Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 kwietnia 2024 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. stwierdził, że D. C. (1) jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek A. K. nie podlega: obowiązkowo ubezpieczeniom/u: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu od 5 grudnia 2023 r. do 5 stycznia 2024 r. oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 5 grudnia 2023 r. do 5 stycznia 2024 r.

Zdaniem organu rentowego zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych po dacie wypadku (tj. w dniu 11 grudnia 2023 r.) na podstawie umowy zlecenia zawartej w dniu 5 grudnia 2023 r. zostało dokonane z zamiarem skorzystania ze świadczeń z FUS przez osobę, która przez długi czas nie miała tytułu do ubezpieczeń społecznych. Organ zauważył, że zatrudniający odwołującego przedsiębiorca nie zatrudniał innych pracowników na umowy zlecenia. W trakcie postępowania nie przedłożono dowodów na potwierdzenie rzeczywistego wykonywania pracy przez odwołującego. Wyjaśnienia dotyczące pracy odwołujące w zakresie wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia stanowią w ocenie ZUS uprawdopodobnienie okoliczności wykonywania umowy zlecenia i w konsekwencji podlegania ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu. Z przedłożonej dokumentacji wynika bowiem, iż ubezpieczony uległ wypadkowi 8 grudnia 2023 r. ok. godz. 9:00, natomiast z przedłożonej ewidencji czasu pracy wynika, że w tym dniu wykonywał pracę 7h. Powyższe oznaczałoby, że wnioskodawca od momentu wypadku wykonywał swoje obowiązki ze złamaną ręką. Tym samym zdaniem organu stworzono w ten sposób okoliczności ochrony ubezpieczeniowej dla osoby, która doznała wypadku, a nie posiadała wcześniej tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji, zdaniem Zakładu, umowa z dnia 5 grudnia 2023 r. została zawarta dla pozoru (art. 83 § 1 k.c.), wobec czego jest nieważna.

(decyzja - k. 61-63 verte akt ZUS)

D. C. (1) wniósł odwołanie od powyższej decyzji, zaskarżając ją w całości, zarzucając:

1.  naruszenie art. 83 § 1 k.c. poprzez błędną interpretację oraz uznanie, iż umowa pomiędzy odwołującym a (...) A. K. była umową pozorną;

2.  błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, iż odwołujący nie wykonywał pracy u przedsiębiorcy (...) A. K..

W konsekwencji odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie, iż skarżący podlega od dnia 5 grudnia 2023 r. ubezpieczeniu emerytalnemu, ubezpieczeniom rentowym, ubezpieczeniu wypadkowemu i ubezpieczeniu chorobowemu.

W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że okoliczność, że odwołujący kontynuował pracę pomimo wypadku nie stanowi w żadnej mierze okoliczności uzasadniającej wydanie zaskarżonej decyzji. Skarżący upadł na oblodzoną powierzchnię w trakcie wykonywania obowiązków służbowych. Nie spodziewał się, że doszło do złamania ręki. Pomimo bólu uznał, że jest to jedynie stłuczenie i dalej kontynuował realizację obowiązków służbowych. Co więcej, gdyby nie wypadek przy pracy, który wystąpił w trakcie wykonywania umowy, w miejscu pracy, u klienta płatnika składek, umowa byłaby realizowana oraz wykonywana zgodnie z jej celem. Tym samym, zdaniem odwołującego, brak jest podstaw do uznania, że odwołujący nie podlega z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia ubezpieczeniu emerytalnemu, ubezpieczeniom rentowym, ubezpieczeniu chorobowemu, ubezpieczeniu wypadkowemu.

(odwołanie - k. 3-9)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, wywodząc, jak w zaskarżonej decyzji. Wniósł nadto o zasądzenie kosztów zastępstwa procesorowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. (odpowiedź na odwołanie - k. 3-9)

Na ostatniej w dniu 6 marca 2025 r. pełnomocnik wnioskodawcy poparł odwołanie i wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Natomiast pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. (stanowiska końcowe stron na rozprawie z dnia 6 marca 2025 r. e-protokół (...):08:48 - 00:11:52 - koperta k. 373)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

D. C. (1) urodził się (...) Jest magistrem zarządzania logistycznego.

(bezsporne, a nadto dyplom - k. 25)

A. K. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą (...) A. K. (NIP: (...)). Przeważającym przedmiotem działalności są roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych. (bezsporne, a nadto wydruk z (...) k. 129-129 verte)

Płatnik składek nie prowadził oficjalnego naboru na stanowisko administracyjno-biurowe. Skarżący nie współpracował wcześniej z A. K.. Szukał pracy. Okazało się, że płatnik składek może go zatrudnić. Wcześniej takie stanowisko w ogóle nie istniało. (zeznania wnioskodawcy na rozprawie z dnia 6 marca 2024 r. e-protokół (...):07:51 - 00:08:48 - koperta k. 373 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 9 stycznia 2025 r. e-protokół (...):03:18-00:23:59 i 00:42:40- 00:52:07 - koperta k. 299)

