Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14 czerwca 2023 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych -Oddział w T. na podstawie art. 83b ust. 1 oraz 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w prawie wniosku M. D. (1) o wydanie decyzji o ustaleniu rocznej składki zdrowotnej.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że analiza zapisów znajdujących się na koncie płatnika wykazała, że w 2022 r. płatnik składał deklaracje rozliczeniowe ze wskazaniem formy opodatkowania zasady ogólne – podatek według skali. Organ rentowy zwrócił uwagę, że w przypadku tej formy opodatkowania roczna podstawa wymiaru składki zdrowotnej ustalana jest na rok składkowy od 1 lutego danego roku do 31 stycznia roku następnego i stanowi ją dochód z działalności gospodarczej ustalony za rok kalendarzowy zgodnie z ustawą z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych jako:

- różnica między osiągniętymi przychodami w rozumieniu ustawy o PIT,

- poniesionymi kosztami uzyskania tych przychodów w rozumieniu ustawy o PIT,

- pomniejszony o kwotę opłaconych w tym roku składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

Organ zwrócił także, iż na podstawie ar. 81 ust. 2i-2j ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w przypadku osoby rozliczającej podatek dochodowy za zasadach ogólnych – podatek według skali, w ramach rozliczenia rocznego za ten okres porównywana jest suma należnych składek wykazanych w dokumentach rozliczeniowych złożonych za okres roku składkowego ze składką roczną ustaloną od rocznej podstawy jej wymiaru.

W ocenie ZUS, biorąc pod uwagę wskazane wyżej przepisy nie sposób zgodzić się
z twierdzeniem, że w rozliczeniu rocznym składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie stanowiącej sumę należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne zasadnie wnioskodawca uwzględnił składki należne wynikające z dokumentów rozliczeniowych złożonych za poszczególne miesiące roku kalendarzowego tj. za miesiące od stycznia 2022 r. do września 2022 r. Zdaniem organu rentowego zatem, jeżeli kwota dochodu osiągniętego z działalności gospodarczej w 2022 r. wynosi 42908,15 zł, to roczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 42908,15 zł, a roczna składka na ubezpieczenie zdrowotne – 3861,73 zł. Suma miesięcznych składek za rok składkowy wynikających ze złożonych dokumentów za 2022 r. wynosi 2846,79 zł, zatem do dopłaty pozostaje kwota 1014,94 zł. (decyzja k. 28-29 akt ZUS)

Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 31 sierpnia 2023 r. (data nadania w placówce pocztowej) wniósł M. D. (2) wskazując, że w jego ocenie przepisy o dodatkowym rocznym rozliczeniu składki zdrowotnej weszły w życie już po zawieszeniu przez niego prowadzenia działalności gospodarczej. (odwołanie k. 3-4)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o odrzucanie odwołania od decyzji z 14 czerwca 2023 r. wniesionego po znacznym upływie terminu, stosownie do art. 477 ⁹ § 3 k.p.c., zaś w przypadku nieuwzględnienia wniosku o odrzucenie odwołania – organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania. Organ rentowy zwrócił m.in. uwagę, że art. 15 ustawy z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy
o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw, wprowadzający zmiany w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, wszedł w życie 1 stycznia 2022 r. Obowiązek rocznego rozliczenia składki zdrowotnej dotyczy płatników składek, opodatkowanych w formie skali podatkowej, którzy w roku 2022 r. prowadzili działalność gospodarczą. (odpowiedź na odwołanie k. 5-10)

Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2025 r. prawomocnym od 1 marca 2025 r. Sąd odmówił odrzucenia odwołania. (postanowienie k. 138-138v.)

Na rozprawie z 17 kwietnia 2025 roku, bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku, pełnomocnik wnioskodawcy poparł odwołanie, a pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. (końcowe stanowiska stron e-protokół rozprawy z 17 kwietnia 2025 r. 00:02:06-00:11:21 – płyta CD – k. 162)

Sąd Okręgowy ustalił następuje następujący stan faktyczny:

M. D. (1) prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą od 7 grudnia 2015 r. W dniu 1 października 2022 r. zawiesił jej wykonywanie. Z tytułu prowadzenia tej działalności, M. D. (1) w powyższym okresie zgłoszony był do ubezpieczenia zdrowotnego. Do wnioskodawcy miało zastosowanie opodatkowanie według skali podatkowej. (bezsporne, a nadto wydruk z (...) k. 50-50v.)

