Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. decyzją z dnia 30 czerwca 2023 r. na podstawie art. 100 § 1 oraz art. 97 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w związku z art. 31 i 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych uznał, że B. D. i J. D. jako spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy T. D. zmarłego 17.07.2022 roku z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych okres od 05 – 10 2005, 12.2005 – 04.2009 w łącznej kwocie 78.476,26 złotych.

(decyzja akta ZUS)

Odwołania od powyższej decyzji złożyli J. D. i B. D. wnosząc o jej zmianę i ustalenie, że spadkobiercy nie są zobowiązani do zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne za zmarłego. Odwołujący podnieśli, że należności obciążające zmarłego pozostają przedawnione.

(odwołanie k. 3-7)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania wywodząc jak w uzasadnieniu decyzji oraz dodatkowo o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ rentowy odnosząc się do zarzutu przedawnienia, wskazał, iż zarzut ten jest bezzasadny bowiem postępowanie egzekucyjne zawiesiło jego bieg.

(odpowiedź na odwołanie k. 10-12)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny

T. D. prowadził działalność gospodarczą. Był mężem B. D..

W dniu 15 stycznia 2011 roku małżeństwo D. zawarło przed notariuszem umowę małżeńską na mocy, której wyłączyli obowiązującą ich dotychczas ustawową wspólność majątkową i tym samym ustanowili ustrój rozdzielności majątkowej.

Dowód: akt notarialny k 9

Małżonkowie mieli syna J. D..

T. D. zmarł 17 lipca 2022 roku. Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia spadek po zmarłym nabyli żona B. oraz syn J. w częściach po 1/2 każde z nich; spadek nabyli z dobrodziejstwem inwentarza.

Okoliczności bezsporne

T. D. miał zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczenie zdrowotne fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych. Organ rentowy wystawiał tytuły wykonawcze dotyczące poszczególnych zadłużeń jak też kierował do banku wniosek o zajęcie wierzytelności.

W dniu 8 maja 2009 wystawiono tytuły wykonawcze dotyczące składek:

- na FP i FGŚP za 10.2008, 11. 2008, 12.2008,

- na ubezpieczenie zdrowotne za 10.2008, 11.2008, 12.2008

- na ubezpieczenia społeczne za 10.2008, 11.2008, 12.2008.

Jednocześnie skierowano zawiadomienie do Banku Spółdzielczego A. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego.

W dniu 22 maja 2009 wystawiono tytuły wykonawcze dotyczące składek:

- na FP i FGŚP za 01.2009, 02.2009,

- na ubezpieczenie zdrowotne za 01.2009, 02.2009.

- na ubezpieczenia społeczne za 01.2009, 02.2009.

Jednocześnie skierowano zawiadomienie do Banku Spółdzielczego A. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego.

W dniu 9.06.2009 roku T. D. odebrał osobiście pod adresem Franciszkańska 66/68 w Ł. upomnienia, wcześniejszej korespondencji nie podjął i wróciła awizowana.

W dniu 13.08.2009 odebrał kolejne upomnienia dotyczące składek za dalsze miesiące 2009 roku.

W dniu 28 sierpnia 2009 wystawiono tytuły wykonawcze dotyczące składek za 05.2009 i 06.2009: na FP i FGŚP, na ubezpieczenie zdrowotne, na ubezpieczenia społeczne.

Jednocześnie skierowano zawiadomienie do (...) Banku SA o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego.

B. D. odebrała korespondencję dotyczącą powyższych składek i postępowania egzekucyjnego w dniu 09.09.2009 roku.

Z mBanku i (...) Banku do ZUS wpłynęła korespondencja, że dłużnik nie ma rachunku w tych bankach.

Za okres od maja 2005 roku do kwietnia 2009 roku upomnienia zostały wystawione 29 listopada 2012 roku i wysłane na adres (...) a w Ł.. Przesyłka wróciła nie doręczona z adnotacją, że adresat się wyprowadził a firma zmieniła adres. Organ rentowy ponownie wysłał upomnienia i zostały one doręczone w dniu 19 grudnia 2012 roku pod adres (...) a odebrane osobiście przez T. D..