D. C. (1) podpisał z A. K. prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą (...) A. K. umowę zlecenia datowaną na dzień 5 grudnia 2023 r., na mocy której D. C. (1) miał wykonywać na rzecz A. K. przez czas określony od 5 grudnia 2023 r. do 5 stycznia 2024 r. prace administracyjno – biurowe za wynagrodzeniem 29 zł brutto za godzinę pracy. Zgodnie z umową rachunek za wykonane prace miał być sporządzony na podstawie ewidencji czasu pracy, a wynagrodzenie wypłacane gotówką do rąk własnych. Na podstawie niniejszej umowy zleceniodawca zlecił ubezpieczonemu prace administracyjno-biurowe:



odbieranie oraz wysyłanie drogą korespondencyjną dokumentacji finansowej;



obsługa poczty e-mail;



koordynowanie działań pomiędzy hurtowniami budowlanymi a firmą;



prowadzenie oraz odbiór dokumentacji od pośredników;



zamówienia towarów zgodnie z dokumentacją techniczną dla danego projektu.

(umowa zlecenia - k. 9-10 akt ZUS, k. 45-46)

Ubezpieczony złożył wniosek o wypłatę wynagrodzenia do rąk własnych, mimo że posiada rachunek bankowy. (bezsporne, a nadto wniosek o wypłatę wynagrodzenia do rąk własnych - k. 24 akt ZUS)

Wystawiono dokument potwierdzający, że odwołujący dniu 5 grudnia 2023 r. odbył szkolenie wstępne w dziedzinie BHP. (karta szkolenia wstępnego - k. 35 akt ZUS)

Odwołujący nie przechodził badań wstępnych przez podjęciem pracy. (zeznania wnioskodawcy na rozprawie z dnia 6 marca 2024 r. e-protokół (...):07:51 - 00:08:48 - koperta k. 373 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 9 stycznia 2025 r. e-protokół (...):03:18-00:23:59 i 00:42:40- 00:52:07 - koperta k. 299)

Sporządzono także ewidencję czasu pracy, z której wynika, że skarżący pracował w okresie od 5 grudnia 2023 r. do 8 grudnia 2023 r. w wymiarze 7h dziennie. (ewidencje czasu pracy - 34 akt ZUS, k. 49)

Odwołujący miał pracować od 7:00 do 14:00. Czas miał być skrócony, ponieważ posiada stopień niepełnosprawności przyznany z powodu uszkodzenia nerwu strzałkowego lewej nogi. To nie stanowiło jednak przeszkody do podjęcia pracy administracyjnej. (zeznania wnioskodawcy na rozprawie z dnia 6 marca 2024 r. e-protokół (...):07:51 - 00:08:48 - koperta k. 373 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 9 stycznia 2025 r. e-protokół (...):03:18-00:23:59 i 00:42:40- 00:52:07 - koperta k. 299)

A. K. wystawił dla skarżącego upoważnienie do wykonywania w swoim imieniu oraz firmy następujących czynności:



odbieranie korespondencji adresowanej do firmy, w tym dokumentacji firmowej;



wysyłanie drogą korespondencyjną dokumentacji firmowej;



odbieranie dokumentacji od pośredników działających na rzecz firmy;



zamawianie towarów i usług zgodnie z dokumentacją techniczną projektu.

Pełnomocnictwo zostało udzielone na czas nieokreślony od dnia 5 grudnia 2023 r. Wynikało z niego, że może zostać odwołane w każdym czasie przez upoważniającego.

(pełnomocnictwo - k. 16 akt ZUS, k. 51)

Odwołujący został zgłoszony w okresie od 5 grudnia 2023 r. do 5 stycznia 2024 r. do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia w (...) A. K.. Zgłoszenie zostało dokonane w dniu 11 grudnia 2023 r. (dokument zgłoszenia do ubezpieczeń - k. 60)

Płatnik składek stworzył dokumentację osobową odwołującego, na którą składała się m.in. umowa zlecenia, oświadczenia zleceniobiorcy do umowy zlecenia, zgoda na przetwarzanie danych osobowych, wniosek o wypłatę wynagrodzenia do rąk własnych, deklaracja o rezygnacji z dokonywania wpłat do PPK, oświadczenie podatnika, dyplom wnioskodawcy, świadectwa pracy, karta szkolenia wstępnego w dziedzinie BHP. (dokumentacja osobowa - k. 9-12, k. 17, k. 24, k. 25, k. 26-27, k. 35 akt ZUS, k. 45-48, k. 50, k. 53-60)

