Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z 28 lutego 2025 r. znak: END/25/021389822 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)w Ł. po rozpatrzeniu wniosku z 11 lutego 2025 r. odmówił J. K. przyznania rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach nie zaliczył okresu zatrudnienia od 4 listopada 1991 r. do 31 sierpnia 2004 r.
w (...)Sp. z o.o., ponieważ pracodawca w świadectwach pracy wskazał stanowisko „monter maszyn i urządzeń”, które nie jest zgodne z powołanym zarządzeniem resortowym (z podanego wykazu, działu, pozycji
i punktu powołanego zarządzenia resortowego wynika stanowisko „monter urządzeń
i konstrukcji metalowych na wysokości”) oraz okresu zatrudnienia od 11 kwietnia 2005 r. do 31 grudnia 2008 r. w (...), ponieważ wnioskodawca nie przedłożył świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach. (decyzja k. 13v.-14 akt emerytalnych)

Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 2 kwietnia 2025 r. (data nadania w placówce pocztowej) złożył J. K. wnosząc o zaliczenie okresów wykonywania pracy
w szczególnych warunkach: od 4 listopada 1991 r. do 31 sierpnia 2004 r. w (...) sp. z o.o. oraz od 11 kwietnia 2005 r. do 31 grudnia 2008 r. w spółce jawnej (...)z siedzibą w Z.. Do odwołania dołączył oryginalne świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z 24 marca 2025 r. za okres pracy u pracodawcy (...). (odwołanie z załącznikami k. 3-6)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania wskazując, że
z uwagi na dołączenie przez wnioskodawcę do odwołania świadectwa pracy w szczególnych warunkach z 24 marca 2025 r. za okres zatrudnienia w (...) sp. j. od 11 kwietnia 2005 r. do 31 grudnia 2008 r. organ rentowy nie kwestionuje tego okresu zatrudnienia, jako zatrudnienia w warunkach szczególnych, jednak jest on niewystarczający do przyznania rekompensaty. (odpowiedź na odwołanie k. 7-8)

Na rozprawie w dniu 29 lipca 2025 r. wnioskodawca poparł odwołanie, a pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania. (końcowe stanowiska stron e-protokół rozprawy z 29 lipca 2025 r. 00:54:02-00:54:11 – płyta CD k. 53)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

J. K. urodził się(...) Posiada wykształcenie zasadnicze zawodowe
w zawodzie mechanik maszyn budowlanych zdobyte w przyzakładowej szkole zawodowej przy dawnym(...). (bezsporne)

W okresie od 1 września 1975 r. do 3 listopada 1991 r. J. K. był zatrudniony
w pełnym wymiarze czasu pracy w (...)na stanowisku mechanika maszyn i urządzeń.

(świadectwo pracy z 13 listopada 1991 r. k. 5 akt kapitałowych)

W okresie od 4 listopada 1991 r. do 30 września 2002 r. ubezpieczony był zatrudniony
w pełnym wymiarze czasu pracy w (...) Sp. z o.o. na stanowisku montera maszyn i urządzeń.

(świadectwo pracy z 30 września 2002 r. k. 24)

Następnie w okresie od 1 października 2002 r. do 31 sierpnia 2004 r. wnioskodawca również był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w (...)Sp. z o.o. na stanowisku montera maszyn i urządzeń. W świadectwie pracy pracodawca wskazał, że ubezpieczony w okresie od 1 października 2002 r. do 31 sierpnia 2004 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na stanowisku mechanika maszyn i urządzeń wymienioną w wykazie A dziale V poz. 5 pkt 1 cytowanego powyżej zarządzenia.

(świadectwo pracy z 31 sierpnia 2004 r. k. 25)

W związku z powyższymi okresami zatrudnienia, pracodawca (...) sp. z o.o. wystawił J. K. świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach,
w którym wskazano, że w okresie od 4 listopada 1991 r. do 31 sierpnia 2004 r. stale i w pełnym wymiarze wykonywał prace przy montażu konstrukcji metalowych na wysokości na stanowisku montera maszyn i urządzeń wymienionym w wykazie A dziale V poz. 5 pkt 1 stanowiącym załącznik nr 1 do zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę. Z kolei w świadectwach pracy pracodawca wskazał, że ubezpieczony
w okresach od 28 listopada 1991 r. do 30 września 2002 r. oraz od 1 października 2002 r. do 31 sierpnia 2004 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na stanowisku mechanika maszyn i urządzeń wymienioną w wykazie A dziale V poz. 5 pkt 1 powyższego zarządzenia.

(świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach k. 29, świadectwo pracy z 30 września 2002 r. k. 24, świadectwo pracy z 31 sierpnia 2004 r. k. 25)

Pracując u pracodawcy S., a następnie (...) J. K. pracował jako monter konstrukcji metalowych. Od początku pracy w (...) wnioskodawca zajmował się montażem dźwigów tzw. żurawi, a także innych urządzeń transportu pionowego na budowie. Wcześniej zaś od około 1984 r. wykonywał podobną pracę w firmie (...). Wykonywał on pracę na wysokości. Ubezpieczony pracował w brygadach składających się z 3-4 osób. Ubezpieczony rozpoczynał i kończył pracę w bazie firmy (...) przy ul. (...) w Ł., a następnie był przewożony na budowy, na których montował ww. żurawie. Pracował na terenach budów łódzkich osiedli takich jak O. czy R., a także na budowach budynków w centrum Ł.. Pracował również przy budowie Szpitala (...) i osiedla obok tego szpitala a także na budowie szpitala przy ul. (...)
w Ł.. Oprócz montowania żurawi wnioskodawca montował również do budowanego budynku windy zewnętrzne. Ubezpieczony wykonywał swoją pracę zarówno latem jak i zimą. W okresie zimowym otrzymywał zupy regeneracyjne. Pracę wykonywał od świtu do zmierzchu – latem, nierzadko pracował więc dłużej niż 8 godzin dziennie.

(zeznania wnioskodawcy e-protokół rozprawy z 29 lipca 2025 r. 00:50:25-00:54:02 w zw. z 00:05:17-00:23:47 – płyta CD k. 53, zeznania świadka S. W. e-protokół rozprawy z 29 lipca 2025 r. 00:25:23-00:39:07 – płyta CD k. 53, zeznania świadka J. W. e-protokół rozprawy z 29 lipca 2025 r. 00:39:07-00:49:40 – płyta CD k. 53)

Dźwigi stawiane przez wnioskodawcę najpierw musiały zostać zdemontowane w innym miejscu. Demontaż, a następnie montaż jednego dźwigu zajmował około tygodnia. Dźwigi te miały przeciętnie 30-36 m wysokości, ale zdarzało się, że ubezpieczony montował dźwigi
o wysokości 60 czy nawet 100 m.

( zeznania wnioskodawcy e-protokół rozprawy z 29 lipca 2025 r. 00:50:25-00:54:02 w zw. z 00:05:17-00:23:47 – płyta CD k. 53, zeznania świadka J. W. e-protokół rozprawy z 29 lipca 2025 r. 00:39:07-00:49:40 – płyta CD k. 53)

Wnioskodawca w spornym okresie nie wykonywał żadnych innych prac, w tym pracy
w warsztacie. Wnioskodawca nie zajmował się również przewozem zdemontowanych elementów żurawi pomiędzy budowami, gdyż tym zajmowali się kierowcy, transportowali te elementy specjalnie przeznaczonymi do tego samochodami.

(zeznania wnioskodawcy e-protokół rozprawy z 29 lipca 2025 r. 00:50:25-00:54:02 w zw. z 00:05:17-00:23:47 – płyta CD k. 53, zeznania świadka S. W. e-protokół rozprawy z 29 lipca 2025 r. 00:25:23-00:39:07 – płyta CD k. 53, zeznania świadka J. W. e-protokół rozprawy z 29 lipca 2025 r. 00:39:07-00:49:40 – płyta CD k. 53)

Okresy od 19 października 1992 r. do 23 października 1992 r., od 12 grudnia 1992 r. do 23 czerwca 1993 r., od 26 maja 1996 r. do 5 czerwca 1996 r. oraz od 27 maja 1998 r. do 1 czerwca 1998 r. oraz od 29 kwietnia 2008 r. do 22 lipca 2008 r. były dla ubezpieczonego okresami nieskładkowymi.

(zaświadczenie k. 26, świadectwo pracy k. 10-10v. akt emerytalnych)

Wnioskodawca wykonywał pracę w szczególnych warunkach w okresie od 11 kwietnia 2005 r. do 31 grudnia 2008 r.

