom odwołującej, że nadpłaciła tę składkę o kwotę 270,90 zł. (odpowiedź na odwołanie k. 13-14)

W piśmie procesowym z dnia 21 lutego 2024 roku wnioskodawczyni poparła swoje odwołanie, podkreślając, że z dniem 31 grudnia 2022 roku jej ubezpieczenie wygasło oraz, że podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu w 2022 roku przez 11 miesięcy, gdyż za miesiąc styczeń 2022 roku składka na ubezpieczenie zdrowotne została już pobrana przez ZUS w lutym 2022 roku, natomiast ZUS obliczył podstawę wymiaru składek ubezpieczenia zdrowotnego w 2022 roku z dwunastu miesięcy. (pismo procesowe wnioskodawczyni k. 27-28)

W piśmie procesowym z dnia 17 kwietnia 2024 roku pełnomocnik ZUS podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko, podkreślając, że roczna podstawa wymiaru składki nie może być niższa od iloczynu liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w roku kalendarzowym, za który ustalony jest dochód i kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w pierwszym dniu roku składkowego. Pozwany wyjaśnił, że ubezpieczona w piśmie z dnia 22 lutego 2024 roku powołuje się na art. 81 ust. 2 b ustawy o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w brzmieniu nadanym mu ustawą o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw z dnia 29 października 2021 roku (Dz.U. z 2021 r., poz. 2105). ZUS wskazał, że faktycznie w treści przepisu, w ówczesnym jego brzmieniu, było odniesienie do roku składkowego podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, przy czym jednocześnie zaakcentował, że brzmienie tego przepisu zostało jednak zmienione i na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2022 roku o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1265) wprowadzono zmianę w art. 82 ust. 2 b ustawy o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w ten sposób, że zmieniono rok składkowy na rok kalendarzowy. Pozwany podkreślił, że bez wątpienia wnioskodawczyni w roku kalendarzowym 2022 podlegała ubezpieczeniu społecznemu przez pełne dwanaście miesięcy tego roku. Zakład wyjaśnił, że minimalne wynagrodzenie za pracę w 2022 roku wynosiło w pierwszym dniu tego roku składkowego 3010,00 zł brutto, a zatem zgodnie z art. 82 ust. 2b ww. ustawy, minimalna wysokość rocznej podstawy wymiaru składki dla ubezpieczonego, który podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzonej działalności we wszystkich miesiącach 2022 roku i nie korzystał ze zwolnienia z obowiązku opłacania składki wynosi 36.120,00 zł (12 x 3.010,00 zł). Pozwany zaznaczył, że z całą pewnością dochód wnioskodawczyni z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej nie przekraczał progu 36.120,00 zł, konkludując, że tym samym roczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne odwołującej oraz kwota należnej rocznej składki na ubezpieczenie zdrowotne została prawidłowo ustalona w zaskarżonej decyzji. (pismo procesowe pozwanego k. 35)

W piśmie procesowym z dnia 7 maja 2024 roku wnioskodawczyni poparła odwołanie, podkreślając, że ZUS bezprawnie zalicza miesiąc styczeń 2022 roku w deklaracji rocznej jako miesiąc podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w roku kalendarzowym, gdyż za styczeń 2022 roku Zakład pobrał składkę zdrowotną na mocy innego przepisu. Skarżąca argumentowała, że pełnomocnik pozwanego powołał się na ustawę z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 1285 ze zm.), podając, że ustawa została wydana dniu 25 czerwca 2021 r. i uległa wygaśnięciu w dniu 9 grudnia 2022 roku. Podniosła, że powołany przez pełnomocnika ZUS art. 82 ust. 2 b w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 czerwca 2022 roku o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1265 ze zm.) jest niedoprecyzowany odnośnie do miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, dodając, że w art. 81 pkt a ust. 2 jest przedmiotowe doprecyzowane, że pierwszym miesiącem podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu jest luty liczony jako pierwszy miesiąc roku składkowego. Argumentowała, że na podstawie art. 81 ust. 2 w roku kalendarzowym wyłącznie można podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez 11 miesięcy od 1 lutego do 31 grudnia, wywodząc, że zaliczenie przez ZUS podlegania przez powódkę przez 12 miesięcy w roku kalendarzowym 2022 i pobranie składki w nowej wysokości w rozliczeniu rocznym za 12 miesięcy kalendarzowych jest tym samym sprzeczne z ustawą. W związku z tym stwierdziła, że na podstawie art. 79 za miesiąc styczeń 2022 roku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu składkę w wysokości 419,92 zł zapłaciła w lutym 2022 roku, zaznaczając, że składka ta nie była przez ZUS wliczona do wpłaconej sumy składek w rozliczeniu rocznym i akcentując, że miesiąc styczeń nie był objęty nowymi przepisami opłacania składek zdrowotnych. Skarżąca argumentowała, że od 1 lutego 2022 roku jako osoba prowadząca działalność gospodarczą miała obowiązek opłacać składki miesięczne na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie po 270,90 zł wynikającej z rocznej podstawy wymiaru składek, podkreślając, że składka miesięczna powinna zostać przez nią zapłacona za podleganie obowiązkowi ubezpieczenia za miesiące od 1 lutego 2022 roku do 31 grudnia 2022 roku oraz, że w dniu 31 grudnia 2022 roku jej obowiązek podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu wygasł. Konkludowała, że tym samym na podstawie art. 82 pkt a ust. 2 podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu i obowiązkowi opłacania składek zdrowotnych za 11 miesięcy w roku kalendarzowym 2022 (11 miesięcy roku składkowego), za który był ustalany dochód. Powódka zaznaczyła, że od 1 lutego 2022 roku podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego według nowych przepisów i dokonała w związku z tym korekty rozliczenia rocznego 11 miesięcy x 270,90 zł = 2979,90 zł. W efekcie powódka zarzuciła, że pozwany błędnie przyjął ilość 12 miesięcy podlegania przez nią ubezpieczeniu zdrowotnemu w 2022 roku i w rezultacie ZUS bezpodstawnie pobrał składkę zdrowotną za styczeń 2022 roku na podstawie dwóch różnych przepisów ustawy.

