Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 stycznia 2025 r. znak: ENP/20/021044538 Zakład Ubezpieczeń Społecznych
(...) w Ł. po rozpatrzeniu wniosku M. K. z 19 grudnia 2024 r. odmówił jej prawa do przeliczenia emerytury wskazując, że złożyła ona wniosek o przeliczenie świadczenia nie przedkładając nowych dowodów oraz nie ujawniając nowych okoliczności, które miałyby wpływ na wysokość przysługującego świadczenia. Zakład wskazał przy tym, że decyzją z 27 grudnia 2012 r. o przyznaniu emerytury zastały uwzględnione wszystkie składki zewidencjonowane na koncie ubezpieczonej do miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przyznano emeryturę. Z uwagi, iż po dniu przyznania emerytury wnioskodawczyni nie podjęła zatrudnienia, brak jest składek zewidencjonowanych na koncie. (decyzja z 3 stycznia 2025 r.
k. 41 pliku II akt dot. emerytury)

Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 20 stycznia 2023 r. wniosła M. K. nie zgadzając się z nią i wnosząc o wznowienie postępowania oraz wypłatę wyrównania. Ubezpieczona powołała się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego
z 4 czerwca 2024 r. SK 140/20. (odwołanie k. 3)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania. (odpowiedź na odwołanie k. 4-4 odwrót)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

M. K. urodziła się (...) (bezsporne)

W dniu 6 listopada 2007 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o emeryturę w wieku wcześniejszym. (wniosek z 6 listopada 2007 r. s. 1-5 pliku I akt emerytalnych ZUS)

Decyzją z 20 listopada 2007 r. znak: (...) ZUS Odział Wojewódzki w Ł. po rozpatrzeniu wniosku z 6 listopada 2007 r., przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury
w wieku wcześniejszym na podstawie art. 46 w zw. z art. 29 ustawy emerytalnej,
od 17 listopada 2007 r. tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. (decyzja z 20 listopada 2007 r. s. 35-36 pliku I akt dot. emerytury)

W dniu 29 listopada 2012 r. , ubezpieczona złożyła wniosek o przyznanie emerytury z powszechnego wieku emerytalnego. (wniosek z 29 listopada 2012 r. s. 1-4 pliku II akt dot. emerytury)

Decyzją z 27 grudnia 2012 r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu powyższego wniosku ubezpieczonej, przyznał jej emeryturę od 17 listopada 2012 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego.

Podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Emerytura stanowiła równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób
w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę.

- kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wyniosła 22312,33 zł;

- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wyniosła 362090,77 zł;

- średnie dalsze trwanie życia wynosiło 254,80 miesięcy;

- wyliczona kwota emerytury wynosiła 1508,65 zł.

Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej: (22312,33 + 362090,77) / 254,80 = 1508,65 zł. (decyzja z 27 grudnia 2012 r.
s. 23-26 pliku II akt dot. emerytury)

Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 r., w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r. (przed ogłoszeniem ustawy wprowadzającej), jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. (informacja na stronie TK pod adresem https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/wyroki/art/12798-obliczenie-naleznego-swiadczenia-emerytalnego-poprzez-pomniejszenie-emerytury-z-wieku-powszechnego-o-kwote-pobranych-wczesniej-emerytur, OTK ZU A/2024 poz. 67)

W dniu 19 grudnia 2024 r. wnioskodawczyni złożyła do organu rentowego wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego ze względu na orzeczenie TK z dnia 4 czerwca 2024 r. (wniosek z 19 grudnia 2024 r. k. 39-40 pliku II akt dot. emerytury)

Na skutek powyższego wniosku, w dniu 3 stycznia 2025 r. organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję. (decyzja z 3 stycznia 2025 r. k. 41 pliku II akt dot. emerytury)

Powyższy stan faktyczny jest bezsporny i został ustalony na podstawie powyższych dokumentów, których wiarygodność nie była kwestionowana przez żadną ze stron.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonej podlega oddaleniu jako niezasadne.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę, na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 148 ¹ § 1 k.p.c. Zgodnie, bowiem, z treścią tego przepisu, sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne.

Przechodząc, zaś, do rozważań merytorycznych, Sąd podkreśla, że ubezpieczonej przysługiwało prawo do emerytury w obniżonym wieku od 17 listopada 2007 r., a 29 listopada 2012 r. ubezpieczona wniosła o emeryturę w wieku powszechnym, który to wiek osiągnęła 17 listopada 2012 r.

Ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012 poz. 637 z dnia 6 czerwca 2012 r.), dokonano m.in. nowelizacji przepisu art. 25 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez dodanie w art. 25 ustępu 1b w brzmieniu: Jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę, na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zmianami), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie
z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20), podtrzymał wcześniejszą linię orzecznictwa wyrażoną w wyroku z dnia 6 marca 2019 r. (sygn. akt P 20/16), przyjmując, że regulacja zawarta w art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, w stosunku do osób, które wniosek o przyznanie emerytury w wieku obniżonym złożyły do dnia ogłoszenia ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, jest niezgodna z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

Zauważenia, jednak, wymaga, iż zgodnie z art. 145a k.p.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W tej sytuacji skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. nr 76 poz. 483 ze zmianami) stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.

Zgodnie zaś z art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych ogłoszonych
w Dzienniku Ustaw ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Natomiast w myśl z art. 21 powyższej ustawy z 2000 r., Dziennik Ustaw wydaje Prezes Rady Ministrów przy pomocy Rządowego Centrum Legislacji, przy czym Rządowe Centrum Legislacji może zlecić wyspecjalizowanym podmiotom niektóre czynności związane
z wydawaniem tych dzienników w sposób, o którym mowa w art. 2a ust. 2.

Tymczasem na dzień wydania decyzji przez organ rentowy, a nawet na dzień zamknięcia rozprawy przez Sąd, wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został ogłoszony Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Przy czym mając na względzie powyższe przepisy ustawy z 2000 r., trzeba zaznaczyć, że publikacja wyroku TK na stronie internetowej Trybunału czy w publikatorze „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Zbiór Urzędu” nie jest ogłoszeniem w rozumieniu art. 190 Konstytucji.

Oprócz tego warto zauważyć, iż żądanie wznowienia postępowania, zgłoszone przez wnioskodawczynię do ZUS zostało w dniu 19 grudnia 2024 r., a zatem po upływie terminu określonego w art. 146 § 1 k.p.a.

Zgodnie, bowiem, z treścią art. 146 § 1 k.p.a., uchylenie decyzji z przyczyny określonej w art. 145a k.p.a. (a więc z uwagi na niezgodność aktu normatywnego stanowiącego podstawę wydania decyzji z Konstytucją) nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Skoro zatem decyzja o przyznaniu emerytury w wieku powszechnym została wnioskodawczyni doręczona w styczniu 2013 r., zgłoszenie przez skarżącą żądania wznowienia postępowania w dniu 19 grudnia 2024 r. bez wątpienia nastąpiło po upływie powyższego pięcioletniego terminu.

Dodatkowo Sąd zwraca uwagę, że organ rentowy nie mógł ponownie obliczyć przysługującej wnioskodawczyni stosując art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie bowiem z art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z FUS (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 z późn. zm.) w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję
i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:

1.  po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;

2.  decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;

3.  dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;

4.  decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;

5.  decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;

6.  przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.

