Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzja z dnia 7.03.2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. działając na podstawie art. 83, art. 24 ust 6a-6g ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023r. poz. 1230 z późn. zm.), odmówił (...) w Ł. zwrotu nienależnie opłaconych składek w okresie od 14.12.2005 do 15.10.2012 dla których prawo do zwrotu uległo przedawnieniu.

W uzasadnieniu wskazanego stanowiska podniesiono że w dniu 28.12.2023 r. Związek Zawodowy (...) w Ł. zażył wniosek o zwrot nienależnie opłaconych składek. W następstwie rozpoznania wskazanego wniosku ustalono nadpłatę w kwocie 2.916.828,50 zł.

Nadpłatę w kwocie 52.927,59 zł dla której prawo do zwrotu nie uległo przedawnieniu (składki opłacone w okresie od 14.09.2021 r. do 14.03.2022 r.) zwrócono 26 stycznia 2024 r. na wskazany rachunek bankowy.

Natomiast w zakresie nadpłaty w kwocie 2.863.900,91 zł poinformowano Związek , że może ona zostać zaliczona na poczet bieżących składek, gdyż prawo do jej zwrotu uległo przedawnieniu, tj. upłynęło 5 lat od opłacenia składek (składki opłacone w okresie od 14.12.2005 r. do 15.10.2012 r.)

Rozpatrując wniosek z 28 grudnia 2023 r. o zwrot nienależnie opłaconych składek, Zakład wziął pod uwagę stan faktyczny oraz obowiązujące przepisy prawa art. 24 ust. 6a do 6g ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1230, z późn. zm. ).

Nadpłata na koncie (...) powstała w następstwie złożonych korekt dokumentów rozliczeniowych po przeprowadzonych u płatnika składek kontrolach.

W okresie 22 września 2011 r. - 29 marca 2012 r., u płatnika (...) w Ł., została przeprowadzona kontrola obejmująca okres od czerwca 2004 r. do grudnia 2010 r. W okresie 27 stycznia 2020 r. - 5 marca 2020 r., w (...) w Ł. została przeprowadzona druga kontrola obejmująca okres od stycznia 2011 r. do września 2012 r.

Z ustaleń kontroli wynikało, że Związek zawierał umowy cywilno - prawne z pracownikami, zgłaszając ich tylko do ubezpieczenia zdrowotnego. Równocześnie zatrudnieni pracownicy wykonywali pracę na rzecz własnego pracodawcy, tj. (...) Sp. z o.o.

W toku zebranego materiału ustalono, że zawieranie umów cywilno - prawnych przez (...) sprowadzało się do obejścia przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Pomimo przyjęcia ustaleń protokołów kontroli płatnik nie wywiązał się z ustawowego obowiązku i nie złożył dokumentów korygujących za ww. okresy w terminie określonym przepisami prawa. Zakład wielokrotnie kierował do płatnika korespondencję z przypomnieniem obowiązku złożenia korekt.

Wymagane korekty dokumentów rozliczeniowych zostały złożone przez płatnika ostatecznie w 2023 r. Ostatnie dokumenty zostały przekazane 31.12.2023 r. Zaewidencjonowanie na koncie płatnika korekt dokumentów rozliczeniowych za lata objęte kontrolą, tj. 2004 - 2012 w 2023 r. spowodowało, że prawo do zwrotu nienależnie opłaconych składek uległo przedawnieniu - upłynęło 5 lat od opłacenia składek za miesiące, za które zostały złożone korekty dokumentów rozliczeniowych.

Złożenie korekt w 2023 r. spowodowało jednoczesny brak możliwości skutecznego wysłania do (...) zawiadomienia, o którym mowa w art. 24 ust. 6b, ponieważ upłynęło 5 lat od opłacenia poszczególnych składek i doszło do ich przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 6g pkt 2. (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 26 maja 2022 r. III AUa 1991/19). Obowiązek zawiadomienia płatnika o nadpłacie powstaje jedynie wówczas, kiedy w tej dacie składki mogą zostać zwrócone. Obowiązek zwrotu nie powstaje jednak, gdy już w tym momencie składki uznać należy za przedawnione wobec upływu przedawnienia określonego w art. 24 ust. 6g pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W tej też sytuacji, wobec upływu przedawnienia w konsekwencji wygaśnięcia należności składkowych bezprzedmiotowe staje się zawiadomienie w trybie art. 24 ust. 6b ww. ustawy, ponieważ nie mogą one zostać zwrócone.

Organ wskazał, iż na 7 marca 2024 r. saldo konta wykazuje nadpłatę, która może zostać zaliczona na poczet bieżących składek, gdyż prawo do jej zwrotu uległo przedawnieniu, z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne w kwocie - 5.241,96 zł za okres od marca 2007 r. do lipca 2009 r. (składki opłacone w okresie od 13.04.2007 r. do 15.10.2009 r.),

- ubezpieczenie zdrowotne w kwocie - 3.027.512,31 zł za okres od listopada 2005 r. do września 2012 r. (składki opłacone w okresie od 14.12.2005 r. do 15.10.2012 r.),

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie - 48,80 zł za okres od maja 2008 r. do maja 2009 r. (składki opłacone w okresie od 18.06.2008 r. do 15.06.2009 r.).

/ decyzja w aktach ZUS k. nienumerowane/

Odwołanie od w/w decyzji złożył Związek Zawodowy (...) w Ł. reprezentowany przez radcę prawnego, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i zobowiązanie ZUS (...) Oddział w Ł. do zwrotu odwołującemu kwoty 2.863.900,91 zł wraz z odsetkami w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranych zaległości podatkowych, od dnia złożenia wniosku tj. 28.12.2023 r. do dnia zapłaty, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

Odwołujący zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 24 ust 6b , art24 ust 6g oraz art. 24ust 6di 6e ustawy z dnia 13.10.1998 o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący podniósł iż w oparciu o treść zaskarżonej decyzji nie można ustalić nawet z jakim dniem które składki uległy przedawnieniu, co samo w sposobie czyni zaskarżoną decyzje wadliwą. Odwołujący podniósł iż korekty na które wskazuje ZUS były przez niego składne sukcesywnie przez lata 2021 -2023 w konsekwencji teko nie wiadomo w którym momencie ZUS uznał iż został zwolniony z obowiązku zawiadomienia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek.

