Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20.11.2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)w Ł. po rozpatrzeniu wniosku S. Ł. (1) z dnia 28.10.2024 r. odmówił mu prawa do emerytury pomostowej.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że wnioskodawcy odmówiono przyznania emerytury pomostowej na podstawie art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych ponieważ ubezpieczony nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach wynoszącego co najmniej 15 lat, jak również nie wykonywał po dniu 31 grudnia 2008 roku prac w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych. Wskazał, iż po dniu 31 grudnia 2008 roku zakład pracy nie zgłosił wnioskodawcy jako pracownika zatrudnionego w warunkach szczególnych.

ZUS do pracy w warunkach szczególnych uznał okres zatrudnienia od 25.08.1981 r. do 31.12.1983 r. oraz od 14.08.1986r do 23.02.1987r łącznie 2 lata, 10 miesięcy i 18 dni.

Na podstawie dowodów dołączonych do wniosku - uzyskanych w wyniku przeprowadzonego postępowania, ZUS przyjął za udowodnione okresy:

- nieskładkowe – 5 lat, 2 miesiące, 26 dni;

- składkowe – 38 lat, 2 miesiące, 19 dni;

- staż sumaryczny – 43 lata, 5 miesięcy, 15 dni.

Staż w szczególnych warunkach/ charakterze: 2 lata, 10 miesięcy, 18 dni.

(decyzja – k. 23-23 verte plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Ubezpieczony S. Ł. (1) reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył odwołanie od w/w decyzji ZUS wnosząc o jej zmianę oraz przyznanie mu prawa do emerytury pomostowej. Nadto wniesiono o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji odwołujący zarzucił: błędne ustalenie przez ZUS, iż nie posiada wymaganego okresu pracy w szczególnych warunkach, podczas gdy podany w odwołaniu okres jego zatrudnienia przed 31 grudnia 2008 roku uzasadnia przyjęcie, iż świadczył pracę w warunkach szczególnych w wymiarze wymaganym do uzyskania emerytury pomostowej. Wskazał również, iż po wskazanej powyżej dacie wnioskodawca nadal świadczy pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.

(odwołanie – k. 3-11)

Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

(odpowiedź na odwołanie – k. 82-83)

Do końca trwania postępowania strony podtrzymały stanowiska w sprawie.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

S. Ł. (1) urodzony w dniu(...). w dniu 28.10.2024 r. złożył wniosek o emeryturę pomostową.

(bezsporne)

W sposób niesporny między stronami wnioskodawca udokumentował okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie 43 lata, 5 miesięcy, 15 dni, w tym 2 lata, 10 miesięcy, 18 dni pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

(bezsporne)

W okresie od dnia 20.11.1980r do dnia 08.08.1986r wnioskodawca był zatrudniony w (...) Zakładach (...) w Ł. zajmując stanowiska pracy: pracownika młodocianego zatrudnionego w celu przyuczenia do wykonywania pracy obuwnika, obuwnika montażysty i obuwnika. W powyższym okresie zatrudnienia od dnia 27.07.1984r do 17.07.1986r odbywał zasadniczą służbę wojskową. Wnioskodawca wykonywał pracę w pełnym wymiarze czasu pracy.

(świadectwo pracy k: 13-13 odwrót)

Za okres od 25 sierpnia 1981 roku do 31.12.1983r wnioskodawca uzyskał zaświadczenie o pracy w warunkach szczególnych na stanowisku obuwnika montażysty. Zaświadczeniem z dnia 24 maja 2018 roku stwierdzono, iż wnioskodawca stanowisko obuwnika montażysty zajmował do dnia 08 sierpnia 1986 roku.

(zaświadczenia k: 29 i 30)

W okresie od 14 sierpnia 1986 roku do dnia 23 lutego 1987 roku ubezpieczony był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Zakładzie (...) w Ł. na stanowisku kierowcę samochodu ciężarowego powyżej 3,5 tony. Okres ten został potwierdzony świadectwem wykonywania prac w warunkach szczególnych.

