Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 1 września 2023 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, sprostowaną postanowieniem z dnia 12 października 2023 r., odmówił małoletniej D. D. (1) prawa do renty rodzinnej po zmarłym w dniu 18 lipca 2023 r. ojcu D. D. (2). Organ rolniczy wskazał, że w dniu śmierci, tj. 18 lipca 2023 r., ojciec wnioskodawczyni nie spełniał warunków do przyznania renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, ponieważ orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 23 czerwca 2023 r. stwierdzono, że D. D. (2) jest okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, lecz nie można ustalić daty powstania tej niezdolności, wobec czego - zgodnie z par. 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 31 grudnia 2004 r. w sprawie orzecznictwa lekarskiego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.U. z 2005 r., Nr 6, poz. 46) - za datę jej powstania należy przyjąć datę złożenia przez D. D. (2) wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy - czyli 11 maja 2023 r., co oznacza, że całkowita niezdolność do pracy powstała po upływie okresu 18 miesięcy od daty ustania ubezpieczenia, który upłynął w dniu 6 października 2022 r. W efekcie rolniczy organ rentowy uznał, że zmarły ojciec wnioskodawczyni nie spełniał warunku z art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a nadto z przedłożonych dokumentów wynika, iż D. D. (2) nie spełniał także warunku z art. 21 ust.1 a ww. ustawy, ponieważ nie legitymuje się on okresem podlegania ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu wynoszącemu co najmniej 25 lat, bo posiada jedynie 17 lat, 1 miesiąc, 3 dni takiego okresu ubezpieczenia. (decyzja w aktach KRUS k. 31, postanowienie k. 32 akt KRUS)

W imieniu małoletniej wnioskodawczyni odwołanie od poiwyższej decyzji złożyła jej matka, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do renty rodzinnej dla D. D. (1) małoletniej córki zmarłego D. D. (2). (odwołanie k. 3)

W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. (odpowiedź na odwołanie k. 9-10)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

D. D. (1) urodzona (...), jest córką zmarłego w dniu 18 lipca 2023 r. D. D. (2). ( niesporne, a nadto akt urodzenia k. 20 plik I akt KRUS, akt zgonu k. 6 plik I akt KRUS)

D. D. (1) jest uczennicą Liceum Ogólnokształcącego (...) Mundurowego w Ł.. (zaświadczenie k. 21 plik I akt KRUS)

Ojciec wnioskodawczyni - D. D. (2), urodzony w dniu (...), złożył w dniu 11 maja 2023 r. wniosek o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy. (niesporne, a nadto wniosek k. 1 plik II akt KRUS)

Orzeczeniem z dnia 23 czerwca 2023 r. Lekarza Rzeczoznawcy KRUS uznał D. D. (2) okresowo za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym do czerwca 2026 r., stwierdzając, że daty powstania niezdolności nie można ustalić. Nie stwierdzono niezdolności ubezpieczonego do samodzielnej egzystencji. (orzeczenie k. 55 plik II akt KRUS)

KRUS nie wydał decyzji w sprawie z wniosku D. D. (2) o przyznanie prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy z uwagi na zgon wnioskodawcy. Postępowanie w sprawie umorzono. (niesporne, a nadto notatka k. 59 plik II akt KRUS)

Zmarły ojciec wnioskodawczyni legitymował się okresem ubezpieczenia emerytalno – rentowego w ilości 17 lat, 1 miesiąca, 3 dni. (niesporne)

W dniu śmierci ojciec wnioskodawczyni nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, ponieważ ubezpieczenie ustało od dnia 7 kwietnia 2021 r. (niesporne)

Zmarły ojciec wnioskodawczyni nie był uprawniony do emerytury, bowiem nie legitymował się wiekiem emerytalnym, miał ukończone 41 lat w chwili śmierci, i nie posiadał co najmniej 25-letnim okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu. (niesporne)

W imieniu małoletniej córki D. D. (1) - jej matka B. S. złożyła w dniu 4 sierpnia 2023 r. do KRUS wniosek o rentę rodzinną po zmarłym ojcu D. D. (2). (niesporne, a nadto wniosek k. 1 akt KRUS)

