Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 listopada 2023 r. (znak (...)-2023) Zakład Ubezpieczeń Społecznych - I Oddział w Ł. ustalił wartość kapitału początkowego H. M. na dzień 1.01.1999 r.

Do ustalenia wartości kapitału początkowego organ rentowy przyjął podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 447,82 zł.

Do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy organ rentowy przyjął przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. od 1.01.1989 r. do 31.12.1998 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 36,68 %.

Podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 447,82 zł ZUS ustalił w wyniku pomnożenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru wynoszącego 36,68 % przez kwotę 1220,89 zł, tj. kwotę bazową określoną w w/w ustawie o emeryturach i rentach z FUS (36,68 %. x 1 220,89 zł =447,82 zł).

Organ rentowy przyjął łącznie 17 lat, 1 miesiąc, 6 dni, okresów składkowych.

Okresy nieskładkowe 3 miesiące 11 dni, okresy sprawowania opieki nad dzieckiem 1 rok 9 miesięcy 5 dni tj. łączny okres nieskładkowy w wymiarze 2 lata 0 miesięcy 16 dni.

W wysokość 24% kwoty bazowej wyniosła 293,01 zł.

Współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 roku wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego wyniósł 66,84 %.

Średnie dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach dla osób w wieku 62 lat przyjęto w ilości 209 miesięcy.

W związku z powyższym wysokość kapitału początkowego ustalona na dzień 1 stycznia 1999 roku wyniosła 64022,97 złotych.

Do obliczenia stosunku podstawy wymiaru składek oraz kwot, o których mowa w art. 15 ust. 3 ustawy emerytalnej w roku 1991,1992,1998 do przeciętnego wynagrodzenia za te lata przyjęto sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za dany rok, odpowiednią do liczby miesięcy, w których H. M. podlegała ubezpieczeniu społecznemu na podstawie przepisów prawa polskiego.

/decyzja (...) akt ZUS/

H. M. odwołała się od powyższej decyzji, domagając się jej zmiany poprzez przeliczenie podstawy wymiaru kapitału początkowego z uwzględnieniem faktycznych zarobków za okres zatrudnienia w (...) Spółdzielnia Pracy (...) tj. w latach 1978 - 1992 i zasądzenie od ZUS na rzecz skarżącej kosztów postępowania wg norm przepisanych. /odwołanie k. 3 -6/

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podtrzymując stanowisko zwarte w zaskarżonej decyzji. Organ wskazał, że za okres zatrudnienia w (...) Zakładach (...) od 4 września 1978 do 11 września 1992 r. wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnej dokumentacji potwierdzającej wynagrodzenie osiągane w powyższym okresie. Wobec tego na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy emerytalnej za ww. okresy przyjęto obowiązujące w tym czasie wynagrodzenie minimalne z uwzględnieniem wymiaru czasu pracy. /odpowiedz na odwołanie k. 8-9/

Na rozprawie w dniu 27 czerwca 2024 r. ustanowiony w toku procesu pełnomocnik wnioskodawczyni poparł odwołanie precyzując, iż żąda ustalenia, że wnioskodawczyni była zatrudniona w Spółdzielni Pracy (...) od 4 września 1978 do 11 września 1992 r. z wynagrodzeniem wyższym niż wynagrodzenie minimalne. Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie odwołania oświadczając, że organ rentowy nie uwzględnił okresu zatrudnienia wnioskodawczyni od 15 listopada 1991 do 11 września 1992 z uwagi na brak informacji o okresach nieskładkowych w tym okresie. /stanowiska procesowe stron protokół z rozprawy z dnia 27.06.2024 00:01:38-00:11:01

W dalszym toku procesu stanowisko procesowe stron nie uległo zmianom. /bezsporne/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

H. M. urodziła się w dniu (...). /okoliczność bezsporna/

W okresie od 4 września 1978 do 11 września 1992 r. wnioskodawczyni była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy w (...) Zakładach (...) do 31 sierpnia 1981 jako uczeń kuśnierski , następnie od 1 września 1981 jako kuśnierz - wykańczarka ostatnio wg gr VI - ze stawką osobistego zaszeregowania w systemie akordowym. Wnioskodawczyni korzystała z urlopu wychowawczego w okresie 28 maja 1983 do dnia 1 marca 1985 r. /świadectwo pracy z 11.09.1992 k. 8 akt ZUS, zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z dnia 27.02.2025 00:04:37-00:05:19 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 27.06.2024 r. 00:11:01-00:19:44, zeznania świadka E. G. protokół z rozprawy z dnia 27.06.2024 r. 00:21:29-00:28:02 /