(świadectwo pracy k: 38, świadectwo wykonywania prac w warunkach szczególnych k: 41)

W okresie od dnia 01 marca 1987 roku do 31 grudnia 1997 roku wnioskodawca był zatrudniony w Zakładach (...) w Z. wykonując stale i w pełnym wymiarze czasu pracy prace kierowcy samochodu ciężarowego i autobusu. Za okres ten uzyskał również świadectwo wykonywania prac w warunkach szczególnych.

(świadectwo pracy k: 48, świadectwo wykonywania prac w warunkach szczególnych k: 49)

W trakcie zatrudnienia w zakładach (...) wnioskodawca w okresie letnim przewidzianym na wczasy zakładowe wykonywał obowiązki kierowcy autobusu, który był wyposażony w ponad 15 miejsc zajmując się przewozami pracowników i ich rodzin na wczasy. W pozostałym czasie w trakcie pracy zakładu stale wykonywał pracę kierowcy samochodu ciężarowego powyżej 3,5 tony zajmując się zaopatrzeniem.

(zeznania wnioskodawcy e-protokół z 13.03.2025r min. 00.04-00.07)

Wnioskodawca posiada prawo jazdy kategorii C od 25 maja 1984 roku zaś kategorii D od dnia 23 kwietnia 1986 roku.

(okazanie na rozprawie k: 126 odwrót)

W dniu 02 kwietnia 1998 roku wnioskodawca został zatrudniony na stanowisku kierowcy – ładowacza w Zakładzie (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. wykonując prace w pełnym wymiarze czasu pracy. Kolejne umowy o pracę zostały zawarte łącznie do dnia 31 grudnia 2011 roku.

(umowy o pracę k: 62, 64, 66, 68, 69)

Powyższy zakład został następnie przejęty przez (...) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w W..

(bezsporne)

W dniu 31 grudnia 2011 roku wnioskodawca został zatrudniony w (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W. Oddział w Ł. na stanowisku kierowcy – ładowacza w pełnym wymiarze czasu pracy. Stosunek pracy ustał z dniem 06 lipca 2024 roku, zaś w świadectwie pracy wskazano, iż wnioskodawca wykonywał pracę kierowcy samochodu powyżej 3,5 tony – ładowacza.

(umowa o pracę k: 70, świadectwo pracy k: 78)

Zarówno w okresie zatrudnienia w Zakładzie (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. jak i spółce (...) na stanowisku kierowcy – ładowacza wnioskodawca wykonywał te same obowiązki pracownicze w pełnym wymiarze czasu pracy niejednokrotnie przekraczając ustawowy czas pracy z uwagi na konieczność wykonania – niezależnie od warunków zewnętrznych – powierzonych zgodnie z harmonogramem na dany dzień zadań. Oba zakłady zajmowały się wywozem nieczystości. Do łączonych zadań ubezpieczonego związanych z wywozem nieczystości stałych należało w trakcie jednej dniówki roboczej zarówno wykonywanie obowiązków kierowcy podczas przejazdu pojazdem służącym do wywozu nieczystości, jak i bezpośrednio czynności związane z jego ładowaniem. Czynności ładowacza były wykonywane analogicznie do pozostałej obsady pojazdu a więc w zależności od sytuacji jednego lub dwóch pracowników wykonujących wyłącznie obowiązki ładowaczy. W czasie przejazdu do miejsca zabrania odpadów wszyscy pracownicy poruszali się pojazdem, zaś podczas ładowania zarówno ładowacze jak i wnioskodawca wykonywali te same czynności związane z ładowaniem samochodu odpadami komunalnymi, które wiązały się zawsze z dużym wysiłkiem fizycznym. Nie było przy tym sytuacji aby S. Ł. w trakcie ładowania pojazdu przez pozostałych pracowników pozostawał w kabinie lub wykonywał jakiekolwiek inne czynności, gdyż był zobowiązany również do ładowania pojazdu wszystkimi zabieranymi z danego miejsca odpadami.