Podsumowując wnioskodawczyni stwierdziła, że:

1)  w roku kalendarzowym podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu przez 11 miesięcy zgodnie z art. 82 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tj. od 1 lutego 2022 roku do 31 grudnia 2022 roku,

2)  ZUS za 2022 rok pobrał 12 składek po 270,90 zł za każdy z 12 miesięcy w roku kalendarzowym 2022, mimo że ww. ustawa wyraźnie wskazuje, że podstawa wymiaru składek w nowej wysokości obowiązuje od 1 lutego,

3)  ZUS za miesiąc styczeń 2022 roku jako miesiąc podlegania przez powódkę ubezpieczeniu zdrowotnemu otrzymał składkę w wysokości 419,92 zł na mocy innego przepisu ustawy,

4)  w rezultacie ZUS za rok kalendarzowy 2022 otrzymał łącznie 13 składek za 12 miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez powódkę.

(pismo procesowe k. 37- 38)

Na rozprawie z dnia 18 lipca 2024 roku wnioskodawczyni poparła odwołanie, oświadczyła, że nie kwestionuje wysokości składek należnych za 12 miesięcy kalendarzowych wskazanej przez ZUS w odpowiedzi na odwołanie, jednocześnie złożyła na rozprawie pismo procesowe z dnia 18 lipca 2024 roku, w którym dokonała zmiany powództwa na podstawie art.193 k.p.c. w ten sposób, że wniosła o ustalenie wysokości składki zdrowotnej za każdy miesiąc podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w roku kalendarzowym 2022, a także o zwrot składki przez ZUS w wysokości 270,90 zł, którą ZUS naliczył do dopłaty w rozliczeniu rocznym ID 01/04/2023 wraz z ustawowymi odsetkami lub zwrot przez ZUS pobranej składki za podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w kwocie 419,92 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu złożonego pisma procesowego powódka ponownie podkreśliła, że jej tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego wygasł z dniem 31 grudnia 2022 roku. Zaznaczyła, że ZUS w roku kalendarzowym 2022 za każdy z 12 miesięcy miał na swoim koncie wpłaty tytułem składki zdrowotnej, które zaspokajały płatności składek przed złożeniem deklaracji rocznej, ZUS pobrał od niej 13 składek zdrowotnych w 2022 roku, bo pobrał 2 składki za miesiąc styczeń 2022 roku, tj. pierwszy raz na podstawie art. 79 ustawy z 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2105) i drugi raz w ID 01/04/2023 rozliczeniu rocznym przyjmując 12 miesięcy kalendarzowych w roku 2022 podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Powódka podniosła, że w związku z tym należy ustalić, która z dwóch składek wpłaconych przez nią do ZUS za miesiąc styczeń 2022 roku jest faktycznie nienależna. Zaznaczyła, że w rozliczeniu rocznym opłacona przez nią składka za podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu w styczniu 2022 roku w wysokości 419,92 zł nie była wliczona przez ZUS do sumy składek wpłaconych w roku składkowym. Powołała się na to, że pełnomocnik ZUS w odpowiedzi na odwołanie podał, że składka zdrowotna należna za styczeń 2022 roku nie przynależy do roku składkowego 2022, który rozpoczął się z dniem 1 lutego 2022 roku, co jej zdaniem jest równoznaczne z tym, że miesiąc styczeń 2022 roku nie może być zaliczony do miesięcy podlegania w roku kalendarzowym 2022, za który jest ponownie naliczona przez Zakład składka miesięczna z tego samego tytułu na podstawie dwóch różnych przepisów ustawy. Podkreśliła, że składki zdrowotne, które w 2022 roku miała opłacić miały stały wymiar, ZUS nie wliczając składki za styczeń 2022 roku miał zablokowany system i w efekcie system nie wykazywał złożonej deklaracji za ten miesiąc, a brak złożonej deklaracji za styczeń 2022 roku spowodował naliczenie z urzędu składki minimalnej na podstawie art. 81 pkt 2 zc1. W konkluzji ubezpieczona stwierdziła, że ma obowiązek opłacenia składki zdrowotnej za 12 miesięcy roku kalendarzowego 2022, tj. 419,92 zł za styczeń 2022 roku i 11 miesięcy x 270,90 zł składki miesięcznej wyliczonej z jej dochodu i w związku z tym powódka powinna otrzymać zwrot nienależnie pobranej przez ZUS składki w wysokości 270,90 zł lub przy uznaniu za słuszną interpretacji przyjętej przez ZUS odnośnie 12 miesięcy podlegania w roku kalendarzowym 2022 obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego: powinna być naliczona składka minimalna za 12 miesięcy x 270,90 zł i w związku z tym powódka powinna otrzymać w takiej sytuacji zwrot nienależnie pobranej od niej przez ZUS składki zdrowotnej za miesiąc styczeń 2022 roku w wysokości 419,92 zł.

Pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie pierwotnego odwołania od zaskarżonej decyzji, natomiast w związku ze złożeniem przez powódkę ww. pisma procesowego wraz z wnioskiem o zwrot nadpłaconej kwoty 270,90 zł tytułem rocznej składki zdrowotnej za 2022 rok - wniósł o umorzenie postępowania w zakresie pierwotnie złożonego odwołania i przekazanie wniosku ubezpieczonej o zwrot kwoty 270,90 zł do rozpoznania organowi rentowemu i wydania w tym zakresie decyzji.

(stanowiska stron - e-prot. z 18.07.2024 r.: 00:02:01- 00:07:10, pismo procesowe wnioskodawczyni k. 52-57)