(bezsporne, a nadto świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach w kopercie k. 4)

Sąd Okręgowy zważył co następuje

Odwołanie jest zasadne i skutkuje zmianą zaskarżonej decyzji.

Na wstępie należy przypomnieć, iż w myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r.
o emeryturach pomostowych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1696 z późn. zm., dalej: ustawa o emeryturach pomostowych), ustawa określa warunki nabywania prawa do emerytur i rekompensat przez niektórych pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, zwanych „emeryturami pomostowymi”, o których mowa w art. 24 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, 1429 i 1672 oraz z 2024 r. poz. 834, 858 i 1243).

Stosownie do treści art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata jest to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy
w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

W myśl art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed 1 stycznia 2009 r. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.

Przesłanka negatywna przyznania rekompensaty została natomiast zawarta w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Jest nią nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest jednak to, że ubezpieczony nie nabył prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

W niniejszym postępowaniu, w ocenie organu rentowego, skarżący nie udowodnił 15 lat pracy w warunkach szczególnych. W ocenie ZUS, nie można wnioskodawcy zaliczyć okresu zatrudnienia w (...) sp. z o.o., ponieważ nazwa stanowiska pracy i charakter pracy, na jakim był zatrudniony pracownik, świadectwie pracy nie odpowiadał nazwie i charakterowi wymienionemu w wykazie aktu resortowego. Jednocześnie organ rentowy ostatecznie uznał, że J. K. wykonywał pracę w szczególnych warunkach w okresie od 11 kwietnia 2005 r. do 31 grudnia 2008 r.

Z powyższym stanowiskiem nie zgodził się ubezpieczony. Jego zdaniem okres zatrudnienia w (...)sp. z o.o należy uznać za okres wykonywania przez niego pracy
w warunkach szczególnych.

Należy w tym miejscu zauważyć, że rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w § 2 ust. 2 zobowiązuje zakłady pracy do stwierdzenia okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji. Co jednak istotne, świadectwo pracy nie tworzy praw podmiotowych, ani ich nie pozbawia, nie ma też cech wyłączności w zakresie dowodowym w postępowaniu o realizację tych praw oraz że świadectwo pracy traktuje się w postępowaniu sądowym jako dokument prywatny, który stanowi dowód tego, że osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie (art. 245 k.p.c.). W ten sposób wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Warszawie w dniu 25 listopada 1997 r. (III AUa 897/97, apel. W-wa 1998/1/4), a także Sąd Najwyższy w wyroku z 16 lipca 2009 r . (II PK 1/09, LEX nr 533086).

W rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r.
w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. 2011 nr 237 poz. 1412) określone zostały środki dowodowe, które powinny być dołączone do wniosku, stwierdzające okoliczności uzasadniające przyznanie tego świadczenia.

W myśl § 21-23 powołanego rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia są pisemne zaświadczenia zakładów pracy, wydane na podstawie posiadanych dokumentów, oraz legitymacje ubezpieczeniowe, a także inne dowody z przebiegu ubezpieczenia. W przypadku zaś ubiegania się pracownika o przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnym charakterze, zaświadczenie zakładu pracy powinno stwierdzać charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie takiej emerytury lub renty. Wyjątek od zasady ustalonej w powołanym przepisie jest zawarty w § 25 wymienionego rozporządzenia, który przewiduje, że okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy.

Tym samym, brak świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub wydanie świadectwa, które nie spełnia wymagań formalnych nie przekreśla ustalania, że tego rodzaju praca była wykonywana. W szczególności ubezpieczony może wykazywać innymi środkami dowodowymi, że praca świadczona była w warunkach szczególnych. W postępowaniu
z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się bowiem te same reguły dowodzenia, jak
w zwykłym procesie cywilnym. W szczególności zastosowanie mają art. 6 k.c., art. 232 k.p.c. (tak: Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z 20 lipca 2016 r, III AUa 690/15, LEX nr 2121869).

Dla rozstrzygnięcia spornej kwestii zasadnym stało się zatem ustalenie, czy praca wykonywana przez wnioskodawcę w spornym okresie była pracą wykonywaną w warunkach szczególnych, o jakich mowa w cytowanych wyżej przepisach. Sąd ustalił te okoliczności dokonując analizy dokumentacji oraz dopuszczając dowody z zeznań świadków, a także ubezpieczonego i w konsekwencji ustalając, że wnioskodawca legitymuje się co najmniej piętnastoma latami pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Sąd Okręgowy miał na względzie, że w spornym okresie J. K. był zatrudniony
w (...) sp. z o.o. w Ł. jako monter dźwigów tzw. żurawi, a także innych urządzeń transportu pionowego na budowie. Oprócz montowania żurawi wnioskodawca montował bowiem również do budowanego budynku windy zewnętrzne. Wszystkie te urządzenia – w ocenie Sądu – można jak najbardziej uznawać za konstrukcje metalowe. Wcześniej zaś od 1984 r. wykonywał podobną pracę w firmie (...). Ubezpieczony pracował w brygadach składających się z 3-4 osób, przy czym cały czas pracował on na wysokości. Wnioskodawca rozpoczynał i kończył pracę w bazie firmy (...), a następnie był przewożony na budowy, na których montował żurawie, których przeciętna wysokość wynosiła 30-36 m, ale zdarzały się również mające 60 m czy 100 m wysokości. Pracował na łódzkich osiedlach takich jak O. czy R., a także na budowach budynków w centrum Ł.. Montował on żurawie również przy budowie Szpitala (...) w Ł. i osiedla obok tego szpitala, a także na budowie szpitala przy ul. (...) w Ł.. Ubezpieczony wykonywał swoją pracę zarówno latem jak i zimą. Przy czym czynności te wykonywał stale oraz w wymiarze nie niższym niż cały etat. Jednocześnie zauważenia wymaga to, że jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności w postaci zeznań przesłuchanych w sprawie świadków, J. K. w spornym okresie zatrudnienia wykonywał w ramach swoich obowiązków wyłącznie prace montażowe na wysokości. Nie pracował przy tym ani w warsztacie, ani nie zajmował się transportem elementów żurawi.

Wnioskodawca w spornym okresie wykonywał zatem pracę określoną w punkcie 5 działu V wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub
w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r. nr 8 poz. 43 ze zm.) (prace przy montażu konstrukcji metalowych na wysokości) – na stanowisku wymienionym dziale V pod poz. 5 pkt 1 wykazu A stanowiącego załącznik zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych (Dz. Urz. MBiPMB z 1983 r. nr 3 poz. 6) tj. na stanowisku montera urządzeń
i konstrukcji metalowych na wysokości.

W kontekście niniejszej sprawy warto też przypomnieć, że dla oceny czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy, w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie, stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 8 czerwca 2011 r., I UK 393/10, LEX nr 950426) Podkreślić przy tym należy, że stanowiska, na których praca jest wykonywana w szczególnych warunkach zostały jedynie sprecyzowane w wykazie stanowiącym załącznik do wymienionego powyżej zarządzenia resortowego, które ma charakter pomocniczy – informacyjny, techniczno-porządkujący, uściślający ogólne pojęcia istniejące w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zaś jak wskazuje się w orzecznictwie, istotne znaczenie dla kwalifikacji danej pracy jako pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ma wynikające z wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży. (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 11 czerwca 2013 r. III AUa 1370/12, LEX nr 1339369)

W konsekwencji Sąd uznał, że doliczając wnioskodawcy do niekwestionowanego ostatecznie przez ZUS okresu pracy w szczególnych warunkach od 11 kwietnia 2005 r. do 31 grudnia 2008 r. w M. Z. M., T. M. sp. j., okres zatrudnienia w szczególnych warunkach w (...) sp. z o.o. od 4 listopada 1991 r. do 31 sierpnia 2004 r. – wynikający ze świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach wystawionego przez tego pracodawcę, wnioskodawca ma okresy pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszące łącznie co najmniej 15 lat. Łączny staż ubezpieczonego po odjęciu okresów nieskładkowych wynosi bowiem 15 lat, 8 miesięcy
i 20 dni (12 lat, 2 miesiące i 23 dni w (...)sp. z o.o. oraz 3 lata, 5 miesięcy i 27 dni u pracodawcy M. Z. M., T. M. sp. j.).

W związku z powyższym, Sąd w oparciu o treść art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał J. K. prawo do rekompensaty za pracę w szczególnych warunkach od dnia 11 lutego 2025 r. – czyli dnia złożenia wniosku.