Za poszczególne miesiące roku 2022, płatnik składał następujące deklaracje ZUS DRA za 2022 r.:

- za styczeń 2022 r., w której zadeklarował kwotę składki wynoszącą 419,92 zł;

- za luty 2022 r., w której zadeklarował kwotę składki wynoszącą 270,90 zł;

- za marzec 2022 r., w której zadeklarował kwotę składki wynoszącą 628,25 zł;

- za kwiecień 2022 r., w której zadeklarował kwotę składki wynoszącą 270,90 zł;

- za maj 2022 r., w której zadeklarował kwotę składki wynoszącą 391,43 zł;

- za czerwiec 2022 r., w której zadeklarował kwotę składki wynoszącą 335,46 zł;

- za lipiec 2022 r., w której zadeklarował kwotę składki wynoszącą 341,40 zł;

- za sierpień 2022 r., w której zadeklarował kwotę składki wynoszącą 360,14 zł;

- za wrzesień 2022 r., w której zadeklarował kwotę składki wynoszącą 364,90 zł.

(bezsporne, a nadto deklaracje ZUS DRA k. 23-40)

W dniu 22 maja 2023 roku wnioskodawca złożył deklarację rozliczeniową ZUS DRA, w której wskazano, że kwota dochodu osiągniętego z działalności gospodarczej w roku, którego dotyczy roczne rozliczenie wynosi: 42.908,15 zł, roczna podstawa wymiaru składki wynosi: 42.908,15 zł, roczna składka wnosi: 3.961,73 zł, suma miesięcznych należnych składek wynikająca ze złożonych dokumentów za rok, którego dotyczy roczne rozliczenie wynosi: 3.266,71 zł, a kwota do dopłaty wynosi 595,02 zł. (bezsporne, a nadto pismo płatnika k. 26-27 akt ZUS)

W dniu 24 maja 2023 r. organ rentowy poinformował wnioskodawcę, że przesłany przez wnioskodawcę w dniu 22 maja 2023 r. dokument rozliczeniowy ZUS DRA z identyfikatorem 01/04/2023 został unieważniony, ponieważ zawierał błędy dotyczące rocznego rozliczenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wskazał, że jako osoba prowadząca działalność pozarolniczą opłacającą podatek dochodowy na zasadach ogólnych według skali podatkowej, w rozliczeniu rocznym – w kwocie stanowiącej sumę należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne (blok XII, pole 09) płatnik powinien uwzględnić składki należne wynikające z dokumentów rozliczeniowych złożonych za poszczególne miesiące roku składkowego tj. za miesiące od lutego 2022 r. do września 2022 r., a nie za miesiące roku kalendarzowego – od stycznia 2022 r. do września 2022 r. Wskazał również, że z danych zapisanych na koncie, suma należnych składek ze złożonych dokumentów za rok, którego dotyczy roczne rozliczenie wynosi 2846,79 zł. W związku z tym wnioskodawca został wezwany do złożenia korekty tego dokumentu. W piśmie z 26 maja 2023 r. odmówił złożenia korekty rocznego rozliczenia składki zdrowotnej oraz zażądał wydania w tej sprawie decyzji. (bezsporne, a nadto pismo ZUS k. 25 akt ZUS, pismo płatnika k. 26-27 akt ZUS)

Decyzją z dnia 14 czerwca 2023 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. na podstawie art. 83b ust. 1 oraz 123 ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w prawie wniosku M. D. (1) o wydanie decyzji o ustaleniu rocznej składki zdrowotnej. (decyzja k. 28-29 akt ZUS)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonych dowodów
w postaci znajdujących się w aktach dokumentów, w tym dokumentów załączonych do akt ZUS. Podkreślić należy, że strony z ustalonego w zakresie koniecznym dla rozstrzygnięcia sprawy, stanu faktycznego, wywodziły tak naprawdę odmienne skutki prawne, ta zaś kwestia należy do oceny prawnej zebranego w sprawie materiału dowodowego, czego Sąd dokona poniżej w ramach rozważań prawnych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie podlega oddaleniu.

Jak stanowi art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Zgodnie zaś z art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie
o odmowie wszczęcia postępowania.

Na gruncie niniejszej sprawy organ rentowy odmówił wszczęcia postępowania, gdyż
w jego ocenie brak jest podstaw do wydania decyzji o ustaleniu rocznej składki zdrowotnej
w sytuacji prawidłowego wskazania przez płatnika wysokości składek miesięcznych.

Jak stanowi art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm., dalej: ustawa systemowa), płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Jak zaś wynika z art. 47 ustawy systemowej, płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc do 5 dnia następnego miesiąca - dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych, do 15 dnia następnego miesiąca - dla płatników składek posiadających osobowość prawną, do 20 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników składek.