W piśmie procesowym z dnia 24 lipca 2024 roku powódka zarzuciła, że system naliczania składek zdrowotnych dla płatników osiągających dochód poniżej minimalnej miesięcznej podstawy jest niesprawiedliwy, gdyż płatnicy ci płacą 3 składki za ten sam miesiąc. Podkreśliła, że nie ulega przy tym wątpliwości, że skarżąca jako płatnik składek minimalnych opłacił 2 składki za styczeń 2022 roku, tj. raz składkę w wysokości 419,92 zł i drugi raz składkę w wysokości 270,90 zł, dodając, że płatnik z wyższymi dochodami rocznymi opłaciłby 3 składki, bo oprócz składki 419,92 zł i 270,90 zł opłaciłby również składkę w wyliczoną jako 9% z dochodu. Podniosła, że ten system naliczania składek zdrowotnych jest także w 2023 roku, a zmienia się tylko wartość składek za ostatni miesiąc roku składkowego czyli styczeń 2023 roku, który ZUS ponownie wlicza w rozliczeniu rocznym jako miesiąc podlegania w roku kalendarzowym 2023. Zarzuciła, że oprogramowanie ZUS ukrywa raport miesięczny za styczeń, składka za styczeń naliczona jest z urzędu na podstawie przepisu ustawy, dodatkowo składka od płatników uzyskujących wyższe dochody ponad ustaloną minimalną miesięczną podstawę. Podkreśliła, że art. 82 ust. 2 b w brzmieniu obowiązującym na dzień 18.01.2024 r. i obecnie - na skutek dodania ww. ustępu 2b do art. 81 nowelą dokonaną ustawą z 29 października 2021 roku o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2105) - stanowi: „W przypadku gdy podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, ustalona zgodnie z ust. 2, jest niższa od kwoty stanowiącej iloczyn liczby miesięcy w roku składkowym podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu i minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w pierwszym dniu roku składkowego, podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za ten rok składkowy stanowi ta kwota”. (pismo procesowe k. 60-61)

W kolejnym piśmie procesowym z dnia 12 sierpnia 2024 roku E. H. ponownie zarzuciła, że pozwany organ rentowy w 2022 roku pobrał od niej dwie składki zdrowotne za styczeń 2022 roku, bo mimo iż w terminie uiściła składkę za ten miesiąc w wysokości 419,92 zł, to ZUS w rocznym rozliczeniu dotyczącym roku 2022 przyjął do obliczenia podstawy wymiaru składki zdrowotnej nieprawidłowo 12 miesięcy zamiast 11 miesięcy w roku składkowym, czego efektem było bezzasadne naliczenie składki w rozliczeniu rocznym w wysokości 270,90 zł, którą powódka musiała dopłacić. Podkreśliła, że nie kwestionowała w n/n postępowaniu, że składka za styczeń 2022 roku wynosiła 419,92 zł i że została przez nią wpłacona w terminie. Zarzuciła, że z treści zaskarżonej decyzji wynika, że ZUS za miesiąc styczeń 2022 roku pobrał od niej 2 składki zdrowotne na podstawie dwóch różnych przepisów. (pismo procesowe k. 81)

W piśmie procesowym z dnia 25 sierpnia 2024 roku pełnomocnik pozwanego odnosząc się do pisma procesowego wnioskodawczyni z dnia 18 lipca 2024 roku, wskazał, że zaskarżona decyzja ustaliła roczną podstawę wymiaru składki na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne oraz kwotę należnej rocznej składki zdrowotnej za 2022 rok. Zaznaczył, że zakres zaskarżenia decyzji jest wprost skorelowany z treścią tej decyzji. Wobec powyższego pozwany wniósł o potraktowanie żądania zgłoszonego przez powódkę w jej piśmie procesowym z 18 lipca 2024 roku jako nowego żądania w rozumieniu art. 477 ¹⁰ § 2 k.p.c. Ponadto podniósł, że w zakresie rozstrzygniętym zaskarżoną decyzją wnioskodawczyni na rozprawie z dnia 18 lipca 2024 roku oświadczyła, że nie kwestionuje wysokości składek. (pismo procesowe pełnomocnika ZUS k. 88)

W piśmie procesowym z dnia 16 września 2024 roku ubezpieczona zarzuciła, że ZUS wadliwie w ww. piśmie procesowym powołał art. 477 ¹⁰ § 2 k.p.c., gdyż przepis ten nie dotyczy decyzji ZUS odnoszących się do wpłat dokonanych przez płatnika składek, ale dotyczy świadczeń wypłacanych przez ZUS. Nadto podkreśliła, że w zaskarżonej decyzji ZUS rozpoznał wpłacone przez nią składki na ubezpieczenie zdrowotne za miesiące w roku 2022 oraz odniósł się w tej decyzji do składki za styczeń 2022 i rozliczenia rocznego za 12 miesięcy podlegania w roku kalendarzowym 2022 ustalającego podstawę roczną wymiaru składki zdrowotnej. Zaznaczyła, że w zaskarżonej decyzji ZUS przyznał, że pobrał od niej w 2022 roku 13 składek za 12 miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w roku kalendarzowym 2022, zaś zmiana powództwa dotyczyła tego samego roku kalendarzowego, miesięcy w roku kalendarzowym i wpłaconych składek zdrowotnych, jednocześnie akcentując, że od samego początku w złożonym odwołaniu kwestionowała pobranie przez ZUS 2 składek za ten sam miesiąc styczeń 2022 roku w wyniku zastosowania dwóch różnych przepisów ustaw i interpretacji ZUS-u. Odwołująca zaznaczyła, że twierdzenie pełnomocnika ZUS, iż na rozprawie 18 lipca 2024 roku oświadczyła, że nie kwestionuje składek należnych jest wyrwane z kontekstu, albowiem nie oświadczyła wówczas, że wszystkie opłacone przez nią składki były należne za miesiące podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w 2022 roku. Zarzuciła, że ZUS pobrał od niej 2 składki zdrowotne za styczeń 2022 roku – konkludując, że tym samym 1 z tych składek jest nienależna. Wyjaśniła, że w piśmie procesowym z 18 lipca 2024 roku dokonując modyfikacji powództwa pozostawiła pod ocenę Sądu, która z 2 opłaconych przez nią składek zdrowotnych za miesiąc styczeń 2022 roku jest nienależna i w związku z tym ma zostać zwrócona powódce przez ZUS. Podkreśliła, że ZUS podwójnie oskładkował ten sam miesiąc czyli styczeń 2022 roku, przez co Zakład pobrał od niej 13 składek za 12 miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w 2022 roku. (pismo procesowe k. 91)

Na rozprawie z dnia 6 lutego 2025 roku – bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku w niniejszej sprawie – E. H. poparła odwołanie, zaznaczając, że zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej z dniem 31 grudnia 2022 roku, a pełnomocnik pozwanego organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania. (stanowiska końcowe stron – e-prot. z 6.02.2025 r.: 00:01:07-00:16:07)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

E. H. prowadziła, na podstawie wpisu do (...), własną pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 listopada 1995 roku, której przedmiotem, zgodnie z (...), była produkcja pozostałych wyrobów, gdzie indziej niesklasyfikowanych. W 2022 roku wnioskodawczyni przez wszystkie miesiące prowadziła swoją działalność i nie zawieszała jej prowadzenia. Z dniem 31 grudnia 2022 roku wnioskodawczyni zakończyła prowadzenie tej działalności. (okoliczności niesporne)