(zeznania wnioskodawcy e-protokół z 13.03.2025r min. 00.10-00.19, 00.25-00.32 i e-protokół z dnia 14.04.2025r min. 00.08-00.09

zeznania świadków e-protokół z 13.03.2025r - W. R. min. 00.37-00.43, W. Ł. min 00.53-00.59, W. W. min. 01.04-01.12, S. I. min. 01.19-01.26)

Na zlecenie spółki (...) w roku 2009 Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Ł. przeprowadził badania kosztu energetycznego na czterech stanowiskach pracy w tym kierowcy celem ustalenia czy należy je kwalifikować do wykazu stanowisk, na których sa wykonywane prace w warunkach szczególnych. Na podstawie wyników badań ustalono, iż stanowisko kierowcy – ładowacza nie należy do kategorii prac w warunkach szczególnych, co skutkowało brakiem zgłoszenia wnioskodawcy do ewidencji takich pracowników.

(pismo z dnia 26.03.2025r k: 132)

Ze sporządzonego sprawozdania wynika, iż koszt energetyczny pracy na stanowisku kierowcy samochodu śmieciarki wynosi 1645 kcal (6905 kJ), co dla mężczyzn jest ciężką pracą fizyczną ze średnim obciążeniem statycznym i małą monotypowością ruchów roboczych.

Koszt energetyczny pracy na stanowisku ładowacza wynosi 2105 kcal (8841 kJ), co dla mężczyzn jest bardzo ciężką pracą fizyczną z dużym obciążeniem statycznym, ze względu na stałą konieczność przenoszenia lub przeciągania ciężarów.

(sprawozdanie k: 133-144)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zeznania odwołującego i przesłuchanych w sprawie świadków oraz dokumentację zgromadzoną w toku postępowania sądowego i znajdującą się w aktach postępowania przed organem rentowym.

Zebrane w sprawie dokumenty, w tym dokumenty zwłaszcza znajdujące się aktach organu rentowego, sąd uznał za przydatne dla ustalenia stanu faktycznego, zostały bowiem sporządzone przez uprawnione podmioty w zakresie ich kompetencji.

Sąd ocenił, że zarówno zeznania wnioskodawcy jak i przesłuchanych świadków, którzy wykonywali razem z nim pracę w jednym zakładzie pracy na identycznych stanowiskach były spójne, konsekwentne i wzajemnie się uzupełniały, jak również nie zostały w żaden sposób skutecznie zakwestionowane przez organ rentowy. Dlatego też zeznania te Sąd uznał za wiarygodne w całości. Treść osobowych źródeł dowodowych, znalazła potwierdzenie w materialnych źródłach dowodowych. Organ rentowy nie zgłosił wniosków dowodowych mających na celu wykazanie okoliczności przeciwnych.

Jednocześnie tutejszy sąd na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. postanowieniem z dnia 14.04.2025r (k: 146) pominął wniosek dowodowy pełnomocnika wnioskodawcy o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu BHP zgłoszony w odwołaniu (k: 7). Dowód ten sąd ocenił jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności ze względu na fakt, iż do akt sprawy została załączona stosowna opinia Instytutu Medycyny Pracy, której ustalenia i wnioski pozwalały na rozstrzygnięcie sprawy, a które nie zostały zakwestionowane przez strony postępowania. Wskazać przy tym należy, iż praca w warunkach szczególnych to sfera ustaleń faktycznych, zaś jej ocena prawna leży w gestii sądu nie zaś biegłego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12.04.2022r II USKP 142/21).

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Odwołanie ubezpieczonego zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja okazała się nieprawidłowa.

Warunki nabywania prawa do emerytury pomostowej określa ustawa z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1696), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2009 roku.

Podkreślić należy, że wskazana ustawa zastąpiła przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS określające zasady przyznawania emerytur w niższym wieku pracownikom zatrudnionym w szczególnych warunkach pracy lub w szczególnym charakterze nowymi regulacjami określającymi zasady nabywania wcześniejszych emerytur z tytułu tego rodzaju pracy. Najogólniej rzecz ujmując celem tej ustawy jest ograniczenie kręgu uprawnionych do emerytury z powodu pracy w szczególnych warunkach pracy lub w szczególnym charakterze do mniejszej liczby sytuacji uzasadnionych rzeczywistą koniecznością przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w których oczekiwania osób, które rozpoczęły wykonywanie takiej pracy na starych zasadach, na wcześniejsze przejście na emeryturę powinny zostać zaspokojone. Ustawa ma charakter przejściowy, ograniczając prawo do uzyskania emerytury pomostowej do osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) rozpoczęły przed 1 stycznia 1999 r. (art. 4 pkt 5 ustawy). Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny emerytura pomostowa ma być „pomostem między dotychczasowym systemem z licznymi możliwościami przechodzenia na emeryturę w obniżonym wieku emerytalnym i nowym systemem, w którym tego typu rozwiązania będą wyjątkiem” (uzasadnienie wyroku z dnia 16 marca 2010 r., K 17/09, (...) 2010 nr 3, poz. 21). Wskazany wyżej cel ustawy realizują w najbardziej widoczny sposób jej przepisy określające przesłanki nabycia emerytury pomostowej.

