Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7.02.2025 roku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w Ł., po rozpatrzeniu wniosku M. L. z dnia 10.01.2025 roku, odmówił jej przyznania rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

ZUS wskazał, że odmówił ubezpieczonej przyznania rekompensaty, ponieważ nie udowodniła wymaganego 15 letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Do stażu pracy w warunkach szczególnych organ rentowy nie uwzględnił okresów:

- od 26-03-1984 r. do 30-09-2007 r. w Zakładach (...), ponieważ ubezpieczona nie przedłożyła świadectwa pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a w świadectwie pracy wystawionym przez pracodawcę w dniu z 28-09-2007 brak informacji w pkt 8 o wykonywaniu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze,

- od 01-10-2007 r. do 31-12-2008 r. w Spółce (...), ponieważ ubezpieczona nie przedłożyła ubezpieczona świadectwa pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a w świadectwie pracy z 26-07-2024 r. pracodawca wykazał okres pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, ale nie powołał się na dział, pozycję, punkt zarządzenia resortowego, któremu podlegał zakład.

(decyzja – k. 24-25 plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Odwołanie od w/w decyzji złożyła M. L. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie prawo do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 21 ust.1 ustawy o emeryturach pomostowych w zw. z art. 32 ust 4 ustawy emerytalnej i § 4 ust 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze – poprzez brak zakwalifikowania zatrudnienia wnioskodawczyni w:

- Zakładach (...) w okresie od 26.03.1984 r. do 2.02.1987 r. i od 1.09.1989 r. do 30.09.2007 r.;

- (...) Sp. z o.o. w Ł. w okresie od 1.10.2007 r. do 31.12.2008 r.

do stażu pracy w szczególnych warunkach, co skutkowało bezzasadną odmową przyznania rekompensaty i odmową przeliczenia kapitału początkowego z jej uwzględnieniem.

(odwołanie – k. 3-5)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalanie wywodząc jak w uzasadnieniu decyzji.

(odpowiedź na odwołanie – k. 34-34 verte)

Na rozprawie w dniu 9.06.2025 r. pełnomocnik wnioskodawczyni poparł odwołanie, wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Natomiast pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania.

(końcowe stanowiska stron – rozprawa z dnia 9.06.2025 r. e-protokół 00:56:10-00:57:35 – płyta CD – k. 95)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

M. L. urodziła się w dniu (...).

(okoliczność bezsporna)

W świadectwie pracy wnioskodawczyni, z dnia 28.09.2007 r. wskazano, że była ona zatrudniona w Zakładach (...) w Ł., w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie od 26.03.1984 r. do 30.09.2007 r.

W trakcie wskazanego okresu zatrudnienia skarżąca wykorzystała urlop wychowawczy: od 03.02.1987 r. do 31.08.1989 r.

Okresy nieskładkowe przypadające w trakcie wskazanego okresu zatrudnienia to: 02.03.1992 r. – 09.03.1992 r; 25.11.1992 r. – 04.12.1992 r.; 02.02.1993 r. – 13.02.1993 r.; 15.02.1993 r. – 19.02.1993 r.; 22.07.1993 r. – 09.08.1993 r.; 03.10.1995 r. – 13.10.1995 r.; 11.12.1995 r. – 22.12.1995 r.; 24.01.2000 r. – 29.01.2000 r.

(świadectwo pracy –k. 19-19 verte plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego, k. 8, k. 47-48, zeznania wnioskodawczyni na rozprawie w dniu 9.06.2025 r. e-protokół 00:50:37-00:52:15 w związku z 00:02:11-00:12:51 – płyta CD – k. 95)

Z umowy o pracę z dnia 26.03.1985 r. wynika, że wnioskodawczyni powierzono obowiązki pomoc tkacza, tkalnia igłowa.

(umowa o pracę – k. 10, k. 49)

Z dniem 01.09.1989 r. wnioskodawczyni została przeszeregowana do pracy w zakładzie (...) w w/w Zakładach i powierzono jej obowiązki pomocnika wydziału.

Z dniem 01.04.1993 r. wnioskodawczyni została przeszeregowana do pracy w oddzialeP. P.w w/w Zakładach i powierzono jej obowiązki plecionkarza.

Z dniem 01.11.2002 r. wnioskodawczyni do pracy w oddziale P. P. w w/w Zakładach i powierzono jej obowiązki tkacza - plecionkarza.