Wnioskodawczyni złożyła z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dokumenty rozliczeniowe za okres od stycznia do grudnia 2022 roku, w których wskazała formę opodatkowania zasady ogólne – podatek według skali. (okoliczności niesporne)

W dniu 19 maja 2023 roku E. H. złożyła rozliczenie roczne składki na ubezpieczenie zdrowotne, w którym wykazała kwotę dochodu osiągniętego z działalności gospodarczej w roku 2022, którego dotyczy roczne rozliczenie w wysokości 8 947,86 zł, roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 36 120,00 zł oraz roczną składkę zdrowotną w wysokości 3 250,00 zł. (okoliczność niesporna)

Z wyżej złożonego rozliczenia wynikała kwota do dopłaty 270,90 zł, którą wnioskodawczyni opłaciła w dniu 19 maja 2023 roku. (okoliczność niesporna)

W dniu 26 maja 2023 roku E. H. wniosła o zwrot nienależnie opłaconych składek z uwagi na błędne zdaniem powódki rozliczenie roczne z dnia 19 maja 2023 roku.

Nadto odwołująca złożyła deklarację rozliczeniową o numerze 02/04/2023, w której wskazała kwotę dochodu osiągniętego z działalności gospodarczej w roku, którego dotyczy roczne rozliczenie w wysokości 8 947,86 zł oraz roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 33 110,00 zł i roczną składkę w wysokości 2 979,90 zł.

(okoliczności niesporne, a nadto pismo wnioskodawczyni k. 1 akt ZUS, deklaracja 02/04/2023 k. 5 -7 akt ZUS)

W odpowiedzi na powyższe ZUS pismem z dnia 29 maja 2023 roku powiadomił powódkę, że nie może wprowadzić złożonej przez E. H. deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA z identyfikatorem 02/04/2023 ponieważ deklaracja ta jest błędna. (okoliczności niesporne, a nadto pismo ZUS k. 9 akt ZUS)

Pismem z dnia 14 czerwca 2023 roku ZUS (...) Oddział w Ł. powiadomił ubezpieczoną, że nie stwierdził na jej koncie nadpłaty składki na ubezpieczenie zdrowotne. (okoliczność niesporna, a nadto pismo ZUS k. 11 akt ZUS)

E. H. złożyła w dniu 31 maja 2023 roku do ZUS pismo, w którym podała, że nie zgadza się ze stanowiskiem ZUS i prosi o ustalenie i wydanie decyzji czy złożona przez nią deklaracja rozliczeniowa ZUS DRA o identyfikatorze 02/04/2023 jest poprawna i czy powinna otrzymać zwrot składki w kwocie 270,90 zł wpłaconej z rozliczenia (...) o identyfikatorze 01/04/2023. (okoliczność niesporna, a nadto pismo wnioskodawczyni k. 13 akt ZUS)

W związku z tym ZUS pismem z dnia 3 lipca 2023 roku powiadomił odwołującą o zakończeniu postępowania administracyjnego dotyczącego ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne w 2022 roku i wysokości składki zdrowotnej z tytułu prowadzenia przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej.

Pismo to zostało jej skutecznie doręczone w dniu 7 lipca 2023 roku.

(okoliczności niesporne, a nadto potwierdzenie odbioru k. 17 akt ZUS, pismo ZUS k. 19 akt ZUS)

W odpowiedzi na ww. pismo ubezpieczona za pośrednictwem platformy (...) złożyła 10 lipca 2023 roku złożyła wyjaśnienia, w których podała, że wnosi o wydanie decyzji dotyczącej:

1)  uznania deklaracji o identyfikatorze 02/04/2023 z podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za 2022 rok w wysokości 33 110,00 zł za poprawną,

2)  uznania wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 270,90 zł za każdy miesiąc podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w roku składkowym za poprawną,

3)  uznania sumy wpłaconych składek ujętych w deklaracji 02/04/2023 w wysokości 2 979,90 zł za należne i wyczerpujące obowiązek opłacenia składek za podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w roku składkowym od 1 lutego 2022 roku do 31 stycznia 2022 roku,

4)  zwrot nienależnej składki miesięcznej w wysokości 270,90 zł wpłaconej w wyniku wpisania niewłaściwej podstawy wymiaru składki w deklaracji 01/04/2023 w wysokości 3 6120,00 zł.

W piśmie tym zarzuciła, że ZUS błędnie przyjął 12 miesięcy podlegania przez nią ubezpieczeniu zdrowotnemu w roku kalendarzowym 2022, zamiast prawidłowo 11 miesięcy, powołując się na art. 81 ust. 2 b ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Powódka wyjaśniła, że w 2022 roku jej roczny dochód wyniósł 8 947,86 zł, zatem jest to kwota niższa od rocznej podstawy składki od liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w roku składkowym, wywodząc z powyższego, że należy przyjąć podstawę wymiaru składki: 11 miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w roku składkowym x 3 010,00 zł minimalne wynagrodzenie = 33 110,00 zł. Powódka wyjaśniła, że w roku składkowym 2022 podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu przez 11 miesięcy od 1 lutego 2022 roku do 31 grudnia 2022 roku: zatem 11 miesięcy x 270,90 zł = 2 979,90 zł, co jest według powódki należną roczną składką zdrowotną w 2022 roku. Powódka stwierdziła, że skoro wpłaciła tytułem rocznej składki zdrowotnej w 2022 roku kwotę 3 250,00 zł – no to ZUS powinien jej zwrócić składkę w wysokości 270,90 zł i dlatego wnosi o zwrot tej składki.

(okoliczności niesporne, a nadto pismo ogólne k. 21-23 akt ZUS, pisemne wyjaśnienia powódki k. 25-27 akt ZUS)

Powyższy stan faktyczny, który nie był w sprawie sporny, Sąd ustalił opierając się na dokumentach zgromadzonych w aktach ZUS. Ich wiarygodność nie była kwestionowana, bo spór, jaki w sprawie zaistniał ma w istocie charakter prawny, nie zaś faktyczny.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie podlega oddaleniu, jako pozbawione uzasadnionych podstaw.