Natomiast zgodnie z art. 48b, Zakład może sporządzać z urzędu zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, zgłoszenia wyrejestrowania ubezpieczonego z ubezpieczeń społecznych, imienne raporty miesięczne, zgłoszenia płatnika składek, zgłoszenia wyrejestrowania płatnika składek, deklaracje rozliczeniowe oraz dokumenty korygujące te dokumenty, zwane dalej „dokumentami związanymi z ubezpieczeniami społecznymi określonymi w ustawie”. Zakład może korygować z urzędu błędy stwierdzone w dokumentach związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie. Zakład może żądać od płatnika składek ponownego złożenia dokumentów związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie, jeżeli dokumenty te nie zostały zidentyfikowane
w systemie informatycznym Zakładu. Zakład może z urzędu wprowadzać i korygować dane bezpośrednio na kontach ubezpieczonych lub kontach płatników składek, informując o tym ubezpieczonych i płatników składek.

Z powyższych przepisów nie wynika zatem, że organ nie był zobowiązany wydać decyzji o ustaleniu rocznej składki zdrowotnej w sytuacji, gdy płatnik prawidłowo rozliczył składki miesięczne na ubezpieczenie zdrowotne. Miesięczne wysokości tak podstaw wymiaru składek, jak i wysokości samych składek za poszczególne miesiące nie były bowiem sporne i nie wymagały wydania przez organ decyzji o wysokości podstaw i składek. Pod tym względem decyzję organu o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku M. D. (1) o wydanie decyzji o ustaleniu rocznej składki zdrowotnej, w niniejszym stanie faktycznym należy uznać za prawidłową.

Przechodząc zaś do samej kwestii wysokości rocznej składki zdrowotnej, to należy wskazać, że zgodnie z art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 146, dalej: ustawa świadczeniowa), roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących działalność pozarolniczą, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, 3, 4 i 5 ustawy
z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, opłacających podatek dochodowy m.in. podatek na zasadach ogólnych – według skali podatkowej (art. 27 ustawy o PIT), stanowi dochód z działalności gospodarczej ustalony za rok kalendarzowy jako różnica między osiągniętymi przychodami, w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, z wyłączeniem przychodów niepodlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym innych niż określone w art. 21 ust. 1 pkt 63a, 63b, 152-154 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych,
a poniesionymi kosztami uzyskania tych przychodów, w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, z uwzględnieniem art. 24 ust. 1-2b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszony o kwotę opłaconych w tym roku składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe
i wypadkowe, jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Podstawa wymiaru składki w nowej wysokości obowiązuje od 1 lutego danego roku do 31 stycznia roku następnego, zwanego dalej „rokiem składkowym”.

Z powyższego przepisu wynika zatem, że w przypadku opodatkowania podatkiem według skali podatkowej – tak jak ma to miejsce w przypadku płatnika w niniejszej sprawie, roczna podstawa wymiaru składki zdrowotnej ustalana jest za rok składkowy od 1 lutego do 31 stycznia roku następnego i stanowi ją dochód z działalności gospodarczej ustalony za rok kalendarzowy zgodnie z ustawą o PIT, czyli jest to różnica między osiągniętymi przychodami pomniejszonymi o kwotę składek na ubezpieczenie społeczne opłaconych w tym roku, jeśli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

Zgodnie natomiast z ust. 2b ww. artykułu, w przypadku gdy podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, ustalona zgodnie z ust. 2, jest niższa od kwoty stanowiącej iloczyn liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w roku kalendarzowym, za który ustalany był dochód, o którym mowa w ust. 2, i minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w pierwszym dniu roku składkowego, podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za ten rok składkowy stanowi ta kwota.

Zgodnie zaś z art. 81 ust. 2c ustawy świadczeniowej, za każdy miesiąc podlegania ubezpieczeniu osoba, o której mowa w ust. 2, wpłaca składkę na ubezpieczenie zdrowotne od miesięcznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowiącej dochód
z działalności gospodarczej uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc, za który opłacana jest składka, ustalony w następujący sposób:

1)  dochód za pierwszy miesiąc podlegania ubezpieczeniu w roku składkowym jest ustalany jako różnica między osiągniętymi przychodami w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych a poniesionymi kosztami uzyskania tych przychodów w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych;

2)  dochód ustalony w sposób, o którym mowa w pkt 1, jest pomniejszany o kwotę składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe opłaconych w tym miesiącu, jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów;

3)  dochód za kolejne miesiące ustala się jako różnicę między sumą przychodów
w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, osiągniętych od początku roku, i sumą kosztów uzyskania tych przychodów
w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, poniesionych od początku roku;

