Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 czerwca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. stwierdził, że M. A. (1) jako pracownik u płatnika składek FIRMA USŁUGOWA (...) nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom/u: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 15 października 2021 r.

W ocenie Oddziału podpisanie przez ubezpieczoną umowy o pracę z w/w płatnikiem składek na krótko przed niezdolnością do pracy z powodu choroby, przypadającej na okres ciąży miało jedynie na celu uprawdopodobnienie nawiązania z ubezpieczoną stosunku pracy oraz świadczenia pracy na rzecz tego płatnika składek. Sam fakt podpisania umowy o pracę nie świadczy o faktycznym podjęciu i wykonywaniu pracy. Do ustalenia, że doszło do powstania pomiędzy stronami stosunku pracy, nie jest bowiem wystarczające spełnienie warunków formalnych zatrudnienia, takich jak: zawarcie umowy o pracę, zgłoszenie do ubezpieczenia, a konieczne jest ustalenie, że strony mają zamiar wykonywać obowiązki stron stosunku pracy i to czyniły. Zdaniem Zakładu nie bez znaczenia jest również fakt, iż ubezpieczona z tytułu prowadzenia działalności opłacała składki od podstawy zadeklarowanej w wysokości odpowiadającej wysokości 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, w konsekwencji wypłacane ubezpieczonej świadczenia w związku z chorobą i macierzyństwem byłyby niskie.

W ocenie Zakładu na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, ubezpieczona nie wykonywała pracy w FIRMIE USŁUGOWEJ (...), a została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jedynie w celu uzyskania pracowniczego tytułu do ubezpieczeń społecznych i skorzystania z wypłaty zasiłku chorobowego i macierzyńskiego. Wobec tego na podstawie art. 83 § 1 Kodeksu cywilnego w związku z art. 300 Kodeksu pracy stwierdzić należało, że umowa o pracę między ubezpieczoną, a płatnikiem jako zawarta pozoru, jest nieważna, a zatem z tytułu zawartej umowy o pracę nie podlega ona ubezpieczeniom społecznym od 15 października 2021 r.

(decyzja – k. 108 verte-112 akt ZUS)

Odwołanie od przedmiotowej decyzji złożył płatnik składek FIRMA USŁUGOWA (...), zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 83 § 1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. z art. 300 Kodeksu pracy – poprzez stwierdzenie, że pomiędzy płatnikiem składek a M. A. (1) została zawarta umowa o pracę dla pozoru, jest ona nieważna i w/w nie podlega ubezpieczeniom społecznym od dnia 15 października 2021 r. W konsekwencji wniesiono o zmianę decyzji i stwierdzenie, że M. A. (1) podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu od 15 października 2021 r. jako pracownik w FIRMIE USŁUGOWEJ (...).

(odwołanie płatnika składek – k. 3-7 akt VIII U 1716/22 )

W odpowiedzi na odwołanie płatnika składek organ rentowy wniósł o jego oddalenie, wywodząc jak w zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

(odpowiedź na odwołanie płatnika składek – k. 166-168 verte akt VIII U 1716/22)

Odwołanie od w/w decyzji złożyła również M. A. (1). Ubezpieczona wniosła o zmianę w/w decyzji i stwierdzenie, że podlega obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu od 15 października 2021 r. jako pracownik u P. O..

(odwołanie ubezpieczonej – k. 3-4 akt VIII U 1717/22)

W odpowiedzi na odwołanie ubezpieczonej organ rentowy wniósł o jego odrzucenie jako wniesionego po terminie, ewentualnie o jego oddalenie, a także o zasądzenie na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

(odpowiedź na odwołanie ubezpieczonej – k. 26-28 verte akt VIII U 1717/22 )

Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2022 r. tut. Sąd na podstawie art. 219 k.p.c. postanowił połączyć sprawę o sygn. akt VIII U 1717/22 ze sprawą o sygn. akt VIII U 1716/22 i obie sprawy rozpoznać łącznie pod numerem sprawy VIII U 1716/22.

(postanowienie z dnia 31 sierpnia 2022 r. – k. 33 akt VIII U 1717/22)

Na ostatniej rozprawie z dnia 16 października 2024 r. pełnomocnik płatnika składek poparł odwołanie i wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wnioskodawczyni poparła odwołanie. Natomiast pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

(stanowiska końcowe stron na rozprawie z dnia 16 października 2024 r. e-protokół (...):34:29-01:57:52 – koperta k. 694)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

P. O. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą FIRMA USŁUGOWA (...) (NIP: (...)). Przeważającym przedmiotem działalności gospodarczej jest fryzjerstwo i pozostałe zabiegi kosmetyczne.

(bezsporne)

P. O. jest nauczycielem w-f w szkole. W 2012 r. rozpoczął prowadzenie własnej działalności gospodarczej w zakresie szkoleń BHP. Ponadto w 2014 r. przejął działalność prowadzoną przez jego żonę R. O. – salon kosmetyczny. Salon znajduje się przy ul. (...) w Ł.. Jest prowadzony do chwili obecnej.

(zeznania płatnika składek na rozprawie z dnia 16 października 2024 r. e-protokół (...):46:03-01:27:17 – koperta k. 694 akt VIII U 1716/22 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 13 marca 2023 r. e-protokół (...):09:39- 01:19:37 – koperta k. 329 akt VIII U 1716/22)

M. A. (1) urodziła się (...) Ukończyła studia (...) stopnia na kierunku zarządzanie. Ponadto odbyła kilka szkoleń z zakresu dietetyki i suplementacji.

(bezsporne, a nadto dyplom – k. 60 akt ZUS, k. 273 akt VIII U 1716/22, certyfikaty – k. 58-64 akt ZUS, k. 273 akt VIII U 1716/22)

Przez zawarciem spornej umowy ubezpieczona w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 czerwca 2018 r. miała zawartą umowę zlecenia z (...) S.A. z/s w W., na podstawie której zobowiązała się do świadczenia opieki w zakresie dietetyki dotyczącej zawodników A. Legii. Do jej obowiązków należało opracowywanie diet dla sportowców.

(umowa zlecenia z dnia 1 marca 2017 r. – k. 34-44 akt ZUS, k. 273 akt VIII U 1716/22, umowa zlecenia z dnia 1 lipca 2017 r. – k. 5-46 akt ZUS, k. 273 akt VIII U 1716/22, zeznania ubezpieczonej na rozprawie z dnia 16 października 2024 r. e-protokół (...):13:23-00:46:03 – koperta k. 694 akt VIII U 1716/22 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 13 marca 2023 r. e-protokół (...):19:37-01:52:18 – koperta k. 329 akt VIII U 1716/22)

Bezpośrednio przed zgłoszeniem ubezpieczonej do ubezpieczeń jako pracownik u płatnika FIRMA USŁUGOWA (...) wnioskodawczyni była zgłoszona jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej prowadzonej przez dom sprzedaży wysyłkowej lub Internet. Działalność nie przynosiła jednak zysków, dlatego odwołująca zaczęła szukać nowego źródła utrzymania.

( zeznania ubezpieczonej na rozprawie z dnia 16 października 2024 r. e-protokół (...):13:23-00:46:03 – koperta k. 694 akt VIII U 1716/22 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 13 marca 2023 r. e-protokół (...):19:37-01:52:18 – koperta k. 329 akt VIII U 1716/22)

Z w/w tytułu wnioskodawczyni w okresie od 24 sierpnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r. opłacała składki wyłącznie na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne w ramach tzw. „ulgi na start”. Natomiast w okresie od 1 marca 2021 r. do 14 października 2021 r. odwołująca opłacała składki na ubezpieczenia społeczne w tym dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, z którego uzyskuje się prawo do wypłaty świadczeń w razie choroby i macierzyństwa – od najniższej obowiązującej ubezpieczoną podstawy ich wymiaru tj. w 2021 r. – 840,00 zł. Działalność była prowadzona w miejscowości D. (woj. (...)). Z dniem 1 listopada 2021 r. ubezpieczona zgłosiła w (...) zawieszenie prowadzenia działalności.

(bezsporne)

Z przedłożonego orzeczenia lekarskiego z dnia 13 października 2021 r. wynikało, że ubezpieczona była zdolna do podjęcia pracy. W trakcie badania ubezpieczona nie wskazała, że jest w ciąży.

(orzeczenie lekarskie – k. 94 akt ZUS, k. 273 akt VIII U 1716/22, karta badania profilaktycznego – k. 263-266 verte akt VIII U 1716/22)

W dniu 15 października 2021 r. pomiędzy P. O. prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą FIRMA USŁUGOWA (...) a M. A. (1) została zawarta umowa o pracę na okres próbny od 15 października 2021 r. do 14 stycznia 2022 r., na mocy której ubezpieczona została zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku menadżer-dietetyk za wynagrodzeniem 4800,00 zł miesięcznie. Jako miejsce wykonywania pracy wskazano: Ł., ul. (...). Z kolei jako termin rozpoczęcia pracy: 15 października 2021 r.

(umowa o pracę na okres próbny – k.100 akt ZUS, k. 273 akt VIII U 1716/22)

W dniach: 15-16.10.2021 r. ubezpieczona odbyła szkolenie BHP-instruktaż ogólny i stanowiskowy.

(karta szkolenia wstępnego – k. 92 akt ZUS, k. 273 akt VIII U 1716/22)

Ciąża ubezpieczonej została stwierdzona na wizycie lekarskiej w dniu 16 października 2021 r. Wnioskodawczyni miała ostatnią miesiączkę w dniu 30 sierpnia 2021 r.

(karta ciąży – koperta k. 185 akt VIII U 1716/22)

W dniu 21 października 2021 r. płatnik składek P. O. zgłosił ubezpieczoną do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych tj. emerytalnego, rentowych, chorobowego, wypadkowego i do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego od 15 października 2021 r. jako pracownika.

(zgłoszenie – k. 273 akt VIII U 1716/22)

Zgodnie z pisemnym zakresem obowiązków do obowiązków ubezpieczonej miało należeć organizowanie i koordynowanie pracy zespołu, wyznaczanie obowiązków i sprawowanie kontroli w gabinecie, zarządzanie kalendarzem klientów, ustalanie celów krótko i długoterminowych, planowanie i organizacja szkoleń dla pracowników, rozpatrywanie skarg i reklamacji klientów, kontakt z dostawcami produktów kosmetycznych i higienicznych, wyszukiwanie najlepszych ofert, poszerzanie ofert zabiegowych, kontrola cennika, prowadzenie działań marketingowych i reklamowych – promowanie firmowej strony na F., organizowanie akcji promocyjnych, porady i konsultacje dietetyczne oraz pozyskiwanie nowych klientów.

(zakres obowiązków – k. 98 akt ZUS, k. 273 akt VIII U 1716/22)

Wnioskodawczyni miała do dyspozycji biurko w salonie, mogła korzystać z komputera służbowego, który znajdował się w salonie jeszcze przed jej zatrudnieniem. Ubezpieczona korzystała również z telefonu stacjonarnego, który był na wyposażeniu salonu i wagi. Salon składa się z trzech pomieszczeń. Jedno pomieszczenie jest gospodarczo - biurowe, a dwa są zabiegowe. Główne spotkania wnioskodawczyni odbywały się w pomieszczeniu biurowym.  Ubezpieczona miała przygotowane swoje ankiety w formie papierowej i tam wpisywała dane klientów.

