Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 26 sierpnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w Ł., po rozpatrzeniu wniosku z dnia 7 czerwca 2024 r. odmówił S. P. prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z uwagi na to, że orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 20 sierpnia 2024 r. wnioskodawca nie został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy, brak jest podstaw do przyznania prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Zakład zaznaczył, że nadal wypłacana będzie renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

(decyzja z dnia 26 sierpnia 2024 r. - k. 31 pliku III akt ZUS)

Kolejną decyzją z dnia 26 sierpnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)w Ł. po rozpatrzeniu wniosku z dnia 7 czerwca 2024 r. odmówił S. P. prawa do dodatku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że brak jest podstaw do przyznania w/w świadczenia, ponieważ orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 20 sierpnia 2024 r. wnioskodawca nie został uznany za niezdolnego do samodzielnej egzystencji.

(decyzja z dnia 26 sierpnia 2024 r. - k. 32 pliku III akt ZUS)

Odwołanie od obu w/w decyzji złożył S. P., uznając je za krzywdzące. Ubezpieczony zarzucił im, że zostały wydane z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa, tj. art. 75 ust. 1 oraz art. 107 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS oraz niezgodnie z rzeczywistym stanem faktycznym poprzez uznanie, iż ubezpieczony jest zdolny do samodzielnej egzystencji oraz nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Skarżący wskazał, że cierpi na obrzękowe zapalenie stawów oraz na padaczkę. Schorzenia te uniemożliwiają mu samodzielną egzystencję oraz podjęcie jakiejkolwiek pracy. W konsekwencji wniósł o zmianę zaskarżonych decyzji poprzez przyznanie mu prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz przyznanie mu prawa do dodatku pielęgnacyjnego.

(odwołania - k. 3 akt VIII U 2037/24, k. 3 akt VIII U 2038/24)

W odpowiedzi na oba w/w odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie, wywodząc, jak w zaskarżonych decyzjach.

(odpowiedź na odwołania - k. 4-5 akt VIII U 2037/24, k. 4-5 akt VIII U 2038/24)

Postanowieniem z dnia 18 września 2024 r. tut. Sąd na podstawie art. 219 k.p.c. postanowił połączyć sprawę o sygn. akt VIII U 2038/24 ze sprawą o sygn. akt VIII U 2037/24 i obie sprawy rozpoznać łącznie pod numerem sprawy VIII U 2037/24.

(postanowienie - k. 7 akt VIII U 2038/24)

Na rozprawie w dniu 8 września 2025 r. ubezpieczony, prawidłowo powiadomiony o terminie, nie stawił się. Natomiast pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania. Jednocześnie pełnomocnik Zakładu wskazał, że nie zgłasza zarzutów do opinii biegłego neurologa i nie podejmuje polemiki z opinią biegłego reumatologa oraz oświadczył, że wnioskodawca nabył prawo do emerytury w listopadzie 2024 r.

(e-protokół rozprawy z dnia 8 września 2025 r. 00:00:23 i dalej - koperta k. 70)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

S. P. urodził się (...) r.

(bezsporne)

Wnioskodawca był uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy okresowo od 29 stycznia 2021 r. do 30 września 2022 r., a od 1 października 2022 r. na stałe.

(bezsporne, a nadto decyzja z dnia 4 marca 2021 r. - k. 19-19 verte pliku II akt ZUS, decyzja z dnia 20 grudnia 2022 r. - k. 18 pliku III akt ZUS)

W dniu 7 czerwca 2024 r. ubezpieczony złożył w organie rentowym wniosek o ustalenie wyższego stopnia niezdolności do pracy oraz ustalenie uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego.

(wnioski - k. 20 pliku III akt ZUS)

Podczas badania lekarskiego w dniu 18 czerwca 2024 r. Lekarz Orzecznik ZUS rozpoznał u skarżącego: padaczkę skroniową, seronegatywne reumatoidalne zapalenie stawów, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, nieprawidłową glikemię na czczo, hipercholesterolemię, stan po polipektomii jelita grubego, żylaki odbytu, niedosłuch obustronny protezowany oraz przebyte złamanie żeber V i VI prawego w wyniku wypadku przy pracy w sierpniu 2019 r.

