Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z 10.10.2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. przeniósł na R. Z., jako członka zarządu odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek (...) SA w Ł. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi za okres od 05/2021 do 11/2022 w łącznej kwocie 707 372,62 zł, w tym:

1/ na ubezpieczenia społeczne: w kwocie 443 111,14 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres 05/2021, 02/2022- (...), (...)- (...), w kwocie 90236,00 zł z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na 10.10.2023 r., w kwocie 307,30 zł z tytułu kosztów egzekucyjnych powstałych od ww. należności,

2/ na ubezpieczenie zdrowotne: w kwocie 128 094,29 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres 01/2022-03/2022, (...)- (...), w kwocie 25 332,00 zł z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na 10.10.2023 r., w kwocie 201,24 zł z tytułu kosztów egzekucyjnych powstałych od ww. należności,

3/ na (...): w kwocie 16 589,79 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres 01/2022-03/2022, (...)- (...), w kwocie 3 199,00 zł z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na 10.10.2023 r., w kwocie 301,86 zł z tytułu kosztów egzekucyjnych powstałych od ww. należności. /decyzja w aktach ZUS/

Odwołanie od w/w decyzji złożył R. Z., wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia zasądzenia do dnia zapłaty, argumentując, iż: nie naruszył jako prezes zarządu (...) SA przepisów art. 107 par. 2 pkt 2 i 4 i par. 3 oraz art. 116 par. 1 ustawy Ordynacja podatkowa w ten sposób, że nie złożył we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości (...) SA w Ł. lub, że w tym czasie nie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z 15.05.2015 r. Prawo restrukturyzacyjne, nie naruszył art. 116 par. 1 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa w ten sposób, że nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części, gdyż w toku postępowania restrukturyzacyjnego – postępowania o zatwierdzenie układu prowadzonego przez nadzorcę układu (...) SA w Ł. sygn. (...)-nu/ (...) oraz pod sygn. (...) wykazane zostało jednoznacznie, że (...) SA w Ł. dysponuje majątkiem pozwalającym na zaspokojenie w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym jej zaległości podatkowej. Zarzucił, iż ZUS naruszył art. 120, art. 201 par. 1 pkt 6 i par. 4, art. 116 par. 1 pkt 1 lit. a ustawy Ordynacja podatkowa przez błędne przyjęcie, że Zakład zgromadził wystarczający materiał dowodowy i wyjaśnił prawidłowo stan faktyczny, podczas gdy ZUS nieprawidłowo ustalił, że wnioskodawca jako prezes zarządu (...) SA nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości spółki lub wniosku o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego we właściwym czasie, a także zarzucił, że ZUS naruszył art. 122, art. 187 par. 1, art. 191 i art. 116 par. 1 pkt 1 lit. a ustawy Ordynacja podatkowa poprzez niewyjaśnienie prawidłowo czy wnioskodawca we właściwym czasie zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości spółki lub wniosek o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego. /odwołanie k. 3-10/

W odpowiedzi na odwołanie ZUS (...) Oddział w Ł. wniósł o jego oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. /odpowiedź na odwołanie k. 80-81/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Spółka akcyjna (...) z/s w Ł. prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem (...). Powstała z przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę akcyjną zgodnie ze statutem spółki z 10.11.1995 r. Organem uprawnionym do reprezentacji spółki jest jednoosobowy zarząd czyli Prezes Zarządu R. Z., który pełni tę funkcję na podstawie uchwały Rady Nadzorczej z dnia 8.08.2019 r. Przeważającym przedmiotem działalności spółki jest produkcja przędzy jedwabiu i włókien chemicznych, produkcja przędzy wełnianej, produkcja przędzy z włókien tekstylnych, sprzedaż hurtowa wyrobów tekstylnych. Kapitał zakładowy (...) SA na dzień 23.08.2023 r. to 797.305,74 zł, na który składa się 345.154 akcji na okaziciela o wartości nominalnej 2,31 zł każda. Wspólnikami spółki są: Skarb Państwa, (...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o., pozostali pracownicy i byli pracownicy. /bezsporne, odpis KRS k. 104-111, uchwała k. 103/

Spółka zatrudniła pracowników. Z tego tytułu była zobowiązana do opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Spółka od kilku lat miała straty - na koniec 2019 r. wynosiły ok. 750 000 zł. W 2020 r. w okresie epidemii (...)2 sprzedaż spółki spadła, a z uwagi na kwarantannę w spółce było przejściowe wstrzymanie produkcji. Ponadto UE nałożyła na Białoruś sankcje, m.in. na przedsiębiorstwa, które produkowały surowiec, z którego spółka produkowała swoje wyroby, co spowodowało przestój, zanim spółka znalazła innego dostawcę surowca. Okoliczności te odbiły się na płynności finansowej spółki. /bezsporne, zeznania wnioskodawcy e-prot. z 16.02.2024 r.: 00:03:09 w zw. Z e-prot. z dnia 23.07.24 00:01:06/

Na koncie spółki jako płatnika składek powstało zadłużenie, które na dzień wydania zaskarżonej decyzji z 10.10.2023 r. z tytułu nieopłaconych należności składkowych na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi za okres od 05/2021 do 11/2022 wynosiło łącznie 707 372,62 zł, a w tym:

1/ na ubezpieczenia społeczne: w kwocie 443 111,14 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres 05/2021, 02/2022- (...), (...)- (...), w kwocie 90236,00 zł z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na 10.10.2023 r., w kwocie 307,30 zł z tytułu kosztów egzekucyjnych powstałych od ww. należności,

2/ na ubezpieczenie zdrowotne: w kwocie 128 094,29 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres 01/2022-03/2022, (...)- (...), w kwocie 25 332,00 zł z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na 10.10.2023 r., w kwocie 201,24 zł z tytułu kosztów egzekucyjnych powstałych od ww. należności,

3/ na (...): w kwocie 16 589,79 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres 01/2022-03/2022, (...)- (...), w kwocie 3 199,00 zł z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na 10.10.2023 r., w kwocie 301,86 zł z tytułu kosztów egzekucyjnych powstałych od ww. należności. /bezsporne, a nadto zaskarżona decyzja w aktach ZUS/