(zeznania płatnika składek na rozprawie z dnia 16 października 2024 r. e-protokół (...):46:03-01:27:17 – koperta k. 694 akt VIII U 1716/22 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 13 marca 2023 r. e-protokół (...):09:39- 01:19:37 – koperta k. 329 akt VIII U 1716/22, zeznania ubezpieczonej na rozprawie z dnia 16 października 2024 r. e-protokół (...):13:23-00:46:03 – koperta k. 694 akt VIII U 1716/22 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 13 marca 2023 r. e-protokół (...):19:37-01:52:18 – koperta k. 329 akt VIII U 1716/22, zeznania świadka M. D. na rozprawie z dnia 21 czerwca 2023 r. e – protokół (...):29:47-00:59:53 – koperta k. 420 akt VIII U 1716/22)

W salonie zagospodarowano także małą recepcję, gdzie znajdował się terminal, kasa oraz kalendarz.  Każdy pracownik miał dostęp do tego kalendarza i mógł zapisać klienta na wizytę.

(zeznania ubezpieczonej na rozprawie z dnia 16 października 2024 r. e-protokół (...):13:23-00:46:03 – koperta k. 694 akt VIII U 1716/22 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 13 marca 2023 r. e-protokół (...):19:37-01:52:18 – koperta k. 329 akt VIII U 1716/22, zeznania płatnika składek na rozprawie z dnia 16 października 2024 r. e-protokół (...):46:03-01:27:17 – koperta k. 694 akt VIII U 1716/22 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 13 marca 2023 r. e-protokół (...):09:39- 01:19:37 – koperta k. 329 akt VIII U 1716/22)

Podczas pierwszej konsultacji dietetycznej ubezpieczona przeprowadzała szczegółowy wywiad z pacjentem. Nie każdy z pacjentów decydował się na rozpisanie diety. Części zależało jedynie na otrzymaniu odpowiednich zaleceń. Wnioskodawczyni omawiała z pacjentami ich nawyki i tłumaczyła co robią nieprawidłowo. Natomiast jeżeli pacjent był zainteresowany dietą to jej rozpisanie polegało na szczegółowym podaniu przepisów i kaloryczności posiłków. Dieta była przygotowywana na taką ilość dni, jaką życzył sobie klient. Każde spotkanie było odpłatne.

(zeznania ubezpieczonej na rozprawie z dnia 16 października 2024 r. e-protokół (...):13:23-00:46:03 – koperta k. 694 akt VIII U 1716/22 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 13 marca 2023 r. e-protokół (...):19:37-01:52:18 – koperta k. 329 akt VIII U 1716/22, zeznania świadka M. Z. na rozprawie z dnia 13 marca 2023 r. e - protokół (...):54:50- 02:06:39 – koperta k. 329 akt VIII U 1716/22, zeznania świadka G. S. na rozprawie z dnia 21 czerwca 2023 r. e – protokół (...):10:17- 00:29:47 – koperta k. 420 akt VIII U 1716/22, fotokopie stron z kalendarza – k. 28-51 verte akt VIII U 1716/22, cennik – k. 52 akt VIII U 1716/22, paragony – k.54-56 verte akt VIII U 1716/22, kwestionariusze żywieniowe – k. 57-158 akt VIII U 1716/22, lista klientów – k. 344-346 akt VIII U 1716/22, zalecenia dietetyczne – k. 347-350 akt VIII U 1716/22,)

Konsultacje trwały różnie – od pół godziny do godziny, a czasami nawet kilka minut. Zazwyczaj pierwsza konsultacja była najdłuższa. Wszystko zależało od pacjenta, problemu z jakim przychodził. Często opisanie już gotowej diety trwało dłużej niż sam wywiad. W. zależało od świadomości ludzi, niektórym trzeba to wszystko opowiedzieć.

(zeznania ubezpieczonej na rozprawie z dnia 16 października 2024 r. e-protokół (...):13:23-00:46:03 – koperta k. 694 akt VIII U 1716/22 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 13 marca 2023 r. e-protokół (...):19:37-01:52:18 – koperta k. 329 akt VIII U 1716/22)

Co do zasady spotkania były wcześniej umawiane. Nie odbywały się jednak codziennie. W salonie były reklamowane usługi świadczone przez wnioskodawczynię w zakresie porad dietetycznych. Rozmawiano w klientami i namawiano ich do skorzystania z konsultacji dietetycznej. Dodatkowo w gabinecie były rozdawane ulotki, na których był wskazany numer stacjonarny do salonu. Ubezpieczona nie dawała klientom swojego prywatnego numeru telefonu.

(zeznania ubezpieczonej na rozprawie z dnia 16 października 2024 r. e-protokół (...):13:23-00:46:03 – koperta k. 694 akt VIII U 1716/22 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 13 marca 2023 r. e-protokół (...):19:37-01:52:18 – koperta k. 329 akt VIII U 1716/22, zeznania świadka G. S. na rozprawie z dnia 21 czerwca 2023 r. e – protokół (...):10:17- 00:29:47 – koperta k. 420 akt VIII U 1716/22, zeznania świadka M. D. na rozprawie z dnia 21 czerwca 2023 r. e – protokół (...):29:47-00:59:53 – koperta k. 420 akt VIII U 1716/22)

W większości przypadków paragon za usługę wystawiała ubezpieczona, ale zdarzało się, że robiła to pracownica salonu kosmetycznego. Pacjenci odbierali przygotowaną dietę stacjonarnie – w salonie kosmetycznym. W trakcie nieobecności wnioskodawczyni pacjenci również przychodzili po rozpisane diety i wtedy paragon za usługę wystawiany był przez pracownika.

(zeznania ubezpieczonej na rozprawie z dnia 16 października 2024 r. e-protokół (...):13:23-00:46:03 – koperta k. 694 akt VIII U 1716/22 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 13 marca 2023 r. e-protokół (...):19:37-01:52:18 – koperta k. 329 akt VIII U 1716/22, zeznania świadka M. D. na rozprawie z dnia 21 czerwca 2023 r. e – protokół (...):29:47-00:59:53 – koperta k. 420 akt VIII U 1716/22)

W dniu 15 stycznia 2022 r. pomiędzy P. O. prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą FIRMA USŁUGOWA (...) a M. A. (1) została zawarta umowa o pracę na czas określony od 15 października 2021 r. do 14 stycznia 2024 r., na mocy której ubezpieczona została zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku menadżer-dietetyk za wynagrodzeniem 4800,00 zł miesięcznie. Jako miejsce wykonywania pracy wskazano: Ł., ul. (...). Z kolei jako termin rozpoczęcia pracy: 15 stycznia 2022 r.

(umowa o pracę na czas określony – k. 96 akt ZUS, k. 273 akt VIII U 1716/22, protokół kontroli – k. 565-568 akt VIII U 1716/22)

Na umowie z dnia 15 stycznia 2022 r. przedłożonej organowi rentowemu w toku postępowania wyjaśniającego przez płatnika składek widnieje podpis po stronie M. A. (1) z datą 15 listopada 2022 r. Natomiast umowa znajdująca się w aktach osobowych wnioskodawczyni zawiera jej podpis z prawidłowo wskazaną datą.

( umowa o pracę na okres próbny – k.100 akt ZUS, 273 akt VIII U 1716/22)

Od 15 października 2021 r. do 1 lutego 2022 r. na listach obecności widnieją podpisy wnioskodawczyni.

(listy obecności – k. 80-88 akt ZUS, k. 273 akt VIII U 1716/22)

Od 2 lutego 2022 r. ubezpieczona stała się niezdolna do pracy z powodu choroby przypadającej w okresie ciąży. Zaświadczenia lekarskie zostały wystawione na łączny okres od 2 lutego 2022 r. do 12 czerwca 2022 r.

(karty z wizyty z dnia 2 lutego 2022 r., 1 marca 2022 r., 22 marca 2022 r., 13 kwietnia 2022 r., 4 maja 2022 r. w Gabinecie Lekarzy Specjalistów E. B. – k. 201-202, 205-206, 208 akt VIII U 1716/22)

Ubezpieczona w trakcie godzin pracy przechodziła badania lekarskie, a mianowicie w dniu 23 listopada 2021 r. o godz. 15:40 ( (...) Sp. z o.o.), 16 października o godz. 11:45, 8 listopada o godz. 16:15, 15 listopada o godz. 13:45, 23 grudnia 2021 r. o godz. 15:40, 6 grudnia 2021 r. o godz. 16:00, 7 grudnia 2021 r. godz. 17:30 (uwzględniając konieczność dojazdu), 22 grudnia 2021. o godz. 18:30, 5 stycznia 2021 r. o godz. 14:15 (Gabinety Lekarzy Specjalistów E. B.).

(zestawienie wizyt w (...) Sp. z o.o.– k. 406 akt VIII U 1716/22, zestawienie wizyt w Gabinety Lekarzy Specjalistów E. B. – k. 412 akt VIII U 1716/22)

W godzinach pracy wnioskodawczyni dokonywała transakcji płatniczych niezwiązanych z wykonywaniem obowiązków służbowych (również poza miastem Ł.), tj. w dniu 30 listopada 2021 r. o godz. 14:30 (C. Ł.), 12 listopada 2021 r. o godz. 14:16 ( Apteka (...) w K.), 22 listopada 2021 r. o godz. 10:55 (wpłata własna), 13 grudnia 2021 r. o godz. 11:00 ( (...) S.A. Biedronka K. Ł.), 21 grudnia 2021 r. o godz. 12:56 ( (...)), 22 grudnia 2021 r. o godz. 9:00 (Chude Ciacho Ł.), 15 stycznia 2022 r. o godz. 15:15 ( Restauracja (...)), 17 stycznia 2022 r. o godz. 11:34 ( (...)).

(zestawienie z rachunku płatniczego w mBank – koperta k. 614)

W dniu 28 grudnia 2021 r. ubezpieczona zapłaciła kartą w firmie lotniczej w W. Enter A., w dniu 1 stycznia 2022 r. w restauracji na Z., w dniu 2 stycznia 2022 r. o godz. 15:14 w Hotelu w Z. ( (...) LTD Z.), z kolei w dniu 6 stycznia 2022 r. o godz. 4:33 w Enter A. w W.. Przy czym zgodnie z listami obecności od 3 stycznia 2022 r. do 5 stycznia 2022 r. wnioskodawczyni miała być obecna w pracy.

(listy obecności – k. 80-88 akt ZUS, k. 273 akt VIII U 1716/22, zestawienie z rachunku płatniczego w mBank – koperta k. 614)

W spornym okresie na F. opublikowano łącznie 19 postów, przy czym większość została opublikowana, kiedy ubezpieczona nie przebywała w pracy. Powyższe dotyczy postów z dnia: 1 listopada 2021 r., 7 listopada 2021 r., 14 listopada 2021 r., 11 grudnia 2021 r., 12 grudnia 2021 r., 31 grudnia 2021 r., 8 stycznia 2021 r., 14 stycznia 2021 r. oraz 16 stycznia 2022 r.

(listy obecności – k. 80-88 akt ZUS, k. 273 akt VIII U 1716/22, wydruki z F. – k. 9-10, 14, 20-21, 23-26 akt VIII U 1617/22)

Płatnik złożył za ubezpieczoną dokumenty rozliczeniowe za miesiące od października 2021 r. do maja 2022 r., w których wykazał pełny etat. Płatnik obliczył i rozliczył składki na ubezpieczenia społeczne od miesięcznych podstaw ich wymiaru w wysokości za październik 2021 r. – 2 514,29 zł, od listopada 2021 r. do stycznia 2022 r. – 4 800,00 zł, za luty 2022 r. – 480,00 zł, od marca 2022 r. do maja 2022 r. – 0,00 zł. Ponadto płatnik wykazał za ubezpieczoną od 2 lutego 2022 r. do 6 marca 2022 r. wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy z powodu chorobowy finansowane ze środków pracodawcy, od 7 marca 2022 r. do 31 maja 2022 r. zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego. W Oddziale został złożony wniosek o wypłatę dla ubezpieczonej zasiłku chorobowego za okres od 7 marca 2022 r. do 12 czerwca 2022 r.