4)  dochód ustalony w sposób, o którym mowa w pkt 3, jest pomniejszany o sumę dochodów ustalonych za miesiące poprzedzające i o różnicę między sumą składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, zapłaconych od początku roku, a sumą składek odliczonych w poprzednich miesiącach; dochód nie jest pomniejszany o składki, które zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów;

5)  przy obliczaniu dochodów, o których mowa w pkt 1 i 3, stosuje się art. 24 ust. 1-2b i nie uwzględnia się przychodów niepodlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym innych niż określone w art. 21 ust. 1 pkt 63a, 63b, 152-154 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych; w przypadku osób prowadzących podatkową księgę przychodów i rozchodów dochód, o którym mowa w pkt 1 i 3, ustala się z uwzględnieniem art. 44 ust. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Jak zaś stanowi art. 81 ust. 2j ustawy świadczeniowej, ubezpieczony, o którym mowa
w ust. 2 lub 2e, wpłaca kwotę stanowiącą różnicę między roczną składką na ubezpieczenie zdrowotne ustaloną od rocznej podstawy, określonej w art. 81 ust. 2 albo 2e, a sumą składek na ubezpieczenie zdrowotne wynikającą ze złożonych dokumentów za poszczególne miesiące roku składkowego albo roku kalendarzowego. Kwota do dopłaty powinna być wskazana przez ubezpieczonego w dokumencie rozliczeniowym za kwiecień roku następnego – o czym stanowi art. 81 ust. 2k ustawy świadczeniowej, zaś samej dopłaty ubezpieczony musi dokonać do 20 maja roku następnego – o czym stanowi art. 81 ust. 2l ustawy świadczeniowej. Natomiast art. 81 ust. 2ka, ubezpieczony, o którym mowa w ust. 2 lub 2e, przekazuje roczne rozliczenie składek w dokumencie rozliczeniowym, o którym mowa w ust. 2k.

Trzeba tu zauważyć, iż wprowadzenie rocznej i miesięcznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla osób prowadzących pozarolniczą działalność wskazanych w art. 8 ust. 6 pkt 1, 3, 4 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz dla przedsiębiorców, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy – Prawo (...), opodatkowanych na zasadach ogólnych albo ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, służy rocznemu rozliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne płaconej przez ww. osoby. Oznacza to, że mimo obliczania przez te osoby miesięcznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne i opłacania co miesiąc składki należnej od tej podstawy po zakończeniu roku ustalana jest dodatkowo wysokość składki rocznej od rocznej podstawy jej wymiaru. Składka roczna może być zatem wyższa lub niższa w stosunku do sumy opłaconych miesięcznie składek na ubezpieczenie zdrowotne. Tym samym na ww. ubezpieczonym będzie ciążył obowiązek dopłaty powstałej różnicy lub będzie mu przysługiwało prawo wystąpienia o zwrot nadpłaconej składki. Składka wyliczona od rocznej podstawy jej wymiaru może odbiegać od sumy składek na ubezpieczenie zdrowotne opłaconych za poszczególne miesiące w sytuacji np. zawieszenia albo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w trakcie roku (co miało miejsce w przypadku wnioskodawcy). (tak: A. Sidorko [w:] Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Komentarz, wyd. IV, red. A. Pietraszewska-Macheta, Warszawa 2023, art. 81).

Mając na uwadze powyższe rozważania, rację należy przyznać organowi rentowemu, że w rozliczeniu rocznym składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie stanowiącej sumę należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne nie należy uwzględniać składek należnych wynikających z dokumentów rozliczeniowych złożonych za poszczególne miesiące roku składkowego, a od całości dochodu osiągniętego przez wnioskodawcę z działalności gospodarczej, który w przypadku M. D. (1) 2022 r. wyniósł 42.908,15 zł.

Warto przy tym mieć na uwadze, iż słusznie wskazuje organ rentowy, że art. 15 ustawy z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. z 2021 r. poz. 2105), wprowadzający zmiany w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych m.in. przepisy o rocznej składce rocznej, wszedł
w życie 1 stycznia 2022 r. Zastosowanie tego przepisu do płatnika w stosunku spornego okresu, który bez wątpienia jest okresem po 1 stycznia 2022 r., oczywiście nie narusza zatem zasady niestosowania przepisów prawa podatkowego wstecz, na którą to zasadę również powoływał się płatnik.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., Sąd oddalił odwołanie.

W przedmiocie kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz.U. z 2023 poz. 1935). O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

SSO Paulina Kuźma