Na koniec roku 2019 r. wnioskodawca działając jako Prezes Zarządu złożył w imieniu Spółki (...) wniosek o wszczęcie postępowania sanacyjnego. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi z 17.02.2021 r. sygn. XIV GR 29/19 Spółka Akcyjna (...) z/s w Ł. nie znajdowała się w stanie niewypłacalności wobec czego oddalono ww. wniosek z 31.12.2019 r. o otwarcie postępowania sanacyjnego wobec ww. spółki /postanowienie k. 93-98/

Zażalenie spółki na ww. postanowienie zostało oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego w Łodzi z 11.06.2021 r. XIII Gz 173/21 /postanowienie k. 99/

W dniu 14.02.2023 r. wnioskodawca jako Prezes Zarządu (...) SA podpisał z doradcą restrukturyzacyjnym J. F. umowę w przedmiocie pełnienia funkcji nadzorcy układu oraz nadzorcy wykonania układu. Dzień układowy został ustalony na 18.03.2023 r. Do obowiązków J. F. należało opracowanie planu restrukturyzacyjnego wierzytelności, z którym zapoznali się wszyscy wierzyciele - w tym ZUS (...) O/Ł.. Następnie nastąpiło głosowanie za układem, za którego przyjęciem ZUS zagłosował. Propozycje układowe dotyczyły spłaty należności razem z odsetkami do dnia zapłaty. ZUS zgodził się na spłatę w ratach. /zeznania świadka J. F. e-prot. z 12.03.2024 r.: 00:04:51, umowa k. 34-36, aneks k. 38, karty do głosowania w postępowaniu o zatwierdzenie układu k. 15-17/

W dn. 17.06.2023 r. R. Z. w imieniu (...) SA z/s w Ł. złożył wniosek o zatwierdzenie układu, który został przyjęty przez wszystkich wierzycieli – wszyscy wierzyciele (w tym ZUS (...) O/Ł.) głosowali za układem. /obwieszczenie k. 102, karty do głosowania z podpisami elektronicznymi k. 23-33, karty do głosowania k. 15-17/

Postanowieniem z 31.08.2023 r. w sprawie (...) Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi po rozpoznaniu sprawy o zatwierdzenie układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu dłużnika, którym jest (...) SA, postanowił na podstawie art. 165 ust.1 ustawy z 15.05.2015 r. Prawo restrukturyzacyjne w zw. z art. 223 ust.1 ustawy z 15.05.2015 r. Prawo restrukturyzacyjne odmówić zatwierdzenia układu, gdyż Sąd ten uznał, że, dłużnik nie zawarł układu z wierzycielami, w szczególności nie załączył do akt postępowania spełniających warunki formalne kart do głosowania wierzycieli. /postanowienie k. 13-14/

Na skutek zażalenia na to postanowienie złożonego 12.09.2023 r. przez R. Z. jako Prezesa Zarządu w imieniu dłużnika, Sąd Okręgowy w Łodzi postanowieniem z 27.11.2023 r. uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. /postanowienie k. 100-101, zażalenie k. 18/

Postanowieniem z 18.01.2024 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi po rozpoznaniu sprawy o zatwierdzenie układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu dłużnika, którym jest SA (...), zatwierdził układ we wszystkich trzech grupach wierzycieli, tj. w zakresie wierzycieli z I grupy (w której jest ZUS (...) O/Ł., Pierwszy Urząd Skarbowy Ł., Miasto Ł.) co do wierzytelności na dzień poprzedzający otwarcie postepowania o zatwierdzenie układu 2 282 402,02 zł, w zakresie wierzycieli z (...) grupy co do wierzytelności na dzień poprzedzający otwarcie postepowania o zatwierdzenie układu 1 096 329,10 zł, w zakresie wierzycieli z III grupy co do wierzytelności na dzień poprzedzający otwarcie postepowania o zatwierdzenie układu 403 356,21 zł. W dniu 28.02.2024 r. wydano orzeczenie o prawomocności zatwierdzenia układu.

/postanowienie k. 121-131, 171-180, obwieszczenie o prawomocności k. 140/

Nie ma zagrożenia dla wykonania układu, w którym jest harmonogram spłat, 24 raty płatne miesięcznie bez redukcji regulowane na bieżąco. Zgodnie z ww. postanowieniem z 18.01.2024 r. raty mają być płacone na rzecz ZUS po upływie 5 miesięcy od uprawomocnienia się tego postanowienia czyli od lipca 2024 r.

Istnieje majątek spółki, z którego ZUS może uzyskać pełne zaspokojenie należności, albowiem spółka (...) dysponuje maszynami o wartości 524 528 zł, jest właścicielem nieruchomość, dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi prowadzi księgę wieczystą KW nr (...), której rynkową wartość szacunkowa zgodnie z operatem szacunkowym z 22.03.2023 r. ustalono na kwotę 14.203.000,00 zł, zaś przy sprzedaży wymuszonej jej wartość to 10.906.000.00 zł, a zabezpieczona jest na łączną kwotę 5830159,00 zł, ma też środki pieniężne w wysokości 22.782,10 zł, należności w kwocie 1.279.495,70 zł, a zgodnie z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 20.04.2023 r., (...) C 571/20, zasądzono na rzecz spółki (...) z/s w Ł. od Miasta Ł. kwotę 3.553.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1.02.2020 r.

Do składników majątkowych ruchomych lub nieruchomych spółki nie była kierowana egzekucja przez ZUS.

Dyrektor ZUS (...) Oddział w Ł. działając jako organ egzekucyjny na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych na zaległości składkowe zajął w ramach prowadzonego administracyjnego postępowania egzekucyjnego jedynie rachunki bankowe dłużnika w Banku (...) SA oraz (...) Bank (...) SA. Jednocześnie były prowadzone postępowania dotyczące rozłożenia na raty zaległości spółki. Podpisana została umowa o rozłożeniu na raty zaległości składkowych spółki, a tym samym zawieszona została egzekucja należności ZUS (10.11.2022r.). Umowę rozwiązano z dniem 20.01.2023 r.

Na samochodzie D. (...) należącym do spółki był ustanowiony zastaw rejestrowy na składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FP za maj 2022 r. na kwotę 71 227,34 zł, ale został zdjęty.

Spółka prowadzi działalność i uzyskuje bieżące przychody.