(bezsporne, a nadto zaświadczenie płatnika składek (...) k. 273 akt VIII U 1716/22)

P. O. jest ojcem O. O..

(zeznania płatnika składek na rozprawie z dnia 16 października 2024 r. e-protokół (...):46:03-01:27:17 – koperta k. 694 akt VIII U 1716/22 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 13 marca 2023 r. e - protokół (...):09:39- 01:19:37 – koperta k. 329 akt VIII U 1716/22)

W dniu 2 czerwca 2022 r. ubezpieczona urodziła syna. Ojcem dziecka jest O. O..

(akt urodzenia – koperta k. 18 akt VIII U 1716/22)

O. O. jest w związku z wnioskodawczynią.

(zeznania świadka M. Z. na rozprawie z dnia 13 marca 2023 r. e - protokół (...):54:50- 02:06:39 – koperta k. 329 akt VIII U 1716/22)

W okresie dotyczącym spornej decyzji płatnik składek oprócz ubezpieczonej zatrudniał tylko jedną pracownicę – M. D. na stanowisku kosmetyczki za wynagrodzeniem 2800,00 zł brutto miesięcznie (w okresie od 17 grudnia 2018 r. do 16 grudnia 2021 r. na ½ etatu, od 17 grudnia 2021 r. na cały etat). Aneksem do umowy o pracę zmieniono wynagrodzenie od dnia 1 maja 2022 r. – wynagrodzenie zasadnicze w wysokości 3 200,00 brutto miesięcznie.

(zestawienie pracowników – k. 273 akt VIII U 1716/22, protokół kontroli – k. 565-568 akt VIII U 1716/22)

Po zatrudnieniu ubezpieczonej zakres obowiązków kosmetyczki został zmieniony – wykreślono zarządzanie kalendarzem klientów – umawianie wizyt oraz poszerzanie ofert zabiegowych, kontrola cennika. Gdy ubezpieczona poszła na zwolnienie chorobowe M. D. ponownie była odpowiedzialna za prowadzenie kalendarza.

(zakres obowiązków na stanowisku kosmetyczki – k. 577-578 akt VIII U 1716/22, , zeznania świadka M. D. na rozprawie z dnia 21 czerwca 2023 r. e – protokół (...):29:47-00:59:53 – koperta k. 420 akt VIII U 1716/22)

W 2020 r. płatnik składek osiągnął przychód w wysokości 124 604,00 zł, a dochód w wysokości 13 582, 45 zł. W 2021 r. przychód wyniósł 157 327,50 zł, a dochód 33 926,10 zł. Natomiast w 2022 r. na dzień 25 kwietnia 2022 r. przychód wyniósł 48 950,15 zł, a dochód 13 636,19 zł.

(bilans firmy z 2020-2022 r. – k. 22-32 akt ZUS, k. 273 akt VIII U 1716/22)

A. O. w trakcie wizyty w salonie kosmetycznym w S. dowiedziała się, że P. O. poszukuje osoby do prowadzenia social mediów. W/w zajmowała się tym już wcześniej w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, dlatego zgodziła się przyjąć zlecenie. W konsekwencji P. O. zawarł umowę zlecenia na podstawie, której powierzył (...) A. O. utworzenie i prowadzenie strony na F. oraz I. o nazwie G. (...) w okresie od dnia 20 czerwca 2022 r. do dnia 20 czerwca 2023 r. W celach biznesowych A. O. kontaktowała się z R. O.. A. O. udostępniała dwa posty tygodniowo na F. i I., za co otrzymywała stałe wynagrodzenie. Dodatkowe wynagrodzenia było przewidziane za przeprowadzenie kampanii. Umowa wygasła z czasem, na który została zawarta.

(umowa zlecenia zawarta z (...) A. O. – k. 272-273 verte akt VIII U 1617/22, zeznania świadka A. O. na rozprawie z dnia 21 czerwca 2023 r. e – protokół (...):16:39-01:27:36 – koperta k. 420 akt VIII U 1716/22)

P. O. zawarł również umowę zlecenia z (...) Inc. P. W., na podstawie, której E. W. od 1 lipca 2022 r. zobowiązała się do prowadzenia konsultacji dietetycznych w gabinecie P. O.. E. W. od wielu lat jako dietetyk przyjmuje pacjentów w gabinecie w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez jej męża. W/w znała M. A. (2). Wnioskodawczyni zadzwoniła do niej i poinformowała, że ze względu na ciąże potrzebuje kogoś do pomocy, kto mógłby zastąpić ją w salonie w Ł.. Przyjęcia miały odbywać się stacjonarnie raz w tygodniu. W praktyce jednak E. W. przyjeżdżała do gabinetu raz w miesiącu lub raz na dwa miesiące. W/w miała prowadzić starych pacjentów wnioskodawczyni, modyfikować ich diety i przyjmować nowych pacjentów. Pacjentów nie było jednak zbyt wielu (ok. 1-2 osoby miesięcznie). Pacjenci nie chcieli korzystać z konsultacji online. E. W. nie przygotowywała żadnych diet, bo nie było nowych pacjentów. Modyfikowała jedynie diety stałych klientów. Odwoływali wizyty. Pytali jedynie czy wnioskodawczyni wróci, a jeśli tak to kiedy. Umowa formalnie nie została rozwiązana, ale E. W. zakończyła swoje konsultacje w marcu 2023 r. Faktura była wystawiona przez firmę męża, miesięcznie z płatnością gotówką podczas następnej wizyty E. W. w gabinecie.

(umowa zlecenia zawarta z (...) Inc. P. W. – k. 164 akt VIII U 1617/22, zeznania świadka E. W. na rozprawie z dnia 21 czerwca 2023 r. e – protokół (...):59:53- 01:16:39 – koperta k. 420 akt VIII U 1716/22)

Ubezpieczona nie wróciła do pracy po urodzeniu dziecka. Rozwiązała umowę z płatnikiem składek za porozumieniem stron w dniu 30 czerwca 2023 r. i do chwili obecnej nie została nigdzie zgłoszona do ubezpieczeń.

(wyrejestrowanie z ubezpieczeń – k. 698)

Świadek G. S. od 24 listopada 2021 r. do 3 grudnia 2021 r. przebywała w izolacji domowej. Tym samym nie mogła odbyć konsultacji dietetycznej u wnioskodawczyni w dniu 24 listopada 2021 r.

(zestawienie zaświadczeń G. S. – k. 496 akt VIII U 1716/22, wykaz wizyt – k. 344-346 akt VIII U 1716/22, bezsporne)

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie prawidłowości zgłoszenia M. A. (1) do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako pracownika i podstaw wymiaru składek u płatnika składek Firma Usługowa (...). Pismami z dnia 19 kwietnia 2022 r. powiadomił o tym strony postępowania. Korespondencja skierowana do ubezpieczonej wróciła do Oddziału z adnotacją „zwrot nie podjęto w terminie”, a skierowana do płatnika składek została odebrana przez żonę P. O. w dniu 21 kwietnia 2022 r.

(pismo skierowane do ubezpieczonej wraz z kopertą – k. 12-14 akt ZUS, pismo skierowane do płatnika składek wraz z potwierdzeniem odbioru – k. 8-10 akt

W dniu 8 czerwca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. wydał zaskarżoną decyzję, w której stwierdził, że M. A. (1) jako pracownik u płatnika składek Firma Usługowa (...) nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom/u: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 15 października 2021 r.

(decyzja – k. 108 verte-112 akt ZUS)

Zaskarżona decyzja została doręczona P. O. w dniu 24 czerwca 2022 r., natomiast M. A. (1) w dniu 28 czerwca 2022 r. w trybie art. 44 k.p.a – na adres wskazany w odwołaniu, tj. ul. (...), (...)-(...) D..

(potwierdzenie odbioru – k. 105-106 akt ZUS, koperta – k. 104-104 verte akt ZUS)

W dniu 4 sierpnia 2022 r. M. A. (1) nadała na Poczcie Polskiej listem poleconym odwołanie od przedmiotowej decyzji, które wpłynęło do organu rentowego w dniu 8 sierpnia 2022 r.

(odwołanie ubezpieczonej – k. 3-4 akt VIII U 1717/22, potwierdzenie nadania – k. 31- 31 verte akt VIII U 1717/22)

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o dokumenty zawarte w aktach sprawy, aktach organu rentowego, a także częściowo w oparciu o zeznania wnioskodawczyni, płatnika składek i świadków, w jakim posłużyły do poczynienia ustaleń.

Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd Okręgowego nie dał wiary zeznaniom w/w, w części, w której wskazywali na realność zawartej pomiędzy ubezpieczoną i płatnikiem składek umowy o pracę oraz faktycznego świadczenia pracy przez wnioskodawczynię w reżimie stosunku pracy. W ocenie Sądu Okręgowego, w świetle zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego, brak jest podstaw do przyjęcia, iż stosunek pracy na podstawie zawartej umowy faktycznie był realizowany, o czym poniżej.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do dokumentacji przedłożonej przez płatnika składek w toku trwania postępowania wyjaśniającego przed organem rentowym wskazać należy, iż dokumentacja kadrowa potwierdza jedynie fakt formalnego jej sporządzenia, a nie jest dowodem faktycznego istnienia pomiędzy ubezpieczoną a płatnikiem składek stosunku pracy. W ocenie Sądu Okręgowego załączona dokumentacja osobowa ubezpieczonej jest przejawem formalnego zadośćuczynienia obowiązkowi płatnika jako pracodawcy, natomiast nie przesądza o tym, że praca na warunkach umowy o pracę była przez skarżącą faktycznie wykonywana. Tym bardziej, iż w toku trwania postępowania wyjaśniającego płatnik składek przedłożył do organu rentowego umowę z dnia 15 stycznia 2022 r., na której widnieje podpis po stronie wnioskodawczyni z datą 15 listopada 2022 r. Natomiast w aktach osobowych wnioskodawczyni przedłożonych w toku trwania postępowania sądowego znajduje się umowa z innym, prawidłowym podpisem. Co więcej, z list płac wynika, iż ubezpieczona miałaby otrzymywać wynagrodzenie w formie gotówkowej, a nie jak oświadczył płatnik składek w formie bezgotówkowej. Zaznaczenia przy tym wymaga, iż wnioskodawczyni w kwestionariuszu osobowym wskazała numer rachunku płatniczego, a w aktach osobowych nie znajduje się wniosek ubezpieczonej o wypłatę wynagrodzenia do rąk własnych.

Skarżąca zeznała, że ze względu na słabą kondycję swojej działalności gospodarczej zmuszona była znaleźć nową pracę. Zaczęła więc szukać pracy na stanowisko dietetyka, trenera. Mówiła znajomym, że szuka pracy. Jedna z jej znajomych miała przekazać jej numer telefonu kosmetyczce zatrudnionej u płatnika składek. W konsekwencji P. O. skontaktował się z ubezpieczoną. Na spotkaniu dowiedział się, że wnioskodawczyni pracowała ze sportowcami, posiadała doświadczenie na stanowisku dietetyczki, a nadto miała doświadczenie menedżerskie – wynikające z jej wykształcenia. W związku z powyższym postanowił ją zatrudnić. Należy w tym miejscu jednak zauważyć, iż P. O. nie potrafił wskazać od kogo otrzymał namiar na wnioskodawczynię. Znamiennym jest także, że dotychczas skarżąca pracowała w (...) S.A. w W., a następnie prowadziła działalność gospodarczą w D., czyli w dalszym ciągu w miejscowości położonej w województwie (...). Po czym nagle z dnia na dzień miała rozpocząć pracę stacjonarną w Ł.. Dodatkowo wątpliwości budzi, iż ubezpieczona miała wykonywać pracę u płatnika składek w pełnym wymiarze czasu pracy do końca października 2021 r. i jednocześnie prowadzić działalność gospodarczą w D..