Zgodnie z art. 4 ustawy prawo do emerytury pomostowej, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.;

2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;

3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;

4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;

5) (uchylony)

6) po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

7) (uchylony)

Zgodnie z art. 3 ust. 7 ustawy o emeryturach pomostowych za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uważa się również osoby wykonujące przed dniem wejścia w życie ustawy prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Z art. 4 wynika, że jakkolwiek w świetle art. 4 pkt 2 w związku z art. 3 ust. 7 ustawy, do wymaganego przez ustawę stażu przypadającego przed dniem jej wejścia w życie, tj. przed 1 stycznia 2009 r., wlicza się okresy pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu zarówno art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy, jak i art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, to właściwego ograniczenia do zamierzonego przez ustawodawcę kręgu osób uprawnionych do emerytury pomostowej dokonuje konieczność spełnienia przesłanki z art. 4 pkt 6. Wymaganie to spełnia zasadniczą funkcję eliminacyjną, ograniczając ostatecznie prawo do emerytury pomostowej do kręgu osób wykonujących pracę kwalifikowaną jako szczególną w rozumieniu art. 3 ust 1 i 3 ustawa o emeryturach pomostowych .

Możliwość uzyskania emerytury pomostowej przez osoby niespełniające warunku z art. 4 pkt 6 przewiduje art. 49 ustawy według którego prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:

1. po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

2. spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-5 i 7 i art. 5-12;

3. w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

Przytoczony przepis zmienia wymagania konieczne do uzyskania emerytury pomostowej dla osób niespełniających warunku z art. 4 pkt 6 ustawy, zwalniając je z konieczności wykonywania po 31 grudnia 2008 r. pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy, jednakże wprowadza w to miejsce wymaganie, aby ubiegający się o rozważane świadczenie spełniał w dniu wejścia w życie ustawy (1 stycznia 2009 r.) warunek posiadania co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3. Warunek ten został jasno wyrażony, wynika wprost z literalnego brzmienia art. 49 pkt 3 ustawy i jest zgodny z jej celem.

Stosownie do powołanego przepisu, prawo do emerytury pomostowej może nabyć również osoba, która po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3, jednakże w dniu wejścia w życie ustawy miała okres wymaganych 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze z tym, że praca ta musi być pracą w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu nowych przepisów tj. art. 3 ust. 1 i 3 Ustawy pomostowej. (vide m.in. wyrok SA w Lublinie z 13.03.2014 r., III AUa 1531/13, opubl. LEX nr 1441422, wyrok SA w Katowicach z 27.02.2014 r., III AUa 1045/13, opubl. LEX 1439028, wyrok SA w Szczecinie z 14.01.2014 r. III AUa 577/13, opubl. LEX 1441543, wyrok SA w Białymstoku z 09.01.2014 r., III AUa 705/13, LEX 1415788, wyrok SN z 04.12.2013 r. II UK 159/13, opubl. LEX nr 1405231, wyrok SA w Gdańsku z 07.11.2013 r., III AUa 343/13).

Należy podkreślić, iż jedynie łączne spełnienie wszystkich przesłanek uprawnia do uzyskania prawa do wskazanej emerytury. Przesłanki nabycia prawa do emerytury na podstawie przepisów o emeryturach pomostowych muszą być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednego z tych warunków powoduje niemożność nabycia uprawnień emerytalnych” (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt III AUa 252/12 i wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi, III AUa 1664/12). Innymi słowy nie spełnienie jednej z przesłanek wymienionych w art. 4 lub 49 cytowanej ustawy pozbawia ubezpieczonego prawa do emerytury pomostowej.