W dniu 8 grudnia 2023 r. odwołujący miał wypadek. Wysiadając z busa poślizgnął się na oblodzonej powierzchni i upadł na lewą stronę. Początkowo bolała go ręka, ale uznał, że nie stało się nic poważnego i ból ustąpi. Do wypadku miało dojść ok. 9:00 na terenie hurtowni z (...) budowlanymi (...) sp. j. w Z.. ( Karta Wypadku - k. 40-45 akt ZUS, k. 37-40, zeznania wnioskodawcy na rozprawie z dnia 6 marca 2024 r. e-protokół (...):07:51 - 00:08:48 - koperta k. 373 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 9 stycznia 2025 r. e-protokół (...):03:18-00:23:59 i 00:42:40- 00:52:07 - koperta k. 299)

Skarżący pierwszy raz przyjechał do tej hurtowni w dniu poprzedzającym wypadek, tj. 7 grudnia 2023 r. Miał odebrać materiały budowlane zamówione przez J. P.. W dniu zdarzenia ponownie przyjechał po materiały (tym razem z drugą osobą). Skarżył się pracownicy hurtowni, że boli go ręka po upadku. (zeznania wnioskodawcy na rozprawie z dnia 6 marca 2024 r. e-protokół (...):07:51 - 00:08:48 - koperta k. 373 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 9 stycznia 2025 r. e-protokół (...):03:18-00:23:59 i 00:42:40- 00:52:07 - koperta k. 299, zeznania świadka K. C. na rozprawie z dnia 6 stycznia 2025 r e - protokół (...):25:56- 00:36:42 - koperta k. 299)

Płatnik składek i J. P. (prowadzący działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe (...) J. P.) współpracowali ze sobą. Korzystali ze swojej pomocy m.in. w zakresie transportu materiałów budowlanych z hurtowni na budowę. (oświadczenie płatnika składek z dnia 4 lutego 2025 r. - k. 359, faktury - k. 360-361, zeznania wnioskodawcy na rozprawie z dnia 6 marca 2024 r. e-protokół (...):07:51 - 00:08:48 - koperta k. 373 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 9 stycznia 2025 r. e-protokół (...):03:18-00:23:59 i 00:42:40- 00:52:07 - koperta k. 299)

Spółka (...) sp. j. nie posiada żadnego dokumentu podpisanego przez skarżącego w dniu wypadku (tj. 8 grudnia 2023 r.). Posiada jedynie dokument podpisany przez odwołującego w dniu 7 grudnia 2023 r. Dokument został wystawiony na Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe (...) J. P.. (pismo (...) sp. j.- k. 142, dokument WZ - koperta k. 144, k. 348)

Odwołujący zgłosił się w dniu 8 grudnia 2023 r. o godz. 16:29 do Szpitalnego Oddziału Ratunkowego Zespołu (...) w Ł., gdzie rozpoznano u niego złamanie nasady bliższej kości promieniowej. (karta informacyjna leczenia szpitalnego - k. 39 akt ZUS, k. 41)

Lekarz, który stwierdził złamanie w dniu wypadku wystawił skarżącemu zaświadczenie o niezdolności do pracy. Tego dnia ze względu na obrzęk ręki wnioskodawca miał założoną tylko ortezę, miał przyjść po kilku dniach na założenie gipsu, w związku z czym to zwolnienie zostało wystawione na krótko. Po czasie okazało się, że odwołujący miał także złamany staw barkowy, uszkodzony mięsień łopatki po lewej stronie, naderwane wiązadło i pękniecie łękotki. W związku z powyższym zwolnienia lekarskie były przedłużane do maja 2024 r. (zeznania wnioskodawcy na rozprawie z dnia 6 marca 2024 r. e-protokół (...):07:51 - 00:08:48 - koperta k. 373 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 9 stycznia 2025 r. e-protokół (...):03:18-00:23:59 i 00:42:40- 00:52:07 - koperta k. 299)

W dniu 9 stycznia 2024 r. płatnik składek wyrejestrował skarżącego z ubezpieczeń od dnia 6 stycznia 2024 r. (dokument wyrejestrowania z ubezpieczeń - k. 59)

Po wyzdrowieniu skarżący nie miał możliwości powrotu do pracy w firmie płatnika, ponieważ umowa zlecenia została zawarta tylko na miesiąc. (zeznania wnioskodawcy na rozprawie z dnia 6 marca 2024 r. e-protokół (...):07:51 - 00:08:48 - koperta k. 373 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 9 stycznia 2025 r. e-protokół (...):03:18-00:23:59 i 00:42:40- 00:52:07 - koperta k. 299)

Do organu rentowego wpłynął wniosek odwołującego o wypłatę zasiłku chorobowego, uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy i wypłatę jednorazowe odszkodowania z tytułu wypadku oraz przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego. (bezsporne)

Organ powziął wątpliwości w zakresie rzeczywistego wykonywania umowy zlecenia przez skarżącego i wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zgłoszenia odwołującego do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 5 grudnia 2023 r. do 5 stycznia 2024 r. jako osoby wykonującej umowę zlecenia u płatnika składek. (zawiadomienie - k. 1-6 verte akt ZUS)

Organ rentowy nie wypłacił odwołującemu żadnych świadczeń z tytułu wypadku.