Istotny jest również fakt, iż przez całe postępowanie administracyjne strony ukrywały, że M. A. (1) jest matką wnuka P. O.. Natomiast po załączeniu aktu urodzenia dziecka wnioskodawca nagle oświadczył, że dowiedział się o w/w fakcie dopiero w dniu 2 lutego 2024 r., kiedy otrzymał zwolnienie lekarskie od wnioskodawczyni. Tym samym zdaniem Sądu Okręgowego formalna droga do uzyskania pracy przez ubezpieczoną u płatnika składek pozostaje wysoce wątpliwa.

W ocenie Sądu Okręgowego musi zostać także zakwestionowana potrzeba zatrudnienia ubezpieczonej. Po pierwsze należy zauważyć, iż została ona zgłoszona przez płatnika składek do ubezpieczeń 21 października 2021 r. Powyższe oznacza, iż w dniu zgłoszenia wnioskodawczyni wiedziała, że jest w ciąży.

Po drugie podkreślenia wymaga, iż w czasie długotrwałej nieobecności wnioskodawczyni w pracy początkowo nikt w jej miejsce nie został zatrudniony. P. O. co prawda nawiązał współpracę na podstawie umowy zlecenia z dwiema osobami, które miałyby przejąć obowiązki wnioskodawczyni, jednakże miało to miejsce dopiero na przełomie czerwca i lipca 2022 r. tzn. po upływie ponad 4 miesięcy od czasu powstanie niezdolności do pracy u ubezpieczonej. Poza tym nie były to umowy o pracę, tylko zlecenia, co wskazuje, że wcześniej nie było potrzeby zatrudnienia pracownika. Z kolei odnosząc się do przedłożonego w toku trwania postępowania zrzutu ogłoszenia o pracę zauważenia wymaga, iż nie wiadomo, kiedy ogłoszenie zostało umieszczone na tablicy. Nie wiadomo również, z jakiej daty i gdzie zostało umieszczone ogłoszenie w formie internetowej. Nawet gdyby przyjąć datę widniejącą na screenie tzn. 27 kwietnia 2022 r. to oznaczałoby to, że płatnik zamieścił je na portalu internetowym dopiero po odebraniu pisma z ZUS o wszczęciu postępowania wyjaśniającego.

W dalszej kolejności zauważenia wymaga, iż A. O. miała otrzymać zlecenie na prowadzenie social mediów salonu kosmetycznego R. w Ł. przez przypadek podczas wizyty w salonie kosmetycznym z tym, że nie w Ł. (tzn. w salonie, w którym była zatrudniona ubezpieczona), a w S.. Co również istotne, A. O. miała publikować jedynie dwa posty tygodniowo. Z kolei zainteresowanie konsultacjami dietetycznymi u E. W. było tak małe, że pojawiała się w gabinecie jedynie 1-2 razy w miesiącu. Istotnie, pacjenci mogli oczekiwać na powrót wnioskodawczyni i nie chcieć korzystać z usług nowego dietetyka. Nie zmienia to jednak faktu, że nawet pierwotnie E. W. miała pojawiać się w gabinecie jedynie raz w tygodniu. Przypomnienia natomiast wymaga, iż odwołująca została zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy, a zatem miała świadczyć pracę przez 40 godzin tygodniowo. Niewątpliwie usługi osób zatrudnionych na zastępstwo – nawet po zsumowaniu – nie były świadczone w tym wymiarze.

Sąd Okręgowy uznał za niewiarygodne dokumenty w postaci list obecności, z których wynika, iż ubezpieczona wykonywała pracę w liczbie godzin miesięcznych tam wskazanych. Podkreślić należy, iż zapisy w listach obecności nie pokrywają się nawet z twierdzeniami samych stron i świadka M. D.. Wszyscy wyżej wymienieni wskazali, że zdarzało się, że ubezpieczona przychodziła do zakładu później albo wychodziła wcześniej. Co prawda podniesiono, że ubezpieczona miała odrabiać te godziny, jednak zauważenia wymaga, iż nie zostało to nigdzie odnotowane. Co również istotne, wnioskodawczyni sama przyznała, że nie pamięta, czy na liście obecności wpisywała rzeczywiste godziny pracy.

Znamiennym jest, iż w spornym okresie na F. opublikowano łącznie 19 postów, przy czym większość została opublikowana, kiedy ubezpieczona zgodnie z listami obecności nie przebywała w pracy. Nie można również tracić z pola widzenia, iż wnioskodawczyni w trakcie godzin pracy wskazanych na listach obecności przechodziła badania lekarskie i dokonywała płatności niezwiązanych z zatrudnieniem prywatną kartą płatniczą.

Skarżącą wskazywała również, iż w momencie zatrudnienia nie była w związku z synem P. O.. Jednocześnie jednak zeznała, iż w spornym okresie co prawda nie wykonywała zakupów w trakcie pracy, jednak mogło się tak zdarzyć, że jej kartą płacił O. O.. Tym samym co najmniej za lekkomyślne należałoby uznać zachowanie, w którym odwołująca powierzyłaby swoją kartę bankową osobie, z którą nie łączą ją żadne relacje. Tym bardziej, iż wnioskodawczyni w toku trwania postępowania sądowego podnosiła, iż nie wie nawet czy ojciec jej dziecka jest właścicielem salonu kosmetycznego w S..

Abstrahując od powyższego wskazania wymaga, iż nie można użyczać karty płatniczej innej osobie, ponieważ prowadzenie rachunku bankowego, jak i wydawanie oraz używanie kart płatniczych stanowią przedmiot umów zawieranych między bankiem, a klientem. Użytkownikiem karty jest osoba, której imię, nazwisko oraz podpis widnieją na karcie, natomiast sama karta jest własnością banku, który ją wydał. Ponadto, wskazania wymaga fakt, iż w świetle art. 59b ustawy o usługach płatniczych, sprzedawca ma prawo zweryfikować tożsamość użytkownika karty. Zgodnie bowiem z w/w przepisem przy dokonywaniu płatności z użyciem karty płatniczej identyfikującej osobę upoważnioną do jej używania, osoba korzystająca z tej karty jest obowiązana do okazania akceptantowi, na jego żądanie, dokumentu potwierdzającego jej tożsamość. Tym samym ojciec dziecka ubezpieczonej nie był uprawniony do korzystania z jej karty bankowej.

Warto również zauważyć, iż zgodnie z listami obecności od 3 stycznia 2022 r. do 5 stycznia 2022 r. ubezpieczona miała być obecna w pracy. Natomiast jak wynika z zestawienia transakcji bankowych wnioskodawczyni w dniu 28 grudnia 2021 r. zapłaciła kartą w firmie lotniczej w W. Enter A., w dniu 1 stycznia 2022 r. w restauracji na Z., w dniu 2 stycznia 2022 r. w Hotelu w Z. o godz. 15:14 ( (...) LTD Z.), z kolei w dniu 6 stycznia 2022 r. o godz. 4:33 w Enter A. w W.. Powyższe jednoznacznie wyklucza, iż skarżąca mogła być obecna w pracy zgodnie z podpisami na listach obecności.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż brak jest dowodów, na to jakie konkretnie i kiedy czynności na rzecz płatnika wnioskodawczyni wykonywała. Zakres obowiązków ubezpieczonej był obszerny, jednak oprócz ogólnego opisu wykonywanych czynności brak jest konkretnego dowodu na ich wykonanie. Niejasnym, jest czy w ogóle i konkretnie, w jakich godzinach pracowała, gdyż nigdzie nie było to wiarygodnie ewidencjonowane. Do akt sprawy zostały załączone wydruki postów opublikowanych na F., zdjęcia uzupełnionego kalendarza, wydruki paragonów i kwestionariusze żywieniowe. Odwołujący nie wykazali jednak, jakie czynności wykonywała ubezpieczona. Płatnik składek sam przyznał, iż każdy pracownik miał dostęp do kalendarza i mógł wpisać klienta. Znamiennym jest również, iż na potwierdzenie wykonywania pracy przez ubezpieczoną przedłożono paragony fiskalne wystawione w dniach i godzinach, w których wnioskodawczyni nie było w pracy. Dopiero, gdy organ zakwestionował w/w paragony strony nagle stwierdziły, że paragony były wydawane również przez kosmetyczkę pracującą w salonie. W dalszej kolejności podkreślenia wymaga, iż kwestionariusze żywienia nie zawierają dat ich sporządzenia oraz podpisu osoby przeprowadzającej wywiad. Jednocześnie wnioskodawczyni miałaby odbyć konsultację dietetyczną ze świadkiem G. S., w chwili, w której świadek przebywał na izolacji w związku z (...)19. Ponadto, jak już została wskazane, posty na F. były publikowane w dni, w których skarżąca według list obecności miała być nieobecna w pracy. Co więcej, na F. nie ma żadnej informacji o tym, że w salonie kosmetycznym w spornym okresie były świadczone usługi dietetyczne. Jednocześnie zaznaczenia wymaga, iż P. O. zawarł w czerwcu 2022 r. umowę zlecenia z A. O. na otworzenie strony na F., chociaż strona ta miała być rzekomo prowadzona przez ubezpieczoną już w spornym okresie zatrudnienia. Z przedłożonego cennika usług nie wynika natomiast, kiedy został sporządzony i jakiego salonu kosmetycznego dotyczy.

Sąd Okręgowy nie neguje przy tym, iż faktycznie płatnikowi składek mogło zależeć m. in. na wprowadzeniu w salonie kosmetycznym nowej usługi (konsultacji dietetycznych), a także na tym, by ktoś zajął się stroną salonu kosmetycznego na F. czy poprowadził działania marketingowe. Sąd Okręgowy nie zaprzecza też, na co mogą wskazywać zeznania świadków, iż wnioskodawczyni podjęła poszczególne czynności w tym zakresie. Zauważenia jednak wymaga, iż owe czynności mógł wykonywać każdy. Jednocześnie przede wszystkim podniesienia wymaga, iż brak jest dowodów na to by wnioskodawczyni z tych czynności przez płatnika była jakkolwiek rozliczana, by podlegała ona w tym zakresie jego bieżącemu kierownictwu, by ten wyznaczał jej w tej materii określone zadania do wykonania i by z nich i czasu jaki na te czynności przeznaczyła, bezpośrednio ją rozliczał. Co prawda ubezpieczona miała konsultować i omawiać przygotowane przez siebie oferty z P. O., jednakże nie ma żadnych dowodów, iż rzeczywiście miało to miejsce. Nie można zatem stwierdzić, iż było to wykonywaniem pracy podporządkowanej w określonym miejscu i czasie. Tego właśnie w realiach niniejszego przypadku zabrakło. Praca w żaden sposób nie była bowiem przez płatnika rozliczana i ewidencjonowana.