Odwołujący wskazał też, iż przed tutejszym sądem toczyło się postepowanie o zwrot składek w związku z przeprowadzonymi przez ZUS kontrolami i ustalona nadpłata na łączna kwotę 3.658.154, 99 zł . W tym zakresie Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 11.10.2022 sygn akt VIII U 2986/21 zmienił zaskarżona decyzję i zobowiązał zakład ubezpieczeń społecznych (...) Oddział w Ł. do zwrotu Związkowi Zawodowemu (...) w Ł. nienależnie opłacone składki wyliczone na dzień 20.09.2021 w kwocie 336.476, 53 . Apelacja ZUS od wskazanego orzeczenia została oddalona prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi . Odwołujący podniósł iż podnoszony wówczas także przez zakład zarzut przedawnienia nie zyskał aprobaty Sądu. Sądy zgodnie przyjęły że zakład ma obowiązek zawiadomić płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek , które mogą być zwrócone nie dotyczy to jedynie przypadku, gdy kwota nienależnie opłaconych składek nie przekracza dziesięciokrotności kwoty kosztów upomnienia w postepowaniu egzekucyjnym w administracji. Wobec tego termin przedawnienia rozpoczyna swój 5 letni bieg od dnia zawiadomienia płatnika składek o nadpłacie zgodnie z art. 24 ust. 6g pkt 1ustawy systemowej. Jeżeli natomiast organ rentowy nie zawiadomił o nadpłacie do czego był zobowiązany treścią art. 24 ust 6b nie można przyjąć , iż żądane zwrotu nadpłaty uległo przedawnieniu. Nie można bowiem odczytywać teiści art. 24 ust 6g ustawy w ten sposób, że w przepisie tym mamy w istocie podwójne określenie początku biegu terminu przedawnienia.

Tym samym w ocenie skarżącego stanowisko organu nie może zostać zaakceptowane .

/ odwołanie k. 3-5/

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko, w szczególności podnosząc zarzut przedawnienia należności wskazanej w zaskarżonej decyzji w kwocie 2.863.900, 91 zł za okres 14.12.2005 do 15.10.2012 a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odniesieniu do zarzutów odwołania, że Zakład nie wskazał daty przedawnienia składek dla których prawo zwrotu uległo przedawnieniu, organ wyjaśnił, że w sentencji decyzji wskazano, że Zakład odmawia zwrotu nienależnie opłaconych składek w okresie od 14.12.2005 do 15.10.2012 r. Natomiast w uzasadnieniu wskazane jest, że nienależnie opłacone składki ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat od ich opłacenia. Odmówiono prawa do zwrotu dla składek opłaconych od 2005 r do 2012 r. Dodając 5 lat wynikające z art. 24 ust. 6g pkt. 2 dla pierwszych składek prawo do zwrotu uległo przedawnieniu w 2010 r, a dla ostatnich w 2017 r.

Wskazał też, że w odniesieniu do płatnika, w podobnej sprawie (wniosek o zwrot nadpłaty), na którą powołuje się pełnomocnik w niniejszym postępowaniu, przesądzona została w wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 17.08.2023 r Sygn. akt. III AUa 1422/22 jedynie reguła, zgodnie z którą w sytuacji wydania przez organ rentowy zawiadomienia, o którym mowa w art. 24 ust. 6g pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.), nie ma zastosowania art. 24 ust. 6g pkt 2 tej ustawy, bowiem ustawą z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 138, poz. 808) określono wyraźnie termin początkowy biegu terminu przedawnienia nienależnie opłaconych składek, przyjmując, że będzie to albo data otrzymania od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawiadomienia o kwocie nienależnie opłaconych składek (art. 24 ust. 6g pkt 1), albo - w razie braku takowego zawiadomienia - dzień opłacenia składek (art. 24 ust. 6g pkt 2). (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, (...) i Spraw Publicznych z dnia 8 września 2015 r.l UK 405/14).

Zatem w ocenie Zakładu jedynie w sytuacji gdy organ rentowy po 2021 r wysłałby kolejne zawiadomienia o istnieniu nadpłaty na koncie płatnika składek - należałoby przy rozpatrywaniu wniosku o zwrot nadpłaty stosować analogiczne zasady jak przy rozpatrywaniu wniosku objętego ww wyrokiem sądowym.

W sytuacji zaś, gdy nadpłata została zaewidencjonowana na koncie płatnika składek na skutek złożenia korekt w grudniu 2023 r (a więc po upływie 5 lat od daty opłacenia składek) i Zakład nie wysłał do płatnika zawiadomienia z art. 24 ust. 6g pkt 1) - bieg terminu przedawnienia składek opłaconych od 14.12.2005 r do 15.10.2012 r rozpoczął się od daty opłacenia składek. Podniesiony zarzut przedawnienia prawa do zwrotu nienależnie opłaconych składek jest skuteczny.

/odpowiedź na odwołanie – k. 13- 17/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Płatnik składek - Związek Zawodowy (...) w Ł. działa na podstawie wpisu do KRS od 25.01.2002 r.

/bezsporne/

Płatnik zatrudniał pracowników, za których jest zobowiązany opłacać do ZUS należne składki do 15 dnia każdego miesiąca.

/bezsporne/

W dniach 22.08.2011 r. – 29.09.2012 r. ZUS przeprowadził u płatnika składek kontrolę, którą objęto okres od 06/2004 r. do 12/2010 r., a w wyniku której ustalono, że płatnik zawierał umowy cywilnoprawne zlecenia z pracownikami (...) Sp. z o.o. zgłaszając ich do ubezpieczeń zdrowotnych. Zakład ustalił, że umowy zlecenia były wykonywane przez zleceniobiorców na rzecz ich macierzystego pracodawcy tj. (...) Sp. z o.o.