W niniejszym postępowaniu niesporne było, iż wnioskodawca, który wiek 60 lat osiągnął w dniu 30.10.2024 roku, legitymuje się okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym łącznie 43 lata, 5 miesięcy i 15 dni. Są to okoliczności niesporne pomiędzy stronami.

Organ rentowy wskazał, iż wnioskodawca nie spełnił jednak warunku określonego w art. 4 pkt 2 w zw. art. 3 ust. 7 nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jak również brak dowodów pozwalających na uznanie, iż po 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 ust.1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Okoliczności sporne w przedmiotowej sprawie dotyczyła zatem ostatecznie posiadania przez wnioskodawcę wymaganego 15-letniego okresu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych i wykonywania pracy w warunkach szczególnych po 31 grudnia 2008 roku.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że do pracy w warunkach szczególnych nie uwzględnił wnioskodawcy okresów zatrudnienia przed 31 grudnia 2008 roku:

- od 01.03.1987 r. do 31.12.1997 r., ponieważ pracodawca w świadectwie pracy z 31.01.2000 r. nie określił charakteru wykonywanej pracy, ściśle według wykazu, działu i pozycji stanowiącego załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983 r.;

- do 1.01.2009 r. w Zakładzie (...) albowiem ubezpieczony nie przedstawił świadectwa wykonywania prac w warunkach szczególnych.

Łącznie ZUS uznał, że wnioskodawca legitymuje się stażem w szczególnych warunkach/ charakterze w wymiarze - 2 lata, 10 miesięcy, 18 dni.

Stosownie zaś do treści art. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 1631), ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 roku, będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2 – 3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 punkt 1. Za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia (§ 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, Dz. U. z 1983 roku nr 8, poz. 43 z późn. zm.).

Pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn;

2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Warunkiem skutecznego zatem ubiegania się o emeryturę pomostową w świetle wykładni językowej art. 4 ustawy, jest więc legitymowanie się określonym stażem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych lub dotychczasowych przepisów).

Wykaz A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku nr 8, poz. 43 z późn. zm.) wskazuje wszystkie te prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego.

W świetle § 2 ust. 1 i 2 tegoż rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy, przy czym powyższe okoliczności pracownik jest obowiązany udowodnić (wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 15 grudnia 1997 roku II UKN 417/97; 15 listopada 2000 roku II UKN 39/00). Okresy takiej pracy stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według określonego wzoru, lub świadectwie pracy (§ 2 ust. 2 ww. rozporządzenia). Regulacja § 2, statuująca ograniczenia dowodowe i obowiązująca w postępowaniu przed organem rentowym, nie ma jednak zastosowania w postępowaniu odwoławczym przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji okoliczność i okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach sąd uprawniony jest ustalać także innymi środkami dowodowymi niż dowód z zaświadczenia zakładu pracy, w tym zeznaniami świadków (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1985 roku, III UZP 5/85; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 roku, III UZP 6/84).

Tym samym brak świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub wydanie świadectwa, które nie spełnia wymagań formalnych nie przekreśla ustalania, że tego rodzaju praca była wykonywana. W szczególności ubezpieczony może wykazywać innymi środkami dowodowymi, że praca świadczona była w warunkach szczególnych. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się bowiem te same reguły dowodzenia, jak w zwykłym procesie cywilnym. W szczególności zastosowanie mają art. 6 k.c., art. 232 k.p.c. Strony mają też prawo podważać moc dowodową dokumentów, w tym także świadectwa pracy, które jest dokumentem prywatnym i podlega ocenie przez sąd zgodnie z zasadami art. 233 § 1 k.p.c. W postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne oparcie się wyłącznie na zeznaniach świadków, w sytuacji, gdy z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne./tak SA w Szczecinie w wyroku z dnia 20 lipca 2016 r, III AUa 690/15, LEX nr 2121869 /.