(opinia lekarska Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 18 czerwca 2024 r. - k. 65 dokumentacji lekarsko-orzeczniczej ZUS)

Orzeczeniem z dnia 18 czerwca 2024 r. Lekarz Orzecznik ZUS stwierdził, że ubezpieczony nie jest całkowicie niezdolny do pracy i nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji.

(orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS - k. 21-21 verte pliku III akt ZUS)

Decyzją z dnia 22 lipca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w Ł. po rozpatrzeniu wniosku z dnia 7 czerwca 2024 r. odmówił S. P. prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z uwagi na to, że orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 18 czerwca 2024 r. w/w nie został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy, brak jest podstaw do przyznania prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Organ zaznaczył, że nadal wypłacana będzie renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

(decyzja z dnia 22 lipca 2024 r. - k. 24 pliku III akt ZUS)

Kolejną decyzją z dnia 22 lipca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w Ł. po rozpatrzeniu wniosku z dnia 7 czerwca 2024 r. odmówił S. P. prawa do dodatku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcy dodatku pielęgnacyjnego, ponieważ orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 18 czerwca 2024 r. w/w nie został uznany za niezdolnego do samodzielnej egzystencji.

(decyzja z dnia 22 lipca 2024 r. - k. 25 pliku III akt ZUS)

W dniu 1 sierpnia 2024 r. ubezpieczony złożył w organie wniosek o przywrócenie terminu na złożenie sprzeciwu od orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 18 czerwca 2024 r. wskazując, że nie był świadomy, że otrzymane orzeczenie nie ustali prawa do wnioskowanych świadczeń. Podkreślił, że nie wiedział, że może złożyć sprzeciw.

(pismo ubezpieczonego z dnia 1 sierpnia 2024 r. - k. 27 pliku III akt ZUS, sprzeciw - k. 66-67 dokumentacji lekarsko-orzeczniczej ZUS)

Pismem z dnia 6 sierpnia 2024 r. organ rentowy poinformował skarżącego, że przywrócił mu termin do wniesienia sprzeciwu wobec orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 18 czerwca 2024 r. wskazując jednocześnie, że sprawę skierował do Komisji Lekarskiej ZUS, która rozpatrzy sprzeciw i wyda prawomocne orzeczenie. Na podstawie tego orzeczenia będzie wydana decyzja w sprawie świadczeń.

(pismo organu rentowego - k. 29 pliku III akt ZUS)

Podczas badania lekarskiego w dniu 20 sierpnia 2024 r. Komisja Lekarska ZUS rozpoznała u ubezpieczonego: padaczkę skroniową, RZS, zmiany zwyrodnieniowe wielostawowe (kręgosłupa, barków, kolan), obustronny niedosłuch zaprotezowany oraz nadciśnienie tętnicze.

(opinia lekarska Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 20 sierpnia 2024 r. - k. 71-72 dokumentacji lekarsko-orzeczniczej ZUS)

Orzeczeniem z dnia 20 sierpnia 2024 r. Komisja Lekarska ZUS stwierdziła, że odwołujący nie jest całkowicie niezdolny do pracy oraz nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji.

(orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 20 sierpnia 2024 r. - k. 30-30 verte pliku III akt ZUS)

W konsekwencji organ rentowy wydał zaskarżone decyzje.

(decyzje z dnia 26 sierpnia 2024 r. - k. 31,32 pliku III akt ZUS)

Decyzją z dnia 18 listopada 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w Ł., na podstawie art. 24a ustawy emerytalnej, przyznał S. P. emeryturę z urzędu od dnia 10 listopada 2024 r., tj. od daty osiągnięcia 65 lat.

(decyzja z dnia 18 listopada 2024 r. - k. 72)

W sądowym badaniu neurologicznym na podstawie akt sprawy, przejrzanej dokumentacji medycznej i zbadania wnioskodawcy biegła stwierdziła u ubezpieczonego padaczkę samoistną, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa oraz obustronny niedosłuch zaprotezowany.

Biegła wskazała, że od pięciu lat wnioskodawca jest leczony z powodu padaczki. Leczący go neurolog podał, że jest to padaczka samoistna. Wywiad rodzinny jest pozytywny - ojciec badanego chorował na padaczkę, jego córka też choruje na padaczkę. Biegła zaznaczyła, że lekarz neurolog nie wiąże napadów padaczkowych, które zostały w ciągu dnia opanowane lekiem, z wypadkiem komunikacyjnym przebytym w sierpniu 2019 r. Doszło wtedy do złamania żeber, wnioskodawca negował utratę przytomności i nie był diagnozowany w kierunku urazu głowy. Ubezpieczony pobiera świadczenie rentowe z powodu częściowej niezdolności do wykonywania pracy zarobkowej na stałe. Napady w ciągu dnia zostały opanowane przez leki, natomiast występują napady nocne. W badaniu EEG brak czynności napadowej.