(zeznania wnioskodawcy na rozprawie z dnia 6 marca 2024 r. e-protokół (...):07:51 - 00:08:48 - koperta k. 373 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 9 stycznia 2025 r. e-protokół (...):03:18-00:23:59 i 00:42:40- 00:52:07 - koperta k. 299)

Płatnik składek wykazał za wnioskodawcę podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za grudzień 2023 r. w wysokości 812,00 zł. (bezsporne, a nadto rachunek (...) - k. 13 akt ZUS, informacja miesięczna dla osoby ubezpieczonej - k. 14 akt ZUS)

W grudniu 2023 r. płatnik składek zgłosił do ubezpieczeń trzech pracowników: jednego na 1/2 etatu i dwóch na 1/4 etatu. (bezsporne)

W 2023 r. płatnik składek osiągnął 164 436,00 zł przychodu. (podsumowanie ewidencji przychodów - k. 101)

W październiku 2024 r. odwołujący odzyskał sprawność i rozpoczął pracę w innym miejscu. (zeznania wnioskodawcy na rozprawie z dnia 6 marca 2024 r. e-protokół (...):07:51 - 00:08:48 - koperta k. 373 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 9 stycznia 2025 r. e-protokół (...):03:18-00:23:59 i 00:42:40- 00:52:07 - koperta k. 299)

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o dokumenty zawarte w aktach sprawy, w aktach organu rentowego, zeznania świadka, a także częściowo w oparciu o zeznania odwołującego.

Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd Okręgowy nie dał wiary zeznaniom wnioskodawcy, w których wskazywał na realność zawartej umowy zlecenia pomiędzy nim a A. K. prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą (...) A. K.. Należy bowiem podkreślić, że żadna ze stron spornej umowy nie przedstawiła jakiegokolwiek obiektywnego dowodu świadczącego o wykonywaniu umowy zlecenia przez odwołującego, o czym poniżej.

Oceniając wiarygodność zeznań wnioskodawcy na wstępie zauważenia wymaga, że wskazywał on, że szukał pracy w miasteczku i powiedziano mu, żeby poszedł do firmy płatnika składek. Okazało się, że płatnik składek ma wolne miejsce. Odwołujący nie potrafił jednak wskazać, kto mu o tym powiedział. Co istotne, płatnik składek nie zatrudniał wcześniej żadnego pracownika biurowego. Nie szukał też po wypadku wnioskodawcy pracownika na takie stanowisko. Natomiast do ubezpieczeń zgłosił skarżącego już po wypadku, w trakcie trwania jego niezdolności do pracy, tj. w dniu 11 grudnia 2023 r.

Skarżący nie potrafił również wskazać, jakie konkretne czynności wykonywał na rzecz płatnika składek. Nie pamięta, czy na poczcie był w celu wysłania czy odebrania korespondencji, gdzie konkretnie jeździł po odbiór zamówień i z kim. Miał logować się do poczty płatnika z pulpitu, ponieważ skrzynka nie była opatrzona hasłem. Brak jest jednak jakiegokolwiek dowodu na wykonywanie tej czynności. W toku trwania przedmiotowego postępowanie nie została przedłożona nawet jedna wiadomość e-mail przesłana i podpisana przez skarżącego z upoważnienia płatnika składek.

Przedłożony został natomiast dokument WZ z dnia 7 grudnia 2023 r. wystawiony przez (...) sp. j., który miał potwierdzać, że wnioskodawca wykonywał czynności na rzecz płatnika składek. Z powyższym nie sposób się zgodzić. Nie można tracić z pola widzenia, że dokument został wystawiony na firmę Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe (...) J. P., a nie na firmę prowadzoną przez A. K.. Co prawda skarżący i płatnik składek wskazywali, że A. K. stale współpracuje z J. P. i pomagają sobie w odbieraniu towarów z magazynów. Co jednak istotne, faktury, które miały potwierdzać tę współpracę zostały wystawione we wrześniu i październiku 2022 r., czyli na ponad rok przed zawarciem spornej umowy zlecenia. Brak jest zatem jakichkolwiek dowodów, że A. K. współpracował z J. P. w grudnia 2023 r.

Warto również zauważyć, że odwołujący zeznał, że umowa została zawarta na początek na okres próbny, ponieważ miał poznać całą systematykę i strukturę organizacyjną firmy. Przy czym jednocześnie wskazał, że po wypadku nie miał możliwości powrotu do firmy płatnika, ponieważ umowa została zawarta tylko na jeden miesiąc.