Wstępnie przypomnieć należy, że odwołanie pełni rolę pozwu, a jego zasadność ocenia się na podstawie właściwych przepisów prawa materialnego. Należy także wskazać, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności jak i merytorycznej zasadności. (tak SA w Lublinie w wyroku z 18.03.2015 r, III AUa 15/15, Lex nr 1661234). Postępowanie sądowe w sprawach dotyczących ubezpieczenia społecznego wszczynane jest w rezultacie odwołania wniesionego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ma więc ono charakter odwoławczy. Jego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem - w aspekcie formalnym i materialnym - decyzji wydanej przez organ rentowy na wniosek ubezpieczonego lub z urzędu. Nie ulega więc wątpliwości, że w toku postępowania zgodnie z art. 321 k.p.c., sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Przeniesienie sprawy na drogę sądową przez wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego ogranicza się do okoliczności uwzględnionych w decyzji, a między stronami spornych; poza tymi okolicznościami spór sądowy nie może zaistnieć (por. wyroki SN z 13.05.1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 Nr 15, poz. 601 oraz z 25.05.1999 r. II UKN 622/99, OSNAPiUS 2000 Nr 15, poz. 591).

W niniejszej sprawie pomimo tego, że powódka w piśmie procesowym z 18 lipca 2024 roku wskazała, że modyfikuje powództwo, to nawet z uzasadnienia tego pisma, jak i kolejnych pism procesowych składnych przez nią wynika, że istotą niniejszego sporu pozostaje od początku kluczowa dla sprawy kwestia sporna pomiędzy stronami postępowania, sprowadzająca się do pytania: czy w przypadku ubezpieczonego, który w 2022 roku prowadził działalność 1 od stycznia do 31 grudnia, a więc przez 12 miesięcy, roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za 2022 rok należy ustalić posługując się, tak jak twierdzi wnioskodawczyni, formułą roku składkowego, czy też, tak jak to zrobił ZUS, w odniesieniu do roku kalendarzowego.

Sąd uznał, że od samego początku ubezpieczona w swoim odwołaniu, aż do zakończenia postępowania w niniejszej sprawie w (...) instancji żądała w istocie rozstrzygnięcia tej właśnie kwestii, która była kluczowa dla oceny zasadności jej żądania, czy to w pierwotnej wersji sformułowanej w odwołaniu, czy to wersji zmodyfikowanej, jak w piśmie procesowym z 18 lipca 204 roku.

Zaznaczyć jednak należy, że już w odwołaniu wnioskodawczyni wyraźnie łączyła z rozstrzygnięciem ww. zagadnienia stanowiącego istotę sporu między stronami także żądanie zwrotu jej zdaniem bezzasadnie nadpłaconej kwoty 270,90 zł tytułem rocznej składki zdrowotnej za 2022 rok. Z analizy zawartości akt ZUS wynika, że taki także cel miała wnosząc na etapie postępowania administracyjnego o wydanie przez ZUS zaskarżonej decyzji. Modyfikacja pozwu jedynie polegała na tym, że alternatywnie wniosła ona o zwrot nadpłaty uiszczonej składki zdrowotnej za styczeń w wysokości 270,90 zł - jeśli Sąd przychyliłby się do jej argumentacji co do sposobu ustalenia rocznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne w 2022 roku, bądź w wysokości 419,92 zł - jeśli Sąd przychyliłby się do argumentacji ZUS-u.

Nie zmienia to jednak faktu, że kluczową sporną kwestią przez cały czas trwania niniejszej sprawy pozostawało ustalenie czy w przypadku ubezpieczonej, która w 2022 r. prowadziła działalność 1 od stycznia do 31 grudnia, a więc przez 12 miesięcy, roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za 2022 r. należy ustalić posługując się formułą roku składkowego, czy też roku kalendarzowego.

Tym samym nie ma podstaw do umorzenia postępowania w zakresie pierwotnie złożonego odwołania jak tego żądał pozwany na rozprawie z dnia 18 lipca 2024 roku i w piśmie procesowym z dnia 23 sierpnia 2024 roku w związku ze złożeniem przez odwołującą na rozprawie z 18 lipca 2024 roku pisma procesowego z tego samego dnia dotyczącego zmiany powództwa we wskazanym w tym piśmie zakresie i przekazania do rozpoznania organowi rentowego wniosku powódki dotyczącego zwrotu nadpłaconej składki rocznej na ubezpieczenie zdrowotne za 2022 r. w kwocie 270,90 zł. Jak zresztą sama wskazała w kolejnym piśmie procesowym z 16 września 2024 roku od początku procesu, bo już w odwołaniu twierdziła, że uiściła 2 składki zdrowotne za styczeń 2022 roku na skutek błędnego rozliczenia rocznego jej składki zdrowotnej za 2022 rok przez ZUS, przy czym początkowo utożsamiała to z uiszczoną przez nią 19 maja 2023 roku dopłatą 270,90 zł, twierdząc, że była nienależna, gdyż ZUS przyjął nieprawidłową roczną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne za 2022 rok, a w toku sądowego postępowania odwoławczego zmieniła w piśmie z 18 lipca 2024 roku swoją argumentację w ten tylko sposób, że na wypadek uznania przez Sąd sposobu ustalenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne za 2022 roku przez ZUS za prawidłowe - podniosła, że składka zdrowotna za styczeń 2022 r., którą uiściła w lutym 2022 r. była w takim razie nienależna i powinna być w związku z tym przez ZUS zwrócona powódce w kwocie 419,92 zł w jakiej powódka opłaciła ją w lutym 2022 r. Nie zmienia to faktu, że spór sprowadzał się do przesądzenia w jaki sposób winna zostać ustalona dla powódki z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej opodatkowanej na zasadach ogólnych – podatek wg skali, roczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za 2022 rok oraz roczna składka zdrowotna.

Przechodząc zatem do rozpoznania istoty powstałego sporu i rozważań dotyczących przepisów prawa materialnego, wstępnie przypomnieć należy, że od 1 stycznia 2022 r. uległy znacznym zmianom zasady opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą.

Sposób ustalania dla tych osób podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne i wysokość płaconej składki są uzależnione m.in. od formy opodatkowania dochodów z tej działalności.

W art. 81 ust. 2 i 2e ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 146) wprowadzona została nieznana przed 1 stycznia 2022 r. roczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących pozarolniczą działalność.