/bezsporne/

W dniu 5.03.2020 r. została u płatnika zakończona doraźna kontrola ZUS wszczęta w 27.01.2020 którą objęto dalszy okres od 1.01.2011 do 30.09.2012 w przedmiocie wykonywania umów zlecenia u płatnika , jako świadczenia pracy przez zleceniobiorców na rzecz macierzystego pracodawcy tj MPK Ł. sp. zo.o. Kontrola ta zakończyła się ustaleniem, że zawarcie umów zlecenia z pracownikami MPK przez płatnika miało na celu obejście przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Protokół tej kontroli stał się też podstawą do wszczęcia kontroli za okres od 01/2011 do 09/ 2012 w MPK Ł., która zakończyła się wydaniem decyzji ustalających podleganie zleceniobiorców płatnika pracowniczym ubezpieczeniom w MPK i ustaleniem podstawy wymiaru składek.

/ bezsporne/

Od decyzji ZUS ustalających podlegania zleceniobiorców ubezpieczeniom pracowniczym u macierzystego pracodawcy (...) Sp. z o.o. odwołania złożył pracodawca. W ok 1600 postępowaniach sądowych zainicjowanych odwołaniami (...) Sp. z o.o. płatnik składek zajął stanowisko jak ZUS. Sprawy są już w większości zakończone wyrokami oddalającymi odwołania.

/ bezsporne/

W konsekwencji powyższego MPK zostało zobowiązane do zapłaty składek , w tym tych które uprzednio uiścił płatnik. MPK w całości opłaciło składki zgodnie z wyliczeniami ZUS.

/ bezsporne/

Pierwotnie płatnik przyjął protokoły kontroli jednak nie złożył dokumentów korygujących za ww okresy w terminie określonym przepisami . Zakład wielokrotnie kierował do płatnika korespondencję z przypomnieniem o obowiązku złożenia korekt , które doprowadza do ustalenia prawidłowego salda konta płatnika składek tym samym kwoty nadpłaty.

/ bezsporne ustalenia poczynione w sprawie sygn. akt VIII U 2986/21 i III AUa 1422/22/

Płatnik składał korekty sukcesywnie jednakże dopiero w dniu 31.12.2023 r. zostały złożone wszystkie wymagane korekty dokumentów rozliczeniowych za lata objęte kontrola 2004 -2012 r.

/ bezsporne/

W dniu 20.09.2021 r. płatnik wystąpił do ZUS o zwrot nadpłaconych składek w kwocie 336476,53 zł wraz z odsetkami w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranych zaległości podatkowych, od dnia złożenia wniosku tj. 20.09.2021 r. do dnia zapłaty. Swoje żądanie płatnik zgłosił na formularzu (...). Jako podstawę nadpłaty we wniosku wskazano dokonane korekty deklaracji.

Zgodnie z saldem na koniec sierpnia 2021 r. na koncie płatnika widniała nadpłata w wysokości 336476,53 zł i wynikała ona z korekt deklaracji złożonych za okres od lutego 2005 r. do czerwca 2005 r., a także za luty i styczeń 2011 r. Poprawność złożonej dokumentacji za ww. okres nie była podważana przez ZUS, a wysokość nadpłaty wynikała z salda potwierdzonego przez Zakład. Odwołujący się nie żądał zwrotu nadpłaty za kolejne okresy, za które nie złożył korekty deklaracji. Wcześniej pismem z dnia 4.01.2021 r. ZUS informował płatnika o nadpłacie na jego koncie ( wskazując saldo na 31.12.2020 r.) ZUS pouczył też płatnika w tym piśmie o możliwości wystąpienia o zwrot nadpłaty.

/bezsporne, ustalenia poczynione w sprawie sygn. akt VIII U 2986/21 i III AUa 1422/22/

W efekcie ZUS wydał decyzję z dnia 27.10.2021 r., którą odmówił wnioskodawcy zwrotu nienależnie opłacanych składek z uwagi na błędy w dokumentach rozliczeniowych, które uniemożliwiają ustalenie poprawnego salda konta płatnika.

/ bezsporne/

Z odwołania płatnika od powyższej decyzji toczyło się postępowanie przed Sądem Okręgowym w Łodzi. Wyrokiem z dnia 11.10. 2022 r. sygn. akt VIII U 2986/21, Sąd Okręgowy w Łodzi zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 27.10.2021 r., i zobowiązał Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. do zwrotu Związkowi Zawodowemu (...) w Ł. nienależnie opłacone składki, wyliczone na dzień 20 września 2021 roku kwocie 336.476,53 zł. Apelacja ZUS od powyższego orzeczenia została oddalona prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17.08.2023 roku Sygn. akt III AUa 1422/22.

Na gruncie wskazanej sprawy rozpoznając podniesiony przez Zakład Ubezpieczeń społecznych zarzut przedawnienia Sąd Okręgowy wskazał, że termin przedawnienia rozpoczyna swój 5 letni bieg od dnia zawiadomienia płatnika składek o nadpłacie zgodnie z art. 24 ust. 6 g pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jeżeli natomiast organ rentowy nie zawiadomił o nadpłacie, do czego był zobowiązany treścią art. 24 ust 6b, nie można--przyjąć, iż żądanie zwrotu nadpłaty uległo przedawnieniu. Nie można bowiem odczytywać treści art. 24 ust. 6g ustawy w ten sposób, że w przepisie tym mamy w istocie podwójne określenie początku biegu terminu przedawnienia żądania zwrotu z ograniczeniem ustawowego terminu przedawnienia. Przepisu art. 24 ust. 6g nie można bowiem wykładać w oderwaniu od treści art. 24 ust. 6b, który to przepis stanowi jednoznacznie, że zakład zawiadamia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z ust. 6a mogą być zwrócone. Sąd przy tym zastrzegł że w sytuacji wydania przez organ rentowy zawiadomienia, o którym mowa w art. 26 ust. 6g punkt 1 ustawy systemowej, nie ma zastosowania art. 24 ust. 6g punkt 2 tej ustawy, bowiem ustawą z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, określono wyraźnie termin początkowy biegu terminu przedawnienia nienależnie opłaconych składek, przyjmując, że będzie to, albo data otrzymania od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawiadomienia o kwocie nienależnie opłaconych składek - art. 24 ust. 6g pkt 1 ustawy systemowej, albo - w razie braku takiego zawiadomienia - dzień opłacenia składek - art. 24 ust. 6g pkt 2 ustawy systemowej. Przy czym druga sytuacja nie dotyczy przedmiotowej sprawy Sąd przyjął iż w tym przypadku nadpłata została stwierdzona zawiadomieniem z dnia 4.01.2021 r.