Z akt sprawy nie wynika, aby płatnik zatrudnił kogoś na stanowisku skarżącego. W konsekwencji w ocenie Sądu Okręgowego musi zostać także zakwestionowana potrzeba zatrudnienia ubezpieczonego. Przez cały okres prowadzenia działalności płatnik nie zatrudniał osoby na stanowisku ds. biurowych. Ponadto w grudniu 2023 r. zgłosił do ubezpieczeń tylko 3 pracowników, łącznie wykonujących pracę w wymiarze jednego etatu. W toku trwania przedmiotowego postępowania odwołujący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wniósł o zobowiązanie płatnika składek do przedłożenia ewentualnych faktur potwierdzających, że płatnik współpracował jeszcze z innymi osobami w ramach współpracy b2b. W konsekwencji należy stwierdzić, że była to mała firma, zatrudniająca pojedyncze osoby. Trudno zatem zgodzić się ze skarżącym, że potrzebowałby całego miesiąca na zapoznanie się z systematykę i strukturę organizacyjną firmy.

Odnosząc się natomiast do przedłożonej w sprawie dokumentacji wskazać należy, iż dokumentacja kadrowa zaoferowana w toku trwania postępowania potwierdza jedynie fakt formalnego jej sporządzenia, a nie jest dowodem faktycznego istnienia pomiędzy D. C. (2) a A. K. stosunku zlecenia od 5 grudnia 2023 r.

W ocenie Sądu Okręgowego załączona dokumentacja osobowa wnioskodawcy jest przejawem formalnego zadośćuczynienia obowiązkowi płatnika jako zatrudniającego, natomiast nie przesądza o tym, że praca na warunkach umowy zlecenia była przez skarżącego faktycznie wykonywania.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że odwołujący kwestionujący stanowisko organu rentowego zawarte w zaskarżonej decyzji powinien wskazać fakty znajdujące oparcie w materialne dowodowym, z których możliwym byłoby wyprowadzenie wniosków i twierdzeń zgodnych ze stanowiskiem zaprezentowanym w odwołaniu. W tym kontekście podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 232 k.p.c., strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne (ciężar dowodu w znaczeniu procesowym). Z kolei stosownie do art. 6 k.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne (ciężar dowodu w znaczeniu materialnym). W ocenie Sądu Okręgowego, zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie daje podstaw do twierdzenia, że zawarta między płatnikiem, a skarżącym umowa zlecenia była faktycznie realizowana, a między stronami doszło do faktycznego nawiązania stosunku zlecenia.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego i poczynionych na jego podstawie ustaleń faktycznych odwołanie wnioskodawcy nie zasługiwało na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350, dalej: ustawa systemowa) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i art. 9 osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej "zleceniobiorcami" (pkt. 4 ust. 1 art. 6).

Z mocy art. 13 pkt. 2 ustawy systemowej zleceniobiorcy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

W myśl art. 11 dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4 - 5a, 7b, 8 i 10.

Stosownie do treści art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowa zlecenia należy do kategorii umów o świadczenie usług, a więc do wykonywania czynności mieszczących się w zakresie określonym wolą stron.

Strony zawierające umowę zlecenia, stosownie do treści art. 353 ¹ k.p.c. mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Wedle woli stron, umowa zlecenie może dotyczyć tak pojedynczego wykonania konkretnej czynności, jak i wykonywania wielokrotnego, powtarzalnego, rozciągniętego w czasie. Odpowiedzialność osoby przyjmującego zlecenie jest rozpatrywana w zakresie jej starannego działania przy wykonywaniu przedmiotu zlecenia, co oznacza, że czynnikiem decydującym przy ocenie pracy tej osoby jest kryterium wykonywanie przez nią czynności na określonym, ustalonym przez strony stosunku prawnego, poziomie. Elementem wyróżniającym dla umowy zlecenia nie jest zatem wynik, lecz starania podejmowane w celu osiągnięcia tego wyniku (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 21 grudnia 1993 roku III AUr 357/93; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 26 stycznia 2006 roku III AUa 1700/05; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 1967 roku, (...) CR 500/66).

