Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27.03.2023 r. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. stwierdził, że E. K. nie podlega: obowiązkowo ubezpieczeniom/u: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 1.02.2018 r. do 31.03.2019 r. jako pracownik ZAKŁAD (...). ZO.O.

W uzasadnieniu decyzji, ZUS podniósł, że brak jest podstaw do ustalenia podlegania ubezpieczeniom, jako pracownik spółki od 1.02.2018 r. Zakład nie uzyskał dokumentów potwierdzających faktyczną pracę i wypłatę wynagrodzenia za ten okres, zaś, dokumentacja związana ze stosunkiem pracy za sporny okres, potwierdza, jedynie, fakt jej formalnego sporządzenia. W urzędzie skarbowym nie odnotowano deklaracji PIT -11 ze wskazanym przez spółkę przychodem ze stosunku pracy za 2019 Zaś za 2018 r. w deklaracji PIT -37 wnioskodawczyni wskazała przychód ze stosunku pracy u powyższego płatnika w wysokości 2000 zł. Konstytutywnym elementem stosunku pracy jest jego odpłatny charakter Tym samym zasadne jest wyłączenie ww. z ubezpieczeń społecznych jako pracownika od wskazanej daty.

/ decyzja w aktach ZUS k. nienumerowane k. 18-19/

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. K.- reprezentowana przez adwokata, domagając się jej zmiany i ustalenia, iż podlega ubezpieczeniom społecznym w spornym okresie z tytułu zatrudnienia w ZAKŁADZIE (...). ZO.O. jako pracownik. W uzasadnieniu wskazanego stanowiska podniosła iż w kwestionowanym przez organ okresie w pełnym wymiarze czasu pracy świadczyła umówioną pracę na rzecz płatnika wykonując obowiązki związane z prowadzeniem dokumentacji firmy, porządkowaniem i archiwizacja dokumentów, sporządzanie pism przygotowywanych przez Prezesa i główną Księgową, obsługą korespondencji, obsługą urządzeń biurowych, odbieraniem telefonów, ustalaniem harmonogramu spotkań Prezesa, przesyłaniem ofert, pism, dokumentów drogą elektroniczną i pocztą tradycyjną.

Odwołująca podniosła, iż, jako pracownik, rzeczywiście wykonujący pracę, realizujący umowę, nie może ponosić ujemnych konsekwencji, związanych z utratą inwestora przez płatnika i związanym z tym, brakiem realizacji projektu współfinasowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, skutkujących brakiem wypłaty należnego jej wynagrodzenia od lutego 2018 r.

/ odwołanie k. 3-7/

W odpowiedzi na powyższe organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie kosztów procesu wg norm przepisanych podtrzymując argumentację podniesioną w zaskarżonej decyzji.

/ odpowiedź na odwołanie k. 100-101/

Postanowieniem z dnia 12.08.2024 r., Sąd Okręgowy w Łodzi , ustanowił dla Zakładu (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością kuratora w trybie art. 69 k.p.c. w osobie D. P. (1).

/ postanowienie k. 214 -215, e-protokół z rozprawy z dnia 12.08.2024 r. 00:06:31--00:09:42/

Postanowieniem z dnia 29.08. 2024 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi (...) Wydział Pracy i Ubezpieczeń społecznych ustanowił dla ZAKŁADU (...). ZO.O. w trybie art. 42 k.c. kuratora w osobie adw. P. N.

/ zawiadomienie k. 228, odpis z KRS k. 231-242/

Na rozprawie w dniu 1.12.2024 r. kurator płatnika D. P. (1) przyłączył się do stanowiska wnioskodawczyni.

/ stanowisko procesowe kuratora - e-protokół z rozprawy z dnia 11.12.2024 r. 00:02:13-00:02:13/

Na rozprawie w dniu 12.03.2025 r. - bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku pełnomocnik wnioskodawczyni poparł odwołanie i wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, kurator płatnika poparł odwołanie wnioskodawczyni, pełnomocnik organu wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie kosztów procesowych wg norm przepisanych .

/ stanowisko procesowe stron, e-protokół z rozprawy z dnia 12.03.2025 r. 01:02:36-01:12:06/

Sąd Okręgowy w Łodzi ustalił następujący stan faktyczny:

Płatnik ZAKŁAD (...). ZO.O. z siedzibą w Ł. została wpisana do KRS od 5.11.2014 r., natomiast działalność operacyjną podjęła od (...) zatrudniając kolejnych pracowników. Prezesem Zarządu spółki do 30.06.2023 r. był D. P. (1). Spółka zmierzała do realizacji projektu „Opracowania nowatorskiej technologii taryfikacji biomasy do biowęgla, paliwa, węgla aktywnego dla potrzeb rolnictwa, energetyki i przemysłu” współfinasowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. Spółka złożyła wniosek o współfinansowanie projektu w dniu 9.01.2018 r. wygrała konkurs na projekt, kompletowała kadrę badawczą osób z odpowiednim wykształceniem i doświadczeniem mogących realizować projekt - zawierając m.in. także przedwstępne umowy o pracę, co podobnie jak samo przygotowanie projektu wymagało znacznej aktywności admnistracyjno - biurowej. Po akceptacji projektu przez (...) i zawarciu umowy o jego realizacje przez spółkę, w czerwcu 2018 r. z projektu wycofał się inwestor spółki, który miał zapewnić jej wkład własny w jego realizację. Wówczas, z uwagi na brak środków własnych, spółki Prezes Zarządu płatnika, podejmował działania, zmierzające do znalezienia innego inwestora, które pomimo wielomiesięcznych starań i prowadzonych rozmów, ostatecznie, zakończyły się niepowodzeniem. Z powodu braku środków finansowych, nie rozpoczęto realizacji projektu, brak było jego dofinasowania (pierwsza wypłata w tym zakresie miła mieć miejsce w 3 kwartale 2018 r.). Umowy przedwstępne, zawarte z kadrą badawczą, nie zostały zrealizowane, nie wypłacono im wynagrodzenia, ponieważ nie rozpoczęto prac badawczych, mimo, że część z nich sporządziła projekty. Uzgodnienia były takie, że ww mieli zawrzeć umowę o pracę, a wynagrodzenie będzie wypłacone po sfinalizowaniu projektu i uzyskaniu dotacji. Spółka zwróciła środki do (...). Płatnik zawiesił prowadzenie działalności od 01.01.2023 r.

/ odpis z KRS k. 130-135, k. 203-208, k. 211-213 k. 231-242 pismo D. P. w przedmiocie rezygnacji z pełnienia funkcji w zarządzie płatnika k. 165-166, postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi w przedmiocie ujawnienia rezygnacji D. P. z 14.03.2024 r. k. 173-174, 179-182 wniosek o współfinansowanie projektu k. 11-25, zapytania ofertowe i korespondencja mailowa z 3.07.2018 k. 26-64, harmonogram płatności projektu k. 65, umowy o pracę k. 66-69, k. 74- 83 umowy warunkowe k. 70-73, korespondencja z (...) w przedmiocie poszukiwania nowego Inwestora i zmian w harmonogramie wykonania projektu k. 84-99 zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z 12.03.2025 00:54:31-01:02:36, w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami 00:01:58-00:24:16, zeznania świadka W. W. protokół z rozprawy z dnia 14.12.2023 00:36:09-01:01:28, zeznania świadka D. P. (1) protokół z rozprawy z dnia 11.12.2024 00:31:51-00:42:54, protokół z rozprawy z dnia 12.03.2025 r. 00:37:28-00:52:59 zeznania świadka S. S. protokół z rozprawy z dnia 15.01.2025 r. 00:04:13-00:43:41 zeznania świadka A. K. protokół z rozprawy z dnia 12.03.2025 r. 00:02:50-00:35:53 /

Wnioskodawczyni E. K. wykonywała czynności, u płatnika, na podstawie umowy o pracę, zawartej w dniu 15.09.2016 na czas określony w pełnym wymiarze czasu pracy od 15.09.2016 do 31.12.2017 na stanowisku pracownik administracyjno -biurowy, za wynagrodzeniem 1850,00 zł brutto miesięcznie

/ bezsporne, umowa o pracę k. 10 akt ZUS, k. 263 akta osobowe k. 245-274 zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z 12.03.2025 00:54:31-01:02:36, w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 14.12.2023 00:01:58-00:24:16, protokół z rozprawy z dnia 11.12.2024 00:02:35-00:31:51 /

Przed podjęciem aktywności u płatnika, wnioskodawczyni , znała prezesa zarządu płatnika D. P..

/ zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z 12.03.2025 00:54:31-01:02:36, w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 14.12.2023 00:01:58-00:24:16, protokół z rozprawy z dnia 11.12.2024 00:02:35-00:31:51 /

Wnioskodawczyni legitymuje się też umową - o pracę, podpisaną 29.12.2017 r. na czas nieokreślony, od 2.01.2018 r., obligującą ją do pracy u płatnika, w tym samym charakterze. W ramach wskazanej umowy, wynagrodzenie wnioskodawczyni określono na kwotę 2100 zł miesięcznie.

/umowa o pracę k. 9 akt ZUS, k. 270, /

E. K. została zgłoszona przez płatnika do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako pracownik w okresie od 15.09.2016 do 31.03.2019 r. Za okres od 02/2018 do 03/2019 płatnik składek w raportach miesięcznych za E. K. obliczył składki na własne ubezpieczenia od podstawy wymiaru w kwocie 0 zł. w raporcie za styczeń 2018 płatnik składek wskazał podstawę wymiaru składek na ubezpieczanie społeczne w kwocie 2000 zł

/ bezsporne , wykaz wysokości składek odprowadzonych przez płatnika w spornym okresie k. 336-344/

Płatnik składek nie wypłacał wnioskodawczyni wynagrodzenia za pracę, począwszy od lutego 2018. Wnioskodawczyni była, wówczas, utrzymywana przez męża i rodzinę.

/ bezsporne zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z 12.03.2025 00:54:31-01:02:36, w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 14.12.2023 00:01:58-00:24:16, protokół z rozprawy z dnia 11.12.2024 00:02:35-00:31:51,zeznania świadka D. P. (1) protokół z rozprawy z dnia 11.12.2024 00:31:51-00:42:54, protokół z rozprawy z dnia 12.03.2025 r. 00:37:28-00:52:59 /

Wnioskodawczyni nie dochodziła wskazanego wynagrodzenia od pracodawcy, także, na drodze sądowej.