Adresatami art. 81 ust. 2 są osoby prowadzące pozarolniczą działalność wskazane w art.8 ust. 6 pkt 1, 3, 4 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przedsiębiorcy, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (tj. przedsiębiorcy korzystający z tzw. ulgi na start), opłacający podatek dochodowy na zasadach ogólnych (według skali podatkowej lub w formie podatku liniowego). Do tej właśnie grupy zalicza się powódka.

Roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla ww. osób, w tym dla ubezpieczonej, stanowi dochód z działalności gospodarczej ustalony za rok kalendarzowy jako różnica między osiągniętymi przychodami, w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, z wyłączeniem przychodów niepodlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym innych niż określone w art. 21 ust. 1 pkt 63a, 63b, 152-154 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, a poniesionymi kosztami uzyskania tych przychodów, w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, z uwzględnieniem art. 24 ust. 1-2b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszony o kwotę opłaconych w tym roku składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Podstawa wymiaru składki w nowej wysokości obowiązuje od 1 lutego danego roku do 31 stycznia roku następnego, zwanego "rokiem składkowym” (art. 81 ust. 2).

Za każdy miesiąc podlegania ubezpieczeniu osoba, o której mowa w ust. 2, wpłaca składkę na ubezpieczenie zdrowotne od miesięcznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowiącej dochód z działalności gospodarczej uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc, za który opłacana jest składka (art. 81 ust. 2c ustawy z 2004 r.).

Zgodnie z art. 79 ustawy z 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz; niektórych innych ustaw (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2105 z późn. zm.), składka na ubezpieczenie zdrowotne za styczeń 2022 r. naliczana jest na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2021 r. ). Podstawę wymiaru składki stanowi 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z 1 zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".

W 2022 r. wnioskodawczyni przyjęła formę opodatkowania - zasady ogólne według skali.

Ubezpieczony, który ustala roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne na podstawie dochodu, wpłaca kwotę stanowiąca różnicę między roczną składką na ubezpieczenie zdrowotne ustaloną od rocznej podstawy, a sumą składek na ubezpieczenie zdrowotne wynikającą ze złożonych dokumentów za poszczególne miesiące roku składkowego (art. 81 ust. 2j).

Cytowane przepisy posługują się dwoma pojęciami – rok kalendarzowy i rok składkowy.

Rok kalendarzowy, jak powszechnie wiadomo, obejmuje miesiące od stycznia do grudnia, natomiast rok składkowy jest przesunięty i obejmuje miesiące od lutego danego roku do 31 stycznia roku następnego.

Odpowiedź na kluczowe pytanie w niniejszej sprawie postawione na wstępie rozważań prawnych, tj. czy w przypadku ubezpieczonej, która w 2022 roku prowadziła działalność od 1 stycznia do 31 grudnia, a więc przez 12 miesięcy, roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za 2022 r. należy ustalić posługując się, jak odwołująca formułą roku składkowego, czy też tak jak to zrobił ZUS, w odniesieniu do roku kalendarzowego, daje cytowany art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Sąd zważył, że wyraźnie przepis ten przewiduje, że dla grupy prowadzących działalność gospodarczą, którą ten przepis wymienia - a znajduje się w tej grupie również E. H. - roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowi dochód z działalności gospodarczej ustalony za rok kalendarzowy jako różnica między osiągniętymi przychodami w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (z wyłączeniem przychodów niepodlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym innych niż wskazane w art. 21 ust. 1 pkt 63a, 63b oraz 152–154 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych) a poniesionymi kosztami uzyskania tych przychodów w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (z uwzględnieniem art. 24 ust. 1–2b tej ustawy). Dochód pomniejsza się o kwotę opłaconych w tym roku składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, jeżeli nie zostały one zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

Ustalona, jak wskazano, roczna podstawa wymiaru składki w nowej wysokości obowiązuje w tzw. roku składkowym, czyli od 1 lutego danego roku do 31 stycznia roku następnego.

Ustawodawca wprowadził także dla wskazanej grupy ubezpieczonych roczną minimalną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jeśli bowiem podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne ustalona na podstawie art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest niższa od kwoty stanowiącej iloczyn liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w roku kalendarzowym (za który ustalany był wskazany powyżej dochód) i minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w pierwszym dniu roku składkowego, to podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za ten rok składkowy stanowi ta kwota (art. 81 ust. 2b u.ś.o.z.).

W świetle wskazanych przepisów nie ulega wątpliwości, iż roczną podstawą wymiaru składki jest dochód osiągnięty w danym roku kalendarzowym, a nie składkowym.

W konsekwencji dla celów wyliczenia minimalnej wysokości rocznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne ww. osób uzasadnione jest odniesienie się do miesięcy roku kalendarzowego, a nie roku składkowego.

W rozliczeniu rocznym podstawę wymiaru stanowi zatem dochód uzyskany w roku kalendarzowym, który zestawia się z sumą składek zapłaconych od lutego danego roku do stycznia roku następnego, co stanowi rok składkowy, który został celowo tak zdefiniowany przez ustawodawcę, aby uwzględniać, że miesięczna składka zdrowotna jest ustalana z miesięcznym przesunięciem (od dochodu z miesiąca poprzedniego). Dzięki takiemu bowiem rozwiązaniu ubezpieczony ma czas na dokładne ustalenie podstawy wymiaru składki miesięcznej.

Minimalna roczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla przedsiębiorców opodatkowanych na zasadach ogólnych jest ustalana jako iloczyn liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w roku kalendarzowym, za który ustalany był dochód i kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w pierwszym dniu roku składkowego. W przypadku zawieszenia lub zakończenia działalności gospodarczej dochód uzyskany przez przedsiębiorcę w skali roku kalendarzowego do czasu zawieszenia działalności podlega pełnemu rozliczeniu. Składka wyliczona od rocznej podstawy jej wymiaru może odbiegać od sumy składek na ubezpieczenie zdrowotne opłaconych za poszczególne miesiące w sytuacji np. zawieszenia albo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w trakcie roku.

W korekcie złożonej przez powódkę 02/04/2023 dane nie znajdują potwierdzenia w obowiązujących przepisach.