(angaże – k. 11-13, k. 50-52, zeznania wnioskodawczyni na rozprawie w dniu 9.06.2025 r. e-protokół 00:50:37-00:52:15 w związku z 00:02:11-00:21:25 – płyta CD – k. 95)

W trakcie w/w spornego okresu zatrudnienia wnioskodawczyni otrzymywała dodatek za szkodliwe warunki pracy.

(skrócone odpisy wynagrodzeń z uwzględnieniem dodatku za pracę w warunkach szkodliwych za rok: 1986 r., 1989 r. -2007 r. – k. 14-33, k. 53-72)

W okresie wskazanego zatrudnienia wnioskodawczyni początkowo pracowała na tkalni igłowej jako pomoc tkacza. Następnie powierzono jej obowiązki pomocnika wydziału. Po likwidacji Zakładu (...) – oddziału produkcyjnego w Zakładach (...) w Ł., skarżącej powierzono obowiązki plecionkarza, a następnie tkacza – plecionkarza. Wnioskodawczyni pracowała na tkalni maszynie tkackiej typu Bonas. Ubezpieczona zakładała szpule na maszyny, przeciągła nici przez dane elementy maszyny, wiązała osnowy. Jako pomoc tkacza wnioskodawczyni wykonywała takie same czynności jak tkacz. Na tkalni podzielonej na tkalnie igłową i żakardową panował duży hałas, w powietrzu unosił się pył i kurz. Wnioskodawczyni nosiła specjalny czepek, który chronił ją przed szkodliwymi pyłami oraz używała zatyczek do uszu. W spornym okresie wnioskodawczyni pracowała też na oddziale plecionek na maszynach plecionkarskich – Millery. Maszyna ta miała okrągłe bolce, na które ubezpieczona nakładała szpule z nićmi. Maszyna pracując, obracała się i wydobywała głośny huk. Ubezpieczona zbierała nici - nad maszyną znajdowały się tarczówki gdzie kolejno wciągane były nici przez element na szpulę. Powstałe w ten sposób sznurki były potrzebne do prac w tkalni igłowej, żakardowej. Wnioskodawczyni wykonywała wstążki, ordery, akcesoria pasmanteryjne, także nici chirurgiczne. Niezależnie od tego czy wnioskodawczyni zajmowała stanowisko pracy: pomocy tkacza, pomocnika wydziału, plecionkarza czy tkacza – plecionkarza, warunki jej pracy nie zmieniały się. Zdarzało, że sporadycznie wnioskodawczyni była delegowana na zwijalnie towaru, gdzie zajmowała się wyciąganiem gumy i jej rozdzielaniem.

(zeznania wnioskodawczyni na rozprawie w dniu 9.06.2025 r. e-protokół 00:50:37-00:52:15 w związku z 00:02:11-00:21:25 – płyta CD – k. 95, zeznania świadka B. K. na rozprawie w dniu 9.06.2025 r. e-protokół 00:28:54-00:35:29 – płyta CD – k. 95, zeznania świadka A. G. na rozprawie w dniu 9.06.2025 r. e-protokół 00:37:23-00:41:43 – płyta CD – k. 95, zeznania świadka W. S. na rozprawie w dniu 9.06.2025 r. e-protokół 00:42:40-00:45:57 – płyta CD – k. 95 )

Świadek B. K. zatrudniona w Zakładach (...) jako tkacz, zwijacz, przewijacz otrzymała od pracodawcy świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach.

(zeznania świadka B. K. na rozprawie w dniu 9.06.2025 r. e-protokół 00:28:54-00:36:33 – płyta CD – k. 95)

Ze świadectwa pracy z dnia 26.07.2024 r. wynika, że skarżąca zatrudniona była w (...) Sp. z o.o. w Ł. w okresie od 01.10.2007 r. do 25.07.2024 r., w tym w okresie:

- od 01.10.2007 r. do 30.04.2020 r. w pełnym wymiarze czasu pracy;

- od 01.05.2020 r. do 30.06.2020 r. w wymiarze 8/10;

- od 01.07.2020 r. do 25.07.2024 r. w pełnym wymiarze czasu pracy.

W w/w okresie zatrudnienia ubezpieczona wykonywała pracę:

- od 01.10.2007 r. do 30.09.2021 r. na stanowisku tkacza;

- od 01.10.2021 r. do 31.12.2023 r. na stanowisku pracownika tkalni;

- od 01.01.2024 r. do 25.07.2024 r. na stanowisku pracownika produkcji.

W świadectwie tym, znajduje się adnotacja o tym, że ubezpieczona wykonywała pracę w szczególnych warunkach lub charakterze – od 01.10.2007 r. do 31.12.2008 r. – tkaczka, obróbka wyrobów włókienniczych.

(świadectwo pracy – k. 10-10 verte plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Z przedłożonego do akt sprawy świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze , wynika, że wnioskodawczyni, będąc zatrudniona w w/w okresie w spółce (...) Sp. z o.o. i w okresie od 01.11.2007 r. do 31.12.2008 r., w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę: prace przy produkcji i wykańczaniu wyrobów włókienniczych (wykaz A, dział VII, pkt 4) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. na stanowisku:

- od 01.10.2007 r. do 30.09.2021 r. na stanowisku tkacza;

- od 01.10.2021 r. do 31.12.2023 r. na stanowisku pracownika tkalni;

- od 01.01.2024 r. do 25.07.2024 r. na stanowisku pracownika produkcji.

wymienionym w wykazie Rozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983 r. wśród prac wykonywanych w szczególnych warunkach, uprawniających do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty.

(świadectwo pracy w warunkach szczególnych– k. 88, zeznania wnioskodawczyni na rozprawie w dniu 9.06.2025 r. e-protokół 00:50:37-00:52:15 w związku z 00:23:59-00:27:11 – płyta CD – k. 95 )

W (...) Sp. z o.o. w Ł. ubezpieczona wykonywała takie same czynności jak w trakcie zatrudnienia w Zakładach (...) w Ł. - w tym pracowała na tkalni, na której panował hałas i zapylenie.

(zeznania wnioskodawczyni na rozprawie w dniu 9.06.2025 r. e-protokół 00:50:37-00:52:15 w związku z 00:23:59-00:27:11 – płyta CD – k. 95)

W dniu 10.01.2025 roku skarżąca, pobierająca emeryturę od 01.07.2024 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do rekompensaty.

(wniosek – k. 15-15 verte plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

W dniu 7.02.2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...) w Ł. wydał zaskarżoną decyzję.

(decyzja – k. 24-25 plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zeznania odwołującej i zawnioskowanych przez nią świadków, oraz dokumentację, zgromadzoną w aktach sprawy i znajdującą się w aktach postępowania przed organem rentowym.

Zebrane w sprawie w/w dokumenty, w tym dokumenty, znajdujące się aktach organu rentowego, sąd uznał za przydatne dla ustalenia stanu faktycznego, zostały, bowiem, sporządzone przez uprawnione podmioty w zakresie ich kompetencji.

Zeznania świadków i odwołującej się, Sąd uznał za wiarygodne, bowiem, dotyczyły one opisu prac jakie wykonywała wnioskodawczyni, jak i świadkowie. Zeznania te były spójne i logiczne, w zakresie istotnych okoliczności sprawy, a ponadto korespondowały z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Świadkowie ci zeznawali przy tym spontanicznie, a ich twierdzenia nie nosiły znamion uprzedniego przygotowania ich treści. Sąd ocenił, że powołani w sprawie świadkowie z uwagi na zatrudnienie w tym samym zakładzie pracy ( Zakładach (...) w Ł.), w okresach pokrywających się z okresem zatrudnienia odwołującej, posiadali wiedzę na temat charakteru pracy, którą odwołująca wykonywała. Świadkowie opisali charakter przedsiębiorstwa, w którym pracowali, a także zgodnie charakter oraz warunki w jakich pracowała odwołująca.

Sąd uznał za wiarygodne również zeznania odwołującej, ponieważ były one szczere, spontaniczne, logiczne i znalazły pełne odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, w szczególności w zeznaniach przesłuchanych świadków oraz dostępnych dokumentach. W sposób przekonywujący i rzeczowy odwołująca wyjaśniła na czym polegała jej praca.

W konsekwencji, Sąd uznał, że zgromadzone dowody są kompletne i pozwalają na czynienie na ich podstawie ustaleń co do stanu faktycznego, a następnie na rozstrzygnięcie sprawy.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonej zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem postępowania było rozstrzygnięcie, czy wnioskodawczyni przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

Zgodnie z art. 21 ust.1 ustawy z dnia 19.12.2008r., o emeryturach pomostowych (Dz.U.2024.0.1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.

Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu, rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W myśl art. 23 ust.1 i 2 powołanej ustawy, ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (zob. np. M. Zieleniecki, Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX/el. 2017; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31.03.2016 r., III AUa 1899/15, LEX 2044406).

Przepisy art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:

1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej,

2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze do dnia wejścia w życie ustawy tj. do 31.12.2008 r. w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat.

Przesłanką negatywną zawartą w art.21 ust.2 ustawy o emeryturach pomostowych jest nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Skoro zgodnie z art.23 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany w art. 21 ust.2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Analiza układu warunkującego prawo do emerytury pomostowej prowadzi do wniosku, że świadczenie to przysługuje tym pracownikom, którzy osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ust.1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ale nie nabyli prawa do emerytury pomostowej z powodu nieuznania ich pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odwołująca się nie nabyła prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Stosownie natomiast do treści art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2024.0.1631) za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.

Z kolei przepis art. 32 ust.4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust.2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz.43 z późn. zm.).

Z § 1 cytowanego rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w §4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.

Przepis § 2 ust.1 rozporządzenia ustala, że za okresy uzasadniające nabycie prawa do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

Należy w tym miejscu zauważyć, że przywołane powyżej rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43) w § 2 ust. 2 zobowiązuje zakłady pracy do stwierdzenia okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji.

Co jednak istotne, świadectwo pracy nie tworzy praw podmiotowych, ani ich nie pozbawia, nie ma też cech wyłączności w zakresie dowodowym w postępowaniu o realizację tych praw oraz że świadectwo pracy traktuje się w postępowaniu sądowym jako dokument prywatny, który stanowi dowód tego, że osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie (art. 245 k.p.c.). W ten sposób wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Warszawie w dniu 25 listopada 1997 r. (sygnatura akt: III AUa 897/97, apel. W - wa 1998/1/4), a także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 lipca 2009 r . (sygnatura akt II PK 1/09, LEX nr 533086).

W rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. 2011. 237.1412) określone zostały środki dowodowe, które powinny być dołączone do wniosku, stwierdzające okoliczności uzasadniające przyznanie tego świadczenia.

W myśl § 21-23 powołanego rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia są pisemne zaświadczenia zakładów pracy, wydane na podstawie posiadanych dokumentów, oraz legitymacje ubezpieczeniowe, a także inne dowody z przebiegu ubezpieczenia. W przypadku zaś ubiegania się pracownika o przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnym charakterze, zaświadczenie zakładu pracy powinno stwierdzać charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie takiej emerytury lub renty. Wyjątek od zasady ustalonej w powołanym przepisie jest zawarty w § 25 wymienionego rozporządzenia, który przewiduje, że okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy.

Tym samym, brak świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub wydanie świadectwa, które nie spełnia wymagań formalnych nie przekreśla ustalania, że tego rodzaju praca była wykonywana. W szczególności ubezpieczony może wykazywać innymi środkami dowodowymi, że praca świadczona była w warunkach szczególnych. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się bowiem te same reguły dowodzenia, jak w zwykłym procesie cywilnym. W szczególności zastosowanie mają art. 6 k.c., art. 232 k.p.c. Strony mają też prawo podważać moc dowodową dokumentów, w tym także świadectwa pracy, które jest dokumentem prywatnym i podlega ocenie przez sąd zgodnie z zasadami art. 233 § 1 k.p.c. W postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne oparcie się wyłącznie na zeznaniach świadków, w sytuacji, gdy z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne (tak orzekł - Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 20 lipca 2016 r, III AUa 690/15, LEX nr 2121869).

W sprawie o świadczenia z tytułu pracy w warunkach szczególnych, gdzie przedmiotem ustaleń sądu ma być charakter zatrudnienia, dokonywanie ustaleń stanu faktycznego odbywa się z reguły poprzez przeprowadzenie dowodów osobowych oraz - o ile to jest możliwe - dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych. Osobowe źródła dowodowe (w tym zarówno zeznania świadków, jak i strony procesowej) muszą być skonfrontowane z istniejącą dokumentacją i dopiero uzyskanie przekonania graniczącego z pewnością co do przebiegu zatrudnienia, może pozwolić na pozytywne rozstrzygnięcie o prawie do świadczeń. Ocena osobowych źródeł dowodowych musi być przy tym wolna od jakiejkolwiek dowolności, uwzględniając reguły logiki oraz zasady doświadczenia zawodowego (por. Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 27 października 2016 r., III AUa 41/16 LEX nr 2151525).