/ bezsporne zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z 12.03.2025 00:54:31-01:02:36, w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 14.12.2023 00:01:58-00:24:16, protokół z rozprawy z dnia 11.12.2024 00:02:35-00:31:51/

Od lutego 2018 r., w spółce płatnika, nikt nie otrzymał wynagrodzenia była dżentelmeńska umowa miedzy pracownikami, że - gdy - znajdzie się inwestor i zapewni środki na udział własny, wynagrodzenia będą wypłacone. Udział inwestora był - warunkiem wypłaty wynagrodzenia.

/zeznania świadka D. P. (1) protokół z rozprawy z dnia 11.12.2024 00:31:51-00:42:54, protokół z rozprawy z dnia 12.03.2025 r. 00:37:28-00:52:59/

Płatnik złożył za wnioskodawczynię deklaracje PIT -11 o dochodach i pobranych zaliczkach za 2018 r. , nie składał takiej deklaracji za 2019 r.

/ bezsporne , informacja z US k. 1-3 akt ZUS zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z 12.03.2025 00:54:31-01:02:36, w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 14.12.2023 00:01:58-00:24:16, protokół z rozprawy z dnia 11.12.2024 00:02:35-00:31:51/

E. K. w zeznaniu podatkowym PIT - 37 za 2018 r. wskazywała przychód ze stosunku pracy u ww. płatnika w wysokości 2000 zł.

/ bezsporne zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z 12.03.2025 00:54:31-01:02:36, w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 14.12.2023 00:01:58-00:24:16, protokół z rozprawy z dnia 11.12.2024 00:02:35-00:31:51/

W świetle dostępnego świadectwa pracy z dnia 1.04.2019r., stosunek pracy między stronami, został rozwiązany w dniu 31.03.2019 r., za porozumieniem stron w związku z brakiem wypłaty wnioskodawczyni wynagrodzenia.

/ świadectwo pracy k. 9-10 zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z 12.03.2025 00:54:31-01:02:36, w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 14.12.2023 00:01:58-00:24:16, protokół z rozprawy z dnia 11.12.2024 00:02:35-00:31:51/

W spornym okresie od 02/2018 -03/2019r., wnioskodawczyni bez wynagrodzenia, wykonywała czynności przy dokumentacji związanej z projektem, pomagając, zatrudnionej w spółce na umowę o pracę, księgowej W. W.. Czynności wykonywała w U., w biurze. Realizowała czynności, związane z prowadzeniem biura układała, segregowała dokumenty, kopiowała i przepisywała projekty, wysyłała korespondencję w tym firmową z firmowego maila, odbierała telefony, pomagała w organizacji spotkań, grona badawczego. Nie sygnowała dokumentów własnym nazwiskiem, nie podpisywała się pod korespondencją. Wykonywała też czynności gospodarcze, administracyjne, sprzątała, myła okna, robiła zakupy, przygotowywała kawę, herbatę, robiła kanapki, w tym w biurze płatnika, w Ł.. Wykonywała polecenia D. P. i księgowej. Zdecydowała się na rozwiązanie umowy, kiedy było jasnym, iż prezes Zarządu Płatnika nie pozyska nowego inwestora i nie będzie środków na wypłaty.

/ zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z 12.03.2025 00:54:31-01:02:36, w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 14.12.2023 00:01:58-00:24:16, protokół z rozprawy z dnia 11.12.2024 00:02:35-00:31:51, zeznania świadka W. W. protokół z rozprawy z dnia 14.12.2023 00:36:09-01:01:28, zeznania świadka S. S. protokół z rozprawy z dnia 15.01.2025 r. 00:04:13-00:43:41, zeznania świadka A. K. protokół z rozprawy z dnia 12.03.2025 r. 00:02:50-00:35:53 zeznania świadka D. P. (1) protokół z rozprawy z dnia 11.12.2024 00:31:51-00:42:54, protokół z rozprawy z dnia 12.03.2025 r. 00:37:28-00:52:59 /

Od kwietnia 2019 do kwietnia2021 r. wnioskodawczyni pracowała w Zakładzie (...) zo.o. spółka komandytowa otrzymując z tego tytułu wynagrodzenie za pracę. W okresie od 26.02.2014 do 21.09.2015 wnioskodawczyni była komandytariuszem w tej spółce. W dniu 21.09.2015 w KRS dokonano wpisu dotyczącego zwrotu jej wkładu. Płatnik w tej spółce pełni rolę komplementariusza.

/ odpis z KRS k. 297-306, 315-324 zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z 12.03.2025 00:54:31-01:02:36, w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 14.12.2023 00:01:58-00:24:16, protokół z rozprawy z dnia 11.12.2024 00:02:35-00:31:51/

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie ww. dowodów z dokumentów zawartych w aktach ZUS jak i złożonych do akt sprawy, ponadto ustalenia poczyniono w oparciu o zeznania świadków W. W., D. P. (1), S. S., A. K., oraz wnioskodawczyni w zakresie, w jakim korespondowały z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Z zeznań tych wynikało jasno, czym w spornym okresie, zajmowała się wnioskodawczyni i na jakich zasadach, wówczas, określone czynności na rzecz płatnika, podejmowała .