Dla osób prowadzących pozarolniczą działalność opodatkowaną na zasadach ogólnych, podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowi dochód z działalności gospodarczej ustalony za rok kalendarzowy, jako różnica pomiędzy osiągniętymi przychodami, a kosztami uzyskania tych przychodów. Dochód roczny jest pomniejszony o kwotę opłaconych w tym roku składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Podstawa wymiaru składki w nowej wysokości obowiązuje od 1 lutego danego roku do 31 stycznia roku następnego. Składka na ubezpieczenie zdrowotne za styczeń 2022 r. naliczana jest na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2021 r. Podstawę wymiaru składki stanowi 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego.

Od 1 stycznia 2022 r., obowiązują przepisy ustawy z 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2105), tzw. Polski Ład, w zakresie w jakim ustawa ta dotyczyła zmian przepisów ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Ustawa ta wprowadziła szereg zmian dotyczących: przepisów podatkowych, ustalania wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne, zasad rozliczania składek. Zmiany dotyczą w szczególności osób prowadzących działalność gospodarczą. Zgodnie z przepisami ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przedsiębiorcy opodatkowujący swoje dochody z działalności gospodarczej na zasadach ogólnych (skala lub podatek liniowy) ustalają roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne na podstawie dochodu za rok kalendarzowy, z tym zastrzeżeniem, że tak ustalona podstawa wymiaru nie może być niższa ustalona przepisami podstawa minimalna. Roczna podstawa wymiaru obowiązuje za okres roku składkowego, który trwa od 1 lutego danego roku do 31 stycznia roku następnego.

Takie zdefiniowanie roku składkowego wynika z przyjętej konstrukcji miesięcznej podstawy wymiaru składki, którą stanowi dochód z miesiąca poprzedzającego miesiąc, za który opłacana jest składka. Minimalna roczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla przedsiębiorców opodatkowanych na zasadach ogólnych jest ustalana jako iloczyn liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w roku kalendarzowym, za który ustalany był dochód i kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w pierwszym dniu roku składkowego. Rozliczenie roczne obejmuje okres roku składkowego, który trwa od lutego danego roku do stycznia roku następnego. W ramach rozliczenia rocznego porównywana jest suma należnych składek wykazanych w dokumentach rozliczeniowych złożonych za okres roku składkowego ze składką roczną ustaloną od rocznej podstawy jej wymiaru.

A zatem osoba, która podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu we wszystkich miesiącach 2022 r., ustala minimalną roczną podstawę wymiaru jako dwunastokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego na dzień 1 lutego 2022 roku, tj. w wysokości 36 120 zł. (12 x 3010 zł.). Natomiast w ramach rozliczenia rocznego składka ustalona od rocznej podstawy wymiaru, jest porównywana z sumą należnych składek wykazanych w dokumentach rozliczeniowych złożonych za rok składkowy, tj. za okres od lutego 2022 r. do stycznia 2023 r. Składka za styczeń 2022 roku, nie jest uwzględniana w rozliczeniu rocznym, ponieważ została rozliczona na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2021 r. Miesiąc ten nie przynależy do roku składkowego rozpoczynającego się 1 lutego 2022 roku.

Jak stanowi art. 81 ust. 2j ustawy zdrowotnej, ubezpieczony który ustala roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne na podstawie dochodu, wpłaca kwotę stanowiącą różnicę między roczną składką na ubezpieczenie zdrowotne ustaloną od rocznej podstawy, a sumą składek na ubezpieczenie zdrowotne wynikającą ze złożonych dokumentów za poszczególne miesiące roku składkowego.

W obowiązującym od 1 stycznia 2022 roku stanie prawnym, składka zdrowotna osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą i opodatkowującej swój dochód z tej działalność na skali podatkowej lub w formie podatku liniowego, podlega rozliczeniu miesięcznemu i rocznemu. Za każdy miesiąc podlegania ubezpieczeniu przedsiębiorca wpłaca składkę na ubezpieczenie zdrowotne od miesięcznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowiącej dochód z działalności gospodarczej uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc, za który opłacana jest składka. W rozliczeniu rocznym podstawę wymiaru stanowi dochód uzyskany w roku kalendarzowym, który zestawia się z sumą składkę zapłaconych od lutego danego roku do stycznia roku następnego - jest to rok składkowy, który został tak celowo zdefiniowany przez prawodawcę, aby uwzględniać, że miesięczna składka zdrowotna jest ustalana z miesięcznym przesunięciem (od dochodu z miesiąca poprzedniego).

Prawodawca zdecydował się na takie przesunięcie, aby umożliwić ubezpieczonym dokładne ustalanie podstawy wymiaru składki miesięcznej, w sposób wolny od presji czasowej: składka za dany miesiąc jest ustalana od dochodu z zeszłego miesiąca i opłacana do 20 dnia miesiąca następnego. Obowiązujący mechanizm daje więc ubezpieczonym komfort czasowy w zakresie obliczenia wysokości miesięcznej składki zdrowotnej. Udogodnienie to musiało znaleźć swoje odzwierciedlenia w mechanizmie rocznego rozliczenia składki zdrowotnej, stad instytucja roku składkowego, który trwa od 1 lutego danego roku do 31 stycznia roku następnego. W przypadku zawieszenia lub zakończenia działalność gospodarczej nie powstaje żadna dodatkowa składka zdrowotna, a jedynie pełnemu rozliczeniu podlega dochód uzyskany przez przedsiębiorcę w skali roku kalendarzowego (do czasu zawieszenia lub zamknięcia działalności), co odpowiada założeniom prawodawcy, aby urealniona składka zdrowotna przedsiębiorców, stosujących w PIT skalę podatkową lub formę liniową, była ustalana od rzeczywistych dochodów, a nie od obowiązującej w poprzednim stanie prawnym podstawy zryczałtowanej. Konieczność dopłaty w rozliczeniu rocznym składki zdrowotnej nie powstanie w następstwie braku uwzględniania składki za styczeń 2022 roku - takowa nie jest objęta rokiem składkowym, który rozpoczął się 1 lutego 2022 roku i zakończył 31 stycznia 2023 roku, w przeciwieństwie do dochodu uzyskanego w styczniu 2022 roku, który został oskładkowany w formie składki za luty 2022 roku.

Zgodnie z zamiarem prawodawcy roczne rozliczenie składki zdrowotnej zostało wprowadzone do obowiązującego prawa m.in. dla takich sytuacji jak powyższej wskazana, aby przy uwzględnieniu miesięcznego przesunięcia w obliczaniu składki miesięcznej, służącego komfortowi przedsiębiorcy, całość dochodu uzyskanego w okresie prowadzenia działalności gospodarczej była uwzględniona przy obliczeniu wysokości należnej składki zdrowotnej.