Natomiast Sąd Apelacyjny w Łodzi w uzasadnieniu przywołanego powyżej orzeczenia stwierdził : Zarówno orzecznictwo przywołane przez Sąd Okręgowy i powyżej przez Sąd Apelacyjny, jak i doktryna, zgodnie wskazują, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 24 ust. 6b ustawy systemowej ma obowiązek zawiadomić płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które mogą być zwrócone, a nie dotyczy to jedynie przypadku, gdy kwota nienależnie opłaconych składek nie przekracza dziesięciokrotności kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (takie stanowisko prezentują m.in.: P. Kostrzewa (w:) Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, LEX/el. 2014, art. 24; M. Bartoszewska (w:) Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, red. J. Wantoch-Rekowski, Warszawa 2015, art. 24; B. Gudowska, J. Struśińska-Żukowska (red.), Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz. Wyd. 2, Warszawa 2014, Legalis). ”

/bezsporne wyrok z dnia 11.10. 2022 r. sygn. akt VIII U 2986/21 z uzasadnieniem k. 32- 40 wyrokiem z dnia 17.08.2023 roku sygn. akt III AUa 1422/22 z uzasadnieniem k. 41-47/,

Wnioskiem z dnia 28.12.2023 płatnik (...) w Ł. wystąpił o zwrot nienależnie opłaconych składek w wysokości 2 .399.521,95 za okres do (...) wraz z odsetkami w wysokości równym odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych od dnia złożenia wniosku

/ wniosek w aktach ZUS k. nienumerowane/

Zakład rozpoznając wskazany wniosek ustalił istnienie nadpłaty w kwocie 2.916.828,50 zł

/ bezsporne wydruk salda konta płatnika w aktach ZUS /

Nadpłatę w kwocie 52.927,59 dla której prawo zwrotu w ocenie organu nie uległo przedawnieniu ( składki opłacone w kresie 14.09.2021 do 14.03.2022 Zakład zwrócił 26.01.2024 na rachunek bakowy płatnika.

/ bezsporne/

Natomiast w zakresie nadpłaty w kwocie 2.863,900,91 płatnik został poinformowany przez ZUS, że prawo do zwrotu tej nadpłaty uległo przedawnieniu tj. upłynęło 5 lat od opłacenia składek ( składki opłacone w okresie od 14.12.2005 do 15.10.2012) i w tym zakresie istnieje jedynie możliwość zaliczenia wskazanej nadpłaty na poczet bieżących składek.

/ bezsporne/

Pismem z dnia 9.02.2024 ( wpływ do zakładu 19.02.2024) płatnik wystąpił o wydanie decyzji w przedmiocie odmowy zwrotu nienależnie opłaconych składek .

/ bezsporne/

W konsekwencji powyższego wydano zaskarżoną decyzję.

/ bezsporne/

Na dzień 7.03.2024 r. saldo konta wykazuje nadpłatę, z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne w kwocie - 5.241,96 zł za okres od marca 2007 r. do lipca 2009 r. (składki opłacone w okresie od 13.04.2007 r. do 15.10.2009 r.),

- ubezpieczenie zdrowotne w kwocie - 3.027.512,31 zł za okres od listopada 2005 r. do września 2012 r. (składki opłacone w okresie od 14.12.2005 r. do 15.10.2012 r.),

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie - 48,80 zł za okres od maja 2008 r. do maja 2009 r. (składki opłacone w okresie od 18.06.2008 r. do 15.06.2009 r.).

/ bezsporne wydruk salda konta płatnika w aktach ZUS/

Sąd Okręgowy w niespornym stanie faktycznym zważył, co następuje:

Odwołanie jest niezasadne.

W myśl art. 19 ust. 6b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 497), jeżeli w wyniku sprawdzenia wysokości rocznej podstawy wymiaru składek Zakład stwierdzi opłacenie składek od nadwyżki ponad kwotę określoną w ust. 1, informuje o tym niezwłocznie płatników składek i ubezpieczonego za pośrednictwem płatników składek.

Zgodnie z art. 24 ust. 6a. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. Z 2019 r., poz. 300), nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez Zakład z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku - na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o zwrot składek, z zastrzeżeniem ust. 6c, 8 i 8d.

Art. 24 ust. 6b w/w ustawy stanowi, że Zakład zawiadamia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z ust. 6a mogą być zwrócone chyba, że nie przekraczają wysokości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

W myśl art. 24 ust. 6c, po stwierdzeniu, że składki zostały nienależnie opłacone, płatnik składek może złożyć wniosek o ich zwrot.

Na mocy art. 24 ust. 6d nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku, o którym mowa w ust. 6c.

Z treści art. 24 ust. 6e wynika, że jeżeli nienależnie opłacone składki nie zostaną zwrócone w terminie określonym w ust. 6d, podlegają oprocentowaniu w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych, od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 6c.

Zgodnie z art. 24 ust. 6f, w przypadku braku płatnika składek lub jego następcy prawnego Zakład zawiadamia ubezpieczonego o kwocie nienależnie opłaconych składek w części sfinansowanej przez ubezpieczonego i na jego wniosek zwraca nienależnie opłacone składki. Przepisy ust. 6c-6e stosuje się odpowiednio.

W myśl art. 24 ust. 6g, nienależnie opłacone składki ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia:

1) otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 6b;

2) opłacenia składek, w przypadku braku zawiadomienia, o którym mowa w ust. 6b.

Stosownie do treści art. 24 ust. 6h, bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 6g, ulega zawieszeniu:

1) w przypadku wydania przez Zakład decyzji w sprawie nienależnie opłaconych składek - od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna;

2) jeżeli wydanie decyzji w sprawie nienależnie opłaconych składek jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd - do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż na okres 2 lat;

3) od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy;

4) w przypadku wydania przez Zakład decyzji stwierdzającej brak obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym lub obniżającej podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia - od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Zasady postępowania w razie opłacenia nienależnych składek zostały określone w art. 24 ust. 6a-7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a podstawowym sposobem postępowania w przypadku nienależnie opłaconych składek jest więc zaliczenie ich na poczet innych należności składkowych płatnika, a dopiero na wniosek płatnika organ rentowy stosuje alternatywny sposób rozliczenia płatnika tj. zwrot kwoty nienależnie opłaconych składek.