Na marginesie należy zauważyć, że sytuacja finansowa płatnika w 2021 r. nie uzasadniała ekonomicznie zatrudnienia kolejnego pracownika, którego pracę z powodzeniem dotychczas i następnie wykonywała inna już zatrudniona osoba. Należy bowiem zauważyć, że wnioskodawczyni poza prowadzeniem konsultacji dietetycznych miała nadzorować pracę w salonie kosmetycznym, odbierać telefony, sprawdzać, czy stanowiska są przygotowane do usług i informować P. O. o konieczności zamówienia nowych produktów. Zatrudnienie osoby na stanowisku managera w salonie kosmetycznym niewątpliwie należałoby uznać za uzasadnione w przypadku dużego salonu kosmetycznego, zatrudniającego co najmniej kilku pracowników. Natomiast płatnik składek w spornym okresie zatrudniał tylko jedną kosmetyczkę. Co istotne, pracownica ta zaczęła pracę znacznie wcześniej niż ubezpieczona. Nie budzi zatem wątpliwości, że umiała zadbać o swoje stanowisko, wiedziała, jakie produkty będą jej potrzebne do pracy i nie musiała być dodatkowo nadzorowana przez kolejną osobę. tym bardziej dodatkowo, że do 16 grudnia 2021 roku była zatrudniona na ½ etatu.

Znamiennym jest również, iż ubezpieczona została zatrudniona za wynagrodzeniem 4800,00 zł, gdy w tym czasie w/w pracownica zarabiała jedynie 2800,00 zł. Wnioskodawczyni co prawda podkreślała, iż jako osoba wykształcona, po wielu ukończonych kursach i tak otrzymywała zbyt niskie wynagrodzenie. Nie można jednak tracić z pola widzenia, iż to dzięki pracy w/w profesjonalnej kosmetyczki salon kosmetyczny przynosił zyski. Ubezpieczona przez niemal trzy miesiące swojej pracy przyjęła jedynie 16 pacjentów. Natomiast pomimo wprowadzenia nowej usługi przychód firmy nie uległ zmianie. Powyższe niewątpliwie nie uzasadnia zatrudnienia jej w pełnym wymiarze czasu pracy, a tym bardziej ustalenia tak wysokiego wynagrodzenia.

Kwestionujący stanowisko organu rentowego zawarte w zaskarżonej decyzji, strony skarżące winny wskazać fakty znajdujące oparcie w materialne dowodowym, z których możliwym byłoby wyprowadzenie wniosków i twierdzeń zgodnych ze stanowiskiem zaprezentowanym w odwołaniach. W tym kontekście podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 232 k.p.c., strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne (ciężar dowodu w znaczeniu procesowym). Z kolei stosownie do art. 6 k.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne (ciężar dowodu w znaczeniu materialnym). W ocenie Sądu Okręgowego, zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie daje podstaw do twierdzenia, że zawarta między płatnikiem, a ubezpieczonym umowa o pracę, była faktycznie realizowana, a między stronami doszło do faktycznego nawiązania stosunku pracy.

Na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. Sąd Okręgowy pominął wnioski dowodowe pełnomocnika ZUS zgłoszone w pkt 2 i 3 pisma z dnia 1 lipca 2024 r. o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci wydruków (...) w wersji historycznej dotyczącej świadka G. S. oraz wydruków z F. i ze strony internetowej Restauracji (...) oraz o załączenie do akt sprawy protokołów rozpraw z dnia 17 października 2023 r., które odbyły się w sprawie o sygn. akt VIII U 49/23 i VIII U 59/23. Okoliczność, iż w/w świadek prowadził w spornym okresie działalność gospodarczą w zakresie restauracji świadczącej usługi gastronomiczne, kuchnia wegańska, wegetariańska „zgodnie z aktualną wiedzą naukową na temat zdrowej diety” nie oznacza, iż nie mógł korzystać z pomocy dietetyka. W związku z powyższym Sąd Okręgowy ocenił te dowody jako zmierzające jedynie do przedłużenia postępowania i mające wykazać fakt nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy.

Jednocześnie na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. Sąd Okręgowy pominął wniosek dowodowy pełnomocnika ZUS zgłoszony na rozprawie z dnia 16 października 2024 r. o zobowiązanie płatnika do przedłożenia oryginału kalendarza, którego kserokopia została złączona do odwołania, albowiem w ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie i zmierzał jedynie do przedłużenia postępowania. Mógł być nadto zgłoszony na wcześniejszym etapie postępowania.

Sąd Okręgowy w Łodzi zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonej podlegało odrzuceniu. Natomiast odwołanie płatnika składek podlegało oddaleniu.

Na wstępie przypomnienia wymaga, iż od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.

Stosownie do dyspozycji art. 477 ⁹ § 1 k.p.c. odwołania od decyzji organów rentowych lub orzeczeń wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności wnosi się na piśmie do organu lub zespołu, który wydał decyzję lub orzeczenie, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ lub zespół, w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji lub orzeczenia.

W myśl art. 477 ⁹ § 3 k.p.c. Sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się.

Sąd z urzędu dokonuje sprawdzenia zachowania przez ubezpieczonego terminu do wniesienia odwołania, ale także w przypadku stwierdzenia opóźnienia, ocenia jego rozmiar oraz jego przyczyny. Sąd ma możliwość potraktowania spóźnionego odwołania tak, jakby zostało wniesione w terminie. Może tego jednak dokonać pod warunkiem uznania, że przekroczenie terminu nie jest nadmierne oraz że nastąpiło z przyczyn niezależnych od skarżącego i stosownie do oceny tych okoliczności Sąd odwołanie odrzuca albo nadaje mu bieg.

Zgodnie z przywołanym przepisem uchybienie terminowi wniesienia odwołania powoduje jego odrzucenie, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się. Ciężar wykazania tych warunków spoczywa na wnoszącym odwołanie, muszą one być także spełnione łącznie (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 27 września 2012 r., III AUz 73/12, LEX nr 1217762, postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 7 sierpnia 2012 r., III AUz 174/12, LEX nr 1216432 i postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 27 marca 2012 r., III AUz 77/12, LEX nr 1164697).

Sąd nie odrzuci odwołania od decyzji organu rentowego na podstawie art. 477 ⁹ § 3 k.p.c. tylko wówczas, gdy bezspornie stwierdzi, że przekroczenie ustawowego terminu nie jest nadmierne i że nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się. W pozostałych wypadkach jest zobowiązany odrzucić odwołanie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2006 r., sygn. III UK 168/05, opubl. Legalis Numer 179355; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2012 r. sygn. III UK 144/11, opubl. Legalis Numer 537289; a także wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 5 lipca 2013 r. sygn. III AUa 1359/12, opubl. Legalis Numer 739129).

Złożenie wyraźnego wniosku o rozpoznanie merytoryczne odwołania pomimo uchybienia terminowi nie jest niezbędne, bo wystarczające jest powołanie się i wykazanie okoliczności usprawiedliwiających przekroczenie terminu. Sąd nie ma natomiast obowiązku ustalania z urzędu przyczyn wniesienia odwołania po terminie (por. postanowienie SN z 14 września 1995 r., II URN 36/95, OSNAPiUS 1996, nr 13, poz. 191; postanowienie SN z 18 grudnia 1998 r., II UKN 561/98, OSNAPiUS 2000, nr 5, poz. 199).

Niewątpliwie (...) § 1 k.p.c. wskazuje na konieczność ustalenia daty doręczenia decyzji organu rentowego, skoro termin do wniesienia odwołania należy liczyć od tej daty.

Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, iż przepisy k.p.a. regulują tzw. doręczenie zastępcze, zwane również fikcyjnym doręczeniem. Zgodnie z art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej – w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; pismo składa się na okres 14 dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) – w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ (pkt 2). W myśl zaś § 2 art. 44 k.p.a., zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie 7 dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki, w terminie nie dłuższym niż 14 dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4).

W przedmiotowej sprawie decyzja z dnia 8 czerwca 2022 r. została doręczona M. A. (1) w dniu 28 czerwca 2022 r. w trybie art. 44 k.p.a – na adres wskazany w odwołaniu, tj. ul. (...), (...)-(...) D.. Natomiast ubezpieczona dopiero w dniu 4 sierpnia 2022 r. nadała na Poczcie Polskiej listem poleconym odwołanie od przedmiotowej decyzji, które wpłynęło do organu rentowego w dniu 8 sierpnia 2022 r.

W toku przedmiotowego postępowania, wnioskodawczyni nie wykazała, jakoby niezłożenie przez nią odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ustawowo przewidzianym terminie nastąpiło z przyczyn od niej niezależnych. Powyższe oznacza, że w okolicznościach n/n sprawy opóźnienie w złożeniu dopiero 4 sierpnia 2022 roku odwołania od zaskarżonej decyzji – było niczym nieusprawiedliwionym zwlekaniem ze złożeniem tego odwołania oraz brakiem należytej dbałości o własne interesy, które wykluczają uznanie, że przekroczenie terminu do wniesienia odwołania od kwestionowanej decyzji organu rentowego nastąpiło z przyczyn niezależnych od skarżącej.

W orzecznictwie sądowym przyjęto, że o braku winy strony można mówić tylko wtedy, gdy istniała jakaś przyczyna, która spowodowała uchybienie terminowi. Przyczyna taka zachodzi wówczas, gdy dokonanie czynności w ogóle (w sensie obiektywnym) było wykluczone, jak również w takich przypadkach, w których w danych okolicznościach nie można było oczekiwać od strony, by zachowała dany termin procesowy. W orzecznictwie sądowym do niezawinionych przez stronę przyczyn uchybienia terminu zalicza się np. nagła choroba strony, która rzeczywiście uniemożliwia podjęcie czynności procesowych, przerwa w komunikacji, powódź, udzielenie stronie wadliwej informacji co do terminów zaskarżenia, a także nieprawidłowość w doręczeniu pisma sądowego. Przy ocenie istnienia lub braku winy w uchybieniu terminu procesowego jako kryterium przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od osoby przejawiającej dbałość o własne, życiowo ważne sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1972 r. II CRN 448/71, opubl. w OSP 1972, Nr 7-8, poz. 144; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 1999-04 - 14, II UKN 555/98 opubl: OSNAPiUS rok 2000, Nr. 14, poz. 561, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2008-04-25, sygn. (...) UZ 1/08, niepubl).

Mimo przekroczenia ustawowego terminu w przedmiotowym postępowaniu nie wskazano żadnych okoliczności usprawiedliwiających niedopełnienie czynności w terminie takich jak np. zdarzenie nagłe, uniemożliwiające dokonanie czynności, którego strona nie mogła przewidzieć i zabezpieczyć się przed jego skutkami.

Reasumując – w ocenie Sądu Okręgowego na gruncie rozpoznawanej sprawy brak jest okoliczności, które usprawiedliwiałyby złożenie odwołania przez ubezpieczoną po terminie. Zaskarżoną decyzję uznać należy za skutecznie doręczoną przez doręczenie zastępcze w dniu 28 czerwca 2022 r. Wnioskodawczyni nie wykazała, że na gruncie rozpatrywanego przypadku złożenie odwołania po terminie nastąpiło z przyczyn od niej niezależnych. Tym samym nie było podstaw, aby przystąpić do merytorycznego rozpoznania jej odwołania.

Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 ⁹ § 3 k.p.c., odrzucił odwołanie M. A. (1), o czym orzeczono jak w punkcie drugim sentencji wyroku.

W dalszej części przechodząc do merytorycznego rozpoznania odwołania P. O. na wstępie należy przypomnieć, iż zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 i art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 497), pracownicy, to jest osoby pozostające w stosunku pracy, podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.

Stosownie do treści art. 1 ust 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2780) osobom tym, w razie choroby, przysługują świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą.

O uznaniu stosunku łączącego dwie osoby za stosunek pracy rozstrzygają przepisy prawa pracy.

Według art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 roku kodeks pracy, przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Do cech pojęciowych pracy stanowiącej przedmiot zobowiązania pracownika w ramach stosunku pracy należą osobiste i odpłatne jej wykonywanie w warunkach podporządkowania. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał bądź też nie jest realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia z dnia 17 stycznia 2006 roku III AUa 433/2005, Wspólnota (...)).

Podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ile legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2005 roku o sygn. akt II UK 43/05, OSNAPiUS rok 2006/15 – 16/251).

W przedmiotowej sprawie organ rentowy stanął na stanowisku, iż umowa o pracę zawarta między ubezpieczoną M. A. (1) a płatnikiem składek FIRMA USŁUGOWA (...) została zawarta dla pozoru wyłącznie celem stworzenia ochrony ubezpieczeniowej przysługującej osobie o statusie pracownika.

Zgodnie z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru.

Z czynnością prawną pozorną mamy do czynienia wówczas, gdy występują, łącznie, następujące warunki: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru, czyli być aktywnym uczestnikiem stanu pozorności. Pierwsza i zasadnicza cecha czynności pozornej wyraża się brakiem zamiaru wywołania skutków prawnych, jakie prawo łączy z tego typu i treścią złożonego oświadczenia. Jest to zatem z góry świadoma sprzeczność między oświadczonymi a prawdziwymi zamiarami stron, czyli upozorowanie stron na zewnątrz i wytworzenie przeświadczenia dla określonego kręgu (otoczenia), nie wyłączając organów władzy publicznej, że czynność o określonej treści została skutecznie dokonana. Jednakże zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w wyroku z 14 marca 2001 roku (sygn. akt III UKN 258/00, opubl. OSNAP 2002/21/527), nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował. Nie wyklucza to rozważenia, czy w konkretnym przypadku zawarcie umowy zmierzało do obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.).

O czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy można mówić wówczas, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie jest natomiast obejściem prawa dokonanie czynności prawnej w celu osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością prawną. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego, chorobowego i wypadkowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie może być kwalifikowane jako obejście prawa.

W sytuacji, gdy wolą stron zawierających umowę było faktyczne nawiązanie stosunku pracy i doszło do świadczenia pracy za wynagrodzeniem, sama świadomość jednej ze stron umowy, a nawet obu stron, co do wystąpienia w przyszłości zdarzenia uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie daje podstawy do uznania, że umowa miała na celu obejście prawa (por. wyrok SN z dnia 2 lipca 2008 roku, sygn. akt II UK 334/07, opubl. L.).

Sąd Okręgowy w całości podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 24 lutego 2010 roku w sprawie o sygn. akt II UK 204/09 (Lex nr 590241), iż o tym czy strony istotnie nawiązały stosunek pracy stanowiący tytuł ubezpieczeń społecznych nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, wystawienie świadectwa pracy czy innych dokumentów związanych z zatrudnieniem, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p. Istotne więc jest, aby stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych.

Z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2010 r. w sprawie o sygn. akt (...) UK 43/10 (Lex nr 619658) wynika, że umowa o pracę jest zawarta dla pozoru, a przez to nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a podmiot wskazany jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, czyli strony z góry zakładają, iż nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 roku, Nr 205, poz. 1585 ze zm.) wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowych oraz wypadkowego i chorobowego, to podjęcie zatrudnienia w celu objęcia tymi ubezpieczeniami i ewentualnie korzystania z przewidzianych nimi świadczeń nie jest obejściem prawa.

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt (...) UK 74/10 (Lex nr 653664) stwierdzono zaś, że podstawą ubezpieczenia społecznego jest rzeczywiste zatrudnienie, a nie sama umowa o pracę (art. 22 k.p., art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 13 pkt 1 w/w ustawy). Umowa o pracę nie jest czynnością wyłącznie kauzalną, gdyż w zatrudnieniu pracowniczym chodzi o wykonywanie pracy. Brak pracy podważa sens istnienia umowy o pracę. Innymi słowy jej formalna strona, nawet połączona ze zgłoszeniem do ubezpieczenia społecznego, nie stanowi podstawy takiego ubezpieczenia.

Przy tym bezwzględnie należy mieć na uwadze, iż prawo nie zabrania zatrudniania kobiet w ciąży. Zawarcie umowy o pracę w okresie ciąży, nawet jeśli głównym powodem jest chęć uzyskania zasiłku macierzyńskiego bądź odpowiednio wysokiego zasiłku, nie jest naganne ani tym bardziej sprzeczne z prawem, jeśli umowa faktycznie jest realizowana (por. wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi - VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 października 2022 r. VIII U 1950/21, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 czerwca 2022 r., III AUa 62/21).

Z powyższego jednoznacznie wynika, że motywacja skłaniająca do zawarcia umowy o pracę nie ma znaczenia dla jej ważności przy tym wszak założeniu, że nastąpiło rzeczywiste jej świadczenia zgodnie z warunkami określonymi w art. 22 § 1 k.p. Tym samym nie można byłoby czynić odwołującej zarzutów, że zawarła umowę o pracę jedynie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczeń społecznych, pod tym wszakże warunkiem, że na podstawie kwestionowanej umowy realizowałby zatrudnienie o cechach pracowniczych.

Reasumując w odniesieniu do umowy o pracę pozorność polega na tym, że strony nie zamierzają osiągnąć skutków wynikających z tej umowy, a określonych w art. 22 KP. Należy przypomnieć, że pozorność umowy o pracę zachodzi także wówczas, gdy praca jest faktycznie świadczona, lecz na innej podstawie niż umowa o pracę. Znaczenie ma faktyczne niewykonywanie pracy albo jej wykonywanie jednak w realiach nie korespondujących z właściwościami pracowniczymi (por. wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie - VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 sierpnia 2022 r., VII U 323/22). Pozorność umowy o pracę (art. 83 KC w zw. z art. 300 KP) ma miejsce nie tylko wówczas, gdy mimo jej zawarcia praca w ogóle nie jest świadczona, ale również wtedy, gdy jest faktycznie świadczona, lecz na innej podstawie niż umowa o pracę (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 listopada 2021 r., III AUa 1713/21). Ocena, czy praca jest wykonywana na podstawie łączącego strony stosunku pracy, zależy przy tym od okoliczności konkretnej sprawy dotyczących celu, do jakiego zmierzały strony, oraz zachowania elementów konstrukcyjnych stosunku pracy, w tym w szczególności cechy podporządkowania pracownika w procesie świadczenia pracy (por. wyrok SN z dnia 8 lipca 2009 r, (...) UK 43/09, z dnia 12 maja 2011 r, II UK 20/11, oraz wyrok SA Łódź z dnia 17-09-2019 III AUa 39/19).

Mając na uwadze dotychczas poczynione rozważania prawne należy podkreślić, że w realiach niniejszej sprawy Sąd Okręgowy w celu dokonania kontroli prawidłowości zaskarżonej decyzji organu rentowego musiał zatem badać, czy pomiędzy ubezpieczoną a płatnikiem składek w spornym okresie od 15 października 2021 r. istotnie doszło do nawiązania i realizacji stosunku pracy w warunkach określonych w art. 22 § 1 k.p.

Przesądzenie rzeczywistego charakteru pracowniczego zatrudnienia wymaga przekonującej oceny, że zostały spełnione formalne i realne warunki do podjęcia zatrudnienia, a następnie czy miało miejsce rzeczywiste wykonywanie przez osobę zainteresowaną obowiązków o cechach kreujących zobowiązanie pracownicze (por. (...) 117/21 - postanowienie SN - Izba Pracy z dnia 24-03-2021).

Przy tym bezwzględnie należy mieć na uwadze, iż nawet krótkotrwałe świadczenie pracy przed skorzystaniem ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego nie jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia nieważności umowy o pracę w sytuacji, gdy zamiarem stron tej umowy było nawiązanie stosunku pracy, a zgodna wola stron znalazła odzwierciedlenie w faktycznej realizacji pracowniczego zatrudnienia, czyli wówczas, gdy został wdrożony proces świadczenia pracy, a pracodawca z tejże pracy korzystał (por. III AUa 38/18 - wyrok SA Kraków z dnia 07-04-2021).

Każde postanowienie umowy o pracę, zmierzające do wyłudzenia świadczeń z ubezpieczenia społecznego, należy ocenić jako nieważne wobec istnienia zamiaru obejścia prawa albo przez swą sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, wyrażającą się np. niegodziwością celu albo zderzeniem się z prawem innych ubezpieczonych. Z dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika dopuszczalność stosowania przez ZUS art. 58 KC oraz art. 83 § 1 KC do oceny ważności czynności prawnych w sferze prawa ubezpieczeń społecznych (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 stycznia 2022 r., (...) 557/21).

Stosunek pracy wyróżnia się koniecznością osobistego wykonywania pracy, podporządkowaniem pracownika pracodawcy, stałym wykonywaniem pracy na rzecz pracodawcy na jego ryzyko oraz odpłatnością pracy. Zasada osobistego świadczenia oznacza, iż pracownik ma obowiązek wykonywać pracę samodzielnie, osobiście i nie może samowolnie, bez zgody pracodawcy powierzyć pracy innej osobie. Wymóg osobistego świadczenia pracy wiąże się z osobistymi przymiotami pracownika takimi jak kwalifikacje, wiek, doświadczenie itp. Przy czym w świetle art. 22 § 1 ¹ oceny charakteru umowy należy dokonywać nie tylko na podstawie przyjętych przez jej strony postanowień, które mogą mieć na celu stworzenie pozoru innej umowy, lecz także na podstawie faktycznych warunków jej wykonywania. Dlatego zastrzeżenie w umowie możliwości zastępowania się w pracy przez wykonawcę inną osobą nie odbiera jej cech umowy o pracę, zwłaszcza gdy faktycznie takie zastępstwa nie nastąpiły, a inne cechy badanej umowy wskazują na przewagę cech charakterystycznych dla stosunku pracy (SN w wyroku z dnia 5 maja 2010 r., (...) PK 8/10, LEX nr 602668). Zasada ciągłości świadczenia pracy polega na tym, iż pracownik ma obowiązek wykonać określone czynności w powtarzających się odstępach czasu, w okresie istnienia trwałej więzi łączącej go z pracodawcą. Nie chodzi tutaj zatem o sytuację jednorazowego wykonania pewnej czynności lub ich zespołu składającego się na określony rezultat. Właściwym przedmiotem umowy o pracę jest świadczenie pracy w sposób ciągły, powtarzający się i polegający na oddaniu swojej zdolności do pracy do dyspozycji innego podmiotu (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 1999 r. (...) PKN 451/99 OSNP 2001/10/337, M. Prawn. 2001/11/575 Dz.U.2014.1502).

Przy tym podstawową zasadą odróżniającą stosunek pracy od wykonywania pracy na innej podstawie jest podporządkowanie pracownika polegające na obowiązku stosowania się do poleceń przełożonego związanych z organizacją i przebiegiem pracy. Praca powinna być świadczona przez pracownika w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1999r (...) PKN 277/99 OSNP 2001/1/18 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21 października 2014 r. III AUa 61/14 LEX nr 1566959 wyr. SN z 18.5.2006 r., III UK 30/06, L., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2005 r. I UK 68/05 Lex 177165). Ustawodawca zastrzegł w przepisie art. 22 § 1 k.p., że pracownik wykonuje pracę pod kierownictwem pracodawcy, przy czym nie zdefiniował tej cechy zatrudnienia. W literaturze przedmiotu wyinterpretowano, że kierownictwo pracodawcy przejawia się w poleceniach, podporządkowaniu organizacyjnym oraz podporządkowaniu represywnym i dystrybutywnym.