Twierdzenie odwołującej, że konieczność dopłaty w rozliczeniu rocznym wynika z błędnej konstrukcji instytucji roku składkowego i nieuwzględniania składki za styczeń, opiera się na niezrozumieniu przez nią obowiązujących przepisów prawa oraz założeń, którymi kierował się prawodawca wprowadzając reformę w ubezpieczeniu zdrowotnym przedsiębiorców.

Wyżej przedstawione mechanizmy miesięcznego i rocznego rozliczenia składki zdrowotnej stanowią logiczną całość, a sugerowanie przez ubezpieczoną, że w przypadku przedsiębiorców powstaje obowiązek opłacenia "dodatkowej" składki zdrowotnej jest wnioskiem błędnym. U takiego przedsiębiorcy nie powstaje "dodatkowa" składka zdrowotna, ale zgodnie z zasadą równości wobec prawa, tak jak u pozostałych przedsiębiorców, oskładkowaniu polega całość dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej uzyskanego w okresie prowadzenia działalności gospodarczej w danym roku kalendarzowym.

W realiach badanej sprawy poza sporem pozostaje, że E. H. przez cały rok 2022 prowadziła swoją działalność od 1 stycznia 2022 roku, a zakończyła ją z końcem 31 grudnia 2022 roku.

Zatem ZUS prawidłowo uznał, że podlegała ona obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez 12 miesięcy w roku kalendarzowym 2022.

Nie jest też sporne, że odwołująca w 2022 roku uzyskała roczne dochody w wysokości 8.947,86 zł a zatem mniejsze niż 12-krotność minimalnego wynagrodzenia za pracę, które wynosiło 3.010,00 zł. Uwzględniając więc w rozliczeniu rocznym, obejmującym rok kalendarzowy, miesiące prowadzenia działalności, ubezpieczona w 2022 r. powinna uwzględnić 12 miesięcy, nie zaś 11 miesięcy jak podnosiła w odwołaniu.

Wobec tego organ rentowy zasadnie ustalił w zaskarżonej decyzji, że roczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za ww. rok z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej wynosi 36.120,00 zł (12 x 3010,00 zł), a roczna składka na ubezpieczenie zdrowotne należna jest w kwocie 3.250,80 zł.

Stąd też dopłacona przez odwołującą w dniu 19 maja 2023 roku kwota 270,90 zł była prawidłowa i na koncie wnioskodawczyni nie powstała żadna nadpłata ani w wysokości 270,90 zł ani w wysokości 419,92 zł jako składki uiszczonej za styczeń 2022 r. w lutym 2022 r.

W konsekwencji odwołanie, jako bezzasadne, podlegało oddaleniu na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 1 ¹ k.p.c. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).

Określając wysokość kosztów zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy oparł się na regulacjach aktualnych na dzień wniesienia odwołania od zaskarżonej decyzji. Ich wysokość została ustalona przy uwzględnieniu okoliczności, że w zaskarżonej decyzji z 8 listopada 2023 r. ZUS (...) Oddział w Ł. ustalił podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 36.120,00 zł, a według ubezpieczonej kwota ta powinna wynosić 33.110,00 zł. Różnica między ww. kwotami, stanowiąca zarazem wartość przedmiotu sporu, wyniosła więc 3.010,00 zł, a w przypadku wartości przedmiotu sporu mieszczącej się w granicach od 1.500,00 zł do 5.000,00 zł koszty zastępstwa procesowego wynoszą 900 zł, które Sąd zasądził od odwołującej na rzecz pozwanego organu rentowego, jako strony w całości wygrywającej n/n proces, razem z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Wskazać należy, że w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że jest to sprawa o ustalenie wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne, a więc sprawa o prawo majątkowe. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, w którym przyjmuje się, że w przypadku, gdy przedmiotem sporu nie jest wysokość zobowiązania składkowego, ale wysokość samej podstawy wymiaru - wartość przedmiotu sporu stanowi różnica między zadeklarowaną przez płatnika składek podstawą wymiaru składek, a podstawą wymiaru należną według organu rentowego (por. postanowienia SN z dnia 28 sierpnia 2024 r., II UZ 23/24, L., z dnia 26 czerwca 2012 r., II UK 312/11, LEX nr 1235842 i z dnia 8 listopada 2013 r., II UZ 61/13, LEX nr 1396417, a także z dnia 6 marca 2019 r., II UZ 1/19, LEX nr 2629832).

Zatem w przypadku sporu, który nie dotyczy wysokości zobowiązania składkowego, ale wysokości samej podstawy wymiaru, wartość przedmiotu sporu wyraża się różnicą między podstawą wymiaru składek przyjętą przez płatnika składek, a podstawą wymiaru składek określoną w decyzji organu rentowego.

Ponadto podkreślić należy, że Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów w uchwale z dnia 20 lipca 2016 r., III UZP 2/16, mającej moc zasady prawnej, przesądził już ostatecznie o słuszności przyjętego wcześniej przez sądy sposobu ustalania należnych kosztów w tego typu sprawach. Uchwała ta została wprawdzie podjęta na gruncie obowiązujących wówczas rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z 2002 r. i przed zmianą przepisów dotyczącą określenia wysokości należnych kosztów zastępstwa procesowego w sprawach o objęcie ubezpieczeniem społecznym, które obecnie określone są stawką stałą, jednakże aktualność zachowały rozważania Sądu Najwyższego odnoszące się do kwestii spraw, w których przedmiotem sporu jest bądź to wysokość samych składek na ubezpieczenie społeczne, bądź (jak w tym przypadku) wysokość podstawy wymiaru składek. Sąd Najwyższy wprost bowiem wskazał, że w sprawach dotyczących wymiaru składki, minimalne stawki wynagrodzenia pełnomocnika procesowego będącego radcą prawnym (także adwokatem) powinny być ustalane z uwzględnieniem wartości przedmiotu sprawy (wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia), zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w odpowiednich przepisach kolejnych rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości, regulujących kwestię należnych opłat za czynności radców prawnych/adwokatów. Przepisy te mają bowiem niewątpliwie zastosowanie także w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, co wynika choćby z tytułu rozdziału, w którym zostały umieszczone.

SSO Paulina Kuźma