/postanowienie k. 121-131, 171-180, zeznania wnioskodawcy e-prot. z 16.02.2024 r.: 00:03:09 w zw. Z e- prot. z dnia 23.07.2400:01:06 , pismo ZUS k. 137, operat szacunkowy z załącznikami k. 39-79, zeznania świadka J. F. e-prot. z 12.03.2024 r.: 00:04:51, obwieszczenie k. 119-120, obwieszczenie o prawomocności k. 140, załączone akta egzekucyjne z tytułami wykonawczymi/

Zgodnie z wiedzą z zakresu rachunkowości:

- najstarsza zaległość spółki na FUS pochodzi z 15.06.2021 r. - następne zaległości dotyczą okresu od 15.03.2022 r. Od 15.03.2022 r. zadłużenie narastało co miesiąc, co oznacza, że od tego okresu zaprzestano w sposób trwały regulowania składek na FUS.

- najstarsza zaległość spółki na FUZ pochodzi z 15.02.2022 r. -od tej daty zadłużenie przyrastało co miesiąc, co oznacza, że od tego okresu zaprzestano w sposób trwały regulowania składek na FUZ.

- najstarsza zaległość spółki na (...) pochodzi z 15.02.2022 r. - od tej daty zadłużenie przyrastało co miesiąc, co oznacza, że od tego okresu zaprzestano w sposób trwały regulowania składek na FUZ. Zadłużenie wobec ZUS rosło poczynając od 15.06.2021 r. a trwałe zaprzestanie regulowania zobowiązań wobec ZUS miało miejsce od 15.02.2022 r.

Na podstawie dat zaległych nieuregulowanych zobowiązań można stwierdzić przesłanki do ogłoszenia upadłości z powodu trwałego niewykonywania wymagalnych zobowiązań od 15.05.2022 r., co uwzględnia 3-miesięczny okres karencyjny wynikający z przepisów art. 11 ust. 1 ustawy z 28.02.2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze. Zobowiązania miały charakter trwały i nie zachodziły przesłanki z art. 12.

Analiza wyników bilansowych spółki za lata 2019-2023 potwierdza występowanie okoliczności wyczerpujących warunki z art. 11 ust. 2 ww. ustawy, o czym świadczy występowanie od końca 2022 r. ujemnych kapitałów własnych co oznacza, że wartość ewidencyjna aktywów firmy była niższa niż jej poziom zadłużenia. Na podstawie danych można stwierdzić, że przesłanki do ogłoszenia upadłości w kontekście art. 11 ust. 2 ww. ustawy wystąpiły od 2022 r. do 2023 r. (dane bilansowe za 2019-2023).

W rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy z 28.02.2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze przesłanki do ogłoszenia upadłości wystąpiły 31.12.2022 r. Firma miała ujemne kapitały własne co oznacza, że zadłużenie było wyższe od wysokości aktywów firmy. Termin zgłoszenia wniosku o upadłość przypada na 31.12.2024 r. (karencja 24 miesięcy zgodnie z przepisami od 2016 r.).

Z analizy rachunkowej akt sprawy wynika, że zadłużenie spółki z tytułu zaległości składkowych zostało prawidłowo zidentyfikowane i nie było kwestionowane przez spółkę.

ZUS wystawił tytuły wykonawcze na zaległości składkowe. Jednocześnie były prowadzone postępowania dotyczące rozłożenia na raty zaległości spółki. Podpisana została umowa o rozłożeniu na raty zaległości składkowych spółki, a tym samym zawieszona została egzekucja należności ZUS (10.11.2022r.). Umowę rozwiązano z dniem 20.01.2023 r. i od tej daty należy rozpatrywać termin wynikający z art. 11 ust. 2 ww. ustawy o spełnieniu warunków do ogłoszenia upadłości. Terminy z art. 11 ww. ustawy zostały przedłużone w okresie w jakim obowiązywały przepisy tzw. tarczy antykryzysowej 2.0. Zgodnie z nowowprowadzonym art. 15 zzra ust. 1 ustawy w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu (...)19 bieg ww. terminu nie rozpoczyna się a rozpoczęty ulega przerwaniu. Po tym okresie termin ten rozpocznie bieg na nowo a zatem upływa co do zasady po 30 dniach od daty ustania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Powyższe odroczenie terminu ma charakter automatyczny i nie jest zależne od podjęcia przez dłużnika w szczególności rzeczywistych kroków w celu restrukturyzacji (sądowej lub pozasądowej) jego zadłużenia, np. w drodze otwarcia stosownego postępowania restrukturyzacyjnego. Tym samym termin określony w art. 11 ust. 1 został przedłużony. Termin spełnienia przesłanek do ogłoszenia upadłości po 3 miesięcznej karencji przypada na 15.05.2022 r. Należy przyjąć, że skoro stan zagrożenia epidemicznego obowiązywał do 14.03.2020 r. do 20.03.2020 r. a od 20.03.2020 r. obowiązywał stan epidemii to bieg terminu 3 miesięcznego wynikający z art. 11 ust. 1 ww. ustawy rozpoczyna się od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego i kończy się na dniu 2.10.2023 r. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 14.03.2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego – odwołanie nastąpiło z dniem 1.07.2023 r.

Na podstawie ustalonych okoliczności wynika, iż wniosek o restrukturyzację został złożony 17.06.2023 r., dłużnik ustalił dzień układowy na 16.03.2023 r., Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia po zakończeniu postępowania w dniu 18.01.2024 r. zatwierdził układ zgodnie z wnioskiem dłużnika ( (...)) sygn. LD1M/GRz/102/2023, a w dniu 28.02.2024 r. wydano orzeczenie o prawomocności zatwierdzenia układu. Zgodnie z zawartym układem spłata wierzytelności ZUS rozpocznie się od lipca 2024 r. i zostanie zrealizowana w 24 miesięcznych ratach. Wartość rynkowa nieruchomości należącej do spółki została określona na kwotę 14.203.000 zł, a w przypadku sprzedaży wymuszonej na kwotę 10.960.000 zł. jednocześnie spółka uzyskała 25.07.2023 r. na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi (...) C 571/20 kwotę w wysokości 3353000 zł wraz z odsetkami ustawowymi tytułem odszkodowania. Można zatem jednoznacznie stwierdzić, że nie występuje zagrożenia wykonania zobowiązań zawartego układu. Powyższe okoliczności wskazują jednoznacznie, że podejmowano działania wiążące się z postępowaniem restrukturyzacyjnym z zachowaniem terminów wynikających z art. 11 ust.1 i 2 ww. ustawy. /opinia biegłego z zakresu ekonomiki przedsiębiorstw, gospodarki materiałowej zatrudnienia i płac A. G. k. 149-170/