W wykazie A dziale VIII poz.2 załącznika do rozporządzenia do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymienione zostały prace: kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, specjalizowanych, specjalistycznych (specjalnych), pojazdów członowych i ciągników samochodowych balastowych, autobusów o liczbie miejsc powyżej 15, samochodów uprzywilejowanych w ruchu w rozumieniu przepisów o ruchu na drogach publicznych, trolejbusów i motorniczych tramwajów.

Zdaniem Sądu przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe pozwala na przyjęcie, że ubezpieczony w okresie zatrudnienia w Zakładach (...) w Z. od 01.03.1987 r. do 31.12.1997 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach wymienioną w powyższym uregulowaniu jako kierowca samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony zajmując się zaopatrzeniem i kierowcy autobusu w liczbie miejsc przekraczających 15. Ubezpieczony prowadził samochód ciężarowy powyżej 3,5 tony tj. STAR, zaś w okresach wakacyjnych, gdy zakład miał przestój wykonywał stale obowiązki kierowcy autobusu przewożąc pracowników i ich rodziny na tzw. wczasy zakładowe. Wynika to z wiarygodnych zeznań wnioskodawcy. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że wnioskodawca uprawnienia do prowadzenia pojazdów ciężarowych (kat C) posiada od maja 1984 roku, z kolei uprawnienia do prowadzenia autobusów (kat. D) od kwietnia 1986 roku. Dodatkowo podkreślić należy, że bezspornie wnioskodawca pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na obu zajmowanych stanowiskach pracy, które wykonywał naprzemiennie w zależności wyłącznie na przerwy wakacyjnej zakładu pracy.

Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do ww. rozporządzenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2001 roku, sygn. II UKN 598/00, Lex nr 79840, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2009 roku sygn. I PK 194/08, Lex nr 653420).

Powyższe uzasadniają przyjęcie, iż ubezpieczony wykazał w toku postępowania wykonywanie pracy w warunkach szczególnych w zakładach (...) przez okres 10 lat i 10 miesięcy.

W ocenie Sadu I instancji również okres zatrudnienia w Zakładzie (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. w okresie od dnia 16 marca 1998 roku do 31 grudnia 2008 roku a więc przez okres 10 lat, 9 miesięcy i 14 dni również należy zaliczyć do pracy w warunkach szczególnych.

W wykazie A dziale IX poz. 3 załącznika do rozporządzenia do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymienione zostały prace przy wywozie nieczystości stałych i płynnych oraz prace na wysypiskach i wylewiskach nieczystości, a także prace przy pryzmach kompostowych z nieczystości miejskich. Nie budzi przy tym wątpliwości, iż Zakład (...) należał do branży gospodarki komunalnej a zatem prace wykonywane przez ubezpieczonego mogą zostać kwalifikowane jako prace w warunkach szczególnych. Materiał dowodowy sprawy w postaci zeznań wnioskodawcy oraz przesłuchanych w sprawie świadków jednoznacznie wskazuje zaś, iż ubezpieczony wykonując prace kierowcy – ładowacza wykonywał pracę przy wywozie nieczystości stałych świadcząc pracę w tym zakresie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, niejednokrotnie przekraczając ustawowe normy czasu pracy. Do obowiązków S. Ł. (1) należały oczywiście zadania kierowcy, jednakże wyłącznie w trakcie przejazdu pomiędzy miejscami odbioru odpadów komunalnych. W po dotarciu do celu wnioskodawca, tak samo jak pozostali pracownicy z obsady samochodu tzw. śmieciarki wykonywał prace związane z ładowaniem nieczystości stałych, zaś w przypadku odbioru tzw. odpadów zielonych również związane z ich rozładowaniem. W takiej zaś sytuacji trudno racjonalnie przeczyć tezie o wykonywaniu do dnia 31 grudnia 2008 roku przez ubezpieczonego pracy w warunkach szczególnych, zaś wskazany okres zatrudnienia od dnia 16 marca 1998 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku również podlega zaliczeniu do okresu wykonywania wskazanych prac. Sam fakt braku uzyskania przez wnioskodawcę wymaganego przez organ rentowy świadectwa wykonywania prac w warunkach szczególnych za powyżej omówione okresy nie stoi na przeszkodzie ich przesłankowego ustaleniu w toku niniejszego postępowania.

Reasumując powyższe, udowodnione przez wnioskodawcę okresy pracy w warunkach szczególnych z uwzględnionymi przez organ rentowy wyniosły zatem łącznie 24 lata, 6 miesięcy i 2 dni, co wskazuje na wypełnienie wymogu określonego w art. 4 p. 2 ustawy o emeryturach pomostowych.

W ocenie sądu wnioskodawca wykazał również wykonywanie pracy w warunkach szczególnych po dniu 31 grudnia 2008 roku w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych wypełniając z kolei wymóg do uzyskania prawa do spornego świadczenia określony art. 4 p. 6 wskazanej ustawy.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 omawianej ustawy prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.

Jako jeden z czynników ryzyka określony w ust. 1 ustawodawca przewidział w art. 3 ust. 2 p. 2 lit. „c” bardzo ciężkie prace fizyczne - prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8400 kJ, a u kobiet - powyżej 4600 kJ.

Tymczasem z załącznika nr 1 do wskazanej ustawy określającego wykaz prac w warunkach szczególnych wynika, iż ustawodawca zaliczył do nich, analogicznie niemal do zapisów rozporządzenia z 07 lutego 1983 roku, prace przy wywozie nieczystości stałych i płynnych oraz prace na wysypiskach i wylewiskach nieczystości związane z bardzo ciężkim wysiłkiem fizycznym (poz. 38).

Zestawiając powyższe unormowania należy dojść do wniosku, iż praca przy wywozie nieczystości stałych po dniu 31 grudnia 2008 roku może być uznana za pracę w warunkach szczególnych tylko wówczas gdy jest ona związana bardzo ciężkim wysiłkiem fizycznym a zatem w ciągu zmiany roboczej musi prowadzić do wydatku energetycznego u mężczyzn przekraczającego 8400 kJ.

Odwołując się do dowodów zebranych w sprawie, uznać należy, iż po dniu 31 grudnia 2008 roku wnioskodawca, początkowo w Zakładzie (...) a następnie spółce (...) pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy łącząc w trakcie dniówki roboczej czynności kierowcy oraz ładowacza odpadów komunalnych. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż nie można godzinowo rozdzielić pracy na obu wskazanych stanowiskach pracy. Poza sporem jest jednak jak się wydaje, iż łączenie wskazanych obowiązków po pierwsze było wykonywaniem pracy przy wywozie nieczystości stałych, a po drugie należy zsumować oba ustalone w sprawozdaniu Instytutu Medycyny Pracy wydatki energetyczne dla obu zajmowanych stanowisk. Z materiału dowodowego wynika bowiem, iż wnioskodawca wykonując pracę kierowcy po dojechaniu do celu zajmował się niezwłocznie załadunkiem odpadów komunalnych, powtarzając następnie wykonywane czynności. Skoro badania były przeprowadzone odrębnie na stanowisku kierowcy i odrębnie na stanowisku ładowacza, który – co wydaje się bezsporne, w okresach przejazdu nie wykonywał swoich obowiązków, to de facto S. Ł. w trakcie dnia pracy osiągał wydatek energetyczny charakterystyczny dla obu zajmowanych stanowisk a więc łącznie 15.746 kJ. Tym samym w ocenie Sądu wyczerpał dyspozycję bardzo ciężkiej pracy fizycznej dla mężczyzn a w konsekwencji należało uznać, iż po dniu 31 grudnia 2008 roku wykonywał pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych.

Reasumując, należy stwierdzić, że ubezpieczony spełnił wszystkie przesłanki prawa do emerytury pomostowej z art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, a zatem dochodzone świadczenie mu przysługuje.

Zgodnie z art. 15 ust.1 ustawy o emeryturach pomostowych, prawo do emerytury pomostowej powstaje z dniem spełnienia warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Na mocy art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku ustalając prawo wnioskodawcy do emerytury pomostowej albowiem na datę zamknięcia rozprawy S. Ł. spełnił wszelkie przesłanki do jej uzyskania.

W przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 360 zł Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.0.1964) - w brzmieniu obowiązującym od 31.12.2024 r. O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

SSO Paweł Wojas