Sąd ma na uwadze, iż pełnomocnik organu rentowego kwestionował wiarygodność zeznań wnioskodawczyni, jak i zeznań świadka A. K. , co do faktu podejmowania przez ubezpieczoną faktycznie czynności biurowych, w spornym okresie, wskazując, iż świadek A. K., w postępowaniu III U 818/23, toczącym się rok wcześniej, z odwołania świadka W. W., o podleganie ubezpieczeniom przed Sądem Okręgowym w Koninie, nie pamiętała, by, współpracując z płatnikiem ,spotkał E. K. / protokół z rozprawy z dnia 8.03.2024 r. k. 314-315/ , tymczasem w przedmiotowym postępowaniu, jak przyznał, po rozmowie z D. P., twierdził, iż widywał wnioskodawczynię, przy pracy administracyjnej, w związku z projektem. Sąd ma na uwadze wskazane rozbieżności, jednakże w kontekście zeznań innych, przesłuchiwanych w procesie , osób, które ( zeznania , nie osoby) nie zostały podważone przez organ rentowy, doszedł, jednak, do przekonania, że wnioskodawczyni faktycznie czynności, w ramach pracy biurowej, na rzecz płatnika, wykonywała - co nie świadczy jeszcze o zasadności zgłoszonych przez nią roszczeń, o czym niżej, w rozważaniach.

Sąd nie dał wiary zeznaniom wnioskodawczyni, wyłącznie w części, w której twierdziła iż nie posiadała udziałów w Zakładzie (...) zo.o. spółka komandytowa, gdyż na fakty - przeciwne, wskazywały, zgromadzone w sprawie, dokumenty - odpis KRS. Przy czym, powyższe w żaden sposób, nie wpływa na ocenę charakteru prawnego stosunku łączącego strony w spornym okresie.

Sąd Okręgowy w Łodzi zważył, co następuje:

Odwołanie, jako niezasadne, podlegało oddaleniu.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 350.), obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym, chorobowym i wypadkowym – podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami w okresie od nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania.

Zgodnie z art. 9 ust. 4 w/w ustawy, osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 2, mające ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

W myśl art. 36 ust. 1 w/w ustawy, każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych.

Ustęp 2 stanowi, że obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osób określonych w art. 6 ust. 1 pkt 1 (pracowników), należy do płatnika składek.

W myśl ustępu 11 w/w przepisu, każda osoba, w stosunku, do której wygasł tytuł do ubezpieczeń społecznych, podlega wyrejestrowaniu z tych ubezpieczeń. Zgłoszenie wyrejestrowania płatnik składek jest zobowiązany złożyć w terminie 7 dni od daty zaistnienia tego faktu.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1, składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczonych, o których mowa w art. 16 ust. 1 (za pracowników), obliczają, rozliczają i przekazują co miesiąc do Zakładu w całości płatnicy składek.

W niniejszej sprawie spór sprowadzał się do rozstrzygnięcia czy wnioskodawczynię i płatnika jak twierdzi odwołująca w rzeczywistości łączyła umowa o pracę, czy jak twierdzi organ rentowy od 1.02.2018 z uwagi na to, iż umowa nie była realizowana nadto brak było wypłaty wynagrodzenia nie było ważnego tytułu do ubezpieczeń.

O uznaniu stosunku łączącego dwa podmioty za stosunek pracy rozstrzygają przepisy prawa pracy. Zatrudnienie nie musi mieć charakteru pracowniczego, praca może być świadczona także na podstawie umów cywilnoprawnych (por. wyrok SN z dnia 9 grudnia 1999 roku w sprawie (...) PKN 432/99, opubl. Prawo Pracy 2000/4/31), zaś przepis art. 353 ¹ k.c. w zw. z art. 300 k.p. daje stronom możliwość decydowania o rodzaju stosunku prawnego, a art. 22 §1 ¹ k.p. nie wprowadza ani domniemania zawarcia umowy o pracę ani fikcji prawnej zawarcia umowy tego rodzaju. Nie ogranicza zatem woli stron w wyborze podstawy zatrudnienia, choć z pewnością daje pierwszeństwo zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę.

Według art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 roku kodeks pracy, przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Zatrudnienie, w warunkach określonych w § l art. 22 k.p., jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę, zawartej przez strony umowy (art. 22 § l ¹ k.p.). Nie jest, przy tym , dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę, umową cywilnoprawną, przy zachowaniu warunków wykonywania pracy, określonych w § l art. 22 kodeksu pracy (art. 22 § l ² kp). Przy tym, jak zauważa się w orzecznictwie sądowym, stosunek pracy to więź prawna o charakterze dobrowolnym i trwałym, łącząca pracownika i pracodawcę, której treścią jest obowiązek osobistego wykonywania pracy określonego rodzaju przez pracownika pod kierownictwem, na rzecz i na ryzyko pracodawcy oraz obowiązek pracodawcy zatrudnienia pracownika przy umówionej pracy i wypłacanie mu wynagrodzenia za pracę (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie III APr 10/96, Apel.-Lub. 1997/2/10, Lex nr 29672).