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o niekwestionowane dowody z dokumentów zawartych w aktach sprawy i aktach rentowych w tym akt egzekucyjnych, w oparciu o opinię biegłego sądowego A. G. (1) z zakresu rachunkowości i ekonomiki przedsiębiorstw, a także w oparciu o zeznania wnioskodawcy i świadka, uznając, że dowody te wzajemnie korelują i tworzą spójną całość, z której wynika, iż skarżący należycie wykazał zasadność swojego odwołania, a mianowicie co do tego, że wniosek o restrukturyzację został złożony we właściwym czasie, zawarty układ za zgodą ZUS nie jest zagrożony co do jego wykonania, a także, że istnieje majątek spółki, z którego egzekucja umożliwia zaspokojenie należności. Powołany przez Sąd biegły w dziedzinie rachunkowości wypowiedział się w sposób jednoznaczny co do okoliczności objętych tezą dowodową, a wnioski końcowe jego opinii nie zostały zakwestionowane przez strony. W ocenie Sądu opinia złożona przez biegłego z zakresu rachunkowości stanowi w pełni wartościowe źródło dowodowe. Jest ona pełna i jasna, nie zawiera sprzeczności ani uchybień, które pozbawiałyby ją wartości dowodowej. Sąd ocenił, iż wnioski opinii biegłego mają pełne pokrycie w złożonej w procesie dokumentacji. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w procesie i opinii biegłego - organ egzekucyjny prowadził egzekucję tylko z rachunków bankowych i to mimo, iż spłaty ratalne nie były zagrożone i były realizowane, a innych zajęć nie zastosował ani co do majątku ruchomego, ani nieruchomego spółki, zatem pozwany nie wykazał bezskuteczności egzekucji. Wnioskodawca należycie wykazał też istnienie majątku spółki, z którego można by uzyskać środki na pokrycie należności ZUS (...) O/Ł..

Sąd pominął na podstawie art. 235 [2] pkt 2 i 5 k.p.c. wniosek dowodowy zgłoszony przez odwołującego o przesłuchanie w charakterze świadka M. P., uznając go za nieprzydatny dla ustalenia istotnych w sprawie okoliczności i zmierzający jedynie do zbędnego przedłużania postępowania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie wnioskodawcy zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu w n/n sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy zaistniały przesłanki do przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu nieopłaconych przez spółkę (...) SA na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na członka zarządu R. Z. za okres, kiedy pełnił on powyższą funkcję.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13.10.1998 r. (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1009) składki na ubezpieczenia emerytalne:

1) pracowników,

2) osób wykonujących pracę nakładczą,

3) członków spółdzielni,

4) zleceniobiorców,

5) posłów i senatorów,

6) stypendystów sportowych,

7) pobierających stypendium słuchaczy Krajowej Szkoły Administracji Publicznej,

8) osób wykonujących odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,

9) osób współpracujących ze zleceniobiorcami,

10) funkcjonariuszy Służby Celnej,

11) osób odbywających służbę zastępczą

- finansują z własnych środków, w równych częściach, ubezpieczeni i płatnicy składek.

Stosownie do art. 17 ust. 1 przytoczonej ustawy składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczonych, o których mowa w art. 16 ust. 1-3, 5, 6 i 9-12, obliczają, rozliczają i przekazują co miesiąc do Zakładu w całości płatnicy składek.

Zgodnie z treścią art. 85 ust. 1 ustawy z dnia z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych Dz.U. z 2022 r. poz. 2561 t.j. za osobę pozostającą w stosunku pracy lub w stosunku służbowym składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza pracodawca, a w razie wypłaty świadczeń pracowniczych z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, o którym mowa w ustawie z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, podmiot zobowiązany do wypłaty tych świadczeń.

Stosownie natomiast do treści art. 104 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z dnia 20 kwietnia 2004 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 690) obowiązkowe składki na Fundusz Pracy opłacają pracodawcy.

W myśl art. 108 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r. poz. 2651 t.j.) w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13.10.1998 r. o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej organ podatkowy orzeka w drodze decyzji.

Z mocy art. 31 i 32 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się odpowiednio wyszczególnione w przepisie art. 31 przepisy ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (zob. uchwała SN z 4.06.2008 r., (...) UZP 3/08 OSNP 2009/11-12/148). Zastosowanie do należności z tytułu składek, z mocy art. 31, ma m.in. przepis art. 116 Ordynacji podatkowej.

Zgodnie z art. 116 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2022 r. poz. 2309 oraz z 2023 r. poz. 1723 i 1860) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Nie należy także tracić z pola widzenia treści art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej, zgodnie, z którym odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Sąd Najwyższy podkreślał, że użyte w treści tego przepisu określenie "pełnienie obowiązków" wskazuje, że chodzi tu o rzeczywiste (czynne, faktyczne) ich wykonywanie, a nie tylko o piastowanie (bierne) funkcji, z którą te obowiązki są związane (por. wyrok SN z dnia 9 października 2006 r., (...) UK 47/06, OSNP 2007, nr 19-20, poz. 296, wyrok SN z dnia 30 marca 2017 r., (...) UK 267/16, LEX nr 2306377).

Przepisy § 1-3, w myśl § 4, stosuje się również do byłego członka zarządu oraz byłego pełnomocnika lub wspólnika spółki w organizacji.

Przepis przywołany powyżej stanowi wyjątek od zasady, że spółka kapitałowa odpowiada za swoje zobowiązania jedynie własnym majątkiem, inne zaś podmioty, w szczególności udziałowcy (akcjonariusze) czy też władze spółki takiej odpowiedzialności nie ponoszą. W tym kontekście przepisy szczególne statuujące tego rodzaju wyjątkową odpowiedzialność winny być wykładane w sposób rygorystycznie ścisły, który nie prowadzi do rozszerzenia odpowiedzialności poza ramy przesłanek ustawowych.

Odpowiedzialność członków zarządu określona w §1, obejmuje zaległości składkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu.

Natomiast zgodnie z art. 107 §1 i 2 pkt 2 i 4 cytowanej ustawy Ordynacja podatkowa odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości z tytułu składek wynikające z prowadzenia działalności i odsetki za zwłokę oraz koszty egzekucyjne.