U ojca wnioskodawczyni występowało: nadciśnienie tętnicze (po chemioterapii), przebytą ostrą niewydolność nerek GFR spadek do 17 ml/min – marzec 2023 r., a także zaniki korowo – podkorowe mózgu (obraz badania tomografii komputerowej z 7.05.2021 r.), rak płaskobłonkowy zachyłka gruszkowatego T4 cN1 M0, st. (...), guz płuca opis RTG i tomografii kl. piersiowej z 12.2023 r., stan po jednoczasowej radioterapii na obszar gardła dolnego z naciekiem i regionalnego spływu chłonnego 15.02.-31.03.2023 r. techniką (...), ZZA w wywiadzie, nikotynizm w wywiadzie. Z punktu widzenia kardiologa i internisty stwierdzono całkowitą niezdolność do wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym u zmarłego ojca wnioskodawczyni przynajmniej do daty 2.12.2022 r., tj. od daty badania (...) kl. piersiowej, w którym uwidoczniono guz (ewidentnie wcześniejsze stwierdzenie niezdolności do pracy winno podlegać ocenie onkologicznej z uwagi na charakter kliniczny schorzenia). Niewątpliwie zmarły był w bardzo ciężkim stanie ogólnym. Dominującym problemem klinicznym pozostawała zaawansowana choroba nowotworowa – guz gardła dolnego (rak płaskobłonkowy zachyłka gruszkowatego). Leczony był radio i chemioterapią. W toku leczenia chemioterapią wystąpiło nadciśnienie tętnicze wtórne do stosowanego leczenia. Po modyfikacji leczenia uzyskano jego stabilizację. Z tego też względu nie można stwierdzić u zmarłego całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym z powodu nadciśnienia tętniczego. I. miał także rozpoznanie ostrej niewydolności nerek w marcu 2023 r. z spadkiem GFR do 17 ml/min/1.73, było to także prawdopodobnie wskutek stosowanej chemioterapii (to także nie definiuje wcześniejszej niezdolności do pracy). Z punktu widzenia kardiologa i internisty stwierdza się całkowitą niezdolność do pracy wykonywanej w gospodarstwie rolnym u zmarłego ojca wnioskodawczyni co najmniej do daty 2.12.2022 r. tj. data badania RTG kl. piersiowej i data pierwszej dostępnej hospitalizacji kiedy uwidoczniono guz i de facto rozpoznano chorobę nowotworową. Hospitalizacja ta była od 2.12.2022 r. do 9.12.2022 r. w Oddziale Otolaryngologicznym. W ocenie biegłego kardiologa i internisty nie można wykluczyć wcześniejszej daty powstania niezdolności z perspektywy onkologicznej z uwagi na charakter kliniczny schorzenia. (opinia biegłego z zakresu kardiologii i chorób wewnętrznych dr. n. med. R. G. k. 20-22)

Z punktu widzenia sądowej oceny z zakresu onkologii ojciec wnioskodawczyni zbagatelizował objawy choroby nowotworowej i zbyt późno zgłosił się do lekarzy. Przyjęty został na Oddział Laryngologii w P. Tryb. w stanie skrajnego terminalnego zaawansowania choroby nowotworowej, gdy z powodu rozległości nacieków nowotworowych i przerzutów nie było możliwości stosowania skutecznych metod leczenia. Po paliatywnej radio i chemioterapii uzyskano jedynie krótkotrwałe, częściowe zmniejszenie masy guza w gardle. W dacie przyjęcia do szpitala 2 grudnia 2022 r. ojciec wnioskodawczyni był całkowicie i trwale niezdolny do pracy zarobkowej i samodzielnej egzystencji. Na podstawie znajomości naturalnego przebiegu choroby raka gardła z perspektywy onkologicznej z wysokim, przeważającym prawdopodobieństwem, całkowita niezdolność do pracy ojca wnioskodawczyni datuje się od 1 czerwca 2022 r. (opinia biegłego z zakresu onkologii S. F. k. 33-35)

Powyższy stan faktyczny został odtworzony na podstawie niekwestionowanych co do autentyczności dokumentów zalegających w aktach KRUS, a także na podstawie opinii biegłych sądowych lekarzy z zakresu kardiologii i chorób wewnętrznych oraz z zakresu onkologii, a zatem biegłych posiadających specjalizacje właściwe z punku widzenia schorzeń, na które cierpiał ojciec wnioskodawczyni.

Złożone przez tych biegłych opinie są rzetelne, wynikające z nich wnioski końcowe są logiczne i prawidłowo uzasadnione, a ponadto opinie te nie zawierają żadnych braków i wyjaśniają wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności.

Podkreślić należy, że dla sprawy ostatecznie kluczowa okazała się opinia biegłego onkologa, przy czym nie była ona podważana przez pozwanego, który wprost w piśmie procesowym z dnia 10 czerwca 2024 r. przyznał, że nie kwestionuje tej opinii (k. 41).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie jest zasadne.

Na wstępie należy wskazać, że Sąd Okręgowy wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 148 ¹ § 1 k.p.c., zgodnie z którym sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Powołany przepis art. 148 ¹ k.p.c. nie zawiera żadnego ograniczenia o charakterze przedmiotowym, a więc może mieć zastosowanie praktycznie w każdego rodzaju sprawie, tj. także w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W ocenie Sądu do rozpoznania sprawy niezbędny materiał procesowy został przedstawiony (dostarczony) sądowi przez strony postępowania i takim materiałem, wystarczającym do rozstrzygnięcia sporu, sąd dysponował w chwili wydania wyroku. Strony nie domagały się rozpoznania sprawy wyłącznie na rozprawie, a z pism które złożyły (odwołania i odpowiedzi na nie) nie wynikało, aby pozostały do przeprowadzenia takie zasadne i konieczne procesowo dowody, które wymagałyby przeprowadzenia rozprawy.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania odwołania Sąd Okręgowy zważył, że zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 90 ze zm.), renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny zmarłego ubezpieczonego, który w chwili śmierci spełniał warunki do uzyskania emerytury rolniczej lub renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, przyjmuje się, że był on całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym.

Do renty rodzinnej, zgodnie z art. 29 ust. 2 ww. ustawy, uprawnieni są następujący członkowie rodziny zmarłego:

1)  dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione,

2)  przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka,

3)  małżonek (wdowa, wdowiec),

4)  rodzice

- jeżeli spełniają warunki do uzyskania takiej renty w myśl przepisów emerytalnych.

Natomiast zgodnie z art. 68 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z 17 grudnia 1998 r. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.) dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej:

1)  do ukończenia 16 lat;

2)  do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo

3)  bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2.

Przepis art. 21 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stanowi, iż renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia następujące warunki:

1)  podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres, o którym mowa w ust. 2;

2)  jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym;

3)  całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2 (tj. w okresach podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990 lub prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia przed dniem 1.01.1983 r.), lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Zgodnie z art. 21 ust. 1a cyt. ustawy, przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do ubezpieczonego, który podlegał ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu przez okres co najmniej 25 lat.

Przepis art. 21 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stanowi, iż warunek podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres uważa się za spełniony, jeżeli okres ubezpieczenia emerytalno-rentowego wynosi co najmniej:

⚫

rok - jeżeli całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w wieku do 20 roku życia;

⚫

2 lata - jeżeli całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w wieku 20 lat - 22 lat;

⚫

3 lata - jeżeli całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w wieku 22 lat - 25 lat,

⚫

4 lata - jeżeli całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w wieku 25 lat -25 lat;

⚫

5 lat - jeżeli całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w wieku powyżej 30 lat.

Przy ustalaniu okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu zgodnie z ust. 2 tego artykułu stosuje się odpowiednio art. 20 ust. 1 i 2.

Według zaś brzmienia ust. 8 art. 21 ustawy - okres 5 lat, o których mowa w ust. 2 pkt 5, powinien przypadać w okresie ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku o przyznanie renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy.

Przy tym dodatkowy warunek przypadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku rentowego lub przed dniem powstania niezdolności do pracy dotyczy wyłącznie okresu pięcioletniego, wymaganego od osób, u których niezdolność do pracy powstała powyżej 30-go roku życia ( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 1 października 2015 r., III AUa 558/15, Lex nr 1817533).

Ustawodawca warunek posiadania okresu 5 lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w okresie ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku, odniósł tylko do ubezpieczonych, o których mowa w ust. 2 pkt 5 art. 21 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. - o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z.zm.), czyli do takich, u których całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała powyżej 30-go roku życia.

W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną było, że małoletnia wnioskodawczyni, jako córka znajduje się w kręgu podmiotów uprawnionych do renty rodzinnej po jej zmarłym ojcu D. D. (2), a także, że ojciec skarżącej w chwili śmierci nie miał ustalonego prawa do emerytury albo renty rolniczej z ubezpieczenia społecznego rolników, jak również nie spełniał warunków do uzyskania emerytury rolniczej.

Kwestią wymagającą przesądzenia w niniejszym postępowaniu sądowym pozostawała data powstania u ojca wnioskodawczyni całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, bowiem sam fakt owej niezdolności do pracy nie był sporny.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił ustalić, że zmarły D. D. (2) w dacie zgonu spełniał warunek do uzyskania renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, o którym mowa w art. 21 ust.1 pkt 3 ww. ustawy, albowiem zgodnie z niekwestionowaną przez pozwanego opinią biegłego onkologa ojciec wnioskodawczyni z przyczyn onkologicznych był całkowicie i trwale niezdolny do pracy od 1 czerwca 2022 r.

Oznacza to, że całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym u ojca skarżącej powstała w okresie 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia od dnia 7 kwietnia 2021 r., gdyż okres tych 18 miesięcy upływał dnia 6 października 2022 r.

Biegły onkolog wydając opinię w sprawie uwzględnił stan zdrowia zmarłego ojca odwołującej i przekonująco wywiódł, iż stopień naruszenia sprawności jego organizmu uzasadnia orzeczenie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym od 1 czerwca 2022 r. Ustaleń tych organ rentowy zresztą nie kwestionował.

Podkreślić w tym miejscu należy, że przy ocenie opinii biegłych lekarzy Sąd nie może zająć stanowiska odmiennego, niż wyrażone w tej opinii, na podstawie własnej oceny stanu faktycznego. (por wyroku SN z 13.10.1987 r., II URN 228/87, (...), wyrok SA w Poznaniu z 4.07.2018 r., III AUa 1328/17, Legalis numer 1824314).

Sposób motywowania oraz stopień stanowczości wniosków wyrażonych w opinii biegłych jest jednym z podstawowych kryteriów oceny dokonywanej przez Sąd, niezależnie od kryteriów zgodności z zasadami wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego oraz podstaw teoretycznych opinii (tak SN w postanowieniu z 27.11.2000 r., I CKN 1170/98, OSNC 2001 nr 4 poz. 84).

Uwzględniając powyższe, odnosząc się do sugestii pozwanego z pisma procesowego z dnia 11 kwietnia 2024 r. wobec wcześniejszej opinii biegłego kardiologa i internisty, że nieprawidłowy wynik badań nie jest równoznaczny z całkowitą niezdolnością do pracy, przy jednoczesnym przyznaniu pozwanego w tym piśmie, że ze względu na charakter schorzeń można przyjąć, że od dnia 2 lutego 2022 r. ubezpieczony był całkowicie niezdolny do pracy (k. 31), Sąd Okręgowy zważył, że biegły onkolog w sposób jednoznaczny wypowiedział się, że za przyjęciem daty 1 czerwca 2022 r. jako daty powstania całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym u ojca skarżącej przemawia znajomość naturalnego przebiegu choroby raka gardła z wysokim, przeważającym prawdopodobieństwem.

Z analizy przeprowadzonej przez biegłego onkologa wynika, że ojciec wnioskodawczyni zbagatelizował objawy choroby nowotworowej i zbyt późno podjął leczenie, a w dacie przyjęcia do Szpitala w P. Tryb. na Oddział Laryngologii był już stanie skrajnego, terminalnego zaawansowania choroby nowotworowej i nie było już możliwe podjęcie skutecznego leczenia z powodu rozległych nacieków nowotworowych i przerzutów. Wywody biegłego onkologa w tym zakresie są poparte dokładną analizą istniejącej dokumentacji medycznej i Sąd w całości się z nimi zgadza. Stąd w sprawie nie może ulegać wątpliwości, że niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała u ojca odwołującej się w okresie 18 miesięcy po ustaniu w dniu 7 kwietnia 2021 r. ubezpieczenia.

Końcowo należy wskazać, że w sprawie nie ulega wątpliwości, że ojciec wnioskodawczyni podlegał co najmniej 5 lat ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Potwierdza to wprost odpowiedź pozwanego na odwołanie od zaskarżonej decyzji (k. 9 v. -10), jak i złożone przez rolniczy organ rentowy pismo procesowe z dnia 11.04.2024 r. (k. 31), w których pozwany wymienił szczegółowo okresy podlegania ubezpieczeniu emerytalno –rentowemu przez ojca wnioskodawczyni i nie kwestionował ww. przesłanki.

Mając więc powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na mocy art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawczyni prawo do renty rodzinnej po zmarłym ojcu od 18 lipca 2023 r., o czym orzeczono, jak w sentencji wyroku.