Wnioskodawczyni pracowała w akordzie - w zależności od tego co robiono, jej płaca różniła się. Wynagrodzenie było zmienne, nie było jednej stawki. Oprócz tego wnioskodawczyni otrzymywała premie uznaniowe, jakościowe i dywidendy. Premię jakościową wypłacano raz na pół roku, a jej wysokość ulegała zmniejszeniu w związku z absencją w pracy. Premie uznaniowe wypłacano raz na rok, nie było żadnych kryteriów ich przyznawania . O wypłacie w konkretnej wysokości premii uznaniowej decydował przełożony. Dywidendy były wypłacane z zysku spółdzielni. Brak jest danych pozwalających ustalić konkretną wysokość wypłacanych wnioskodawczyni składników wynagrodzenia. /zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z dnia 27.02.2025 00:04:37-00:05:19 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 27.06.2024 r. 00:11:01-00:19:44 zeznania świadka E. G. protokół z rozprawy z dnia 27.06.2024 r. 00:21:29-00:28:02 /

H. M. za wskazany okres zatrudnienia nie legitymuje się jakąkolwiek dokumentacją osobowo- płacową - nie wiadomo gdzie jest ona przechowywana. /bezsporne zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z dnia 27.02.2025 00:04:37-00:05:19 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 27.06.2024 r. 00:11:01-00:19:44, zeznania świadka E. G. protokół z rozprawy z dnia 27.06.2024 r. 00:21:29-00:28:02 /

Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał na podstawie powołanych dowodów w postaci szczątkowo dostępnych dokumentów za sporny okres zatrudnienia - tj. świadectwa pracy z dnia z 11 września 1992 r.

Sąd uznał również za wiarygodne zeznania wnioskodawczyni i świadka w zakresie w jakim posłużyły do poczynienia ustaleń.

Za nieudowodnioną w oparciu o wskazane środki dowodowe Sąd uznał jednak wysokość należnego wnioskodawczyni wynagrodzenia jakie miała w spornym okresie otrzymywać. Podnieść należy że zarówno z zeznań wnioskodawczyni jak i świadka wynika fakt, że ubezpieczona była zatrudniona w systemie akordowym, nadto okoliczność, iż wypłacano jej wynagrodzenie wg zmiennej stawki oraz premie i dywidendy.

Niemniej jednak w oparciu o te dowody nie sposób wywieść precyzyjnie jaka była konkretnie wysokość wskazanych składników wynagrodzenia ubezpieczonej i jak kształtowała się ona w poszczególnych miesiącach. Przy braku konkretnych danych brak jest więc podstaw do ustalenia rzeczywistej kwoty tych składników za sporny okres. Nie można za miarodajny dowód na wysokość poszczególnych składników wynagrodzenia przyjmować jedynie twierdzeń wnioskodawczyni, z których - podobnie jak z zeznań świadka - nie da się ustalić wysokości tych składników.

W ocenie Sądu brak było też podstaw do ustalenia faktycznej wysokości wypłacanego wnioskodawczyni wynagrodzenia w oparciu o wynagrodzenie innej osoby zatrudnionej na tożsamym co wnioskodawczyni stanowisku tj. stanowisku kuśnierza z wynagrodzeniem wg VI grupy ze stawką osobistego zaszeregowania w systemie akordowym w latach 1979-1992 ( którą miał wskazać organ rentowy), bo o czym jeszcze będzie mowa w rozważaniach, nie jest możliwe przy ustaleniu wysokości kapitału początkowego czy emerytury przyjmowanie wynagrodzeń innych pracowników, wartości średnich czy porównywalnych. Z tych też względów zgłoszony w tym zakresie przez stronę powodową wniosek dowodowy o zobowiązanie ZUS do udzielenia informacji o tych osobach i osiąganych przez nie zarobkach pominięto na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 i 5 k.p.c.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie jedynie częściowo zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią przepisu art. 173 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1631), dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy.

Stosownie do art. 174 ust. 1 tejże ustawy, kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12. Zgodnie z ust. 2, przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:

1) okresy składkowe, o których mowa w art. 6;

2) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5;

3) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-4 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2.

Zgodnie z ust. 3 przywołanego artykułu, podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 r.

Według ust. 3b w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 października 2013 roku (w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 21 czerwca 2013 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) jeżeli okres wskazany do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego obejmuje rok kalendarzowy, w którym ubezpieczony pozostawał w ubezpieczeniu społecznym na podstawie przepisów prawa polskiego jedynie przez część miesięcy tego roku, do obliczenia stosunku sumy kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w art. 15 ust. 3, w okresie tego roku do przeciętnego wynagrodzenia, przyjmuje się sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za ten rok kalendarzowy odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu.

Natomiast w myśl ust. 7 analizowanego przepisu do obliczenia kapitału początkowego przyjmuje się kwotę bazową wynoszącą 100 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w II kwartale kalendarzowym 1998 roku. Ustęp 8 powyższego przepisu stanowi, że przy obliczaniu kapitału początkowego część kwoty bazowej wynoszącej 24 % tej kwoty mnoży się przez współczynnik proporcjonalny do wieku ubezpieczonego oraz okresu składkowego i nieskładkowego osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 roku.

Zgodnie natomiast z treścią ust. 8 przy obliczaniu kapitału początkowego część kwoty bazowej wynoszącej 24% tej kwoty mnoży się przez współczynnik proporcjonalny do wieku ubezpieczonego oraz okresu składkowego i nieskładkowego osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 roku, według wskazanego w nim wzoru.

Z kolei w myśl art. 15 ust. 1 powyższej ustawy podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę, z uwzględnieniem ust. 6 i art. 176. Natomiast stosownie do brzmienia ust. 2a tego samego przepisu, jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy. Z kolei na postawie ust. 6 omawianego przepisu na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury lub renty może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu.

Jak stanowi art. 15 ust. 4 powołąnej ustawy w celu ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty:

1. oblicza się sumę kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w ust. 3, w okresie każdego roku z wybranych przez zainteresowanego lat kalendarzowych,

2. oblicza się stosunek każdej z tych sum kwot do rocznej kwoty przeciętnego wynagrodzenia, ogłoszonej za dany rok kalendarzowy, wyrażając go w procentach, z zaokrągleniem do setnych części procentu,

3. oblicza się średnią arytmetyczną tych procentów, która, z zastrzeżeniem ust. 5, stanowi wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury lub renty, oraz

4. mnoży się przez ten wskaźnik kwotę bazową, o której mowa w art. 19, przy czym wskaźnik wysokości podstawy wymiaru nie może być wyższy niż 250%, jednakże przy ponownym przeliczeniu wysokości emerytury należy mieć na względzie, iż zgodnie z art. 111 ust. 2 ustawy uwzględnia się kwotę bazową ostatnio przyjętą do obliczenia świadczenia.

W związku z treścią zacytowanych przepisów można stwierdzić, iż kwota kapitału początkowego zależy od długości udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych przebytych przed 1 stycznia 1999 rokiem, podstawy wymiaru oraz współczynnika proporcjonalnego do wieku ubezpieczonego, który służy do obliczenia tzw. części socjalnej.

Przytoczone zasady postępowania – w świetle uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2003 roku w sprawie o sygn. III UZP 2/03 (OSNP 2003/14/338) - tak przy ustalaniu prawa do świadczenia, jak i jego przeliczaniu, pozwalają na ogólną uwagę, iż zamiarem ustawodawcy było umożliwienie ubezpieczonym dokonanie wyboru, w ramach prawa, najkorzystniejszego z ich punktu widzenia okresu, z którego podstawa wymiaru składek ubezpieczeniowych, będzie stanowić podstawę wymiaru świadczenia.

W rozpoznawanej sprawie wobec treści zaskarżonej decyzji dotyczącej ustalenia kapitału początkowego spór sprowadzał się do uwzględnia przy dokonywaniu tego wyliczenia całego okresu zatrudnienia wnioskodawczyni w (...) Zakładach (...) od 4 września 1978 r. do 11 września 1992 r. bez pomijania okresu od 15 listopada 1991 r. do 11 września 1992 r., za który brak jest informacji o okresach nieskładkowych, nadto uwzględnienia uzyskiwanych przez ubezpieczoną faktycznie wynagrodzeń w systemie akordowym w całym spornym okresie.

Za okres zatrudnienia ZUS przyjął bowiem do wyliczenia świadczenia wnioskodawczyni minimalne wynagrodzenie obowiązujące w sferze gospodarki narodowej uznając zarobki za nieudokumentowane.

Odnosząc się do powyższej spornej kwestii wskazać należy, że zgodnie z treścią § 21 ust.1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 roku sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz.U. nr 237, poz.1412) środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu oraz uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia.

W myśl zaś §22 ust. 1 i2 jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności:

1) legitymacja ubezpieczeniowa;

2) legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia.