Art. 116 Ordynacji podatkowej znajduje zastosowanie, gdy spółka kapitałowa lub spółka kapitałowa w organizacji nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich zobowiązań publicznoprawnych, przez co powstaje konieczność zastosowania reżimu tzw. odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe tych podmiotów. Odpowiedzialność ta przybiera postać odpowiedzialności subsydiarnej (posiłkowej) z uwagi na to, że wierzyciel nie ma swobody w kolejności zgłaszania roszczenia do osoby trzeciej, lecz w pierwszej kolejności musi dochodzić należności od spółki. Mając na względzie uzależnienie odpowiedzialności członka zarządu od istnienia zobowiązania spółki, uzasadniona staje się konstatacja o jej akcesoryjnym i następczym charakterze. Art. 116 Ordynacji podatkowej przesądza o tym, że członek zarządu ponosi odpowiedzialność za cudzy dług, a orzeczenie przypisujące mu obowiązek zapłaty nie zwalnia dłużnika z odpowiedzialności, w konsekwencji czego odpowiedzialność osoby trzeciej ma charakter gwarancyjny. Członek zarządu odpowiada osobiście, całym swoim majątkiem oraz solidarnie z pozostałymi członkami zarządu oraz spółką (A. P., J. U., Interpretacja art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej jako przykład współzależności dyrektyw redagowania i interpretacji norm prawnych, P..Leg. 2015, nr 3, s. 69-80, por. również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2006 r., (...) UK 47/2006, OSNP 2007, nr 19-20, poz. 296).

Głównym celem postępowania prowadzonego w oparciu o przywołany przepis jest prawna ochrona interesów wierzycieli, którzy w zamiarze odzyskania należności wskazują na bezskuteczność egzekucji skierowanej do znanych lub ujawnionych mu w postępowaniu egzekucyjnym składników majątku dłużnej spółki (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18 kwietnia 2007 r., I UK 349/06, OSNP 2008 nr 9-10, poz. 149; z dnia 19 lutego 2008 r., (...) UK 100/07, OSNP 2009 nr 9-10, poz. 127; z dnia 24 lutego 2009 r., I UK 207/08, LEX nr 736711; z dnia 27 maja 2009 r., (...) UK 373/08, OSNP 2011 nr 3-4, poz. 40; z dnia 26 marca 2013 r., III UK 63/12, LEX nr 1330598.) oraz interesów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2008 r., I UK 172/07, OSNP 2009 nr 3- 4, poz. 5).

Z analizy przepisu art. 116 wynika, iż przesłankami odpowiedzialności członka zarządu za zaległości składkowe spółki z o.o. jest ustalenie, że (1) zaległości składkowe powstały w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu przez daną osobę, że (2) egzekucja do majątku spółki okazała się bezskuteczna w całości lub w części oraz że (3) nie zaistniały żadne okoliczności zwalniające tej osoby od odpowiedzialności.

Do orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu Spółki za zobowiązania składkowe organ rentowy jest obowiązany wykazać jedynie okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania składkowego, które przerodziło się w zaległość składkową spółki oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko Spółce, bowiem ciężar wykazania którejkolwiek okoliczności uwalniającej odpowiedzialność, spoczywa na członku zarządu (wyrok NSA w B. z 6.03.2003 r. SA (...)/03 POP (...) wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 30 stycznia 2018 r.I SA/Bd (...) Legalis Numer 1741267). Tym samym ciężar wykazania dwóch pierwszych przesłanek /pozytywnych/ ciąży na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, natomiast ciężar dowodu przesłanki trzeciej - w zakresie istnienia okoliczności uwalniających od tej odpowiedzialności - spoczywa na odwołującym się.

W toku przedmiotowego postępowania bezspornym był fakt pełnienia w spornym okresie przez skarżącego funkcji Prezesa jednoosobowego Zarządu (...) oraz fakt powstania zaległości składkowych za ten okres w łącznej wysokości jaka wynika z zaskarżonej decyzji.

Nadto postępowanie dowodowe potwierdziło, że w okresie prowadzenia egzekucji z rachunków bankowych Spółki przez ZUS istniał majątek spółki umożliwiający zaspokojenie organu w znacznej części - a zatem nie sposób dojść do przekonania, że egzekucja okazała się bezskuteczna. W sprawie wnioskodawca wykazał, że istnieje obecne majątek spółki, z którego w ramach egzekucji możliwe jest zaspokojenie ZUS, jak choćby należącej do spółki nieruchomość o wartości rynkowej powyżej 14 mln złotych, a w ramach jej sprzedaży przymusowej o wartości powyżej 10 mln zł, a także, że została zasądzona od Miasta Ł. na rzecz spółki prawomocnym wyrokiem kwota powyżej 3 mln zł wraz z odsetkami. ZUS przyznał, że nie prowadził z innych składników nieruchomych i ruchomych majątku spółki egzekucji a jedynie egzekucję z rachunków bankowych (mimo że jednocześnie były prowadzone postępowania dotyczące rozłożenia należności na raty).

Ustalenie czy wniosek o ogłoszenie upadłości spółki lub o wszczęcie postępowanie układowego był konieczny lub czy został zgłoszony w odpowiednim czasie wymaga uwzględnienia przepisów regulujących podstawy oraz terminy do zgłoszenia takowych wniosków. Kwestie te normuje ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2024r. poz. 794). Zgodnie z dyspozycją art. 10 ww. ustawy przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika. Przepis art. 11 ust. 1 ww. ustawy określający, kiedy istnieje niewypłacalność stanowiąca podstawę ogłoszenia upadłości stanowi, iż następuje to wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje swoich zobowiązań pieniężnych, które są wymagalne. Dotyczy to tak zobowiązań cywilnoprawnych, jak i publicznoprawnych. Przepis art. 11 ust. 2 reguluje drugą postać niewypłacalności. Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje. Od 1.01.2016 wskazany przepis został zmieniony i w ust. 1a. wskazano, że domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Natomiast w ust. 2 dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

Wobec takiej regulacji każda z dwóch przyczyn ogłoszenia upadłości ma samodzielny charakter, a to oznacza, że dysponujący sporym majątkiem dłużnik będzie uznany za upadłego, jeżeli zaprzestał w sposób trwały płacenia długów./tak postanowienie SN z dnia 19.12.2002 r, (...) 342/01 (...) - wyrok NSA (N) z dnia 18-05-2021/

Termin zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości określa art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego, zgodnie z którym dłużnik jest obowiązany zgłosić taki wniosek nie później niż w terminie trzydziestu od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. Rygor, o którym mowa w art. 21 ust. 1 tej ustawy, jest emanacją naczelnej zasady prawa upadłościowego (tj. ochrony praw wierzycieli) i jako taki powinien być interpretowany w świetle art. 116 Ordynacji podatkowej ściśle. / (...) - wyrok NSA (N) z dnia 08-02-2022/. Zgodnie z ust. 2, jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami.

W art. 11 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe ustawodawca nie powiązał stanu niewypłacalności ze stanem majątku dłużnika, lecz z konkretnym zaniechaniem, zaprzestaniem płacenia długów. / (...) - wyrok NSA (N) z dnia 08-03-2022/

Sam fakt niedokonywania wpłat jest wystarczającą podstawą do uznania, że spółka nie regulowała wymagalnych zobowiązań. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia bowiem jest przyczyna niewykonywania zobowiązań oraz ilość wierzycieli. Niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. Dla określenia, czy istnieją podstawy ogłoszenia upadłości, fundamentalne znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy dłużnik nie wykonuje tych zobowiązań, które są wymagalne. /wyrok NSA 2018.12.13 (...) LEX nr 2624488

(...) - wyrok NSA (N) z dnia 07-09-2021/.

Dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nie ma znaczenia to, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy tylko niektórych z nich. Nie ma też znaczenia wielkość niewykonanych przez dłużnika zobowiązań. Istnienie podstaw do ogłoszenia upadłości determinuje wyłącznie przesłanka niewykonania przez dłużnika wymagalnych zobowiązań. Z niewypłacalnością dłużnika, o której mowa w art. 10 i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe mamy również do czynienia, gdy dłużnik ten nie zaspakaja jednego tylko wierzyciela posiadającego znaczną wierzytelność. Przesłanka egzoneracyjna wymieniona w art. 116 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa odnosi się bowiem wyłącznie do zgłoszenia wniosku, a nie do skutku tego wniosku, jakim jest ogłoszenie upadłości. Wniosek należy złożyć wówczas, gdy zaistnieją przesłanki niewypłacalności dłużnika, określone w art. 10 i art. 11 Prawa Upadłościowego. Jeżeli zatem dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, powinien taki wniosek zawsze złożyć./ (...) 538/21 - wyrok NSA z 6.05.2022, (...) 138/21 - wyrok NSA z 30.11.2021/

Nie można przy tym odmówić członkowi zarządu prawa do podjęcia ryzyka i niezgłoszenia wniosku o upadłość mimo wystąpienia stosownych ku temu przesłanek ustawowych w sytuacji, gdy według jego oceny uda się opanować sytuację finansową i w konsekwencji spłacić całość zobowiązań. Jednak jeśli zarządzający spółką takie ryzyko podejmuje, to musi to czynić ze świadomością odpowiedzialności z tym związanej i liczyć się z tym, że w przypadku dokonania błędnej oceny sytuacji rodzącej w konsekwencji choćby częściową niemożność zaspokojenia długów przez spółkę, to sam będzie musiał ponieść subsydiarną odpowiedzialność finansową . /wyrok WSA w Białymstoku 2019.02.13, I SA/Bk (...), LEX nr 2628128/

Właściwy czas do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustalaną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy. Dla jego określenia nie ma znaczenia subiektywne przekonanie członków zarządu /wyrok NSA z 8.03.2011 r. I (...) 392/10, LEX nr 1079514/.

W zamiarze ustawodawcy od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki uwalnia członka zarządu obiektywna i niezawiniona niemożność podjęcia działań wymienionych w tym przepisie, a nie świadome ich niepodjęcie, nawet jeśli w ocenie danego członka zarządu były racjonalne przyczyny takiej decyzji. /Wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim 2018.12.06, I SA/Go (...), LEX nr 2602337/

Dokonując oceny, czy zgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło we "właściwym czasie" - art. 116 § 1 o.p. należy uznać, że powinno to nastąpić w takim momencie, aby zapewnić ochronę zagrożonych interesów wszystkich wierzycieli, aby po ogłoszeniu upadłości wszyscy wierzyciele mieli możliwość uzyskania równomiernego, chociaż tylko częściowego, zaspokojenia z majątku spółki. Przesłanka ta jest spełniona w szczególności wtedy, gdy członek zarządu po ustaleniu, że stan finansowy spółki uzasadnia złożenie wniosku o upadłość, niezwłocznie złoży taki wniosek. Brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość nie może natomiast polegać na nadziei na wpływy i zyski. Subiektywna ocena sytuacji majątkowej spółki nie świadczy o braku winy; brak winy może być odnoszony jedynie do wyjątkowych sytuacji, w których członek zarządu (prezes) nie ma wiedzy co do rzeczywistej sytuacji w zakresie płacenia zobowiązań przez spółkę z uzasadnionych (obiektywnie) przyczyn i przy dołożeniu należytej staranności nie może tej wiedzy uzyskać albo podjąć stosownych działań /por. wyrok SN z 10.02.2011 r., (...) UK 265/10, LEX nr 844740/.

Sąd miał na uwadze, że wydanie decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości składkowe nie wyklucza zawarcia z płatnikiem umowy o rozłożenie zaległości składkowej na raty. Podpisanie takiej umowy uniemożliwia Zakładowi podjęcie działań zmierzających do przymusowego ściągnięcia należności, gdyż wówczas składki nie są już składkami nieopłaconymi w terminie (zaległością) (por. J. Szyjewska- Bagińska, Umowa o rozłożenie należności z tytułu składek na raty - pozycja prawna dłużnika (płatnika składek), PiZS 2018, nr 10, s. 32). Zasadniczo w czasie wywiązywania się przez płatnika z postanowień zawartej umowy nie ma podstaw do tego, aby sięgać do majątku członka zarządu, którego odpowiedzialność, jak wskazano powyżej, jest odpowiedzialnością akcesoryjną i subsydiarną i jako taka związana jest z niewykonaniem przez zobowiązanego albo nienależytym wykonaniem zobowiązania. Twierdzenie powyższe znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 14 grudnia 2010 r., I UK 278/10 (LEX nr 738539) Sąd Najwyższy przyjął, że złożenie przez członka zarządu spółki we właściwym czasie wniosku o wszczęcie postępowania układowego nie zwalnia go od odpowiedzialności za zaległości składkowe powstałe po zatwierdzeniu układu. Zawarcie układu i jego realizacja nie eliminują możliwości powstania stanu niewypłacalności spółki uzasadniającego złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, jeżeli spółka nie spłaca nieobjętych układem należności publicznoprawnych powstałych przed jego zawarciem i należności powstałych na bieżąco (podobnie w wyrokach: z dnia 14 stycznia 2011 r., (...) UK 171/10, LEX nr 786388; z dnia 12 maja 2011 r., I UK 308/10, OSNP 2012 nr 11-12, poz. 144; z dnia 26 marca 2013 r., III UK 63/12, LEX nr 1330598; z dnia 17 lipca 2014 r., (...) UK 492/13, LEX nr 1514737).Wyrok ten dotyczył postępowania układowego, niemniej można z niego wyprowadzić ogólną regułę, zgodnie z którą objęcie układem zaległości składkowych wyłącza w tym zakresie odpowiedzialność członka zarządu, do czasu kiedy będą one spłacane.

Bezpośrednio w kwestii układu ratalnego Sąd Najwyższy wypowiedział się w wyroku z dnia 4 marca 2021 r., (...) 26/21, LEX nr 3146829, w którym przyjął, że skoro zawarcie układu ratalnego w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy systemowej sprawia, że wobec spółki nie może toczyć się egzekucja, to zrozumiałe jest, że akcesoryjna, wtórna i niesamoistna odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki nie aktualizuje się. Konkluzja ta znajduje potwierdzenie w treści art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Przepis przewiduje, że za zaległości podatkowe spółki odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna. Znaczy to tyle, że subsydiarna odpowiedzialność za cudzy dług ma miejsce, jeśli podmiot bezpośrednio zobowiązany nie realizuje swojego zobowiązania w ramach określonych prawem. W rezultacie, jasne jest, że sytuacja taka nie zachodzi, jeśli organ rentowy dostrzegł podstawy do umownego rozłożenia zaległości składkowej na raty. Realizacja przez spółkę układu ratalnego sprawia bowiem, że egzekucja jest skuteczna, a zatem nie ziszcza się przesłanka z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, a to oznacza, że nie ma podstaw do obciążenia członka zarządu odpowiedzialnością. Prowadzi to do konkluzji, iż zawarcie układu ratalnego oraz wywiązywanie się płatnika z obowiązku terminowej spłaty rat, prowadzi do uwolnienia w tym czasie członka zarządu z odpowiedzialności za zaległe składki. Odpowiedzialność ta natomiast aktywuje się ponownie w przypadku braku spłaty wymaganych rat.

Jak już wyżej wskazano art. 116 § 1 ust. 1 Ordynacji podatkowej wskazuje przesłanki egzoneracyjne, pozwalające na uwolnienie się członka zarządu z odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki. Pierwszą z nich jest zgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub otwarcie w tym czasie postępowania restrukturyzacyjnego albo zatwierdzenie układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu (art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej). Drugą natomiast jest wykazanie, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy członka zarządu (art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej). W wyroku z dnia 11 lutego 2021 r., (...) 17/21 (LEX nr 3119755) Sąd Najwyższy podkreślił, że łącznik "albo" występujący pomiędzy art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i b Ordynacji podatkowej wyznacza alternatywę rozłączną, której zmienną jest zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości we "właściwym czasie". Zgłoszenie takiego wniosku czyni bezprzedmiotowym rozważania na temat zawinienia członka zarządu. Brak aktywności w tym zakresie sprawia, że punkt ciężkości zostaje przesunięty na ocenę należytego pełnienia obowiązków przez członka zarządu. Nie jest przecież wykluczona sytuacja, w której dochował on wymaganej staranności, co uniemożliwia przypisanie mu odpowiedzialności za dług osoby trzeciej. Sąd Najwyższy stwierdził, że "właściwym czasem" w rozumieniu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej nie jest ani krótkotrwałe wstrzymanie płacenia długów na skutek przejściowych trudności, ani też całkowite zaprzestanie płacenia długów w następstwie wyzbycia się przez podmiot gospodarczy całego (lub prawie całego) majątku, lecz dzień, kiedy wiadomo już, że dłużnik nie będzie w stanie zaspokoić wszystkich swych zobowiązań. Określenie tej chwili powinno być ujmowane elastycznie w zależności od okoliczności konkretnego przypadku, bowiem właściwy czas do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustalaną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy, dla określenia której nie ma znaczenia subiektywne przekonanie członków zarządu spółki (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2016 r., I UK 214/15, LEX nr 2112304). Zarząd powinien zgłosić wniosek o upadłość, jeżeli tylko zachodzi zagrożenie niewypłacalnością, której nastąpienie w sposób oczywisty niweczy sens postępowania upadłościowego, pozbawiając wszystkich wierzycieli jakiejkolwiek ochrony prawnej ich interesów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2015 r., III UK 39/15, LEX nr 1946412). W wyroku z dnia 25 kwietnia 2012 r., (...) UK 218/11 (OSNP 2013, nr 7-8, poz. 90) Sąd Najwyższy przyjął, że "właściwy czas" wobec odrębnej regulacji w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej może być inny od terminów Prawa upadłościowego. Jest to nie tylko czas określony w Prawie upadłościowym, ale też czas, o którym można wnioskować z regulacji art. 116 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Składki powinny być płacone w terminie i należy to do obowiązku zarządu spółki, a z zaniechania tego obowiązku wynika uzasadnienie szczególnej odpowiedzialności członków zarządu spółki na podstawie tych przepisów.

Wskazać też należy, że w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej zostały wymienione alternatywne przesłanki uwalniające od odpowiedzialności. Członek zarządu dokonuje wyboru, który środek wybierze, przy czym to on ponosi konsekwencje dokonanego wyboru.