Do cech pojęciowych - pracy - stanowiącej przedmiot zobowiązania pracownika, w ramach stosunku pracy, należą osobiste i odpłatne jej wykonywanie w warunkach podporządkowania. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury, stosunek ubezpieczeniowy, jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał bądź też nie jest realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet, jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia z dnia 17 stycznia 2006 roku III AUa 433/2005, Wspólnota (...)). Podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest uwarunkowane, nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ile legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2005 roku o sygn. akt II UK 43/05, OSNAPiUS rok 2006/15 – 16/251).

Do najbardziej istotnych elementów stosunku pracy należą więc: dobrowolność zobowiązania, obowiązek spoczywający na pracowniku, a polegający na świadczeniu pracy osobiście, w sposób ciągły, podporządkowany poleceniom pracodawcy. Pracodawca, natomiast, jest obowiązany do wynagrodzenia pracownika za, świadczoną na jego rzecz, pracę oraz do ponoszenie ryzyka gospodarczego, produkcyjnego i osobowego przez pracodawcę. Zatem, to na pracodawcy spoczywa ryzyko ekonomiczne gospodarcze i osobowe, związane z zatrudnieniem pracownika i powierzeniem mu określonej pracy. Jednakże, należy zauważyć, że, w przypadku każdej umowy o pracę, podstawą jej zawarcia może być jedynie uzasadniona potrzeba o charakterze ekonomicznym, znajdująca oparcie w charakterze prowadzonej działalności. To potrzeba gospodarcza pracodawcy determinuje zatrudnienie. Z ugruntowanego orzecznictwa wynika, że przy ocenie pozorności umowy o pracę, racjonalność zatrudnienia, potrzeba zatrudnienia pracownika są przesłankami istotnymi dla oceny ważności umowy / III AUa 62/21 - wyrok SA Poznań z dnia 30-06-2022 III AUa 23/21 - wyrok SA Szczecin z dnia 20-10-2021 III AUa 396/20 - wyrok SA Szczecin z dnia 22-12-2020/ Pracodawca ma pełną swobodę w prowadzeniu działalności gospodarczej, tym bardziej w zatrudnianiu pracowników. Jednak, ocena racjonalności jego postępowania (potrzeby zatrudnienia konkretnej osoby na konkretnym stanowisku i na określonych warunkach) ma wpływ na uznanie skuteczności zawartej umowy w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym takiej osoby. / (...) 7/21 - wyrok SN - Izba Pracy z dnia 04-02-2021/.

Elementem akcentowanym w orzecznictwie Sądu Najwyższego jest też ustalenie, czy dana relacja zobowiązaniowa jest stosunkiem pracy, czy też strony łączy inny stosunek prawny, zależy nie od nazwy zawartej umowy, a od oceny cech tej umowy, nie tylko zapisanych w samej umowie, ale przed wszystkim zawartych w sposobie jej wykonywania (wyrok SN z dnia 11 września 1997 roku w sprawie II UKN 232/97, OSNAP 1998/ 13/407; wyrok SN z dnia 25 kwietnia 1997 roku w sprawie II UKN 67/97, OSNAP 1998/2/57). Sąd Najwyższy wielokrotnie w swoich orzeczeniach podkreślał, że nie nazwa umowy, ale jej treść i sposób wykonywania decydują o zakwalifikowaniu danej umowy jako umowy o pracę (vide wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11.09.1997 r., OSNAPiUS z 1998 r., nr 13, poz. 407; z dnia 11.04.1997 r., OSNAPiUS z 1998 r., nr 2, poz. 35). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13.04.2000 r. ((...) PKN 594/99 niepubl.) stwierdził, iż o wyborze rodzaju podstawy prawnej zatrudnienia decydują zainteresowane osoby (art. 353 k.c. w zw. z art. 300 k.p.), kierując się nie tyle przesłanką przedmiotu zobowiązania, ile sposobu jej realizacji. Dla oceny prawidłowości dokonanego wyboru istotny jest sposób wykonywania tej pracy. Ocena charakteru świadczonej pracy, dokonywana jest, zarówno, przez pryzmat zawartej umowy, jak i pod kątem faktycznego sposobu jej wykonywania. O przyjęciu istnienia stosunku pracy, decyduje, więc, sposób wykonywania pracy, a szczególnie realizowanie przez strony, nawet wbrew postanowieniom zawartej umowy – tych cech, które charakteryzują umowę o pracę i odróżniają tę umowę od innych umów o świadczenie usług (Komentarz do art. 22 kp w. U. Jackowiak, M. Piankowski, J. Stalina, W. Uziak, A. Wypych-Żywicka, M. Zieleniecki, Kodeks Pracy w komentarzem, Fundacja Gospodarcza 2004 r.). Decydujące znaczenie, w procesie rozróżniania charakteru stosunku prawnego, łączącego strony, ma sposób wykonywania umowy, a w szczególności realizowanie przez kontrahentów – nawet wbrew postanowieniom umownym cech typowych dla danego stosunku (T. Romer, Prawo pracy. Komentarz, Warszawa 2000, s.101, postanowienie Sądu Najwyższego z 13 listopada 2008 r., II UK 209/08, Lex nr 737398).

Zasada ta jest powszechnie uznawana i akceptowana, w doktrynie, oraz praktyce, i w konsekwencji dla oceny zobowiązania pracowniczego, drugoplanowe znaczenie ma nazwa umowy oraz deklarowana w chwili jej zawarcia treść. Ważne jest, w jaki sposób strony kształtują więź prawną w trakcie jej trwania. Strony mogą dowolnie ustalać wzajemne stosunki prawne i układać relacje, jednak zasada swobody zawieranych umów doznaje ograniczenia w sytuacji, w której zawarcie postanowień umownych prowadzi do obejścia obowiązujących przepisów prawa, do nadużycia prawa, jego naruszenia, czy wreszcie naruszenia zasad sprawiedliwości społecznej. O tym, czy strony prawidłowo układają i realizują stosunek pracy, stanowiący tytuł ubezpieczeń społecznych, nie decyduje formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, ale faktyczna realizacja umowy, zgodnie z jej treścią i w warunkach charakterystycznych dla tego stosunku prawnego. /Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 czerwca 2022 r., III AUa 444/21/ Bezwzględnie bowiem ani treść lub cel stosunku prawnego nie mogą sprzeciwiać się właściwości (naturze) tego stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. /Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 kwietnia 2021 r. III AUa 15/21/

Sąd oczywiście zważył, że samo niewypłacanie wynagrodzenia nie świadczy u ustaniu stosunku pracy, gdyż, co najwyżej, daje pracownikowi roszczenie o jego zapłatę. Niemniej jednak, gdy strony z góry zakładają, że praca będzie wykonywana nieodpłatnie ( do czasu znalezienia inwestora strategicznego) , brak podstaw do uznania, że strony zakładały istnienie stosunku pracy. Przy stosunku pracy, opartym na umowie o pracę, obowiązuje bezwzględna zasada odpłatności. Zasadą jest, że, za wykonaną pracę, pracownik nabywa umówione wynagrodzenie, a jeśli jest ku temu podstawa prawna – wynagrodzenie należy się także za czas niewykonywania pracy (np. urlopy wypoczynkowe czy niektóre płatne zwolnienia od pracy). Odpłatność pracy jest cechą bezwzględną stosunku pracy, co oznacza, że pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść go na inną osobę (art. 84 KP). Ani pracownik, ani pracodawca, nie mają, zatem, kompetencji do tego, aby prawo do wynagrodzenia wyłączyć, stąd należy przyjąć, że ma ono charakter ustawowej konsekwencji nawiązania stosunku prawnego opartego na wymogu osobistej pracy i podporządkowania jednego z podmiotów drugiemu podmiotowi. Trzeba też podkreślić, że pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, za samą gotowość, do świadczenia pracy, jeśli praca nie mogła być wykonywana, z przyczyn od niego niezależnych.

Ponadto Sąd Okręgowy w całości podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 24 lutego 2010 roku w sprawie o sygn. akt II UK 204/09 (lex nr 590241), iż o tym czy strony istotnie nawiązały stosunek pracy stanowiący tytuł ubezpieczeń społecznych nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p. Istotne więc jest, aby stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych.

Mając na uwadze, dotychczas poczynione rozważania prawne, należy podkreślić, że, w realiach niniejszej sprawy, Sąd Okręgowy, w celu dokonania kontroli prawidłowości zaskarżonej decyzji organu rentowego, musiał, zatem, badać, czy pomiędzy wnioskodawczynią a płatnikiem składek, istotnie doszło do nawiązania i realizacji stosunku pracy, w warunkach określonych w art. 22 § 1 k.p. Co do zasady, tylko ważny i realny tytuł, a nie jedynie, deklarowany, wywiera skutki w prawie ubezpieczeń. Umowa zawarta dla pozoru, nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi. /Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2022 r., III AUa 1145/21/ W tej sytuacji do Sądu należało przeprowadzenie oceny, czy analizowany stosunek prawny nosił konstytutywne cechy stosunku pracy.

W tym celu, Sąd zbadał, czy odwołująca się, osobiście świadczyła pracę podporządkowaną pracodawcy (pod kierownictwem pracodawcy) w sposób ciągły, odpłatny, na rzecz i ryzyko pracodawcy. Dokonanie powyższego ustalenia miało,bowiem, znaczenie dla objęcia wnioskodawczyni obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi: emerytalnym, rentowymi, chorobowym oraz wypadkowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.

Zdaniem Sądu, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że ubezpieczona, w spornym okresie od 1.02.2018 do 31.03.2019 r. ,wykonywała pewne czynności biurowe i administracyjne, na rzecz płatnika, - co potwierdzili świadkowie - wobec planów płatnika związanych z realizacją projektu „Opracowania nowatorskiej technologii taryfikacji biomasy do biowęgla, paliwa, węgla aktywnego dla potrzeb rolnictwa, energetyki i przemysłu” współfinasowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, a potem w związku z poszukiwaniem nowego inwestora

Należało, jednak, zważyć, czy przy uwzględnieniu całokształtu treści stosunku – prawnego - realizowanego przez strony, czynności, wykonywane przez ubezpieczoną, były przez nią świadczone w ramach zatrudnienia pracowniczego.

Wskazać należy iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż w spornym okresie, strony wprost założyły, że praca będzie wykonywana przez wnioskodawczynię nieodpłatnie, co potwierdził ówczesny prezes zarządu płatnika. Jak zeznał ww. od lutego 2018 r. w spółce płatnika nikt nie otrzymał wynagrodzenia była dżentelmeńska umowa miedzy pracownikami, że, gdy znajdzie się inwestor i zapewni środki na udział własny, wynagrodzenia będą wypłacone. Zatem - warunkiem koniecznym - wypłaty wynagrodzenia – było – znalezienie inwestora. Tym samym, z założenia, praca miała być wykonywana nieodpłatnie, wynagrodzenie miało być wypłacane, warunkowo tylko wtedy gdy płatnik znalazłby, ewentualnie inwestora.

W ocenie Sądu, brak wypłaty wynagrodzenia lub założenie jego warunkowej wypłaty, potwierdza, iż stron nie łączył stosunek pracy. Sąd, przy tym, nie neguje, że faktycznie płatnikowi mogło zależeć na tym, aby ktoś nadal wykonywał czynności administracyjne, bo to było niezbędne dla pozyskania nowego inwestora i ewentualnej realizacji projektu, który miał być dla niego, źródłem dochodów. Nie należy, jednak, pomijać, iż żadnych przychodów z pracy tego rodzaju nie uzyskiwał i nie uzyskał. Istnienie potrzeby gospodarczej zatrudnienia pracownika, w oparciu o stały kontrakt pracowniczy, dla tego celu, z racjonalnych względów, musi być więc kwestionowane.

Sąd ma także na uwadze, że to pracodawca ponosi ryzyko ekonomiczne, związane z zatrudnieniem, jednakże, w procesie, w żaden sposób, nie wykazano, że płatnika było stać na - zatrudnienie - wnioskodawczyni. Co wynikało z zeznań D. P., źródłem finasowania płatnika miał być tylko i wyłącznie projekt. Już w lutym 2018 r. tj już po wygraniu projektu, wskazał zatrudnionym, iż nie ma żadnych środków, na jego realizacje, a wypłata wynagrodzeń, miała charakter czysto hipotetyczny. Trudno, zatem, uznać, że miał realne zasoby finansowe, pozwalające na zatrudnienie pracowników.

Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala też uznać, że wykonywanie tych czynności odbywało się pod kierownictwem pracodawcy, w warunkach podporządkowania. Jeszcze raz należy powtórzyć, że Sąd nie kwestionuje, że wnioskodawczyni wykonywała pewne czynności dla firmy płatnika, w badanym okresie, ale z całokształtu zebranego materiału dowodowego nie wynika, że robiła to stale stricte jako pracownik. Jasne, przy tym, jest, że cechy podporządkowania pracowniczego mogą być, w określonym zakresie ,charakterystyczne również, dla zobowiązań cywilnoprawnych, a nadto, że mogą występować z różnym nasileniem (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 10 października 2003 r., (...) PK 466/02 Pr. Pracy 2004, nr 3, s. 35). Dlatego zasadne jest rozważenie reguły umożliwiającej rozróżnienie, czy dany stan faktyczny charakteryzuje się podporządkowaniem pracowniczym, czy też więź łącząca strony nosi znamiona innej zależności (zbliżonej do kierownictwa pracodawcy). Ma to znaczenie, gdy weźmie się pod uwagę, że umowa mająca za przedmiot świadczenie pracy nie może mieć mieszanego charakteru, łączącego elementy umowy o pracę i umowy cywilnoprawnej (wyrok Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2002 r., (...) PKN 786/00, OSNP 2004, nr 2, poz.23. Z. K., Rodzaje kontraktów menedżerskich, (...) 1999, nr 7, s. 12). Sprawia to, że kwalifikacji prawnej umów o świadczenie pracy (usług) można dokonywać jedynie metodą typologiczną, to jest przez rozpoznanie i wskazanie cech przeważających (dominujących). Nie można przy tym pominąć, że decydujące znaczenie w procesie rozróżniania charakteru stosunku prawnego łączącego strony ma sposób wykonywania umowy, a w szczególności, realizowanie przez kontrahentów – nawet wbrew postanowieniom umownym – tych cech, które charakteryzują umowę o pracę (T. Romer, Prawo pracy. Komentarz, Warszawa 2000, s.101, postanowienie Sądu Najwyższego z 13 listopada 2008 r., II UK 209/08, Lex nr 737398).

Przenosząc wskazane zapatrywanie do stanu faktycznego sprawy, należy przyjąć, że określenie zadań „pracownika” poprzez wskazanie zakresu obowiązków, przy braku rozliczenia ich wykonywania które przekładałoby się na wypłatę należnego wynagrodzenia, przesądza o tym, że sporny stosunek prawny nie mógł nosić cechy pracowniczego podporządkowania, a z drugiej strony kierownictwa pracodawcy nad pracą wykonywaną przez ubezpieczoną. Zatrudnienie wnioskodawczyni nie znajdowało też ekonomicznego i gospodarczego uzasadnienia przy niepewnych założeniach co do możliwości realizacji projektu. Praca wnioskodawczyni nie wiązała się z żadnymi realnymi przychodami. Płatnik z tytułu prowadzonej działalności nie osiągał żadnych przychodów. Nie wykazano iż dysponował majątkiem który zabezpieczał jego inwestycje, projekty i zatrudnienie wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni miała świadomość tych realiów i godziła się na nieodpłatne wykonywanie pracy. Konkluzja ta oznacza, że stron nie łączyła umowa o pracę. W rezultacie Sąd uznał, że wykonywane przez ubezpieczonego na rzecz płatnika składek czynności nie odbywały się w reżimie charakterystycznym dla stosunku pracy, tj. zgodnie z dyspozycją art. 22 § 1 k.p.