Procedura zwrotu nienależnie opłaconych składek została przy tym uregulowana w ustawie systemowej szczegółowo. ZUS ma obowiązek zawiadomić płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z art. 24 ust. 6a ustawy systemowej, mogą być zwrócone, jeżeli kwota zwrotu jest wyższa niż wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (dziesięciokrotności kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Skoro to na Zakładzie spoczywa obowiązek zawiadomienia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które mogą być zwrócone, to też Zakład jest podmiotem odpowiedzialnym za ustalenie, w jakiej kwocie nienależnie opłacone składki powinny być zwrócone (stwierdza nadpłatę). Momentem początkowym procedury zwrotu jest więc zawiadomienie, o którym mowa w art. 24 ust. 6b ustawy systemowej, co potwierdza też brzmienie art. 24 ust. 6g pkt 1, zgodnie z którym, nienależnie opłacone składki ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia otrzymania tego zawiadomienia. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2023 r., (...) 91/22, LEX nr 3525785).

Na gruncie rozpoznawanej sprawy odwołujący wywodził iż wbrew zapatrywaniu organu rentowego dochodzone przez niego składki nie są przedawnione bowiem zakład wbrew obowiązkowi nie informował go ( jak to miało miejsce w przypadku poprzedniego wniosku o zwrot należności) o wysokości nadpłaty wobec czego także w świetle zapatrywania Sądu Okręgowego w sprawie sygn. akt VIII U 2986/21, oraz Sądu Apelacyjnego w sprawie sygn. akt III AUa 1422/22 do upływu terminu przedawnienia dojść nie mogło- gdyż z tym zdążeniem w rozpoznawanym przypadku należy łączyć jego upływ. Zakład utrzymywał zaś iż żądanie zwrotu jest nieuzasadnione bowiem upłynął 5 letni termin przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek licząc od dnia opłacenia składek on sam zaś w takiej sytuacji nie był zobligowany do wystawienia płatnikowi zaświadczenia o wysokości należności.

Na wstępie podnieść należy, że zgodnie z treścią art. 24 ustawy systemowej należności z tytułu składek, czyli składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, dodatkowe opłaty i opłaty prolongacyjne, których płatnik składek nie uregulował w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może na drodze egzekucji administracyjnej lub sądowej dochodzić należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy nie uległy one przedawnieniu. W odróżnieniu od przedawnienia cywilnoprawnych roszczeń majątkowych, w przypadku których upływ terminu przedawnienia nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania, przedawnienie należności z tytułu składek powoduje wygaśnięcie zobowiązania składkowego, zgodnie z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji Podatkowej w zw. z art. 31 ustawy systemie. Tym samym w przypadku zobowiązań dotyczących przedawnionych składek nie ma w ogóle możliwości ich dochodzenia. Upływu terminu przedawnienia należności składkowych ze stosunku ubezpieczenia społecznego, uniemożliwia też skuteczną zmianę podstawy wymiaru składek na te ubezpieczenia. /III AUa 505/19 - wyrok SA Katowice z dnia 21-12-2020/

Przy tym przedawnienie należności składkowych należy oceniać według stanu prawnego, który obowiązywał w dniu upływu terminu przedawnienia, uwzględniając zdarzenia powodujące nierozpoczęcie, zawieszenie lub przerwanie biegu tego terminu, a także podjęte działania mające wpływ na wydłużenie terminu wymagalności należności /Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 listopada 2022 r., (...) 17/22/.

W tym przedmiocie istotna jest, wspomniana regulacja zawarta w art. 24 ust. 6g, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 138, poz. 808), zmienionego następnie art. 11 ust. 1b ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378) traktująca o przedawnieniu roszczeń w tym przedmiocie. W ramach tych regulacji skrócony został okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie zaś z art. 27 ust. 3 powyższej ustawy do przedawnienia należności z tytułu nienależnie opłaconych składek, o którym mowa w art. 24 ust. 6g ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zatem zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 przywołanego przepisu, stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Za każdym więc razem konieczne jest ustalenie terminu upływu przedawnienia na podstawie przepisów „starych” i „nowych” i przyjęcie terminu bardziej korzystnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2013 r., I UK 613/12, OSNP 2014 nr 3, poz. 44,wyrok SN z dnia 8 września 2015 r., I UK 405/14, legalis nr 1337367).

Na gruncie rozpoznawanej sprawy spornym jest czy bieg przedawnienia nienależnych składek których zwrotu domaga się płatnik zaczął biec i czy upłynął. Koniecznym jest zatem ustalenie daty początkowej biegu tego terminu w przypadku tych należności.

Sąd dostrzega zapatrywanie podnoszone przez płatnika wsparte orzeczeniami w sprawie VIII U 2986/21 III AUa 1422/22 wydanymi jednak w innych okolicznościach faktycznych gdyż tam płatnika zawiadomiono o wysokości nadpłaty, nadto wyrażone też w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6.09.2023 r. I (...) 37/23 zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 24 ust. 6b ustawy systemowej ma obowiązek zawiadomić płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które mogą być zwrócone, a nie dotyczy to jedynie przypadku, gdy kwota nienależnie opłaconych składek nie przekracza dziesięciokrotności kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Terminem początkowym biegu terminu przedawnienia nienależnie opłaconych składek jest albo data otrzymania od Zakładu Ubezpieczeń społecznych zawiadomienia o kwocie nienależnie opłaconych składek ( art. 24 ust 6g pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych)albo w razie braku takiego zawiadomienia dzień opłacenia składek( art. 24 ust. 6g pkt 2 ustawy systemowej ).