Wynikające z wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ust. 1 u.e.r.f.u.s. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 czerwca 2013 r. III AUa 1370/12 LEX nr 1339369).

Pełne zatrudnienie w warunkach szczególnych pojmowane jest jako bezwzględna cecha tego zatrudnienia jako uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego. Możliwe jest przy tym łączenie w przebiegu dniówki prac o różnym charakterze polegające na wykonywaniu nie jednego, lecz kilku rodzajów prac w szczególnych warunkach, wymienionych w wykazie. W takim wypadku do czasu pracy w warunkach szczególnych zlicza się czas równolegle wykonywanych czynności tylko wtedy, gdy różne prace wszystkie łącznie lub każda z osobna odpowiadają pracom w szczególnych warunkach i wszystkie razem wykonywane są stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (tak: SA w Ł. w wyroku z dnia z dnia 2 czerwca 2016 r., III AUa 1687/15, LEX nr 2062050).

Przy ustalaniu okresów pracy w szczególnych warunkach, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, nie jest natomiast dopuszczalne zaliczanie innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika w stopniu powodującym wcześniejszą utratę zdolności do zatrudnienia i nie zostały wymienione w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2014 r., II UK 395/13, Lex Nr 1455235).

Tylko okresy zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy kreują i wypełniają weryfikowalne kryterium uznania pracy o cechach znacznej szkodliwości dla zdrowia lub znacznego stopnia uciążliwości, lub wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Taki sam warunek odnosi się do wymagania stałego wykonywania takich prac, co oznacza, że krótsze dobowo (nie w pełnym wymiarze obowiązującego czasu pracy na danym stanowisku), i nie stałe świadczenie pracy wyklucza dopuszczalność uznania pracy za świadczoną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wskutek niespełnienia warunku stałej znacznej szkodliwości dla zdrowia lub stałego znacznego stopnia uciążliwości wykonywanego zatrudnienia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 11 maja 2016 r., III AUa 101/16, LEX nr 2107442).

Przy czym, należy pamiętać, iż o określonych skutkach prawnych wykonywania pracy w warunkach szczególnych, stanowi ustawa oraz utrzymane jej przepisami (art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej) rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 r. Zarządzenia resortowe traktowane są tylko jako wykazy prac wykonywanych w szczególnych warunkach i mają one znaczenie, o ile są dostosowane do treści załącznika do rozporządzenia i stanowią jego uszczegółowienie, poprzez bardziej ścisłe ustalenie stanowisk pracy (por wyroki SN: z dnia 20 października 2005 r., I UK 41/05, OSNP 2006/19-20/306, z dnia 9 maja 2006 r., II UK 183/05, LEX nr 1001301).

Przedkładając powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej, należy stwierdzić, że, z ustaleń poczynionych w postępowaniu, w oparciu o dostępną dokumentację osobowo- płacową i zeznania skarżącej, powołanych świadków wynika, iż ubezpieczona zatrudniona była w Zakładach (...) w Ł. w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie od 26.03.1984 r. do 30.09.2007 r. W okresie wskazanego zatrudnienia wnioskodawczyni początkowo pracowała na tkalni igłowej jako pomoc tkacza. Z dostępnego dokumentu - umowy o pracę z dnia 26.03.1985 r. wynika, wprawdzie że od tego dnia wnioskodawczyni powierzono obowiązki pomoc tkacza na tkalni igłowej. Niemniej jednak sąd jest zdania, w świetle zeznań świadków zbieżnych z wyjaśnieniami ubezpieczonej, że skarżąca początkowo od 26.03.1984 r., również musiała być przyuczana do pracy na stanowisku tkacza. W przeciwnym wypadku – bez odpowiedniego przeszkolenia, bo z dniem 01.09.1989 r. nie zostałaby przeszeregowana do pracy na stanowisku pomocnika wydziału produkcyjnego. Następnie z dniem 01.04.1993 r. wnioskodawczyni powierzono obowiązki plecionkarza, a od dnia 01.11.2002 r. - tkacza – plecionkarza. Przy czym jak zeznała wnioskodawczyni, praca na stanowisku pomoc tkacza niczym się nie różniła od czynności wykonywanych przez tkacza. Sąd ustalił, że pracę skarżąca wpierw wykonywała na tkalni. To była bardzo duża hala. Wnioskodawczyni obsługiwała maszyny tkackie typu Bonas. Ubezpieczona zakładała szpule na maszyny, przeciągła nici przez dane elementy maszyny, wiązała osnowy. Na hali był duży hałas oraz zapylenie, pracowało się w korkach w uszach. Poza tym pracownicy nosili czepki na głowie.