Oceniając, czy w analizowanej sprawie wnioskodawca jako członek zarządu dopełnił swoich obowiązków, co zgodnie z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej uwolniło go od odpowiedzialności, należy zwrócić uwagę na jednoznaczne wnioski wynikające z opinii biegłego z zakresu rachunkowości A. G., który wskazał, iż najstarsza zaległość spółki: 1) na FUS pochodzi z 15.06.2021 r. - następne zaległości dotyczą okresu od 15.03.2022 r. Od 15.03.2022 r. zadłużenie narastało co miesiąc, co oznacza, że od tego okresu zaprzestano w sposób trwały regulowania składek na FUS, 2) na FUZ pochodzi z 15.02.2022 r. -od tej daty zadłużenie przyrastało co miesiąc, co oznacza, że od tego okresu zaprzestano w sposób trwały regulowania składek na FUZ, 3) na (...) pochodzi z 15.02.2022 r. - od tej daty zadłużenie przyrastało co miesiąc, co oznacza, że od tego okresu zaprzestano w sposób trwały regulowania składek na FUZ. Biegły A. G. wskazał, że zadłużenie wobec ZUS rosło poczynając od 15.06.2021 r. a trwałe zaprzestanie regulowania zobowiązań wobec ZUS miało miejsce od 15.02.2022 r. Z opinii biegłego A. G. wynika, że na podstawie dat zaległych nieuregulowanych zobowiązań można stwierdzić przesłanki do ogłoszenia upadłości z powodu trwałego niewykonywania wymagalnych zobowiązań od 15.05.2022 r., co uwzględnia 3-miesięczny okres karencyjny wynikający z art. 11 ust. 1 ustawy z 28.02.2003 r. prawo upadłościowe. Zobowiązania miały charakter trwały i nie zachodziły przesłanki z art. 12. Jak wynika z opinii biegłego A. G., analiza wyników bilansowych spółki za lata 2019-2023 potwierdza występowanie okoliczności wyczerpujących warunki z art. 11 ust. 2 ww. ustawy, o czym świadczy występowanie od końca 2022 r. ujemnych kapitałów własnych, co oznacza, że wartość ewidencyjna aktywów firmy była niższa niż jej poziom zadłużenia. Z opinii biegłego A. G. wynika, że na podstawie danych można stwierdzić, że przesłanki do ogłoszenia upadłości w kontekście art. 11 ust. 2 ww. ustawy wystąpiły od 2022 r. do 2023 r. (dane bilansowe za 2019-2023). Zgodnie z opinią ww. biegłego w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy z 28.02.2003 r. prawo upadłościowe przesłanki do ogłoszenia upadłości wystąpiły 31.12.2022 r. Firma miała ujemne kapitały własne co oznacza, że zadłużenie było wyższe od wysokości aktywów firmy. Termin zgłoszenia wniosku o upadłość przypada na 31.12.2024 r. (karencja 24 miesięcy zgodnie z przepisami od 2016 r.). Z analizy rachunkowej przeprowadzonej przez biegłego A. G. wynika, że zadłużenie spółki z tytułu zaległości składkowych zostało prawidłowo zidentyfikowane i nie było kwestionowane przez spółkę. Biegły A. G. uwzględnił, że ZUS wystawił tytuły wykonawcze na zaległości składkowe i że jednocześnie były prowadzone postępowania dotyczące rozłożenia na raty zaległości spółki oraz, że podpisana została umowa o rozłożeniu na raty zaległości składkowych spółki, a tym samym zawieszona została egzekucja należności ZUS (10.11.2022r.). Biegły A. G. wskazał, że umowę rozwiązano z dniem 20.01.2023 r. i od tej daty należy rozpatrywać termin wynikający z art. 11 ust. 2 ww. ustawy o spełnieniu warunków do ogłoszenia upadłości, przy czym – w realiach badanej sprawy - należy mieć także na uwadze, że terminy z art. 11 ww. ustawy zostały przedłużone w okresie w jakim obowiązywały przepisy tzw. tarczy antykryzysowej 2.0. Zgodnie z nowowprowadzonym art. 15 zzra ust. 1 ustawy w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu (...)19 bieg ww. terminu nie rozpoczyna się a rozpoczęty ulega przerwaniu. Po tym okresie termin ten rozpocznie bieg na nowo a zatem upływa co do zasady po 30 dniach od daty ustania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Powyższe odroczenie terminu ma charakter automatyczny i nie jest zależne od podjęcia przez dłużnika w szczególności rzeczywistych kroków w celu restrukturyzacji (sądowej lub pozasądowej) jego zadłużenia, np. w drodze otwarcia stosownego postępowania restrukturyzacyjnego. Z opinii biegłego A. G. wynika, że termin spełnienia przesłanek do ogłoszenia upadłości po 3 miesięcznej karencji przypada na 15.05.2022 r., przy czym należy przyjąć, że skoro stan zagrożenia epidemicznego obowiązywał do 14.03.2020 r. do 20.03.2020 r. a od 20.03.2020 r. obowiązywał stan epidemii to bieg terminu 3 miesięcznego wynikający z art. 11 ust. 1 ww. ustawy rozpoczyna się od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego i kończy się na dniu 2.10.2023 r. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 14.03.2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego – odwołanie nastąpiło z dniem 1.07.2023 r. Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że wniosek o restrukturyzację został złożony przez odwołującego w imieniu spółki 17.06.2023 r. Dłużnik ustalił dzień układowy na 16.03.2023 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia po zakończeniu postępowania w dniu 18.01.2024 r. zatwierdził układ zgodnie z wnioskiem dłużnika ( (...)) sygn. LD1M/GRz/102/2023. W dniu 28.02.2024 r. wydano orzeczenie o prawomocności zatwierdzenia układu. Zgodnie z zawartym układem spłata wierzytelności ZUS rozpocznie się od lipca 2024 r. i zostanie zrealizowana w 24 miesięcznych ratach. W sprawie ustalono też, że spółka dysponuje majątkiem, który zapewnia zaspokojenie należności składkowych ZUS – przede wszystkim bowiem wartość rynkowa nieruchomości należącej do spółki została określona na kwotę 14.203.000 zł, a w przypadku sprzedaży wymuszonej na kwotę 10.960.000 zł. Ponadto spółka uzyskała 25.07.2023 r. na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi (...) C 571/20 kwotę w wysokości 3.353.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi tytułem odszkodowania. Przy uwzględnieniu powyższych okoliczności biegły A G. jednoznacznie stwierdził, że nie występuje zagrożenia wykonania zobowiązań zawartego układu. Zgodnie z opinią biegłego z zakresu rachunkowości A. G. okoliczności te wskazują jednoznacznie, że wnioskodawca podejmował działania wiążące się z postępowaniem restrukturyzacyjnym z zachowaniem terminów wynikających z art. 11 ust.1 i 2 ww. ustawy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji, stwierdzając brak podstaw do przeniesienia odpowiedzialności za zaległości składkowe na wnioskodawcę.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 98 kpc w zw. Z § 2 pkt. 7 Rozporządzenia MS z dnia 22.10.2015 r w sprawie opłat za czynności radców prawnych(t.j. 2023 poz. 1935)