Niemniej jednak Sąd Okręgowy stoi na stanowisku wyrażonym w wyroku
Sądu Apelacyjnego w Szczecinie - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 24 listopada 2022 r.III AUa 533/21 zgodnie z którym obowiązek wskazany w art. 24 ust. 6b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie może być traktowany jako warunek rozpoczęcia biegu przedawnienia dochodzenia nadpłaconych składek. Treść art. 24 ust. 6g ww. ustawy w sposób pełny określa bowiem warunki przedawnienia roszczeń z tego tytułu przewidując zarówno sytuację, gdy do zawiadomienia doszło, jak i taką gdy obowiązku tego ZUS nie dopełnił – bez żadnego dalszego różnicowania składek, do których odnoszą się pkt 1 i 2 tego ustępu – zwłaszcza co do wysokości należności warunkującej obowiązek informacyjny. Nadto podziela zapatrywanie wyrażone w wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 maja 2022 r. III AUa 1991/19 w świetle którego Organ rentowy nie ma możliwości sprawdzania każdego z płatników co do tego, czy dostosował on treść deklaracji do swojej sytuacji faktycznej i prawnej. Nie jest zatem w stanie sprawdzać, czy dany płatnik nie pobiera czasem świadczeń zwalniających go z opłacania składek, a takich sytuacji jest wiele. Dopiero w pewnym momencie dochodzi do wykrycia takich okoliczności i wtedy rodzi się obowiązek zawiadomienia płatnika o nadpłacie. Jednakże taki obowiązek zawiadomienia powstaje jedynie wówczas, kiedy w tej dacie składki mogą zostać zwrócone. Obowiązek zwrotu nie powstaje jednak, gdy już w tym momencie składki uznać należy za przedawnione wobec upływu przedawnienia określonego w art. 24 ust. 6g pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W tej też sytuacji, wobec upływu przedawnienia i w konsekwencji wygaśnięcia należności składkowych bezprzedmiotowe staje się zawiadomienie w trybie art. 24 ust. 6b ww. ustawy, ponieważ nie mogą one zostać zwrócone.

Zdaniem Sądu Okręgowego wykładnia zaprezentowana przez odwołującego jest nie do przyjęcia przy uwzględnieniu charakteru, funkcji i celu przedawnienia. W sposób oczywisty dochodziłoby bowiem do sytuacji, w której do ujawnienia nadpłaty składek dochodziłoby po wielu, nawet kilkudziesięciu latach od ich opłacenia, a wtedy płatnik po zwróceniu się do organu rentowego o powiadomienie go o kwocie nadpłaty byłby informowany o takiej kwocie, co powodowałoby otwarcie terminu biegu przedawnienia. Tymczasem instytucja przedawnienia należności pieniężnych ma na celu brak możliwości skutecznego ich dochodzenia w związku z upływem określonego czasu. W przypadku należności z tytułu składek dochodzi przy tym do wygaśnięcia takich należności na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Tym samym nie sposób zgodzić się z zastosowanie prostego rozwiązania w postaci przyjęcia, że w każdym przypadku, gdy kwota nienależnie opłaconych składek przekracza dziesięciokrotność kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, termin przedawnienia winien być liczony od otrzymania przez płatnika zawiadomienia organu rentowego o nadpłacie i bez znaczenia jest upływ czasu między datą opłacenia składki a ujawnieniem przed organem rentowym faktu nadpłaty. Oczywiście przy wykładni przepisów należy także wziąć pod uwagę (na co zwraca uwagę powołane orzecznictwo), że nie może dochodzić do sytuacji, kiedy to organ rentowy dowiadując się o nadpłacie, nie spełniałby obowiązku zawiadamiania płatnika o nadpłacie czekając na upływ przedawnienia liczony od opłacenia składek. Wyjściem z tej sytuacji jest powiązanie wykładni wskazanych przepisów z powstaniem obowiązku organu rentowego zawiadomienia określonego w art. 24 ust. 6b z chwilą dowiedzenia się o nadpłacie. Organ rentowy nie ma przy tym możliwości sprawdzania każdego z płatników co do tego, czy dostosował on treść deklaracji do swojej sytuacji faktycznej i prawnej. Dopiero w pewnym momencie dochodzi do wykrycia takich okoliczności i wtedy rodzi się obowiązek zawiadomienia płatnika o nadpłacie. Jednakże zdaniem Sądu taki obowiązek zawiadomienia powstaje jedynie wówczas, kiedy w tej dacie składki mogą zostać zwrócone. Obowiązek zwrotu nie powstaje jednak, gdy już w tym momencie składki uznać należy za przedawnione wobec upływu przedawnienia określonego w art. 24 ust. 6g pkt 2). W tej też sytuacji, wobec upływu przedawnienia i w konsekwencji wygaśnięcia należności składkowych bezprzedmiotowe staje się zawiadomienie w trybie art. 24 ust. 6b, ponieważ nie mogą one zostać zwrócone.

We wspomnianych wyrokach Sądów apelacyjnych wskazano też że Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność zróżnicowania terminów przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne w zależności od tego, czy chodzi o zwrot składek na rzecz płatnika, czy obowiązek zapłaty przez niego należności składkowych. Był bowiem taki czas, kiedy w pierwszym przypadku okres przedawnienia wynosił 5 lat, a w drugim 10. Przyjęcie, że w każdym przypadku, gdy kwota składek przekracza próg określony w art. 24 ust. 6b ustawy (zdecydowanie przeważająca część przypadków), bez względu na upływ czasu od daty opłacenia składek do ujawnienia tej okoliczności, powstaje obowiązek Zakładu dokonania zawiadomienia płatnika i otwiera się dopiero wtedy bieg terminu przedawnienia, prowadziłoby do oczywistego zróżnicowania tych dwóch sytuacji. Należności z tytułu składek wymagane od płatnika przedawniałyby się po upływie 5 lat od wymagalności ich zapłaty (art. 24 ust. 4 ustawy systemowej), zaś w przypadku należności podlegających zwrotowi na rzecz płatnika czas liczony od opłacenia składek (data co do zasady odpowiadająca powyższej wymagalności) wydłużałby się w sposób nieokreślony (nawet do kilkudziesięciu lat), do wykrycia nadpłaty i powiązanego z tym obowiązku zawiadomienia płatnika łączącego się z otwarciem biegu terminu przedawnienia (LEX nr 3418674).

Taka wykładnia przepisów jest nie do przyjęcia. Nawet gdyby przyjąć optykę płatnika, to niewątpliwie wykładnia taka prowadzi do ponownego wprowadzenia – niejako „tylnymi drzwiami” – rozróżnienia w okresach przedawnienia roszczeń z tytułu składek. Dla organu wynosiłby on 5 lat, zaś dla ubezpieczonego – nawet ponad 10 lat w zależności od momentu złożenia przez niego wniosku o zwrot nadpłaty. Tego zaś nie dopuszczał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.05.2010 r. o sygn. akt P 29/08, wspomniany wyżej w orzeczeniu Sądu Apelacyjnego w Krakowie, oraz Sądu Apelacyjnego w Szczecinie

Trybunał Konstytucyjny zdecydowanie podkreślił tam, że nienależne opłacenie składki jest świadczeniem poza zakresem obowiązku składkowego. Spełnienie na rzecz ZUS świadczenia bez podstawy prawnej nie stanowi wykonania obowiązków w ramach stosunku ubezpieczenia społecznego, nawet jeśli spełnienie takiego świadczenia przez płatnika (ubezpieczonego) wiąże się pośrednio ze stosunkiem ubezpieczenia społecznego. Rozliczenia nienależnie opłaconych składek wykraczają zatem poza stosunek ubezpieczenia społecznego. Z tego powodu nie wchodzą w zakres władczej relacji pomiędzy Zakładem i płatnikiem (ubezpieczonym) i powinny być konstruowane na zasadzie równorzędności podmiotów - tak jak relacje cywilnoprawne. W tym zakresie Trybunał stwierdził, że Zakład i płatnik (ubezpieczony) mają wspólną cechę istotną: są stronami stosunku ubezpieczenia społecznego rozliczającymi wzajemne należności. Co do zasady, podmioty mające wspólną cechę istotną wymagają jednakowego traktowania (art. 32 Konstytucji), a ich prawa majątkowe podmiotów w tej samej sytuacji prawnej wymagają jednakowej ochrony (art. 64 ust. 2 Konstytucji). Skoro w zakresie dochodzenia zwrotu nienależnie opłaconych składek płatnik oraz Zakład mają wspólną cechę istotną, ochrona ich praw majątkowych względem Zakładu nie powinna być słabsza niż ochrona roszczeń majątkowych Zakładu względem płatnika (ubezpieczonego), chyba że zachodzą okoliczności uzasadniające takie różnicowanie sytuacji Zakładu i płatnika (ubezpieczonego). O bezzasadności różnicowania w zakresie długości terminów dokonywania wzajemnych rozliczeń między Zakładem a ubezpieczonym świadczy również historia legislacyjna ustawy zmieniającej z 2008 r. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (zob. (...) Sejmu VI Kadencji nr 244 z 8 lutego 2008 r.), celem wydłużenia terminu dochodzenia zwrotu nienależnie opłaconych składek do 10 lat w art. 24 ust. 7 SysUbSpołU było usunięcie dysproporcji pomiędzy prawami płatników i ZUS w zakresie wzajemnego dochodzenia należności. (OTK-A 2010, nr 4, poz. 35, LEX nr 578127). Niewątpliwie tożsamy cel przyświecał ustawodawcy, gdy wprowadzał ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) zarówno skrócenie okresu dochodzenia przez ZUS zaległych składek, jak i czasu na dochodzenie przez ubezpieczonych nienależnie uiszczonych składek – z 10 do 5 lat. Nie można bowiem doszukać się żadnego racjonalnego uzasadnienia dla wspierania zaniedbywania swoich obowiązków przez płatników regulujących składki we własnym imieniu jako przedsiębiorcy, przy jednoczesnym konstruowaniu obowiązków - równorzędnego im w tej sytuacji – organu rentowego w sposób restryktywny.

Sąd Okręgowy dostrzega przy tym argumentacje wyrażoną przez Sąd Najwyższy w wspominanym już wyroku z dnia 6.09.2023 (...) 37/23 w którym zaakcentowano, że za nietrafne należy uznać stanowisko Sądu Apelacyjnego w Krakowie bo wyroku Trybunału Konstytucyjnego, P 29/08, chodziło o naruszenie zasady równości co do długości terminów przedawnienia, a nie sposobu czy określenia początku ich liczenia; (por. M. Jackowski: Przegląd orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Palestra 2010 nr 7-8, s. 271; L. Garlicki: Przegląd orzecznictwa Trybunału Kontytucyjnego za 2010 rok, Przegląd Sądowy 2011 nr 9, s. 108; podobnie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 r., P 41/11; OTK-A 2012 nr 4, poz. 41). Ponadto obowiązująca regulacja została w podstawowych elementach ukształtowana w ustawie z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 138, poz. 808 ze zm.), która znowelizowała ustawę systemową właśnie w wykonaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, P 29/08. Trudno więc wyprowadzić z tego wniosek, że nowelizacja mająca na celu zrealizowanie wykładni przedstawionej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego doprowadziła do naruszenia zasad wynikających z tego wyroku. Argumentacja Sądu Apelacyjnego stanowi więc w rzeczywistości krytykę rozwiązania ustawowego, bowiem w swoich rozważaniach Sąd sam podkreśla, że nie może dochodzić do sytuacji, gdy to organ rentowy, dowiadując się o nadpłacie, nie spełniałby obowiązku zawiadomienia o niej płatnika, czekając na upływ przedawnienia liczony od opłacenia składek. Do takich skutków mogłaby zaś właśnie prowadzić interpretacja spornego przepisu w wersji zaproponowanej przez Sąd Apelacyjny, skoro dopuszcza on możliwość ulegania przedawnieniu (ze szkodą dla ubezpieczonych i płatników) roszczenia o zwrot nienależnie opłaconych składek, bez zawiadomienia płatnika składek o istniejącej nadpłacie. Niemniej jednak z powyższą argumentacja Sąd Okręgowy się nie zgadza.

Podkreślić należy, że choć w istocie obowiązująca regulacja została w podstawowych elementach ukształtowana w ustawie z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 138, poz. 808 ze zm.), która znowelizowała ustawę systemową właśnie w wykonaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, P 29/08, brak podstaw do interpretacji jej przepisów w oderwaniu od zasad w nim wyrażonych, nadto wprost wynikających z pozostałych przepisów ustawy systemowej z odstąpieniem od reguł równego traktowania Zakładu i płatnika będących stronami stosunku ubezpieczenia społecznego. Trudno uznać by zasady rozliczania wzajemnych należności były inne dla równych stron tego stosunku.

Co do zaś argumentu, że przyjęcie takiej wykładni stanowi przyzwolenie dla Zakładu (...), by ten dowiadując się o nadpłacie, nie spełniał obowiązku zawiadomienia o niej płatnika, czekając na upływ przedawnienia liczony od opłacenia składek podnieść należy iż przy przyjęciu zasady że upływ okresu przedawnienia jest liczony tak samo dla płatnika i zakładu od opłacenia składek zawiadomienie ma tyko sens gdy należności składkowe w wyniku upływu przedawnienia nie wygasły. Potem zawiadomienie jest bezprzedmiotowe. Zawiadomienie płatnika o nadpłacie ma charakter informacyjny obowiązkowy. ZUS ma obowiązek zawiadomić płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z art. 24 ust. 6a ustawy systemowej mogą być zwrócone, jeżeli kwota zwrotu jest wyższa niż wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Skoro to na Zakładzie spoczywa obowiązek zawiadomienia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które mogą być zwrócone, to też Zakład jest podmiotem odpowiedzialnym za ustalenie w jakiej kwocie nienależnie opłacone składki powinny być zwrócone (stwierdza nadpłatę). Momentem początkowym procedury zwrotu jest więc zawiadomienie, o którym mowa w art. 24 ust. 6b ustawy systemowej, co potwierdza też brzmienie art. 24 ust. 6g pkt 1, zgodnie z którym nienależnie opłacone składki ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia otrzymania tego zawiadomienia. W tym sensie jeżeli zakład opóźnia się z jego wysłaniem wpływa to na wydłużenie okresu przedawnienia. W myśl art. 24 ust. 6g pkt 1 - składki ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia otrzymania zawiadomienia. Nie można zgodzić się przy tym, iż powyższe promuje organ zaniedbujący swoje obowiązki gdyż ten w zakresie zawiadomienia odnosiłby z tego tytułu korzyść, bowiem strona pozostawałyby w nieświadomości posiadanej nadpłaty składek i nie byłaby w stanie w porę wystąpić z wnioskiem o zwrot tejże nadpłaty, a negatywne skutki niewypełniania obowiązku przez organ ponosiłby wyłącznie ubezpieczony. O nienależnie opłaconych składkach można mówić dopiero od daty otrzymania przez ZUS imiennego raportu miesięcznego korygującego i deklaracji rozliczeniowej korygującej. Trudno więc uznać iż płatnik przy braku zawiadomienia o nadpłacie nie ma wiedzy w jej przedmiocie i zwolniony jest z jakiegokolwiek działania obligującego go do ich odzyskania.

W niniejszej sprawie płatnik co nie jest kwestionowane był wielokrotne informowany przez organ o jego obowiązkach związanych z uiszczeniem nienależnych składek był wzywany do złożenia dokumentów rozliczeniowych. Został też poinformowany o istniejącej nadpłacie co stanowiło dla niego asumpt do złożenia poprzedniego wniosku o zwrot należności z tytułu składek. Następnie na wezwanie organu składał kolejne korekty dokumentacji i w tym stanie rzeczy miał świadomość nadpłaty w związku z tym nie składał jednak wniosku o jej stwierdzenie i zwrot należności. Komplet dokumentów w tej materii pomimo wezwań z uchybieniem terminów złożył dopiero w 2023 r. Dopiero wówczas płatnik zainteresował się stanem jego należności i zwrócił się o zwrot nadpłaty. Wskazany wyżej równy co do przedawnienia roszczeń status podmiotów stosunku ubezpieczenia społecznego w zakresie dochodzenia należnych im kwot, wyklucza w ocenie Sądu Okręgowego w takiej sytuacji odwoływanie się do dodatkowych kryteriów oceny upływu terminu przedawnienia w postaci obowiązku informowania ubezpieczonego o nadpłacie.

Dlatego Sąd Okręgowy stwierdza, że obowiązek wskazany w art. 24 ust. 6b ustawy systemowej nie może być traktowany jako warunek rozpoczęcia biegu przedawnienia dochodzenia nadpłaconych składek. W ocenie Sądu treść art. 24 ust. 6g w sposób pełny określa warunki przedawnienia roszczeń z tego tytułu przewidując zarówno sytuację, gdy do zawiadomienia doszło, jak i taką gdy obowiązku tego ZUS nie dopełnił – bez żadnego dalszego różnicowania składek, do których odnoszą się pkt 1 i 2 tego ustępu – zwłaszcza co do wysokości należności warunkującej obowiązek informacyjny. Gdyby cel ustawodawcy był inny nie zastrzegałby, że przedawnienie roszczeń z tytułu nadpłaty i tak rozpoczyna bieg od chwili uiszczenia nienależnej składki w sytuacji, gdy nie dokonano zawiadomienia.

Dochodzone przez wnioskodawcę składki za okres 14.12.2005 do 15.10.2012 są przedawnione z uwagi na upływ 5 lat od ich opłacenia ( składki od najstarszej nie były przedawnione ma lipiec 2011 tj na datę wejścia w życie przepisu art. 5 ust. 3 ustawy wprowadzającej zmiany w terminach przedawnienia). Wnioskodawcy odmówiono prawa do zwrotu dla składek opłaconych od 2005 r do 2012 r. Dodając 5 lat wynikające z art. 24 ust. 6g pkt. 2 dla pierwszych składek prawo do zwrotu uległo przedawnieniu w 2010 r, a dla ostatnich w 2017 r.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 KPC zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił odwołanie.

Na podstawie art. 102 KPC Sąd Okręgowy nie obciążył ubezpieczonego kosztami zastępstwa procesowego strony przeciwnej uznając, że zaistniał szczególnie uzasadniony wypadek polegający na subiektywnym przekonaniu strony o słuszności dochodzonego przed sądem żądania, które to żądanie sprowadzało się do realizacji sprawy doniosłej, a także o istnieniu okoliczności usprawiedliwiających jej zaniedbania, które dopiero w postępowaniu sądowym zostały wyjaśnione na niekorzyść płatnika.

/Jacek Chrostek/