Tytuły wykonawcze dotyczące powyższego zadłużenia wystawiono 11.01.2013 roku i w dniu 14.01.2013 roku skierowano do Banku Spółdzielczego w A. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego.

T. D. odebrał korespondencję 17.01.2013 roku.

W dniu 21.01.2013 roku ZUS otrzymał informację z B. (...) w A., że rachunek należący do T. D. został zlikwidowany.

Prowadzenie egzekucji przekazano Komornikowi Sądowemu w październiku 2013 roku, który prowadził na wniosek innego wierzyciela, od 21.04.2011 roku egzekucję z nieruchomości położonej w K., N., będącej wspólnością małżeńską B. D. i T. D..

W dniu 6.12.2013 roku ZUS otrzymał informację, że nie doszło do skutecznej egzekucji z nieruchomości.

Kolejna czynność została podjęta przez ZUS w dniu 25.08.2015 roku, zaś następnego dnia przekazano tytuły wykonawcze Naczelnikowi US Ł., zaś później US Ł. z prośbą o prowadzenie egzekucji ze środka, do którego nie jest uprawniony dyrektor Oddziału ZUS.

W dniu 8.05.2017 roku do ZUS nadesłano zawiadomienie o zakończeniu egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS. Nie udało się wyegzekwować jakiejkolwiek kwoty. Zwrócono tytuły wykonawcze.

Ponownie przez 2 lata nie były podejmowane jakiekolwiek czynności i w dniu 17.05.2019 roku wydrukowano aktualny stan księgi wieczystej dotyczącej nieruchomości w (...) o powierzchni 0,9400 ha, której współwłaścicielem jest T. D., ale nie zweryfikowano, czy na pewno chodziło o dłużnika.

Ponadto wydrukowano aktualną treść księgi wieczystej nieruchomości w K., gdzie zaznaczono, że stanowi wspólność małżeńską ustawową T. D. i B. D.. Z dokumentu wynikało, że nieruchomość była obciążona hipoteką na rzecz (...) Bank SA. We W..

W dniu 21.05.2019 roku sporządzono w ZUS wniosek (nie wiadomo do jakiej komórki) z ponowną prośbą o „wydanie decyzji określającej zadłużenie na małżonków, co jest niezbędne do zabezpieczenia należności”.

W związku z powyższym wnioskiem nie zostały podjęte jakiekolwiek działania ze strony organu rentowego.

W dniu 30.06.2023 roku wydano zaskarżoną decyzję.

Dopiero w dniu 22.08.2023 roku wydano postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na śmierć dłużnika.

Dokumentacja w aktach rentowych

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu skarżący zasadnie podnieśli zarzut przedawnienia.

Płatnik składek na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy.

Stosownie do treści art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należnościami z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są: składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkowa opłata.

Przedmiotem sporu jest ocena merytorycznej poprawności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ustalającej solidarną odpowiedzialność B. D. i J. D. jako spadkobierców płatnika - T. D. za jego zaległości składkowe, z ograniczeniem do wartości ustalonego w spisie inwentarza, stanu czynnego spadku, a także kwestia przedawnienia roszczeń podnoszona przez wnioskodawców.

Zgodnie z art. 31 i 32 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jak również składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne stosuje się m.in. art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 pkt 1, 2, 5 i 7, art. 100, art. 101 Ordynacji podatkowej.

W myśl art. 97 § 1 ustawy ordynacja podatkowa z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 z późn.zm.) w zw. z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 2, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia Sąd wskazuje, że bieg przedawnienia dla niniejszego zadłużenia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 roku, a zatem dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy znaczenie ma art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 roku o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378) regulujący zagadnienia intertemporalne. Zgodnie z jego ust. 1, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zatem zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 przywołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 roku nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Powołana regulacja oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia 5-letniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012. r.) lub 10-letniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej.

W rozpoznawanej sprawie upomnienia dotyczące składek za 05.2005 odebrane zostały przez awizo 29.11.2012 roku, a zatem zawieszenie nastąpiło po 7 latach i 6 miesiącach, czyli zostało jeszcze 2,5 roku. Odebranie przesyłki wprost nastąpiło 19.12.2012 roku.