Nadto podkreślenia wymaga, iż to na pracodawcy spoczywa ryzyko ekonomiczne gospodarcze i osobowe związane z zatrudnieniem pracownika i powierzeniem mu określonej pracy. Jednakże należy zauważyć, że w przypadku każdej umowy o pracę, podstawą jej zawarcia może być jedynie uzasadniona potrzeba o charakterze ekonomicznym, znajdująca oparcie w charakterze prowadzonej działalności. To potrzeba gospodarczego pracodawcy determinuje zatrudnienie. Z ugruntowanego orzecznictwa wynika, że przy ocenie pozorności umowy o pracę, racjonalność zatrudnienia, potrzeba zatrudnienia pracownika są przesłankami istotnymi dla oceny ważności umowy (por. III AUa 62/21 - wyrok SA Poznań z dnia 30-06 - 2022 III AUa 23/21 - wyrok SA Szczecin z dnia 20-10-2021 III AUa 396/20 - wyrok SA Szczecin z dnia 22-12-2020). Pracodawca ma pełną swobodę w prowadzeniu działalności gospodarczej, tym bardziej w zatrudnianiu pracowników. Jednak ocena racjonalności jego postępowania (potrzeby zatrudnienia konkretnej osoby na konkretnym stanowisku i na określonych warunkach) ma wpływ na uznanie skuteczności zawartej umowy w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym takiej osoby (por. (...) 7/21 - wyrok SN - Izba Pracy z dnia 04-02-2021).

Podsumowując, jak zauważa się w orzecznictwie, stosunek pracy to więź prawna o charakterze dobrowolnym i trwałym, łącząca pracownika i pracodawcę, której treścią jest obowiązek osobistego wykonywania pracy określonego rodzaju przez pracownika pod kierownictwem, na rzecz i na ryzyko pracodawcy oraz obowiązek pracodawcy zatrudnienia pracownika przy umówionej pracy i wypłacanie mu wynagrodzenia za pracę (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie III APr 10/96, Apel.-Lub. 1997/2/10, Lex nr 29672).

Co do zasady tylko ważny i realny tytuł, a nie jedynie deklarowany wywiera skutki w prawie ubezpieczeń. Umowa zawarta dla pozoru nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2022 r., III AUa 1145/21). W tej sytuacji do Sądu należało przeprowadzenie oceny, czy analizowany stosunek prawny nosił konstytutywne cechy stosunku pracy.

W tym celu Sąd zbadał, czy ubezpieczona osobiście świadczyła pracę podporządkowaną pracodawcy (pod kierownictwem pracodawcy) w wyznaczonym miejscu i czasie, w sposób ciągły, odpłatny, na rzecz i ryzyko pracodawcy w reżimie art. 22 k.p. Dokonanie powyższego ustalenia miało bowiem znaczenie dla objęcia wnioskodawczyni obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi: emerytalnym, rentowymi, chorobowym oraz wypadkowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.

Zdaniem Sądu analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że M. A. (1) w spornym okresie zatrudnienia mogła dokonywać pewnych czynności na rzecz płatnika składek w związku w salonie kosmetycznym. Należało jednak zważyć, czy przy uwzględnieniu całokształtu treści stosunku prawnego realizowanego przez strony, czynności wykonywane przez ubezpieczoną były przez nią świadczone w ramach zatrudnienia pracowniczego.

O ile w świetle ustalonych faktów nie budzi wątpliwości, że wykonywanie powierzonych wnioskodawczyni czynności mogło mieć osobisty charakter, o tyle wysoce wątpliwe jest stałe wykonywanie pracy w określonym wymiarze oraz występowanie głównego elementu konstrukcyjnego stosunku pracy, jakim jest pracownicze podporządkowanie w procesie świadczenia pracy. W ocenie Sądu w realiach badanej sprawy odtworzone fakty przeczą temu, że strony łączył realny stosunek pracy. Nie ma bowiem żadnych dowodów na to, że wnioskodawczyni wykonywała pracę stale w podporządkowaniu pracowniczym wobec płatnika w wyznaczonym przez niego miejscu i czasie.

Wnioskodawczyni miała podejmować szereg czynności takich jak organizowanie i koordynowanie pracy zespołu, wyznaczanie obowiązków i sprawowanie kontroli w gabinecie, zarządzanie kalendarzem klientów, ustalanie celów krótko i długoterminowych, planowanie i organizacja szkoleń dla pracowników, rozpatrywanie skarg i reklamacji klientów, kontakt z dostawcami produktów kosmetycznych i higienicznych, wyszukiwanie najlepszych ofert, poszerzanie ofert zabiegowych, kontrola cennika, prowadzenie działań marketingowych i reklamowych – promowanie firmowej strony na F., organizowanie akcji promocyjnych, porady i konsultacje dietetyczne oraz pozyskiwanie nowych klientów.

Podkreślenia jednak wymaga, iż brak jest dowodów, na to jakie konkretnie i kiedy czynności na rzecz płatnika wnioskodawczyni wykonywała. Zakres obowiązków ubezpieczonej był obszerny, jednak oprócz ogólnego opisu wykonywanych czynności brak jest konkretnego dowodu na ich wykonanie. Niejasnym, jest czy w ogóle i konkretnie, w jakich godzinach pracowała, gdyż nigdzie nie było to wiarygodnie ewidencjonowane. Do akt sprawy zostały załączone wydruki postów opublikowanych na F., zdjęcia uzupełnionego kalendarza, wydruki paragonów i kwestionariusze żywieniowe. Odwołujący nie wykazali jednak, jakie czynności wykonywała ubezpieczona. Płatnik składek sam przyznał, iż każdy pracownik miał dostęp do kalendarza i mógł wpisać klienta. Znamiennym jest również, iż na potwierdzenie wykonywania pracy przez ubezpieczoną przedłożono paragony fiskalne wystawione w dniach i godzinach, w których wnioskodawczyni nie było w pracy. Dopiero, gdy organ zakwestionował w/w paragony strony nagle stwierdziły, że paragony były wydawane również przez kosmetyczkę pracującą w salonie. W dalszej kolejności podkreślenia wymaga, iż kwestionariusze żywienia nie zawierają dat ich sporządzenia oraz podpisu osoby przeprowadzającej wywiad. Jednocześnie wnioskodawczyni miałaby odbyć konsultację dietetyczną ze świadkiem G. S., w chwili, w której świadek przebywał na izolacji w związku z (...)19. Posty na F. były publikowane w dni, w których skarżąca według list obecności miała być nieobecna w pracy. Ponadto na F. nie ma żadnej informacji o tym, że w salonie kosmetycznym w spornym okresie były świadczone usługi dietetyczne. Z przedłożonego cennika usług nie wynika, kiedy został sporządzony i jakiego salonu kosmetycznego dotyczy.

Ubezpieczona co prawda podpisywała się na listach obecności, jednak wielokrotnie w tym czasie nie przebywała w biurze. Wskazuje na to fakt, iż w godzinach pracy dokonywała płatności kartą bankową, a także przechodziła badania i wizyty lekarskie. Tym samym nie mogła świadczyć wtedy pracy w siedzibie pracodawcy. Ubezpieczona wprawdzie podniosła, że zgłaszała P. O. wszystkie sytuacje, w których przychodziła do pracy lub wychodziła wcześniej, a następnie miała odrabiać te godziny. Należy jednak podkreślić, że nie było to nigdzie ewidencjonowane i wskazano, kiedy i w jakich godzinach odrobiła te wyjścia.

Nie wykazano także sposobu w jaki skarżąca była z podejmowanych czynności rozliczana. Ubezpieczonej nie wydawano żadnych bieżących poleceń dotyczących pracy, nie składała żadnych sprawozdań z wykonywanych obowiązków, nie rozliczała się z dokonania bądź nieposzczególnych czynności. Płatnik nad czasem pracy i sposobem pracy odwołującej nie sprawował więc bieżącej kontroli, godziny pracy i zadania nie były rozliczane. Ubezpieczona mogła podejmować określone czynności na rzecz płatnika, lecz przy braku rozliczenia ich czasu wypracowywanie założonego wymiaru miało charakter wyłącznie iluzoryczny. W konsekwencji w/w okoliczności nie można zatem także stwierdzić czy przy powierzonych czynnościach liczył się rezultat czy wyłącznie podejmowanie starannego działania w ramach zakreślonego i kontrolowanego wymiaru czasu pracy.

Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala też uznać, że wykonywanie tych czynności odbywało się pod kierownictwem pracodawcy. Bowiem wspomniana wyżej niekontrolowana praca nie ma nic wspólnego z pracą pod kierownictwem, gdzie pracownikowi na bieżąco powierzane są konkretne zadania w ramach danego wymiaru w określonym czasie i miejscu. Jeszcze raz należy powtórzyć, że Sąd nie kwestionuje, że ubezpieczona – nawet z uwzględnieniem mankamentów zaprezentowanych w sprawie dowodów na te okoliczności – mogła pewne czynności dla firmy płatnika w badanym okresie wykonywać, ale z całokształtu zebranego materiału dowodowego nie wynika, że robiła to stale stricte jako pracownik. Jasne przy tym jest, że cechy podporządkowania pracowniczego mogą być w określonym zakresie charakterystyczne również dla zobowiązań cywilnoprawnych, a nadto, że mogą występować z różnym nasileniem (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 10 października 2003 r., (...) PK 466/02 Pr. Pracy 2004, nr 3, s. 35). Dlatego zasadne jest rozważenie reguły umożliwiającej rozróżnienie, czy dany stan faktyczny charakteryzuje się podporządkowaniem pracowniczym, czy też więź łącząca strony nosi znamiona innej zależności (zbliżonej do kierownictwa pracodawcy). Ma to znaczenie, gdy weźmie się pod uwagę, że umowa mająca za przedmiot świadczenie pracy nie może mieć mieszanego charakteru, łączącego elementy umowy o pracę i umowy cywilnoprawnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2002 r., (...) PKN 786/00, OSNP 2004, nr 2, poz.23. Z. K., Rodzaje kontraktów menedżerskich, (...) 1999, nr 7, s. 12). Sprawia to, że kwalifikacji prawnej umów o świadczenie pracy (usług) można dokonywać jedynie metodą typologiczną, to jest przez rozpoznanie i wskazanie cech przeważających (dominujących). Nie można przy tym pominąć, że decydujące znaczenie w procesie rozróżniania charakteru stosunku prawnego łączącego strony ma sposób wykonywania umowy, a w szczególności realizowanie przez kontrahentów – nawet wbrew postanowieniom umownym – tych cech, które charakteryzują umowę o pracę (por. T. Romer, Prawo pracy. Komentarz, Warszawa 2000, s.101, postanowienie Sądu Najwyższego z 13 listopada 2008 r., II UK 209/08, Lex nr 737398). Zasada ta jest powszechnie uznawana i akceptowana w doktrynie oraz praktyce i w konsekwencji dla oceny zobowiązania pracowniczego drugoplanowe znaczenie ma nazwa umowy oraz deklarowana w chwili jej zawarcia treść. Ważne jest, w jaki sposób strony kształtują więź prawną w trakcie jej trwania. Zważywszy, że ustawodawca nie zdecydował się na wskazanie dla stosunku pracy elementów przedmiotowo istotnych, zrozumiałe jest, że klasyfikacja doniosłości cech charakterystycznych zobowiązania pracowniczego jest problematyczna. Mimo to za prawidłowy należy uznać pogląd podkreślający konieczność występowania kierownictwa pracodawcy w stosunkach pracy. Więź tą cechuje praca pod kierownictwem, które stanowi element sine qua non każdego zatrudnienia pracowniczego. Formułując tą tezę nie można pomijać, że kierownictwo pracodawcy w procesie rozróżniania reżimów umownych ma niewątpliwie pierwszoplanowe znaczenie. Jest tak dlatego, że nie występuje ono przy umowach cywilnoprawnych. Słuszne jest zatem stanowisko, zgodnie z którym kierownictwo pracodawcy jest jedyną cechą rzeczywiście odróżniającą stosunek pracy od umów cywilnoprawnych (por. Z. Hajn, glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 16.12.1998 r., II UKN 394/98, OSP 2000, nr 12, poz. 177).