Dodać należy, że swoboda kontraktowa stron nie jest wartością absolutną. Strony mogą łączyć się dowolną więzią prawną, w tym umową o pracę, ale wybierając ten model zatrudnienia zobowiązane są przestrzegać jego cech charakterystycznych. Wybór przez strony formy zatrudnienia ma daleko idące konsekwencje. Połączenie się stron zobowiązaniem pracowniczym skutkuje koniecznością przestrzegania reguł określonych w Kodeksie pracy i innych aktach prawa pracy. O wykreowaniu stosunku pracy, nie decyduje wyłącznie wola stron. Jest ona nieodzowna przy nawiązaniu zatrudnienia pracowniczego, jednak w sytuacji, gdy strony realizują więź prawną w oderwaniu od jej konstrukcyjnych cech, możliwe i konieczne jest zweryfikowanie charakteru prawnego zobowiązania. Zapatrywanie to wynika z przyjęcia założenia, że o rodzaju umowy decydują w pierwszej kolejności przepisy prawa.

Czynność prawna – jaką jest w realiach niniejszej sprawy umowa o pracę zawarta przez strony - jest sprzeczna z ustawą tzn. przepisem art. 22 § 1 k.p. w tym znaczeniu, że strony zawarły i realizowały w istocie inne zobowiązanie, którego przedmiotem było wykonywanie pewnych czynności na rzecz firmy płatnika składek, ale nie w reżimie stosunku pracy bo nieodpłatnie.

Z powyższych względów, Sąd Okręgowy uznał, że strony nie były związane umową o pracę, gdyż sporny stosunek prawny nie nosił konstytutywnej cechy umowy o pracę, wynikającej z art. 22 §1 k.p., jaką jest odpłatny charakter wykonywanych w ramach podporządkowania pracowniczego czynności. Kwalifikacja ta ma znaczenie z dwóch powodów: po pierwsze, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, prowadzi do uznania, że wnioskodawczyni nie podlega ubezpieczeniom społecznym jako pracownik u płatnika, a po drugie, stanowisko to, zważywszy na treść zaskarżonej przez odwołującą decyzji uniemożliwia wypowiedzenie się co do podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez wnioskodawczynię na innej podstawie prawnej. Sąd Okręgowy nie może w tym postępowaniu tej kwestii przesądzać, gdyż przedmiotem zaskarżonej decyzji jest wyłącznie podleganie ubezpieczeniom społecznym jako pracownik (art. 6 ust 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Jeszcze raz podnieść należy, że zawarcie umowy o pracę i jej realizacja, muszą odpowiadać ww. ustawowym kryteriom tej umowy, bowiem, właśnie przez te kryteria, jest definiowana istota umowy o pracę. Natomiast, zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego i podleganie ubezpieczeniom, są pochodne w stosunku do zawartej i realizowanej umowy. Bez umowy o pracę nie ma podstaw do ubezpieczenia. Zatem jeżeli umowa o pracę, mimo zgłoszenia do ubezpieczenia jest wykonywana w taki sposób, że nie realizuje ustawowych przesłanek, czyli nie realizuje się co do istoty, to nie można mówić o legalnym istnieniu umowy o pracę, a to oznacza że nie ma formalnoprawnych podstaw do objęcia ubezpieczeniem społecznym. Przy takim rozumieniu istoty umowy o pracę nie można więc legalnie wywodzić, że celem tego rodzaju umowy może być już tylko objęcie ubezpieczeniem społecznym. Ubezpieczenie społeczne, przysługuje nie tym podmiotom, które kreują doraźne podstawy faktyczno-prawne tylko po to, by przy znikomym nakładzie własnym na system ubezpieczenia społecznego pozyskać rażąco nadmierne korzyści, lecz tym podmiotom które dysponują realnym tytułem ubezpieczenia, w związku z którym systematycznie i sumiennie opłacają składki, czyli w istocie budują ten system, a nie tylko konsumują. /Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 listopada 2021 r. III AUa 332/21. III AUa 279/21 - wyrok SA Szczecin z dnia 23-09-2021/

W tym stanie rzeczy, organ rentowy słusznie zakwestionował tę umowę, tak z uwagi na treść, jak i okoliczności jej wykonywania. Brak jest zgody na manipulowanie przepisami prawa, w zależności od interesu stron.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.

O kosztach procesu wraz z odsetkami ,Sąd orzekł na podstawie art.98 k.p.c., a wysokość wynagrodzenia pełnomocnika organu rentowego ustalił zgodnie z §9 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz.1935).