Wykonanie szeregu powtarzających się czynności, składających się na cykl systematycznych i regularnych działań jest cechą charakterystyczną dla umów o świadczenie usług. Elementami przedmiotowo wyróżniającymi umowę zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne – art. 734 § 1 KC), jak i umowę o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne – art. 750 KC) są zatem starania celem wykonania umówionej czynności. Umowa zlecenia nie akcentuje rezultatu (wyniku) jako koniecznego do osiągnięcia. W umowie zlecenia przyjmujący zlecenie nie bierze na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 KC), w świadczeniu usługi rozłożonej w czasie istnieje związek wynagrodzenia z ilością, jakością i rodzajem usługi. W zobowiązaniach starannego działania podjęcie przez dłużnika wymaganych czynności przy zachowaniu wiążącego go stopnia staranności oznacza, że dłużnik wykonał zobowiązanie, pomimo że niekoniecznie osiągnięto określony cel umowy (por. (...) - wyrok NSA (N) z dnia 02-12-2020). Przy tym w umowie zlecenia mogą wystąpić cechy kierownictwa i podporządkowania, choć nie takie same, jak w zależności właściwej dla stosunku pracy (art. 22 § 1 i § 111 KP oraz art. 750 KC) (por. (...) 3/21 - wyrok SN - Izba Pracy z dnia 21-01-2021). Ogólna kontrola osoby zatrudnionej na podstawie umowy zlecenia, dokonywana przez zleceniodawcę z punktu widzenia rezultatów działalności, nie świadczy o podporządkowaniu pracowniczym (por. III AUa 905/18 - wyrok SA Łódź z dnia 17-10-2018). W ramach umowy zlecenia zleceniobiorca ma pewnego rodzaju swobodę w zakresie wykonania jego przedmiotu np. co do czasu i miejsca ma samodzielność w określaniu bieżących zadań. Sposób wykonywana pracy nie jest doprecyzowany za pomocą poleceń służbowych (por. uzasadnienia: (...) UK 350/19 - postanowienie SN - Izba Pracy z dnia 12-08 - 2020 I PK 126/19 - wyrok SN - Izba Pracy z dnia 22-09-2020 II PK 116/19 - postanowienie SN - Izba Pracy z dnia 22-09-2020 III UK 514/19 - postanowienie SN - Izba Pracy z dnia 22 - 10-2020).

Wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia - a nie tylko zawarcie umowy - stwarza obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowego (por. (...) UK 315/19 - postanowienie SN - Izba Pracy z dnia 16-06-2020).

W rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych zakwestionował fakt zawarcia umowy zlecenia pomiędzy wnioskodawcą D. C. (1) a płatnikiem składek A. K. prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą (...) A. K. w okresie od 5 grudnia 2023 r. do 5 stycznia 2024 r. i okoliczność jej wykonywania. Zakład rentowy stanął na stanowisku, iż umowa zlecenia została zawarta dla pozoru, celem stworzenia w ten sposób okoliczności ochrony ubezpieczeniowej dla osoby, która doznała wypadku, a nie posiadała wcześniej tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, wskazując na brak dowodów wykonywania przez skarżącego określonych czynności w ramach zawartej umowy.

Zgodnie z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Przepis art. 83 k.c. charakteryzuje czynność prawną pozorną przez wskazanie trzech jej elementów, które muszą wystąpić łącznie: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru. Złożenie oświadczenia woli dla pozoru oznacza, że osoba oświadczająca wolę w każdym wypadku nie chce, aby powstały skutki prawne, jakie zwykle prawo łączy ze składanym przez nią oświadczeniem. Brak zamiaru wywołania skutków prawnych oznacza, że osoba składająca oświadczenie woli, albo nie chce w ogóle wywołać żadnych skutków prawnych, albo też chce wywołać inne, niż wynikałoby ze złożonego przez nią oświadczenia woli.

Odnosząc się do powyższej spornej kwestii należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę, iż w przedmiocie stosowania przepisów prawa cywilnego przy rozstrzyganiu sporów na tle ważności czynności prawnych stanowiących tytuł objęcia ubezpieczeniami społecznymi ukształtowało się bogate orzecznictwo sądowe. W licznych orzeczeniach dotyczących umów o pracę jako podstawy podlegania ubezpieczeniom społecznym podkreślano, iż umowa jest zawarta dla pozoru, a przez to nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a podmiot wskazany jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, czyli strony z góry zakładają, iż nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005 r., sygn. II UK 321/04, opubl. OSNP 2006 nr 11-12, poz. 190; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2007 r., sygn. II UK 56/07, LEX nr 376433).

Natomiast o czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy można mówić tylko wtedy, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie ma na celu obejścia prawa dokonanie czynności prawnej dla osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowych oraz wypadkowego i chorobowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia tymi ubezpieczeniami i ewentualnie korzystania z przewidzianych nimi świadczeń nie jest obejściem prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2005 r., II UK 141/04, OSNP 2005 nr 15, poz. 235; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2007 r., (...) UK 302/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 110; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2008 r., II UK 334/07, OSNP 2009 nr 23-24, poz. 321).

Pozorność umowy o pracę zachodzi tylko wówczas, gdy strony formalnie łączą się więzią pracowniczą, jednak od samego początku nie mają one zamiaru jej realizować albo gdy deklarują, że łączy je umowa o pracę, a faktycznie realizują inny wzorzec umowny, np. umowę zlecenia. Reasumując, znaczenie ma faktyczne niewykonywanie pracy albo jej wykonywanie jednak w realiach nie korespondujących z właściwościami pracowniczymi (por. wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie - VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 sierpnia 2022 r., VII U 323/22). Pozorność umowy o pracę (art. 83 KC w zw. z art. 300 KP) ma miejsce nie tylko wówczas, gdy mimo jej zawarcia praca w ogóle nie jest świadczona, ale również wtedy, gdy jest faktycznie świadczona, lecz na innej podstawie niż umowa o pracę (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 listopada 2021 r., III AUa 1713/21).

Podobnie ma się rzecz z innymi umowami będącymi tytułem do podlegania ubezpieczeniom społecznym, także umową zlecenia. O pozorności umowy zlecenia można mówić tylko i wyłącznie wówczas, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako zleceniobiorca nie będzie wykonywać przedmiotu zlecenia, a osoba określona jako zleceniodawca nie będzie korzystać z jej świadczenia, czyli gdy strony z góry zakładają, że nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść umowy zlecenia. Dopiero wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia - a nie tylko zawarcie umowy - stwarza obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowego (por. (...) UK 315/19 - postanowienie SN - Izba Pracy z dnia 16-06 - 2020).

O prawidłowym zakwalifikowaniu umowy cywilnoprawnej nie decyduje wyłącznie nazwa umowy ani jej formalne postanowienia, ale także sposób jej wykonywania, a w szczególności realizowanie przez strony - nawet wbrew postanowieniom umowy - cech charakterystycznych dla danego stosunku prawnego, które odróżniają zawartą i realizowaną umowę od innych umów cywilnoprawnych (por. III AUa 2139/15 - wyrok SA w Gdańsku z dnia 18-02-2016).

Umowa zlecenia zawarta pomiędzy stronami nie rodzi trwałego stosunku obligacyjnego przez sam fakt jej spisania, w sytuacji, gdy nie jest ona realizowana, a więc nie są wykonywane na jej podstawie ani obowiązki zleceniodawcy, ani zleceniobiorcy, a praca jest de facto wykonywana przez pracownika w ramach oraz w sposób charakterystyczny dla istniejącego pomiędzy stronami stosunku prawnego. Ponadto, umowa dotknięta sankcją bezwzględnej nieważności nie może wywołać skutku polegającego na powstaniu pomiędzy stronami stosunku prawnego, nawet jeżeli jest przez strony faktycznie wykonywana (por. - wyrok SN z dnia 01-04-2014, (...) PK 241/13).

Każde postanowienie umowy o pracę, zmierzające do wyłudzenia świadczeń z ubezpieczenia społecznego, należy ocenić jako nieważne wobec istnienia zamiaru obejścia prawa albo przez swą sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, wyrażającą się np. niegodziwością celu albo zderzeniem się z prawem innych ubezpieczonych. Z dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika dopuszczalność stosowania przez ZUS art. 58 KC oraz art. 83 § 1 KC do oceny ważności czynności prawnych w sferze prawa ubezpieczeń społecznych (por. postanowienie SN z dnia 12 stycznia 2022 r., (...) 557/21).

Stosownie zaś do treści art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m.in. zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i przebiegu ubezpieczeń, a zatem ma prawo do kwestionowania podstaw ubezpieczenia w tym umowy zlecenia, jako że rodzą one skutki w dziedzinie ubezpieczeń społecznych.

Jednak w takiej sytuacji to na organie rentowym spoczywa obowiązek udowodnienia pozorności umowy lub jej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, w myśl art. 6 k.c. Stanowisko takie zajął także Sąd Najwyższy np. w wyroku z dnia 15 lutego 2007 r., (...) UK 269/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 78, w którym stwierdził, iż na organie rentowym, który przyjął zgłoszenie do ubezpieczenia pracowniczego i nie kwestionował tytułu tego zgłoszenia oraz przyjmował składki, spoczywa ciężar dowodu, że strony umowy o pracę złożyły fikcyjne oświadczenia woli. Powyższe stanowisko jest aktualne na gruncie analizy umowy zlecenia. Organ rentowy jest stroną postępowania, która, jak każda strona procesu, jest zobligowana do wykazania twierdzeń, z których wywodzi skutki prawne (art. 232 k.p.c.). W postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych organ rentowy ma pozycję strony (art. 477 ¹⁰ § 1 k.p.c.), więc powinien przejawiać odpowiednią aktywność dowodową, w przeciwnym razie ponosi negatywne skutki prawne swej bierności, polegające zwłaszcza na zmianie wydanej decyzji (vide wyrok SA w Katowicach z dnia 19.11.2013 r., III AUa 2476/12, opubl. LEX nr 1394193).

Nie oznacza to jednak, iż pozostałe strony procesu mogą pozostać całkowicie bierne, ograniczając się przykładowo jedynie do przedstawienia formalnych dokumentów związanych ze stosunkiem pracy/zlecenia, w szczególności w sytuacji, gdy okoliczności zawarcia umowy mogą budzić uzasadnione wątpliwości, co do jej realności. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy przyjął, że okoliczności rozpatrywanego przypadku ujawnione w trakcie trwania przedmiotowego postępowania wskazują, że strony, powołując się na istnienie umowy zlecenie zawartej na w dniu 5 grudnia 2023 r., odnoszą się do czynności pozornej, bowiem opisywana umowa nie była faktycznie przez strony realizowana.