Od 01.04.1993 r. wnioskodawczyni przeszła na stanowisko plecionkarki. Wtedy zaczęła pracę na innych maszynach plecionkarskich – Milery i na innej hali. Maszyny te miała okrągłe bolce, na które ubezpieczona nakładała szpule z nićmi. Maszyna pracując, obracała się i wydobywała głośny huk. Ubezpieczona zbierała nici - nad maszyną znajdowały się tarczówki gdzie kolejno wciągane były nici przez element na szpulę. Powstałe w ten sposób sznurki były potrzebne do prac w tkalni igłowej, żakardowej. Wnioskodawczyni wykonywała wstążki, ordery, akcesoria pasmanteryjne, także nici chirurgiczne. Na tkalni panował szum.

Sąd zważył, przy tym, jak wynikało z zeznań ubezpieczonej, że zdarzało, że sporadycznie wnioskodawczyni była delegowana na zwijalnie towaru, gdzie zajmowała się wyciąganiem gumy i jej rozdzielaniem. Sąd ustalił, że czynności te miały jednak charakter wyłącznie incydentalny. Sąd podziela ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym wykonywanie innych czynności o charakterze incydentalnym, krótkotrwałym, ubocznym, nie powodują utraty charakteru pracy w szczególnych warunkach (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22 stycznia 2008r., I UK 210/07, z dnia 22 kwietnia 2009 r., II UK 333/08).

Tym samym, w powyższym spornym okresie, pracując na stanowiskach: pomocnika wydziału produkcyjnego, plecionkarza, tkacza - plecionkarza wnioskodawczyni stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę na stanowiskach ujętych w punkcie 4 w dziale nr VII (w przemyśle lekkim) wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników, zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.) (prace przy produkcji i wykańczaniu wyrobów włókienniczych). Co więcej powyższe prace zostały wymienione:

- w wykazie A Dziale VII pod poz. nr 1 punkty: 10 (pomocnik w dziale produkcyjnym);

- w wykazie A Dziale VII pod poz. nr 1 punkty: 7 (tkacz), 8 (plecionkarz)

wykazu stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego.

Reasumując, stwierdzić należało, że już samo uwzględnienie, do okresu pracy w szczególnych warunkach, spornego okresu zatrudnienia wnioskodawczyni od 26-03-1984 r. do 30-09-2007 r. tj. 23 lata 6 miesięcy 5 dni, w tym, z wyłączeniem okresów niewykonywania pracy przebytych po dniu 14 listopada 1991 r. tj. 25.11.1992 r. – 04.12.1992 r.; 02.02.1993 r. – 13.02.1993 r.; 15.02.1993 r. – 19.02.1993 r.; 22.07.1993 r. – 09.08.1993 r.; 03.10.1995 r. – 13.10.1995 r.; 11.12.1995 r. – 22.12.1995 r.; 24.01.2000 r. – 29.01.2000 r., łącznie 2 miesiące 15 dni oraz okresu urlopu wychowawczego tj. od 3.02.1987 r. do 31.08.1989 r., łącznie 2 lata 6 miesięcy 29 dni, powodowało, że ww. niewątpliwie spełnia wymóg posiadania 15-letniego okresu pracy, w takim charakterze. Tym samym, wnioskodawczyni przysługuje prawo do rekompensaty.

W myśl art. 100 ust. 1. ustawy o emeryturach i rentach z FUS prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa.

Na mocy art. 129 ust. 1 cytowanej ustawy świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak, niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu.

Mając na względzie powyższe, należało zmienić zaskarżoną decyzję o czym Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach procesu, Sąd Okręgowy orzekł w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., zasądzając od ZUS na rzecz wnioskodawczyni kwotę 360 złotych – stosownie do treści § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.0.1964). Zaś zgodnie z art. 98 § 1 ¹ k.p.c. od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. O obowiązku zapłaty odsetek Sąd orzeka z urzędu.