Przenosząc wskazane zapatrywanie do stanu faktycznego sprawy, należy przyjąć, że określenie zadań pracownika jedynie poprzez wskazanie ogólnego zakresu obowiązków, jak również niestosowanie żadnego sposobu weryfikacji stałości wykonywania pracy w kontekście rzekomo ustalonego etatu, brak wydawania bieżących poleceń co do sposobu wykonywania czynności, brak podporządkowania co do czasu pracy w jakim ubezpieczona wykonywała na rzecz płatnika pewne czynności i ich wymiaru, przesądza o tym, że sporny stosunek prawny nie nosił cechy pracowniczego podporządkowania, a z drugiej strony kierownictwa pracodawcy nad pracą wykonywaną przez ubezpieczoną.

W dalszej kolejności wskazania wymaga, iż wbrew zeznaniom świadków i płatnika składek nie można uznać, iż na miejsce ubezpieczonej zostały zatrudnione nowe osoby. P. O. co prawda zawarł dwie umowy zlecenia z osobami, które miałyby przejąć obowiązki wnioskodawczyni, jednakże miało to miejsce dopiero na przełomie czerwca i lipca 2022 r. tzn. po upływie ponad 4 miesięcy od czasu powstanie niezdolności do pracy u ubezpieczonej. Z kolei odnosząc się do przedłożonego w toku trwania postępowania zrzutu ogłoszenia o pracę zauważenia wymaga, iż nie wiadomo, kiedy ogłoszenie zostało umieszczone na tablicy. Nie wiadomo również, z jakiej daty i gdzie zostało umieszczone ogłoszenie w formie internetowej. Nawet gdyby przyjąć datę widniejącą na screenie tzn. 27 kwietnia 2022 r. to oznaczałoby to, że płatnik zamieścił je na portalu dopiero po odebraniu pisma z ZUS o wszczęciu postępowania wyjaśniającego. Co również istotne, A. O. miała publikować jedynie dwa posty tygodniowo. Z kolei zainteresowanie konsultacjami dietetycznymi u E. W. było tak małe, że pojawiała się w gabinecie jedynie 1-2 razy w miesiącu. Istotnie, pacjenci mogli oczekiwać na powrót wnioskodawczyni i nie chcieć korzystać z usług nowego dietetyka. Nie zmienia to jednak faktu, że nawet pierwotnie E. W. miała pojawiać się w gabinecie jedynie raz w tygodniu. Przypomnienia natomiast wymaga, iż odwołująca została zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy, a zatem miała świadczyć pracę przez 40 godzin tygodniowo. Niewątpliwie usługi osób zatrudnionych na zastępstwo – nawet po zsumowaniu – nie były świadczone w tym wymiarze.

Należy zauważyć, że sytuacja finansowa płatnika w 2021 r. nie uzasadniała ekonomicznie zatrudnienia kolejnego pracownika, którego pracę z powodzeniem dotychczas i następnie wykonywała inna już zatrudniona osoba. Należy bowiem zauważyć, że wnioskodawczyni poza prowadzeniem konsultacji dietetycznych miała nadzorować pracę w salonie kosmetycznym, odbierać telefony, sprawdzać, czy stanowiska są przygotowane do usług i informować P. O. o konieczności zamówienia nowych produktów. Zatrudnienie osoby na stanowisku w salonie kosmetycznym niewątpliwie należałoby uznać za uzasadnione w przypadku dużego salonu kosmetycznego, zatrudniającego co najmniej kilku pracowników. Natomiast płatnik składek w spornym okresie zatrudniał tylko jedną kosmetyczkę. Co istotne, pracownica ta zaczęła pracę znacznie wcześniej niż ubezpieczona. Nie budzi zatem wątpliwości, że umiała zadbać o swoje stanowisko, wiedziała, jakie produkty będą jej potrzebne do pracy i nie musiała być dodatkowo nadzorowana przez kolejną osobę, tym bardziej, że przez dwa pierwsze miesiące zatrudnienia wnioskodawczyni, była ona zatrudniona w wymiarze ½ etatu.

Znamiennym jest również, iż ubezpieczona została zatrudniona za wynagrodzeniem 4800,00 zł. Gdy w tym czasie w/w pracownica zarabiała jedynie 2800,00 zł. Niewątpliwie to dzięki pracy w/w kosmetyczki salon kosmetyczny przynosił zyski. Ubezpieczona przez niemal trzy miesiące pracy przyjęła jedynie 16 pacjentów. W konsekwencji fikcyjności zatrudnienia dowodzi również niewielka, jak na osobę zatrudnioną w wymiarze 1 etatu, aktywność wnioskodawczyni w bieżących pracach firmy.

Powyższe niewątpliwie nie uzasadnia zatrudnienia ubezpieczonej w pełnym wymiarze czasu pracy za tak wysokim wynagrodzeniem. Płatnik składek nie wiedział bowiem, czy dzięki zatrudnieniu wnioskodawczyni osiągnie dodatkowe zyski. Racjonalnym zatem byłoby zatrudnienie wnioskodawczyni za minimalnym wynagrodzeniem za pracę z uwzględnieniem premii od przychodu.

Na marginesie należy zaznaczyć, że P. O. jest dziadkiem dziecka ubezpieczonej. Oczywiście nie ma zakazu zatrudniania osób bliskich, a z samego faktu w/w więzi nie można wywodzić pozorności umowy o pracę czy jej poszczególnych postanowień, bowiem przepisy prawa pracy nie zabraniają zatrudniania nawet osób spokrewnionych, lecz stosunek ten musi być faktycznie realizowany. Nie należy jednak tracić z pola widzenia – co słusznie podkreślał organ rentowy, iż osoby bliskie celem uzyskania określonych korzyści przez jedną ze stron są bardziej skłonne zawierać umowy pozorne.

W rezultacie Sąd uznał, że ewentualnie wykonywane przez ubezpieczoną na rzecz płatnika składek czynności nie miały miejsca w reżimie charakterystycznym dla stosunku pracy, tj. zgodnie z dyspozycją art. 22 § 1 k.p.

Dodać należy, że swoboda kontraktowa stron nie jest wartością absolutną. Strony mogą łączyć się dowolną więzią prawną, w tym umową o pracę, ale wybierając ten model zatrudnienia zobowiązane są przestrzegać jego cech charakterystycznych. Wybór przez strony formy zatrudnienia ma daleko idące konsekwencje. Połączenie się stron zobowiązaniem pracowniczym skutkuje koniecznością przestrzegania reguł określonych w Kodeksie pracy i innych aktach prawa pracy. O wykreowaniu stosunku pracy nie decyduje wyłącznie wola stron. Jest ona nieodzowna przy nawiązaniu zatrudnienia pracowniczego, jednak w sytuacji, gdy strony realizują więź prawną w oderwaniu od jej konstrukcyjnych cech, możliwe i konieczne jest zweryfikowanie charakteru prawnego zobowiązania. Zapatrywanie to wynika z przyjęcia założenia, że o rodzaju umowy decydują w pierwszej kolejności przepisy prawa.

Czynność prawna – jaką jest w realiach niniejszej sprawy umowa o pracę zawarta przez strony - jest sprzeczna z ustawą tzn. przepisem art. 22 § 1 k.p. w tym znaczeniu, że strony zawarły i realizowały w istocie inne zobowiązanie, którego przedmiotem było ewentualne wykonywanie pewnych czynności na rzecz firmy płatnika składek, ale nie w reżimie stosunku pracy.

Jeszcze raz podnieść należy, że zawarcie umowy o pracę i jej realizacja muszą odpowiadać w/w ustawowym kryteriom tej umowy, bowiem właśnie przez te kryteria jest definiowana istota umowy o pracę. Natomiast zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego i podleganie ubezpieczeniom są pochodne w stosunku do zawartej i realizowanej umowy. Bez umowy o pracę nie ma podstaw do ubezpieczenia. Zatem jeżeli umowa o pracę, mimo zgłoszenia do ubezpieczenia jest wykonywana w taki sposób, że nie realizuje ustawowych przesłanek, czyli nie realizuje się co do istoty, to nie można mówić o legalnym istnieniu umowy o pracę, a to oznacza, że nie ma formalnoprawnych podstaw do objęcia ubezpieczeniem społecznym. Przy takim rozumieniu istoty umowy o pracę nie można więc legalnie wywodzić, że celem tego rodzaju umowy może być już tylko objęcie ubezpieczeniem społecznym. Ubezpieczenie społeczne, przysługuje nie tym podmiotom, które kreują doraźne podstawy faktyczno-prawne tylko po to, by przy znikomym nakładzie własnym na system ubezpieczenia społecznego pozyskać rażąco nadmierne korzyści, lecz tym podmiotom które dysponują realnym tytułem ubezpieczenia, w związku z którym systematycznie i sumiennie opłacają składki, czyli w istocie budują ten system, a nie tylko konsumują (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 listopada 2021 r. III AUa 332/21. III AUa 279/21 - wyrok SA Szczecin z dnia 23-09-2021).

W ocenie Sądu okoliczności rozpatrywanego przypadku potwierdzają, iż zawarcie umowy o pracę było jedynie elementem formalnym nijako sztucznie wykreowanym przez ubezpieczoną i płatnika celem uzyskania przez ubezpieczoną statusu pracownika i w konsekwencji świadczeń z ubezpieczenia społecznego przy minimalnym udziale w jego tworzeniu. Nawiązanie pozorne umowy o pracę bez zamiaru ciągłego i stałego jej wykonywania wbrew naturze stosunku pracy wynikającej z art. 22 k.p. nie mogło stanowić podstawy do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami pracowników. Intencjonalne kreowanie sytuacji i jej wykorzystywanie, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, stwarza poczucie nieuczciwego wykorzystania, bycia oszukanymi i naiwnymi w osobach, które w swoim życiu zawodowym latami budują ten fundusz bez intencjonalnego wykorzystania sytuacji. W niniejszej sprawie chociaż strony umowy zawarły ją zgodnie z przepisami, to jednak nie zasługuje ona na ochronę z punktu widzenia ubezpieczeń społecznych, bo jedyną przyczyną i jej celem nie było świadczenie pracy na warunkach określonych w art. 22 k.p., a jedynie uzyskanie korzyści związanych z posiadaniem statusu pracownika.

W tym stanie rzeczy, organ rentowy słusznie zakwestionował tę umowę, tak z uwagi na treść, jak i okoliczności jej wykonywania. Brak jest zgody na manipulowanie przepisami prawa w zależności od interesu stron.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.

Stosownie do wyników postępowania, zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., Sąd Okręgowy w punkcie trzecim sentencji wyroku obciążył wnioskodawców kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego w wysokości po 180 zł, ustalając wysokość wynagrodzenia pełnomocnika na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.) , przy uwzględnieniu, że każda z połączonych spraw zachowała swoją odrębność, albowiem decyzja o ich łącznym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu miała jedynie charakter techniczny. O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonych kwot tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.