Co do zaległości za kolejne okresy, czyli od 06.2005 do 04.2009, co do których upomnienia także skutecznie doręczono 29.11.2012 roku, to ich okresy przedawnienia są odpowiednio o jeden miesiąc mniejsze od należności za 05.2005 roku, czyli najkrótszy czas upłynął dla składki za 04.2009 roku – 3 lata 7 miesięcy.

Co do składek za 10.2008 -12.2008 to termin przedawnienia zawiesił się 4.06.2009 roku a zatem upłynęło odpowiednio od 6 do 8 miesięcy.

Co do składek za 01 i 02.2009 zawieszenie nastąpiło 9.06.2009 roku, kiedy odebrano upomnienie.

Co do składek za 05 i 06. 2009 zawieszenie nastąpiło 13.08.2009 roku, kiedy doręczono upomnienie.

Należy przy tym pamiętać, że od 1 stycznia 2012 roku termin przedawnienia wynosił 5 lat, chyba że upływ terminu dotychczasowego 10 letniego nastąpiłby szybciej.

Zawieszenie wszystkich terminów trwało nieprzerwanie do 28.04.2017 roku, kiedy to zakończono egzekucję administracyjną i Naczelnik US zwrócił tytuły wykonawcze - art. 24 ust. 5b ustawy systemowej).

Powyższe spowodowało, że termin przedawnienia zaczął biec dalej, do dnia 17.05.2019 roku, kiedy to podjęto czynności związane z ustaleniem prawa do nieruchomości ( czyli 2 lata).

Należy jednak zauważyć, iż pomimo ówczesnej konkluzji o konieczności wydania decyzji przeciwko małżonce dłużnika, aby można było ustanowić hipotekę na nieruchomości, żadne czynności nie zostały podjęte. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 5 ustawy systemowej, nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Organ rentowy nie podjął także żadnych działań w celu zweryfikowania drugiej nieruchomości, położonej w (...) o powierzchni 0,9400 ha, której współwłaścicielem jest T. D.. Dane dotyczące imion rodziców pokrywały się z danymi dłużnika, ale nie podjęto czynności sprawdzających.

W związku z tym w ocenie Sądu, skoro w ciągu 30 dni od wniosku pracownika ZUS, zajmującego się sprawą zadłużenia T. D. nie doszło do wydania decyzji, zmierzającej do efektywnego prowadzenia egzekucji należy uznać, że po 30 dniach przedawnienie zaczęło dalej biec do dnia śmierci dłużnika (3 lata). Sąd przyjął 30 dni zgodnie z ogólną regułą, że organ ma obowiązek wydania decyzji po upływie 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności.

W efekcie na dzień śmierci dłużnika (17.07.2022) wszystkie należności były już przedawnione. Organ rentowy nie prowadził żadnej egzekucji od dnia, kiedy postępowanie zostało zakończone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Do krótkiego zawieszenia terminu przedawnienia doszło w 2019 roku, ale nie wydając decyzji zmierzającej do ustanowienia hipoteki organ definitywnie zakończył swoje postępowanie egzekucyjne, zaś z akt sprawy nie wynika, aby było prowadzone inne postępowanie, czy aby poszukiwano majątku, z którego organ mógłby się zaspokoić.

W ocenie Sądu nie jest dopuszczalne, aby pozorowanie pewnych czynności, które w rzeczywistości nie zmierzają do konkretnych działań, a jedynie mają wywołać wrażenie, że coś zostało zrobione, było traktowane jako prowadzenie egzekucji.

Na marginesie należy wskazać, że mając informację o śmierci dłużnika organ rentowy nie zawiesił postępowania, do czego był zobligowany, bowiem zawieszenie następuje od dnia śmierci dłużnika. Postanowienie wydano już po decyzji przenoszącej odpowiedzialność na spadkobierców, co także świadczy o tym, że postępowanie egzekucyjne tak naprawdę było zakończone dużo wcześniej i nie było prowadzone.

Mając powyższe na uwadze Sąd uwzględnił odwołanie.

O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono zgodnie z wynikiem procesu oraz wartością przedmiotu sporu, na podstawie art. 98 § 1 - 3 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych.