Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z 15.04.2024 r. ZUS II Oddział w P., na podstawie art. 48 ust. 1, art. 48a, art. 49 ust. 3 i 52 ustawy z 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. 2023 r., poz. 2780) oraz ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.), orzekł, że dla K. H. podstawa wymiaru świadczeń z ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej stanowi kwota 4.050,80 zł.

W uzasadnieniu decyzji ZUS wyjaśnił, że zgodnie z art. 48 ust. 1 ww. ustawy zasiłkowej, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego dla ubezpieczonych niebędących pracownikami stanowi miesięczny przychód za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Natomiast jeśli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego w przypadku ubezpieczonego, dla którego podstawę wymiaru na ubezpieczenie chorobowe stanowi zadeklarowana kwota, stosuje się odpowiednio art. 48 a ww. ustawy, zgodnie z którym przy ustalaniu wymiaru zasiłku chorobowego przyjmuje się miesięczna najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz kwotę zadeklarowaną w przeliczeniu na pełny miesiąc kalendarzowy ubezpieczenia, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, za miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy, po odliczeniach 13,71%. Organ rentowy wskazał, że ubezpieczony przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej od 1.02.2024 r. z kodem ubezpieczenia 0510. Zakład stwierdził, że podstawę wymiaru składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe stanowi dla ubezpieczonego 60% przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia, czyli kwota 4694,40 zł. ZUS wyjaśnił, że osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą ma prawo do proporcjonalnego pomniejszenia najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, jeżeli z tego tytułu spełnia warunki do przyznania zasiłku, jednocześnie zaznaczając, że owemu proporcjonalnemu zmniejszeniu ulega jedynie kwota najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe bez względu na jej wysokość zadeklarowaną przez osobę prowadzącą działalność - natomiast zadeklarowana podstawa wymiaru składek w części przewyższającej kwotę najniższej podstawy nie podlega zawieszeniu. Zakład podkreślił, że podstawa wymiaru składek zawsze jest ustalana w kontekście miesiąca. Organ rentowy wskazał, że wobec tego, iż okres niezdolności do pracy, za który ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku chorobowego, nie przerywa okresu podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, uzasadnionym jest przyjęcie, że ustalona za dany miesiąc najniższa podstawa wymiaru składek z uwzględnieniem zasady proporcjonalnego zmniejszania, jak i podstawa zadeklarowana w kwocie wyższej jest podstawą wymiaru składek za cały miesiąc. Zakład podał, że ubezpieczony za luty 2024 r. jako podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne zadeklarował kwotę 674,48 zł, a stał się niezdolny do pracy od 2.02.2024 r. Zakład podał, że ubezpieczony podlegał też od 1.02.2022 r. ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę u płatnika składek (...) w wymiarze 0,128 etatu. Zakład stwierdził, że zadeklarowana przez ubezpieczonego podstawa wymiaru składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe jest niższa niż wprowadzona przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych najniższa podstawa wymiaru składek, wobec czego nie istnieje nadwyżka najniższej podstawy wymiaru składek, która wchodziłaby do podstawy wymiaru zasiłku z ubezpieczenia społecznego. Zdaniem ZUS-u prawidłowo ustalona dla ubezpieczonego podstawa wymiaru świadczeń z ubezpieczenia chorobowego wynosi 4050,80 zł i jest równa po przeliczeniu najniższej miesięcznej podstawie wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy po pomniejszeniu o kwotę odpowiadającej 13,71%, Zakład obliczył podstawę wymiaru przysługującego ubezpieczonemu zasiłku chorobowego w następujący sposób: (...),40 x 13,71% (643,60) = 4050,80 zł (najniższa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za luty po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71%). (decyzja k. 13-14 akt ZUS)

Ubezpieczony złożył od ww. decyzji odwołanie (uzupełniając w terminie jego brak formalny w postaci własnoręcznego podpisania), w którym wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, że z tytułu prowadzonej działalności podstawa wymiaru świadczeń z ubezpieczenia chorobowego wynosi 16878,22 zł po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71%, a nadto wniósł o wypłatę zaległego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami ustawowymi za zwłokę oraz o zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania. Odwołujący podniósł, że ma do niego zastosowanie art. 49 ust. 2 i 3 ustawy zasiłkowej, albowiem jest on osobą, która zachorowała w pierwszym miesiącu ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (nie ma żadnego pełnego miesiąca ubezpieczenia chorobowego) i posiada dodatkowy inny tytuł do ubezpieczenia chorobowego w okresie poprzedzającym obecny tytuł do ubezpieczenia chorobowego. Argumentował, że za luty 2024 r. z tytułu działalności gospodarczej zadeklarował jako podstawę wymiaru ubezpieczenia chorobowego kwotę 674,48 zł, wyjaśniając, że rozpoczął prowadzenie działalności od 1.02.2024 r. a stał się niezdolny do pracy od 2.02.2024 r. Podał, że posiada inny tytuł do ubezpieczenia chorobowego od 1.02.2022 r. Zdaniem skarżącego zadeklarowaną przez niego kwotę należy podzielić przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, czyli przez 1 dzień, co daje kwotę 674,48 zł, którą następnie należy przemnożyć przez 29 dni miesiąca kalendarzowego, czyli 29 dni lutego, co daje kwotę 19559,92 zł podstawy wymiaru świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, gdyż stał się niezdolny do pracy w pierwszym miesiącu ubezpieczenia chorobowego a okres ubezpieczenia chorobowego rozpoczął się po przerwie nieprzekraczającej 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu. Skarżący wyjaśnił, że w jego przypadku podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętna miesięczna najniższa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, tj. 4694,40 zł plus 1/12 nadwyżki wynoszącej 14865,52 zł, tj. 1238,79 zł, a kwota ta po pomnożeniu przez liczbę miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia uwzględnionych z poprzedniego i aktualnego tytułu to jest 12, razem daje kwotę 19559,89 zł, którą następnie należy pomniejszyć o odliczenia z art. 3 pkt 4 ustawy zasiłkowej, czyli o 13,71%, co ostatecznie daje kwotę 16878,22 zł podstawy wymiaru świadczenia chorobowego, od której powinien zostać wyliczony zasiłek chorobowy. (odwołanie k. 4-11, 66-68, zarządzenie k. 59)

W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując zajęte w zaskarżonej decyzji stanowisko. (odpowiedź na odwołanie k. 19-20)

Postanowieniem z 19.06.2024 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi stwierdził swą niewłaściwość rzeczową i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Łodzi VIII Wydziałowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych jako właściwemu do jej rozpoznania i rozstrzygnięcia. (k. 22, sprostowanie k. 24)

W piśmie procesowym z 3.01.2025 r. wnioskodawca poparł odwołanie. (pismo k. 70-73)

Pozwany w piśmie procesowym z 30.01.2025 r. podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko, wnosząc o oddalenie odwołania oraz o zasadzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych. (pismo k. 76-77)

W piśmie procesowym z 4.02.2025 r. wnioskodawca poparł odwołanie, podkreślając, że złożył za luty 2024 r. miesięczną deklarację z tytułu dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego co nie oznacza, że zadeklarowana w niej podstawa wymiaru składki dotyczy całego miesiąca. Ubezpieczony argumentował, że zgodnie z art. 18 ust. 9 i 10 ustawy systemowej, był uprawniony do pomniejszenia podstawy wymiaru a w konsekwencji niepłacenia składki za okres niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, a skoro ZUS wypłacił mu zasiłek chorobowy za okres od 2 do 29.02.2024 r., to tym samym zmniejszenie podstawy wymiaru składki było zasadne a składka należna jest jedynie za dzień 1.02.2024 r. – nie zaś, jak twierdzi ZUS za cały miesiąc. Dodatkowo podniósł, że ZUS do tej pory nie wyjaśnił dlaczego wobec skarżącego nie ma zastosowania art. 49 ust. 2 ustawy zasiłkowej. (pismo k. 81-83)

W pismach procesowych z 17.02.2025 r. i z 5.03.2025 r. ZUS podtrzymał zajęte stanowisko, a odnosząc się do ww. pisma ubezpieczonego ponownie wyjaśnił, że zgodnie z art. 18 ust. 9 i 10 ustawy systemowej, proporcjonalne zmniejszenie podstawy wymiaru składki dotyczy wyłącznie najniższej podstawy wymiaru, a nie nadwyżki wynikającej z zadeklarowanej przez ubezpieczonego podstawy wymiaru, gdyż ustawodawca nie przewidział możliwości zmniejszenia nadwyżki, wobec czego w sytuacji wystąpienia, jak twierdzi odwołujący nadwyżki, odwołujący powinien uiścić od niej składki, tj. wg tego co podał powód od kwoty nadwyżki 14865,52 zł, co w sprawie nie miało miejsca. Pozwany podkreślił, że inne rozumienie przepisów doprowadziłoby do nadużycia prawa - wskazując, że przy opłaceniu składki w wysokości 213,40 zł od podstawy 674,48 zł ubezpieczony żąda wypłaty świadczenia od podstawy zasiłku wynoszącej 16878,22 zł, nie płacąc w tym zakresie stosownej składki. ZUS wyjaśnił, że do ubezpieczonego nie ma zastosowania art. 49 ust.2 ustawy zasiłkowej, ponieważ nadal od 1.02.2022 r. wnioskodawca ma inny tytuł do ubezpieczenia chorobowego z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę u płatnika składek A. G. (1), a zatem ten inny tytuł nie tylko istniał przed przystąpieniem przez skarżącego do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 1.02.2024 r., ale też nigdy nie ustał i wciąż trwa. (pisma k. 96, k. 102-103)

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

K. H. urodził się (...) (okoliczność niesporna)

Ubezpieczony rozpoczął od 2.11.2020 r., na podstawie wpisu do (...), prowadzenie własnej pozarolniczej działalności gospodarczej, której przeważającym przedmiotem, zgodnie z (...) 16.23.Z, jest produkcja pozostałych wyrobów stolarskich i ciesielskich dla budownictwa. Wnioskodawca w ramach tej działalności wykonuje usługi stolarskie. (wydruk z (...) k. 48)

Wnioskodawca podlega od 1.02.2022 r. ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę u płatnika składek (...) w wymiarze 0,128 etatu. Tytuł wnioskodawcy do ubezpieczenia pracowniczego w związku z zatrudnieniem u ww. płatnika składek trwa nadal. (okoliczność niesporna)

K. H. przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od 1.02.2024 r. z kodem ubezpieczeń 0510. (okoliczność niesporna)

Wnioskodawca nie zgłosił się wcześniej do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzenia ww. działalności ze względu na oszczędności. Zdecydował się zgłosić do tego ubezpieczenia od 1.02.2024 r., ponieważ cierpiał na duże bóle ramion i dowiedział się o tym, że aby mógł otrzymać zasiłek chorobowy z tytułu prowadzonej działalności, musi zapłacić składkę na to ubezpieczenie. (okoliczności przyznane przez wnioskodawcę- e-prot. z 20.03.2025 r.: 00:00:15)

Ubezpieczony stał się niezdolny do pracy od 2.02.2024 r. Od tego dnia przebywał nieprzerwanie na zwolnieniu lekarskim do 5.08.2024 r., a następnie ponownie stał się niezdolny do pracy od 2.12.2024 r. do 4.03.2025 r. (zestawienie zaświadczeń k. 99)

Odwołujący za luty 2024 r. jako podstawę wymiaru składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej zadeklarował kwotę 674,48 zł i opłacił składkę w wysokości 213,40 zł. (okoliczności niesporne, a nadto deklaracje ZUS RCA i (...) k. 97-98)

W wypełnieniu tej deklaracji do ZUS pomagał odwołującemu znajomy. Ubezpieczony formalnie nie współpracuje z żadnym biurem rachunkowym. Odwołujący nie potrafi wyjaśnić, czy zadeklarowana przez niego za namową ww. znajomego podstawa wymiaru składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej była za 1 dzień, czy też za cały miesiąc luty 2024 r., ani też nie potrafi wyjaśnić, czy opłacona przez niego składka na to ubezpieczenie za luty 2024 r. była tylko za 1 dzień tego ubezpieczenia, czy też za cały miesiąc luty 2024 r. (okoliczności przyznane przez wnioskodawcę e-prot. z 30.01.2025 r.: 00:00:19- 00:02:58 i e-prot. z 20.03.2025 r.: 00:00:15)

W dniu 7.02.2024 r. ubezpieczony złożył do ZUS wniosek o wypłatę zasiłku chorobowego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. (okoliczność niesporna)

Zaskarżoną decyzją z 15.04.2024 r. ZUS II Oddział w P., orzekł, że dla K. H. podstawa wymiaru świadczeń z ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej stanowi kwota 4.050,80 zł. (decyzja k. 13-14 akt ZUS)

ZUS wypłacił wnioskodawcy zasiłek chorobowy za okres od 2 do 29 lutego 2024 r. (okoliczność niesporna)

Powyższy stan faktyczny był w istocie bezsporny i został odtworzony na podstawie powołanych dokumentów, a także na podstawie przyznanych przez odwołującego się faktów. Spór pomiędzy stronami ma charakter prawny.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. 2023 r., poz. 2780 ze zm.), dalej ustawa zasiłkowa, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego ubezpieczonemu niebędącemu pracownikiem stanowi przeciętny miesięczny przychód za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.

W ust. 2 art. 48 ustawy zasiłkowej postanowiono, że przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego ubezpieczonemu niebędącemu pracownikiem stosuje się odpowiednio przepisy art. 36 ust. 2-4, art. 38 ust. 1, art. 42, art. 43 i art. 46, z zastrzeżeniem art. 48a-50.

Zgodnie z art. 48 a ust. 1 ustawy zasiłkowej, w przypadku ubezpieczonego, dla którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowi zadeklarowana kwota, podlegającego ubezpieczeniu chorobowemu przez okres krótszy niż okres, o którym mowa w art. 48 ust. 1, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi suma:

1) przeciętnej miesięcznej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4, za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz

2) kwoty stanowiącej iloczyn jednej dwunastej przeciętnej kwoty zadeklarowanej jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4, za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz liczby tych miesięcy.

Sąd Okręgowy w całości podziela poglądy zaprezentowane w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2017 r. w sprawie III UK 273/16, Legalis 1715513, który podniósł, że przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego oraz zasiłku macierzyńskiego przysługującego osobie ubezpieczonej niebędącej pracownikiem, w tym prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej, stosuje się art. 48-52 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz - na podstawie art. 52 - odpowiednio przepisy tej ustawy dotyczące sposobu określania podstawy wymiaru zasiłku ubezpieczonym pracownikom.

Ubezpieczenie chorobowe osób prowadzących działalność gospodarczą jest ubezpieczeniem dobrowolnym. W zależności od czasu, który upłynął od momentu zgłoszenia do tego ubezpieczenia do chwili ziszczenia się ryzyka ubezpieczeniowego (w badanej sprawie chodzi o powstania niezdolności do pracy z powodu choroby) podstawę wymiaru zasiłku stanowi przychód osiągnięty za pełne miesiące kalendarzowe, czyli zadeklarowana kwota stanowiąca podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe po odliczeniu kwoty określonej w tym przepisie (art. 18 ust. 8 i art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Kwoty te wyliczane są zawsze z rzeczywistych ostatnich pełnych miesięcy ubezpieczenia chorobowego.

Zasadniczo wysokość zasiłku chorobowego jest uzależniona od wysokości zadeklarowanej kwoty, która stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe przez okres 12 miesięcy poprzedzających nabycie prawa do zasiłku, chyba że do chwili ziszczenia się ryzyka ubezpieczeniowego ubezpieczenie dobrowolne trwa krócej niż 12 miesięcy.

Jeżeli prawo do świadczeń powstało w pierwszym miesiącu po przystąpieniu do ubezpieczenia i jeśli wnioskodawca partycypował w ubezpieczeniu chorobowym krócej niż miesiąc powyższe zasady nie będą obowiązywać.

Wówczas wobec takiego kręgu osób nie jest przewidziany jakikolwiek okres ubezpieczenia w rozumieniu art. 36 ust. 2 w związku z art. 48 ust. 2 i art. 52 ustawy o świadczeniach w razie choroby lub macierzyństwa.

Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa nie przewiduje ubezpieczenia przez okres części miesiąca oraz nie przewiduje wyliczenia podstawy wymiaru zasiłku od przychodu z rzeczywistego okresu ubezpieczenia krótszego od okresu miesięcznego.

Jednakże w przypadku powstania zdarzenia ubezpieczeniowego przed upływem pierwszego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia ustawa przewiduje kwotę zastępczą miesięcznej wielkości przychodu z art. 49 tejże ustawy.

Zatem przy ustalaniu podstawy wymiaru dla ubezpieczonych niebędących pracownikami, przychód pochodzący z niepełnego miesiąca kalendarzowego jest zastępowany kwotą najniższej podstawy wymiaru składek, po dokonaniu odliczeń przewidzianych w art. 3 pkt 4 ustawy, a więc po potrąceniu kwoty odpowiadającej 13,71% podstawy wymiaru składki ubezpieczenia chorobowego. W tym przypadku funkcjonuje zasada zastępstwa kwoty zadeklarowanej kwotą najniższą. Dlatego też, dla ubezpieczonych, dla których określono najniższą podstawę wymiaru składek, wyliczenie zasiłku następuje od kwoty zastępczej, która stanowi najniższą podstawę wymiaru składki za miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku, po dokonaniu odliczeń z art. 3 pkt 4 ustawy zasiłkowej. (por. wyrok SN z 23.09.2020 r., II UK 12/19, LEX nr 3224721).

Zgodnie z art. 18 ust. 8 ustawy z13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.), dalej ustawa systemowa, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 i 5a, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku.

Zgodnie z ust. 9 art. 18 ustawy systemowej, za miesiąc, w którym nastąpiło odpowiednio objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi lub ich ustanie i jeżeli trwały one tylko przez część miesiąca, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniu.

W ust. 10 art. 18 ustawy systemowej postanowiono, że zasady zmniejszania najniższej podstawy wymiaru składek, o których mowa w ust. 9, stosuje się odpowiednio w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, jeżeli z tego tytułu ubezpieczony spełnia warunki do przyznania zasiłku.

Należy wskazać, że art. 49 ust. 1 ustawy zasiłkowej stanowi podstawę do wyróżnienia 4 grup ubezpieczonych niebędących pracownikami, wobec których przyjmuje się odrębne zasady ustalenia podstawy wymiaru zasiłków, w sytuacji gdy ryzyko socjalne ziściło się przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego.

Wśród tych grup znaczenie dla oceny odwołania mają wymienieni w pkt 1) ubezpieczeni, dla których określono najniższą podstawę wymiaru składek z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej na ubezpieczenie chorobowe za miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy po odliczeniu 13,71% podstawy wymiaru zasiłku.

Przypomnieć należy, że celem dostosowania systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego dnia 24 maja 2012 r., P 12/10, ustawą z dnia 21 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa dokonano zmiany art. 49, dodając ust. 2, w myśl którego, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, a okres ubezpieczenia chorobowego rozpoczął się nie później niż 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu, przy ustaleniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego stosuje się odpowiednio przepis art. 37 ust. 1. Zgodnie z art. 37 ust. 1, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi wynagrodzenie, które ubezpieczony będący pracownikiem osiągnąłby, gdyby pracował pełny miesiąc kalendarzowy.

Zgodnie z art. 49 ust. 3 ustawy zasiłkowej, w przypadku ubezpieczonego, dla którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowi zadeklarowana kwota, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, a okres tego ubezpieczenia rozpoczął się po przerwie nieprzekraczającej 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu, stosuje się odpowiednio przepisy art. 48a. Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego:

1) przyjmuje się miesięczną najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz kwotę zadeklarowaną, w przeliczeniu na pełny miesiąc kalendarzowy ubezpieczenia, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, za miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4;

2) w liczbie pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia, o której mowa w art. 48a ust. 1 pkt 2, uwzględnia się również miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy

Z punktu 2. ust. 1. art. 48a ustawy zasiłkowej, wynika, że jeśli zadeklarowana podstawa wymiaru składki jest wyższa od przeciętnej miesięcznej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe (w przypadku wnioskodawcy jest to 60% kwoty minimalnego wynagrodzenia), to dodatkowo na podstawę wymiaru zasiłku składa się także kwota stanowiąca iloczyn jednej dwunastej przeciętnej kwoty zadeklarowanej jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4, za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz liczby tych miesięcy (por. Wyrok SN z 23.06.2022 r., I (...) 85/21, LEX nr 3455716).

Ustawodawca zatem zróżnicował sytuację ubezpieczonych, których niezdolność do pracy powstała przed upływem (pierwszego) pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego oraz tych, którzy przed powstaniem niezdolności do pracy podlegali ubezpieczeniu chorobowemu przez okres krótszy niż 12 miesięcy.

Pierwszej grupie zasiłek jest ustalany przy zastosowaniu najniższej podstawy wymiaru składki (art. 49 ust. 1), drugiej uwzględnia się nie tylko przeciętną miesięczną najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, ale także część przewyższającą najniższą podstawę wymiaru składek (w sposób określony w art. 48a ust. 1 pkt 2).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt n/n sprawy należy wskazać, że z bezspornych ustaleń Sądu wynika, że ubezpieczony od 1.02.2022 r. wciąż nieprzerwanie posiada tytuł do ubezpieczenia chorobowego jako pracownik płatnika składek A. G. (2) z uwagi na umowę o pracę w wymiarze 0,128 etatu. Wnioskodawca jako osoba prowadząca własną działalność gospodarczą zgłosił się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 1.02.2024 r., przy czym działalność prowadził już od kilku lat. Ww. inny tytuł do ubezpieczenia chorobowego czyli tytuł zatrudnienia pracowniczego skarżącego u wskazanego płatnika składek nie tylko istniał zanim wnioskodawca przystąpił od 1.02.2024 r. do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, ale też, że nigdy ten inny tytuł nie ustał poczynając od 1.02.2022 r. i wciąż trwa. Nie jest też sporne, że ubezpieczony stał się niezdolny do pracy od 1.02.2024 r. Ponadto z niespornych ustaleń wynika, że w złożonej do ZUS deklaracji odwołujący zadeklarował za luty 2024 r. podstawę wymiaru składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w wysokości 647,48 zł i opłacił z tego tytułu składkę w wysokości 213,40 zł.

Wobec powyższego należy w pierwszej kolejności wskazać, że deklaracje – imienne raporty miesięczne o należnych składkach i wypłaconych świadczeniach zawsze są składane w kontekście miesięcznym. Jak słusznie podnosił ZUS, nie ma bowiem możliwości deklarowania podstawy wymiaru składki jedynie za 1 dzień ubezpieczenia – nie ma w tym zakresie w osobnej deklaracji, ani też nie ma kolumny do wypełnienia.

Zadeklarowana przez wnioskodawcę kwota podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe za luty 2024 r. winna być traktowana jako zadeklarowana za cały miesiąc luty 2024 roku - jest zatem niższa niż wynikająca z art. 18 ust. 8 ustawy systemowej najniższa podstawa 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalania kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek.

Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 4 grudnia 2023 r. w sprawie ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w roku 2024 oraz przyjętej do jej ustalenia kwoty prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (M.P. z 2023 r., poz. 1342), na podstawie art. 19 ust. 10 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, 1429, 1672 i 1941) ogłoszono, że kwota ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w roku 2024 wynosi 234 720 zł, a przyjęta do jej ustalenia kwota prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia wynosi 7824 zł.

Z powyższego wynika, że 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalania kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek wynosi 4694,40 zł (7824 zł x 60%).

Przeciętna miesięczna najniższa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71% tej podstawy za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru składek wynosi 4694,40 zł - (4694,40 zł x 13,71%) = 4050,80 zł.

Wobec argumentacji skarżącego należy zaznaczyć, że z uwagi na stwierdzoną niezdolność do pracy oraz wypłacony zasiłek chorobowy ubezpieczony mógł pomniejszyć proporcjonalnie tylko kwotę najniższej podstawy wymiaru składki, bo tak stanowi jednoznacznie art. 18 ust. 9 ustawy systemowej.

W art. 18 ust. 9 ustawy systemowej, ustawodawca w sposób wyraźny ograniczył możliwość proporcjonalnego zmniejszenia podstawy wymiaru składki jedynie do kwoty najniższej podstawy wymiaru. Bez względu zatem w jakiej wysokości ubezpieczony zadeklarował podstawę wymiaru, to zawsze najniższa podstawa jest stała i wynika wprost z przepisów i tylko ta najniższa podstawa może podlegać proporcjonalnemu zmniejszeniu. Nie ma natomiast wobec treści art. 18 ust. 9 ustawy systemowej, żadnej możliwości dokonania takiego proporcjonalnego pomniejszenie w przypadku nadwyżki wynikającej z zadeklarowanej podstawy wymiaru, która byłaby wyższa niż najniższa podstawa wymiaru składki. Tak też wypowiedział się SN w uchwale z 11.07.2019 r., II UZP 1/19.

Podkreślić raz jeszcze należy, że deklarowana przez wnioskodawcę podstawa wymiaru składki ma wymiar miesięczny a nie dzienny.

Natomiast z argumentacji skarżącego wynika, że w złożonej za luty 2024 r. deklaracji pomniejszył nie tylko kwotę najniższej podstawy wymiaru składek, ale całą przewidywaną przez siebie zadeklarowaną podstawę. Tymczasem, gdyby ubezpieczony rzeczywiście chciał zadeklarować tak, jak to podnosi w odwołaniu, miesięczną podstawę wymiaru składek w wysokości 19559,92 zł, to wówczas w deklaracji za luty 2024 r. musiałby podać kwotę znacznie przewyższającą najniższą podstawę wymiaru składek wynoszącą w jego przypadku 4050,80 zł – bo w sytuacji o jakiej mówi ubezpieczony w swoim odwołaniu jego nadwyżka ponad najniższą podstawę wymiaru składek wynosiła 14865,52 zł i od tej nadwyżki powinien uiścić składkę za luty 2024 r., gdyż nadwyżka ta nie ulegała proporcjonalnemu zmniejszeniu. Nie miało to jednak miejsca. Bezsporne jest w sprawie, że ubezpieczony nie opłacił bowiem składki za luty 2024 r. na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe od zadeklarowanej według jego twierdzeń nadwyżki 14865,52 zł.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że Sąd podziela wyrażane w orzecznictwie stanowisko o występowaniu koniecznej relacji między kwotą opłaconej składki a wysokością świadczeń wypłacanych w przypadku zaistnienia ryzyka ubezpieczenia. Zostało to uznane za jeden z fundamentów racjonalnego systemu ubezpieczeniowego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., SK 96/06, OTK ZU 2008 nr 3A, poz. 40).

W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 listopada 2007 r., K 18/06 (OTK ZU 2007 nr 10A, poz. 122) przypomniano, że ubezpieczenia społeczne opierają się na zasadzie wzajemności, która polega na tym, że nabycie prawa do świadczenia ubezpieczeniowego i jego wysokość są uzależnione od wkładu finansowego w postaci składek. Między zgłoszeniem do ubezpieczenia a nabyciem prawa do świadczeń z ubezpieczenia w wysokości wynikającej z kwoty zadeklarowanej i opłaconej składki musi być zatem wniesiony odpowiedni wkład finansowy, tak by wypłata świadczeń nie polegała wyłącznie na solidarności społecznej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2011 r., I UK 63/11, OSNP 2012 nr 19-20, poz. 248 oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 maja 2012 r., P 12/10, OTK-A 2012 Nr 5, poz. 52).

Sąd zważył, że ta właśnie fundamentalna zasada - występowanie koniecznej relacji między kwotą opłaconej składki a wysokością świadczeń wypłacanych w przypadku zaistnienia ryzyka ubezpieczenia, została trafnie podniesiona przez ZUS, który słusznie argumentował, że żądanie ubezpieczonego dotyczące wypłaty świadczenia chorobowego liczonego od podstawy wymiaru 16878,22 zł bez opłacenia stosownej składki od tej podstawy, w sytuacji, gdy skarżący uiścił za luty 2024 r. jedynie składkę w wysokości 213,40 zł licząc ją od podstawy wymiaru 674,48 zł –należy uznać jako nadużycie prawa.

W efekcie poczynionych rozważań Sąd stwierdził, że zadeklarowaną przez wnioskodawcę za luty 2024 r. podstawę wymiaru składki w wysokości 647,48 zł - należy uznać jako kwotę zadeklarowaną za cały miesiąc, nie zaś w kontekście dni faktycznego wykonywania działalności od momentu zgłoszenia się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, tj. od 1.02.2024 r., do dnia powstania niezdolności do pracy, tj. 2.02.2024 r., czyli za 1 dzień.

Tak zadeklarowana przez wnioskodawcę miesięczna podstawa wymiaru składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za luty 2024 r. jest niższa niż wprowadzona przepisami ustawy systemowej najniższa podstawa wymiaru składek. Wbrew twierdzeniom skarżącego przy zadeklarowanej przez niego za luty 2024 r. miesięcznej podstawie wymiaru składek 674,48 zł nie istnieje zatem nadwyżka najniższej podstawy wymiaru składek, która wchodziłaby do podstawy wymiaru zasiłków z ubezpieczenia chorobowego.

Ponadto wskazać należy, że zasiłek chorobowy jest rekompensatą za utracone dochody w okresie czasowej niezdolności do pracy, a nie za zapłacone składki chorobowe (por. wyrok SN z 18 marca 2015 r., sygn. akt I UK 223/14, L.). Natomiast wnioskodawca przyznał wprost na rozprawie z 20.30.2025 r., że zgłaszając się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i opłacając z tego tytułu składkę za luty 2024 r., wiedział już wcześniej, że zaistniało ryzyko ubezpieczeniowe ze względu na występujące u niego dolegliwości bólowe ramion, a także przyznał, że opłacił składkę na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za luty 2024 r., ponieważ dowiedział się, że jest to warunek by mógł skorzystać z zasiłku chorobowego z tytułu prowadzonej działalności w związku z niezdolnością do pracy od 2.02.2024 r.

Reasumując - podstawą rozstrzygnięcia w n/n sprawie jest kwota zapłacona przez wnioskodawcę tytułem składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za luty 2024 r. obliczona od zadeklarowanej przez niego miesięcznej podstawy za luty 2024 r. w wysokości 647,48 zł, która jest niższa od najniższej podstawy wymiaru składek.

Tym samym ustalona przez ZUS podstawa wymiaru przysługującego odwołującemu zasiłku chorobowego została prawidłowo ustalona jako 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalania kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek (4694,40 zł) po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71% co dało kwotę 4050,80 zł.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 477 ¹⁴ §1 KPC, oddalił odwołanie, jako bezzasadne, o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku.

Na podstawie art. 98 § 1, §1 ¹ i §3 KPC i w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.), Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku o kosztach procesu, na które złożyły się poniesione przez pozwanego koszty zastępstwa procesowego w kwocie 360 zł, którą zasądził od odwołującego się na rzecz ZUS II Oddział w P., jako strony wygrywającej n/n postępowanie w całości, razem z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.