Przy czym, za błąd organu uznaje się każdą obiektywną wadliwość decyzji niezależnie od tego, czy jest ona skutkiem zaniedbania, pomyłki, czy też np. wadliwej techniki legislacyjnej i w konsekwencji niejednoznaczności stanowionych przepisów, jak również niedopełnienie obowiązku działania z urzędu na korzyść osób uprawnionych do świadczeń emerytalno-rentowych (por. uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 12 stycznia 1995 r., II UZP 28/94, OSNP 1995 Nr 19, poz. 242; wyroki Sądu Najwyższego: z 4 października 2018 r., III UK 153/17, LEX nr 2563524; z 25 lutego 2008 r., I UK 249/07, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 152).
Błąd organu nie obejmuje jednak takich sytuacji, w których organ rentowy działa na podstawie niebudzących jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych przepisów ustawy, które to korzystają z domniemania konstytucyjności aż do chwili uznania ich przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją. Decyzja wydana w takich warunkach nie może też być uznana za bezprawną, gdyż podstawa prawna do jej wydania odpadła dopiero po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego (tak m.in. Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku
z 20 października 2015 r., III AUa 758/15, LEX nr 1820421). Nadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma kompetencji do oceny zgodności z Konstytucją obowiązujących przepisów prawa. Nie jest zatem błędem organu rentowego wydanie decyzji na podstawie przepisu, który okazał się niekonstytucyjny, gdyż jest to sytuacja prawidłowego zastosowania obowiązującego wówczas prawa. Nie można także postawić organowi rentowemu zarzutu niedopełnienia obowiązku działania na korzyść osób uprawnionych do świadczeń, skoro organ rentowy przy wydawaniu decyzji nie naruszył obowiązującego prawa. Istotne jest również, że błąd organu rentowego nie stanowi alternatywy dla weryfikacji decyzji, gdy ostateczna decyzja nie podlega wzruszeniu w trybie art. 145a k.p.a. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy, błąd organu rentowego nie konkuruje z trybem wznowienia postępowania po wyroku Trybunału Konstytucyjnego i uznaniu niekonstytucyjności określonego przepisu prawa. Nie można przyjmować hybrydalnej konstrukcji uprawień strony, a więc, że w pierwszej kolejności aktywuje się mechanizm opisany w art. 145a k.p.a., uchybienie zaś wskazanemu tam terminowi uprawnia do wypłaty świadczenia na podstawie błędu organu (por. wyrok Sądu Najwyższego
z 26 kwietnia 2017 r., I UK 190/16, LEX nr 2329044). Reasumując zatem za przepis, na podstawie którego może dojść do wzruszenia prawomocnej decyzji organu rentowego, wydanej w oparciu o akt normatywny uznany orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego za niezgodny
z Konstytucją, uznać należy art. 145a k.p.a. (który nie mógł zaleźć zastosowania z przyczyn opisywanych już powyżej, a nie art. 114 ustawy emerytalnej (tak: Sąd Apelacyjny w Łodzi
w wyroku z 29 czerwca 2020 r, III AUa 1141/19 LEX nr 3113140, a nadto postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2014 r, III UZP 3/13, LEX nr 1455747, wyrok Sądu Najwyższego
z 17 maja 2017 r, III UK 117/16, LEX nr 2321870).

Zatem w przedmiotowej sprawie brak było również podstaw, by organ rentowy zastosował art. 114 ustawy emerytalnej.

Co jednak najistotniejsze w niniejszej sprawie, powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie znajduje zastosowania do ubezpieczonej, ponieważ jej emerytura
w wieku powszechnym nie została pomniejszona o wcześniej wypłacone emerytury .

Odwołująca powszechny wiek emerytalny osiągnęła w dniu 17 listopada 2012 r., złożyła wiosek o emeryturę w dniu 29 listopada 2012 r., zaś decyzją przyznająca jej tę emeryturę została wydana w dniu 27 grudnia 2012 r.

Ubezpieczonej zatem w ogóle nie objęły niekorzystne skutki nowelizacji z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która wprowadziła do ustawy emerytalnej przepis art. 25 ust. 1b, gdyż przepis ten wszedł w życie dopiero od 1 stycznia 2013 r., natomiast ubezpieczona już w 2012 r. zrealizowała swoje prawo do emerytury z wieku powszechnego na starych zasadach – czyli bez potrąceń o jakich mowa w art. 25 ust. 1b.

Wysokość jej emerytury w decyzji z 27 grudnia 2012 r. została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji – czyli przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a zatem: (22312,33 + 362090,77) / 254,80 = 1508,65 zł. Z niniejszego działania matematycznego zawartego w treści decyzji z 27 grudnia 2012 r. wynika zatem wyraźnie, że od kwoty zwaloryzowanych składek oraz kwoty zwaloryzowanego kapitału początkowego nie odjęto kwot emerytur pobranych w wieku wcześniejszym.

Tym samym organ rentowy, obliczając wysokość emerytury ubezpieczonej w wieku powszechnym nie zastosował przepisu art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który był przedmiotem kontroli konstytucyjności TK w sprawie SK 140/20, bo przepis ten
w dacie wydania decyzji z 27 grudnia 2012 r. jeszcze nie wszedł w życie i nie pomniejszył podstawy obliczenia jej emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranej dotychczas emerytury.

Dodatkowo warto wskazać, że trafnie zauważył organ rentowy, iż, skoro po dniu przyznania emerytury, wnioskodawczyni nie podjęła zatrudnienia i brak jest składek zewidencjonowanych na koncie, to również z tego powodu, żądanie ubezpieczonej, aby przeliczyć przysługującą jej emeryturę, jest bezzasadne.

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie, jako bezzasadne, o czym orzekł w sentencji wyroku.