Z przyczyn neurologicznych, w ocenie biegłej, wnioskodawca nie jest całkowicie niezdolny do wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej po uwzględnieniu przeciwskazań stanowiskowych wynikających z leczenia padaczki.

Ponadto biegła wyjaśniła, że odwołujący według skali Barthel jest samodzielny przy spożywaniu posiłków, przemieszcza się z krzesełka na leżankę i z powrotem samodzielnie. Jest niezależny przy utrzymaniu higieny osobistej i korzystaniu z toalety. Z powodu padaczki wymaga kontroli przy kąpieli całego ciała. Porusza się po powierzchniach płaskich niezależnie. Wchodzi i schodzi po schodach samodzielnie. W gabinecie jest przy ubieraniu i rozbieraniu samodzielny. Czasami popuszcza kał (bo jest po operacji jelita grubego). Kontroluje oddawanie meczu.

W konsekwencji z punktu widzenia neurologa odwołujący się nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych, tj. takich, które warunkują życie w biologicznym znaczeniu tego słowa. Biegła zaznaczyła, że podstawowe potrzeby to przyjmowanie pokarmu, załatwianie potrzeb fizjologicznych, utrzymanie higieny osobistej i poruszanie się po domu, ewentualnie dla osoby mieszkającej samotnie zaopatrzenie w artykuły żywnościowe (mieszka z żoną). Pomoc to praca, działanie fizyczne lub moralne podjęte dla dobra innej osoby w celu ulżenia jej działalności.

(pisemna opinia biegłej neurolog - k. 18-21)

W sądowym badaniu reumatologicznym biegła rozpoznała u ubezpieczonego seronegatywne reumatoidalne zapalenie stawów, zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe - szczególnie w stawach barkowych, biodrowych, w mniejszym stopniu w stawach kolanowych i stopach.

Na podstawie przeprowadzonych badań własnych, wyników badań specjalistycznych oraz danych z wywiadu zawodowego biegła stwierdziła, że rozpoznane schorzenia naruszają sprawność organizmu badanego, a zatem badany nie jest zdolny do pracy zarobkowej całkowicie trwale, ale nie jest jeszcze niezdolny do samodzielnej egzystencji.

Biegła wyjaśniła, że chory 65 - letni mężczyzna jest całkowicie niezdolny do pracy, trwale, ale nie jest jeszcze osobą wymagającą długotrwale opieki i pomocy osób drugich w zaspakajaniu podstawowych czynności życiowych. Choruje od 6 lat na reumatoidalne zapalenie stawów, jeden raz był hospitalizowany w Oddziale Reumatologicznym w 2019 r. i od tej pory jest leczony ambulatoryjnie leczeniem skojarzonym MTX, Enkortonem i jedynie okresowo NLPZ i przeciwbólowe, z uwagi - jak twierdzi - na zły stan trzustki. W badaniu, zdaniem biegłej, w istocie stwierdza się znaczne upośledzenie funkcji ruchowej, w mniejszym stopniu lokomocyjnej. W stawach barkowych, szczególnie prawym, znaczne ograniczenie ruchomości, mniej zaawansowane w lewym stawie, znaczne osłabienie siły mięśniowej w dłoniach, w stawach biodrowych zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe upośledzające funkcję lokomocyjną. Wyników badań dodatkowych krwi, testów zapalnych i serologicznych nie odnaleziono w dokumentacji.

W opinii biegłej reumatolog, badany jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Tym bardziej, że pracował jako kierowca, co jest wykluczone w tym stanie zdrowia, ale także jest niezdolny do jakiejkolwiek pracy fizycznej.

Jednocześnie biegła wskazała, że ubezpieczony nie jest jeszcze niezdolny do samodzielnej egzystencji z uwagi na fakt, iż do gabinetu wchodzi sam, bez posługiwania się jakimikolwiek przedmiotami ortopedycznymi (laska, kula), do badania rozbiera się samodzielnie, chociaż z trudem z uwagi na ograniczenia ruchomości w stawach barkowych, ma dużo większe trudności z uwagi na ograniczenie ruchomości w stawach barkowych, ma dużo większe trudności ze zdejmowaniem dolnej garderoby, obuwia nie jest w stanie rozwiązać ani zdjąć osobiście, wymaga więc opieki i pomocy osób drugich okresowo, a nie długotrwale. Przy takich czynnościach jak dowiezienie do lekarza, dokonywanie cięższych zakupów oraz wykonywanie ciężkich prac domowych może mieć trudności, ale okresowe.

(pisemna opinia biegłej reumatolog - k. 48-52)

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie powołanych dowodów, na które składała się dokumentacja załączona do akt przedmiotowej sprawy, dokumentacja znajdująca się w aktach organu rentowego, dokumentacja medyczna S. P., a nadto pisemne opinie biegłych z zakresu neurologii i reumatologii.

Na okoliczność ustalenia, czy S. P. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy oraz osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, Sąd dopuścił dowód z pisemnych opinii biegłych w/w specjalizacji. Biegłe w sposób wyczerpujący określiły schorzenia, jakie występują u wnioskodawcy i oceniły jego zdolność do pracy i samodzielnej egzystencji.

Na podstawie akt sprawy, przejrzanej dokumentacji medycznej i zbadania wnioskodawcy biegła neurolog stwierdziła, że z punktu widzenia jej specjalizacji wnioskodawca nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy ani nie jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Natomiast biegła reumatolog uznała, że z punktu widzenia jej specjalności, rozpoznane schorzenia naruszają sprawność organizmu ubezpieczonego, a zatem nie jest on zdolny do pracy zarobkowej całkowicie trwale, ale nie jest jeszcze niezdolny do samodzielnej egzystencji.

Sąd oceniając zgromadzony materiał dowodowy uznał wartość dowodową wskazanych opinii oraz podzielił, jako przekonywujące, wnioski wypływające z ich treści. Wskazane opinie są rzetelne, zostały sporządzone zgodnie z wymaganiami fachowości i niezbędną wiedzą w zakresie stanowiącym ich przedmiot. Do wydania opinii biegłe dysponowały dokumentacją medyczną wnioskodawcy, a także przeprowadziły wywiad oraz dokonały badania przedmiotowego odwołującego w zakresie swej specjalności oceniając zdolność wnioskodawcy do pracy i samodzielnej egzystencji z uwzględnieniem stopnia naruszenia sprawności jego organizmu. Tak więc, zdaniem Sądu, opinie biegłych mogą stanowić podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

Sąd ocenia bowiem wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Taka ocena, dokonana została na podstawie przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego doświadczenia życiowego, w jego ocenie uwzględniała wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego myślenia, według których Sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważył materiał dowodowy jako całość, dokonał wyboru określonych środków dowodowych i - ważąc ich moc oraz wiarygodność - odniósł je do pozostałego materiału dowodowego (por. wyrok SN z 10 czerwca 1999 r. II UKN 685/98, OSNAPiUS 2000 nr 17, poz. 655). Zaznaczyć, w tym miejscu, należy, że sposób motywowania oraz stopień stanowczości wniosków, wyrażonych w opinii biegłego, jest jednym z podstawowych kryteriów oceny dokonywanej przez Sąd, niezależnie od kryteriów zgodności z zasadami wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego oraz podstaw teoretycznych opinii (por. SN w postanowieniu z 27 listopada 2000 r., I CKN 1170/98, OSNC 2001 nr 4 poz. 84). Podkreślić należy, że przy ocenie biegłych lekarzy, Sąd nie może zająć stanowiska odmiennego, niż wyrażone w tej opinii, na podstawie własnej oceny stanu faktycznego (por. wyrok SN z 13 października1987 r., II URN 228/87, Legalis).

Zaznaczenia przy tym wymaga, że pełnomocnik organu rentowego podczas rozprawy w dniu 8 września 2025 r. wskazał, że nie zgłasza zarzutów do opinii w/w biegłych. Natomiast ubezpieczony, któremu doręczono obie opinie wraz z zobowiązaniem do zgłoszenia ewentualnych zarzutów w wyznaczonych terminach, nie ustosunkował się do nich. Prawidłowo powiadomiony, nie stawił się również na terminie rozprawy w dniu 8 września 2025 r.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie jest częściowo zasadne.

Spornym w przedmiotowej sprawie było, czy stan zdrowia odwołującego uprawnia go do świadczeń objętych zaskarżonymi decyzjami.

W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że renta z tytułu niezdolności do pracy może być przyznana ubezpieczonemu, który spełnia łącznie przesłanki określone w art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 z późn. zm., dalej: ustawa o emeryturach i rentach z FUS, ustawa emerytalna), a więc:

1.  jest niezdolny do pracy;

2.  ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy;

3.  niezdolność do pracy powstała w wymienionych okresach składkowych lub nieskładkowych albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów;

4.  nie ma ustalonego prawa do emerytury z Funduszu lub nie spełnia warunków do jej uzyskania

W myśl art. 57 ust. 2 warunku, o którym mowa w przepisie ust. 1 pkt 3 art. 57, nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy.

W myśl art. 12 ustawy niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, przy czym całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, natomiast częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy uwzględnia się stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne (art. 13 ust. 1).

Niezdolność do pracy orzeka się na okres nie dłuższy niż 5 lat. Niezdolność do pracy orzeka się na okres dłuższy niż 5 lat, jeżeli według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy przed upływem tego okresu (art. 13 ust. 2 i 3) .

Warunki wskazane w art. 57 w/w ustawy muszą być spełnione łącznie by istniały podstawy do przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Stosownie do treści art. 107 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z FUS prawo do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy oraz wysokość tych świadczeń ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego, przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu, ustalono zmianę stopnia niezdolności do pracy, brak tej niezdolności lub jej ponowne powstanie.

Zgodnie zaś z art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia.

Z analizy przepisu wynika, iż przesłanki w postaci całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji muszą wystąpić łącznie.

Pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji ma szeroki zakres i obejmuje opiekę i pomoc w załatwieniu elementarnych spraw życia codziennego. Jednak sam fakt, że osoba doznaje pewnych utrudnień w realizacji potrzeb życia codziennego czy też, że potrzebuje pomocy innych osób nie może przesądzać o uznaniu jej za niezdolną do samodzielnej egzystencji (III AUa 62/17 - wyrok SA Lublin z dnia 30-08-2017). Do czynności zabezpieczających samodzielną egzystencję nie należą wyłącznie czynności tzw. samoobsługi jak mycie się, ubieranie, samodzielne jedzenie. Niezdolna do samodzielnej egzystencji jest zarówno osoba, która ze względu na naruszenie sprawności organizmu wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, jak i osoba, która ze względu na naruszenie sprawności organizmu wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby. W ramach zakresu pojęcia ”niezdolności do samodzielnej egzystencji” należy odróżnić opiekę, oznaczającą pielęgnację (czyli zapewnienie ubezpieczonemu możliwości poruszania się, odżywiania, zaspokajania potrzeb fizjologicznych, utrzymywania higieny osobistej itp.) od pomocy w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego, takich jak robienie zakupów, uiszczanie opłat, składanie wizyt u lekarza; wszystkie powyższe czynniki łącznie wyczerpują treść terminu ”niezdolność do samodzielnej egzystencji” (III AUa 322/12 - wyrok SA Katowice z dnia 07-11 - 2012, III AUa 269/17 - wyrok SA Szczecin z dnia 31-01-2019, III AUa 872/16 - wyrok SA Szczecin z dnia 19-10-2017, III AUa 977/21 - wyrok SA Białystok z dnia 15-11-2021, III AUa 236/18 - wyrok SA Warszawa z dnia 08-10-2021). Niezdolność do samodzielnej egzystencji występuje nawet wtedy, gdy osoba całkowicie niezdolna do pracy może wypełniać niektóre z elementarnych czynności życiowych we własnym zakresie, np. zje posiłek przygotowany przez inną osobę, o ile w pozostałym zakresie jest pozbawiona praktycznej możliwości egzystowania w humanitarnych warunkach bez koniecznej stałej lub długotrwałej pomocy ze strony osoby drugiej (III AUa 255/21 - wyrok SA Szczecin z dnia 09-09-2021).

Jedynie gdy stan zdrowia ubezpieczonego nie powoduje konieczności zapewnienia mu stałej ani długotrwałej opieki i pomocy innej osoby, by mogły zostać zaspokojone jego elementarne potrzeby życia codziennego i nie zostało wykazane aby nie radził sobie z obowiązkami domowymi, sama okoliczność, że w związku z występującymi u ubezpieczonego schorzeniami doznaje on pewnych utrudnień w realizacji potrzeb życia codziennego, a czasem też potrzebuje pomocy innych osób, nie może uzasadniać uznania go za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji (por. odpowiednio III AUa 615/12 - wyrok SA Szczecin z dnia 19-12 - 2012).

W przedmiotowej sprawie ubezpieczony złożył w ogranie rentowym wniosek o ustalenie wyższego stopnia niezdolności do pracy oraz o ustalenie uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego. Komisja Lekarska ZUS nie stwierdziła u skarżącego całkowitej niezdolności do pracy i nie ustaliła niezdolności do samodzielnej egzystencji, wobec powyższego Zakład odmówił ubezpieczonemu przyznania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz przyznania dodatku pielęgnacyjnego. Wobec zakwestionowania przez wnioskodawcę orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS, Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe obejmujące opinie biegłych lekarzy. W sprawie opiniowała biegła z zakresu neurologii i biegła z zakresu reumatologii, albowiem nie dysponując specjalistyczną wiedzą medyczną Sąd musiał posiłkować się przy rozstrzyganiu istoty sprawy opinią biegłych sądowych (art. 278 § 1 k.p.c.).

W ocenie Sądu złożone do sprawy opinie nie zawierają braków, biegłe w sposób dostatecznie wyczerpujący określiły jednostki chorobowe, które występują u wnioskodawcy i oceniły ich znaczenie dla zdolności do pracy i zdolności do samodzielnej egzystencji. Wynikające z opinii wnioski są logiczne i prawidłowo uzasadnione.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że schorzenia natury reumatologicznej powodują takie naruszenie sprawności organizmu, które uzasadnia orzeczenie względem wnioskodawcy trwałej całkowitej (a nie częściowej) niezdolności do pracy. Biegła reumatolog szczegółowo wyjaśniła, dlaczego w taki sposób oceniła stan zdrowia ubezpieczonego. Podkreślić w tym miejscu należy, że organ rentowy nie podjął polemiki z opinią w/w biegłej.

Na podstawie przeprowadzonych badań własnych, wyników badań specjalistycznych oraz danych z wywiadu zawodowego biegła reumatolog stwierdziła bowiem, że rozpoznane schorzenia (tj. seronegatywne reumatoidalne zapalenie stawów, zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe szczególnie w stawach barkowych, biodrowych, w mniejszym stopniu w stawach kolanowych i stopach) naruszają sprawność organizmu wnioskodawcy, a zatem nie jest on zdolny do pracy zarobkowej całkowicie trwale. Tym bardziej, że pracował jako kierowca, co jest wykluczone w tym stanie zdrowia, ale także jest niezdolny do jakiejkolwiek pracy fizycznej.

Na mocy art. 129 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu.

Natomiast renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nie mogła zostać przyznana odwołującemu na stałe (tak jak wskazywała biegła reumatolog), ponieważ od dnia 10 listopada 2024 r. ubezpieczony ma przyznane przez organ rentowy prawo do emerytury w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Tym samym w tym zakresie odwołanie nie mogło zostać uwzględnione.

Zgodnie bowiem z treścią art. 24a ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej, emeryturę, o której mowa w art. 24a, przyznaje się z urzędu zamiast renty z tytułu niezdolności do pracy osobie, która osiągnęła wiek uprawniający do tej emerytury oraz podlegała ubezpieczeniu społecznemu albo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (ust. 1). Emeryturę przyznaje się od dnia osiągnięcia przez rencistę wieku uprawniającego do emerytury, a w przypadku gdy wypłata renty z tytułu niezdolności do pracy była wstrzymana - od dnia, od którego podjęto jej wypłatę (ust. 2). Emeryturę przyznawaną w oparciu o cytowany artykuł przyznaje się zamiast renty, co oznacza automatyczne ustanie prawa do renty i obligatoryjne zastąpienie go prawem do emerytury. Stanowi o tym art. 101a ustawy emerytalnej, zgodnie z którym prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy ustaje z dniem, od którego została przyznana emerytura zgodnie z art. 24a tej ustawy.

Podkreślić zatem należy, że organ rentowy miał obowiązek przyznać wnioskodawcy prawo do emerytury z datą ukończenia wieku emerytalnego. Jak wskazał w wyroku z dnia 28 czerwca 2017 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu w sprawie o sygn. akt III AUa 1533/16 (LEX nr 2362001) w przypadku osoby pobierającej świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy świadczenie emerytalne przyznaje się z urzędu zamiast dotychczasowej renty i to z chwilą osiągnięcia przez rencistę wieku uprawniającego do emerytury. Obowiązujące przepisy przewidują tym samym automatyzm w przyznawaniu dotychczasowemu renciście świadczenia emerytalnego.

Mając na względzie powyższe okoliczności, decyzja organu rentowego z dnia 26 sierpnia 2024 r. odmawiająca skarżącemu ustalenia wyższego stopnia niezdolności do pracy nie jest prawidłowa i należało ją zmienić, przyznając ubezpieczonemu rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od dnia 1 czerwca 2024 r. (tj. od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożony został wniosek o świadczenie) do dnia 9 listopada 2024 r. (tj. do dnia poprzedzającego przyznanie prawa do emerytury, stosownie do treści decyzji organu rentowego z dnia 18 listopada 2024 r.).

Przechodząc dalej, odnosząc się do treści opinii biegłej neurolog i reumatolog, stwierdzenia wymaga, że skarżący nie jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a tym samym brak jest podstaw do przyznania mu prawa do dodatku pielęgnacyjnego.

Z opinii biegłej neurolog wynika bowiem, że ubezpieczony według skali Barthel jest samodzielny przy spożywaniu posiłków, przemieszcza się z krzesełka na leżankę i z powrotem samodzielnie. Jest niezależny przy utrzymaniu higieny osobistej i korzystaniu z toalety. Z powodu padaczki wymaga kontroli przy kąpieli całego ciała. Porusza się po powierzchniach płaskich niezależnie. Wchodzi i schodzi po schodach samodzielnie. W gabinecie jest przy ubieraniu i rozbieraniu samodzielny. Czasami popuszcza kał (bo jest po operacji jelita grubego). Kontroluje oddawanie meczu. Z punktu widzenia neurologa odwołujący się nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych, tj. takich, które warunkują życie w biologicznym znaczeniu tego słowa. Podstawowe potrzeby to przyjmowanie pokarmu, załatwianie potrzeb fizjologicznych, utrzymanie higieny osobistej i poruszanie się po domu, ewentualnie dla osoby mieszkającej samotnie zaopatrzenie w artykuły żywnościowe (odwołujący mieszka z żoną). Pomoc to praca, działanie fizyczne lub moralne podjęte dla dobra innej osoby w celu ulżenia jej działalności.

Tożsame wnioski wypływają z opinii biegłej reumatolog, która wskazała, że odwołujący nie jest jeszcze niezdolny do samodzielnej egzystencji z uwagi na fakt, iż do gabinetu wchodzi sam, bez posługiwania się jakimikolwiek przedmiotami ortopedycznymi (laska, kula), do badania rozbiera się samodzielnie, chociaż z trudem z uwagi na ograniczenia ruchomości w stawach barkowych, ma dużo większe trudności z uwagi na ograniczenie ruchomości w stawach barkowych, ma dużo większe trudności ze zdejmowaniem dolnej garderoby, obuwia nie jest w stanie rozwiązać ani zdjąć osobiście, wymaga więc opieki i pomocy osób drugich okresowo, a nie długotrwale. Przy takich czynnościach jak dowiezienie do lekarza, dokonywanie cięższych zakupów oraz wykonywanie ciężkich prac domowych może mieć trudności, ale okresowe.

Biorąc pod uwagę wnioski wypływające z opinii obu w/w biegłych brak było podstaw do zmiany decyzji organu rentowego z dnia 26 sierpnia 2024 r. odmawiającej ubezpieczonemu przyznania prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Skarżący nie spełnił, bowiem wszystkich przesłanek uprawniających go do uzyskania tego świadczenia, tzn. nie jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. W konsekwencji w tej części odwołanie również nie zasługiwało na uwzględnienie.

Reasumując, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 26 sierpnia 2024 r. odmawiającą skarżącemu przyznania prawa to renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w ten sposób, że przyznał S. P. prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w okresie od dnia 1 czerwca 2024 r. do dnia 9 listopada 2024 r. W pozostałym zaś zakresie na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołania jako bezzasadne.