Sąd zważył, że celem czynności prawnej jest wykreowanie, zmiana lub zakończenie stosunku prawnego, czyli stworzenie nowych albo zmiana praw i obowiązków dla podmiotów prawa cywilnego. Pod pojęciem celu czynności prawnej rozumieć należy stan prawny, jaki powstanie po dokonaniu czynności, czyli prawa i obowiązki dla podmiotów prawa cywilnego, jakie wykreować ma czynność prawna w postaci tzw. dalszego skutku czynności. Niewątpliwie w rozpatrywanej sprawie została dokonana czynność mająca na celu stworzenie pozoru umowy zlecenia.

W ocenie Sądu okoliczności sprawy wskazują, że doszło do zawarcia pozornej czynności prawnej. Podjęcie umowy zlecenia u płatnika od 5 grudnia 2024 r. nie miało miejsca, bowiem sporna umowa została zawarta tylko w celu uzyskania ochrony ubezpieczeniowej przez skarżącego.

Stanowisko takie uzasadniają ustalone okoliczności faktyczne. Dokumentacja stworzona przez płatnika nie może być jedynym dowodem na wykonywanie umowy zlecenia przez zleceniobiorcę.

Zgodnie z umową zlecenia z dnia 5 grudnia 2023 r. odwołujący został zatrudniony na stanowisku biurowo-administracyjnym. Miał odbierać oraz wysyłać drogą korespondencyjną dokumentację finansową, obsługiwać pocztę e - mail, koordynować działania pomiędzy hurtowniami budowlanymi a firmą, prowadzić oraz odbierać dokumentację od pośredników oraz zamawiać towary zgodnie z dokumentacją techniczną dla danego projektu. Nie przedłożono jednak ani jednego dowodu na potwierdzenie wykonywania tych czynności (np. podpisanych przez wnioskodawcę faktur wystawionych dla płatnika składek, wysłanej korespondencji e - mail, podpisanych zamówień czy potwierdzeń odbioru na poczcie korespondencji kierowanej do płatnika składek). Jedynym dokumentem podpisanym przez wnioskodawcę jest dokument WZ wystawiony przez (...) sp. j. w dniu 7 grudnia 2023 r. Co jednak istotne, dokument ten nie został wystawiony na rzecz płatnika składek. W konsekwencji nie sposób stwierdzić, że stanowi dowód na potwierdzenie wykonywania przez odwołującego czynności na rzecz płatnika składek, o czym było szerzej w ocenie materiału dowodowego. Na marginesie warto również zauważyć, że wnioskodawca miał otrzymywać wynagrodzenie w gotówce, pomimo iż posiadał rachunek bankowy.

Jednocześnie w ocenie Sądu Okręgowego musi zostać zakwestionowana gospodarcza i ekonomiczna potrzeba zatrudnienia odwołującego. Brak było bowiem podstaw do zatrudnienia osoby na stanowisku administracyjno - biurowym, w sytuacji, w której płatnik składek miał jedynie trzech pracowników. Tym bardziej, iż wszyscy trzej pracownicy świadczyli pracę łącznie w wymiarze jednego etatu.

Podkreślenia przy tym wymaga, że A. K. nigdy nie zatrudniał osoby w takim charakterze. Co więcej nie prowadził oficjalnego naboru na takie stanowisko. Znamiennym jest również, że odwołujący po wyzdrowieniu nie mógł kontynuować współpracy z płatnikiem.

W tym miejscu należy zauważyć, że swoboda kontraktowa stron nie jest wartością absolutną. Strony mogą łączyć się dowolną więzią prawną, w tym umową o pracę czy umową zlecenia, ale wybierając ten model zatrudnienia zobowiązane są przestrzegać jego cech charakterystycznych. Wybór przez strony formy zatrudnienia ma daleko idące konsekwencje. Połączenie się stron zobowiązaniem pracowniczym skutkuje koniecznością przestrzegania reguł określonych w Kodeksie pracy i innych aktach prawa pracy. O wykreowaniu stosunku pracy nie decyduje wyłącznie wola stron. Jest ona nieodzowna przy nawiązaniu zatrudnienia pracowniczego, jednak w sytuacji, gdy strony realizują więź prawną w oderwaniu od jej konstrukcyjnych cech, możliwe i konieczne jest zweryfikowanie charakteru prawnego zobowiązania. Zapatrywanie to wynika z przyjęcia założenia, że o rodzaju umowy decydują w pierwszej kolejności przepisy prawa.

W świetle poczynionych ustaleń faktycznych, wątpliwości organu rentowego, co do rzeczywistego celu i zamiaru stron nawiązujących ten stosunek prawny były uzasadnione, a zatem zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odpowiada prawu.

Mając na względzie powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art.477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie jako bezzasadne .

Orzeczenie o kosztach zastępstwa procesowego zapadło na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz.1935).

O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty orzeczono na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

SSO Paulina Kuźma