Jeżeli ustawa przewiduje możliwość udowodnienia zeznaniami świadków okresu składkowego, od którego zależy prawo lub wysokość świadczenia, dowód ten dopuszcza się pod warunkiem złożenia przez zainteresowanego oświadczenia w formie pisemnej lub ustnej do protokołu, że nie może przedłożyć odpowiedniego dokumentu potwierdzającego ten okres.

W konsekwencji ubezpieczony nie może w postępowaniu przed organem rentowym wykazywać okoliczności wpływających na prawo do świadczenia z ubezpieczenia społecznego lub jego wysokość (w tym w szczególności wykazywać okresów zatrudnienia i charakteru pracy) na podstawie dowodów innych niż świadectwo pracy, zaświadczenie pracodawcy albo legitymacja ubezpieczeniowa lub inne dokumenty pracownicze. (por. wyrok SA w Krakowie z dnia 26 listopada 2013 r., III AUa 678/13)

Wskazana regulacja § 22 ust.1 powołanego rozporządzenia wyznacza kierunek postępowania dowodowego, nie oznacza to jednak aby sporne okresy zatrudnienia nie mogły być wykazane w inny sposób, tak przy pomocy pisemnych środków dowodowych pochodzących od pracodawcy, czy też nawet dowodów pośrednich, nie wyłączając zeznań świadków. W postępowaniu dowodowym potwierdzającym okresy zatrudnienia w postępowaniu przed organem rentowym dowodem jest tylko to, co prawo za dowód uznaje i jako dowód dopuszcza. Takie ograniczenia nie występują natomiast w procedurze cywilnej, w której okoliczności sporne mogą być wykazywane wszelkimi dowodami . (por. postanowienie SN z dnia 11 stycznia 2018 r., II UK 94/17)

W postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokości mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi przewidzianymi w Kodeksie postępowania cywilnego. Ograniczenia dowodowe dotyczą wyłącznie postępowania przed organami.

Także wysokość uzyskiwanego uposażenia może być wskazana i w inny sposób, np. przy pomocy pisemnych środków dowodowych pochodzących od pracodawcy, czy też nawet dowodów pośrednich, nie wyłączając zeznań świadków - aczkolwiek wskazujących wprost na wysokość wynagrodzenia danego zainteresowanego (tak stanowi m. in. teza wyroku SN z dnia 25 lipca 1997 roku - II UKN 186/97, OSNAP 1998/11/324, a także wyroki: SA w Warszawie z dnia 4 marca 1997 roku - III AUa 105/97, Apel. W-wa 1997/2/7, SA w Rzeszowie z dnia 27 czerwca 1995 roku - III AUr 177/95, OSA 1996/10/32, czy SA w Białymstoku - III AUr 294/93, PS - wkład. 1994/3/6).

Do ustalenia podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych może być uwzględnione tylko wynagrodzenie faktycznie uzyskane przez ubezpieczonego w danym okresie, a nie zaś wynagrodzenie ustalone na podstawie przypuszczeń czy też uśrednień. Jedynie wynagrodzenie ubezpieczonego ustalone w sposób niewątpliwy, wobec którego nie istnieje wątpliwość, iż zostało ono zawyżone, może być podstawą do ustalenia współczynnika wysokości podstawy wymiaru. Wysokości wynagrodzenia lub danego składnika wynagrodzenia nie można ustalać w sposób przybliżony, ale pewny, na podstawie konkretnego dokumentu bądź jego kopii, który zachował się w dokumentacji osobowej ubezpieczonego (ostatecznie w oparciu o wiarygodne i precyzyjne zeznania świadków). W takim wypadku uwzględnić można składniki wynagrodzenia, które są pewne, wypłacane były w danym okresie, stałe i w określonej wysokości (por. wyrok SA we Wrocławiu z dnia 18 stycznia 2012 r., III AUa 1555/11, LEX nr 1113058).

Przepisy prawa ubezpieczeń społecznych są normami bezwzględnie obowiązującymi i nie zawierają unormowań pozwalających na ustalanie wynagrodzeń w sposób przybliżony lub prawdopodobny. Ustalenie rzeczywistych zarobków jest decydujące o rozmiarze opłacanej składki na ubezpieczenia społeczne. Właściwie tylko dokumentacja własna stanowi w postępowaniu sądowym precyzyjny dowód na wysokość wynagrodzenia świadczeniobiorcy. W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że co do zasady nie ma możliwości wyliczenia wynagrodzenia, a co za tym idzie wysokości składek na ubezpieczenie społeczne oraz wskaźnika podstawy wymiaru emerytury lub renty, w oparciu o wyliczenia hipotetyczne, uśrednione, czy też wynikające z porównania wynagrodzenia innych pracowników ( por. wyrok SN z dnia 4 lipca 2007 r., I UK 36/07, Legalis nr 181419).

Wprawdzie w toku postępowania sądowego strona może dowodzić wysokości wynagrodzeń na potrzeby ustalenia wysokości podstawy wymiaru świadczenia wszelkimi środkami dowodowymi, zatem dowodem na tę okoliczność mogą być zarówno dokumenty dotyczące wynagradzania osób zatrudnionych w tym samym okresie, w tym samym zakładzie pracy i przy pracy tego samego rodzaju, co ubezpieczony, jak też zeznania tych osób, nie oznacza to jednak, że wykazanie konkretnych zarobków w celu obliczenia wysokości świadczenia z ubezpieczenia społecznego może być dokonywane w sposób przybliżony, jedynie na zasadzie uprawdopodobnienia (tak SA w Łodzi w wyroku z dnia 16 lipca 2013 r., III AUa 1714/12, Legalis nr 739136, w wyroku z dnia 29 września 2014 r., III AUa 2618/13, Legalis nr 1163500).

Wysokość podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne w danych okresach, przyjmowana dla potrzeb ustalenia wysokości świadczeń emerytalno-rentowych, wynikać musi z nie budzących żadnych wątpliwości, spójnych i precyzyjnych dowodów . (vide wyrok SA w Gdańsku, z dnia 3 grudnia 2015 r. .III AUa 1088/15 LEX nr 1960794).

Na gruncie rozpoznawanej sprawy ostatecznie spornym - po pierwsze było czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych przy wyliczeniu kapitału początkowego wnioskodawczyni zasadnie pominął część jej okresu zatrudnienia w (...) Zakładach (...) od 15 listopada 1991 do 11 września 1992, bowiem w przedłożonym świadectwie pracy brak jest informacji o ewentualnych okresach nieskładkowych.

W niniejszej sprawie, w świetle przedłożonej dokumentacji - świadectwa pracy wykazanym zostało, iż w całym okresie uwzględnionym w świadectwie pracy, w tym także od 15 listopada 1991 do 11 września 1992 H. M. była pracownikiem w (...) Zakładach (...) i faktycznie świadczyła pracę na rzecz wskazanego podmiotu.

Z tych też względów brak podstaw do odmowy zaliczenia tego okresu jako okresu zatrudnienia.

Jednocześnie w ocenie Sądu nie stoi temu na przeszkodzie wyłącznie okoliczność, iż w przedłożonym świadectwie pracy brak jest wprost informacji o ewentualnych okresach nieskładkowych.

W istocie kategorią danych, które powinno zawierać świadectwo pracy są okresy nieskładkowe. Ich katalog zawiera art. 7 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 1270).

Okresy nieskładkowe, które wykazuje się na świadectwie pracy to: wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy wypłacone na podstawie Kodeksu pracy, zasiłek chorobowy lub opiekuńczy, świadczenie rehabilitacyjne, zasiłki chorobowe, opiekuńcze i świadczenia rehabilitacyjne, pobierane po ustaniu ubezpieczenia.

Wyżej wymienione okresy nieskładkowe wykazuje się w świadectwie pracy od kiedy weszły w życie przepisy ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1991 r. nr 104, poz. 450).

W ustawie tej jest mowa o okresach przypadających przed wejściem w życie ustawy, za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w związku z pobieraniem w tym okresie wynagrodzenia lub zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego albo opiekuńczego. Okresy pobierania tych zasiłków traktowano jak okresy składkowe.Dopiero po wejściu w życie ustawy, a dokładnie po 14 listopada 1991 r. zaczęto wykazywać zasiłki chorobowe i opiekuńcze jako nieskładkowe. Wtedy też powstał obowiązek umieszczania ich na świadectwie pracy. Co do zasiłku macierzyńskiego, to był on traktowany dalej, jako okres składkowy – również po 14 listopada 1991 r. Możliwość uznania, że określony okres wpływa na wysokość hipotetycznej emerytury, istnieje tylko wtedy, gdy okres ten można zakwalifikować do jednego z okresów wymienionych w art. 6 i 7 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Natomiast jeśli chodzi o okresy ubezpieczenia przypadające przed wejściem w życie przywołanej ustawy, to w sytuacji, gdy za okres ten nie opłacono składek, to uwzględnienie go - jako okresu składkowego - przy ustalaniu kapitału początkowego będzie możliwe wyłącznie wtedy, gdy ubezpieczony wykaże, że w tym okresie pozostawał w stosunku pracy. (por.wyrok SA w Szczecinie z dnia 21 grudnia 2022 r., III AUa 342/22)

Ze względu na redakcję art. 6 i 7 cytowanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zaliczenie danego okresu do okresów składkowych bądź nieskładkowych wymaga jednoznacznego umieszczenia go w katalogu tych okresów. Brak jest bowiem argumentów przemawiających za możliwością domniemywania, że dany okres ma charakter składkowy bądź nieskładkowy. Wskazana wykładnie jednoznacznie pokazuje, że art.7 ustawy emerytalnej zawiera zamknięty katalog okresów nieskładkowych. (por. postanowienie SN z dnia 27 października 2021 r., (...) 337/21)

Zarówno sąd, jak i organ rentowy, nie mogą w zależności od okoliczności sprawy traktować okresu nieskładkowego jako okresu składkowego. To wyłącznie ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych rozstrzyga o tym, które okresy są składkowymi, a które nieskładkowymi. (por. wyrok SA w Lublinie z dnia 19 stycznia 2022 r., III AUa 858/21/

Jednakże brak wskazania konkretnej informacji na świadectwie pracy w zakresie okresów nieskładkowych po 14 listopada 1991 r. nie dyskredytuje spornego okresu jako okresu zatrudnienia, a wystąpienie okresów nieskładkowych lub ich brak może być wykazywany z pomocą wszelkich dostępnych dowodów. Na uznanie, że od 15 listopada 1991 roku, by w przypadku wnioskodawczyni wystąpił okres nieskładkowy brak jest jakichkolwiek przekonujących dowodów - ich istnienia nie sposób zatem domniemywać. Wskazany okres będąc zatem niewątpliwie okresem zatrudnienia, musi więc być traktowany jako okres składkowy.

W pozostałym zakresie, co do drugiej kwestii spornej - uwzględnienia przy wyliczeniu kapitału początkowego faktycznego wynagrodzenia wnioskodawczyni - odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie

W ocenie Sądu nie sposób uwzględnić przy ustaleniu podstawy wymiaru kapitału początkowego za sporny okres wynagrodzeń faktycznie osiąganych przez wnioskodawczynię, gdyż ich rzeczywistej wysokości nie wykazała.

Jak już podniesiono brak w tym zakresie jakiejkolwiek dokumentacji. Same zaś wyjaśnienia wnioskodawczyni jak i świadka w tym zakresie – przy braku wskazania konkretnie wypłacanych wnioskodawczyni kwot lub stricte i precyzyjnie określonych stawek uposażenia za sporne okresy, nie mogą w tym zakresie być podstawą ustaleń.

Nie można więc jednoznacznie stwierdzić jak w istocie kształtowały się zarobki wnioskodawczyni w spornym okresie. W istocie ujemne konsekwencje związane z trudnościami w dokumentowaniu wysokości wynagrodzeń z lat odległych nie powinny obciążać wyłącznie ubezpieczonych.

Jednakże nie można również odpowiedzialności za taki stan rzeczy przenosić wyłącznie na Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Wnioskodawczyni poza świadectwem pracy, które nie odnosiło się także do konkretnych zarobków ubezpieczonej oraz żądaniem przedstawienia przez ZUS sposobu wyliczenia kapitału początkowego innego pracownika (...) Zakładów (...) z uwzględnieniem okresu spornego, które - jak podniesiono - nie może być podstawą ustaleń, nie przedłożyła żadnych miarodajnych dowodów potwierdzających fakt przyznania jej albo wypłaty poszczególnych kwot czy to tytułem wynagrodzenia zasadniczego czy też pozostałych składników jej wynagrodzenia, jak premie czy dywidendy. Nie ma więc prawnej możliwości uwzględnienia ich przy ustalaniu wysokości należnych świadczeń zgodnie z żądaniem wnioskodawczyni.

Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy w Łodzi na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i nakazał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi w Ł. ustalenie wysokości kapitału początkowego H. M. na dzień 1 stycznia 1999 r. dodatkowo z uwzględnieniem okresu jej zatrudnienia od 15 listopada 1991 r. do 11 września 1992 jako okresu składkowego, w pozostałym zaś zakresie na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. odwołanie jako bezzasadne oddalił.

SSO Paulina Kuźma