Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z 5 września 2024 r. znak (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł., odmówił ponownego ustalenia wysokości emerytury H. L..

W uzasadnieniu, organ rentowy wskazał, że 4 czerwca 2024 r., Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie, dotyczącej obliczenia emerytury, poprzez pomniejszenie podstawy obliczenia emerytur z wieku powszechnego o kwotę pobranych wcześniej emerytur. Trybunał uznał, że przepis ustawy na to pozwalający, w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z przepisami Konstytucji.

Organ wskazał, iż wydanie wyroku przez Trybunał, nie jest przesłanką do uchylenia lub zmiany decyzji, wskazaną w art. 114 ustawy emerytalnej. (decyzja k. 28-28 odwrót pliku IV akt ZUS)

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła ubezpieczona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. W treści odwołania wskazano, że ubezpieczona wnosi
o zobowiązanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do przeliczenia w trybie art. 114 ustawy
o emeryturach i rentach z FUS emerytury przyznanej wnioskodawczyni decyzją z 1 marca 2016 r., tj. o naliczanie świadczenia z pominięciem art. 25 ust. 1 b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – począwszy od 29 lutego 2016 r. (odwołanie k. 3-5)

W odpowiedzi na odwołanie od decyzji z 5 września 2024 r. organ rentowy wniósł
o oddalenie odwołania.

Organ rentowy wskazał, że H. L. ma ustalone prawo do emerytury w wieku obniżonym od 1 sierpnia 2007 r., a także do emerytury powszechnej od 29 lutego 2016 r.

Do podstawy obliczenia emerytury powszechnej przyjęto zwaloryzowaną kwotę składek na ubezpieczenie emerytalne do miesiąca poprzedzającego miesiąc przyznania emerytury oraz kwotę kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji. Podstawę obliczenia emerytury pomniejszono o sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczenie zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne tj.
o 141.735,69 zł. Wysokość emerytury ustalona decyzją z 1 marca 2016 r. na dzień nabycia prawa do emerytury tj. 29 lutego 2016 r. wynosiła 1643,59 zł. Od decyzji ubezpieczona nie wniosła odwołania.

Zakład wskazał, że ubezpieczona 5 kwietnia 2019 r. wystąpiła z wnioskiem o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. sygn. P 20/16. Organ rentowy decyzją z 9 maja 2019 r. wznowił postępowania w sprawie, a następnie odmówił uchylenia decyzji z 1 marca 2016 r. Trybunał Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. dotyczył kręgu ubezpieczonych urodzonych
w 1953 r. Od decyzji ubezpieczona wniosła odwołanie. Sąd Apelacyjny w Łodzi w sprawie
o sygn. akt III AUa 781/20 wyrokiem z 26 listopada 2020 r. oddalił apelację wnioskodawczyni.

(odpowiedź na odwołane k. 10-11)

W piśmie procesowym z 8 listopada 2024 r., pełnomocnik ubezpieczonej wskazał, że
w niniejszej sprawie, podstawą wniosku powódki jest art. 114 ustawy o emeryturach i rentach
z FUS, zgodnie z dyspozycją którego w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję
i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli m.in. po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności, która maja wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość (pkt 1) lub przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego (pkt 6). (pismo procesowe k. 16-17)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

H. L. urodziła się (...) (bezsporne)

Decyzją z 17 września 2010 r. (...)/25 organ rentowy przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury nauczycielskiej bez względu na wiek przyznawanej na podstawie art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela od 1 września 2010 r., tj. od następnego dnia po rozwiązaniu stosunku pracy. (decyzja z 17 września 2010 r. s. 39-40 pliku II akt ZUS)

W dniu 16 lutego 2016 r. H. L. złożyła wniosek o emeryturę w wieku powszechnym. (wniosek z 16 lutego 2016 r. k. 1-4 odwrót pliku IV akt ZUS)

Decyzją z 1 marca 2016 r. znak (...) organ rentowy przyznał wnioskodawczyni emeryturę w wieku powszechnym od 29 lutego 2016 r., tj. od osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego.

Do obliczenia emerytury, przyjęto kwotę składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Podstawa obliczenia emerytury podlegała pomniejszeniu
o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur, w wysokości przez odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Emerytura stanowiła równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, które ustalono na dzień zgłoszenia wniosku o emeryturę.

- kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wyniosła 159603,79 zł;

- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wyniosła 399439,80 zł;

- suma kwot pobranych emerytur wyniosła 141735,69 zł;

- średnie dalsze trwanie życia wyniosła 253,90 miesięcy;

- wyliczona kwota emerytury wyniosła 1643,59 zł.

Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej:

[( (...),78 + (...),80) – (...),69] / 253,90 = 1643,59 zł.

Emerytura ustalona powyższą decyzją została zawieszona, ponieważ była świadczeniem mniej korzystnej dla ubezpieczonej.

(decyzja z 1 marca 2016 r. k. 12-13 pliku IV akt ZUS)

Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 r., w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r (przed ogłoszeniem ustawy wprowadzającej), jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu wskazano, że wyrok wpłynie wyłącznie na sytuację osób, które nie nabyły prawa do emerytury wynikającej z osiągnięcia wieku emerytalnego przed 1 stycznia 2013 roku – uposażeni mieli świadomość zmian oraz możliwość uniknięcia ich konsekwencji. (bezsporne, a nadto informacja na stronie TK pod adresem https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/wyroki/art (...)-obliczenie-naleznego-swiadczenia-emerytalnego-poprzez-pomniejszenie-emerytury-z-wieku-powszechnego-o-kwote-pobranych-wczesniej-emerytur, (...) poz. 67)

W dniu 9 sierpnia 2024 r. H. L. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zwróciła się do ZUS I Oddziału w Ł. z wnioskiem o przeliczenie w trybie emerytury z zastosowaniem wyroku TK z 4 czerwca 2024 r., SK 140/20.

(wniosek k. 22-23 pliku IV akt ZUS)

Na skutek powyższego wniosku, organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję.

(decyzja k. 28-28 odwrót pliku IV akt ZUS)

Powyższy stan faktyczny jest bezsporny i został ustalony na podstawie powyższych dokumentów, których wiarygodność nie była kwestionowana przez żadną ze stron.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonej jest niezasadne i podlega oddaleniu.

Na wstępie warto zaznaczyć, iż Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 148 ¹ § 1 k.p.c. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu, sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne.

Przechodząc, zaś, do merytorycznego rozpoznania sprawy, to zauważenia wymaga, że ubezpieczonej przysługiwało prawo do emerytury w obniżonym wieku od 1 września 2010 r. przyznanej na podstawie art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 986), a w dniu 16 lutego 2016 r. ubezpieczona wniosła o emeryturę w wieku powszechnym, która została jej przyznana od 29 lutego 2016 r. decyzją z 1 marca 2016 r. – jednak przy jej obliczaniu zastosowano przepis art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, czyli podstawę emerytury obniżono o sumę kwot pobranych emerytur.

Ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012 poz. 637 z dnia 6 czerwca 2012 r.), dokonano m.in. nowelizacji przepisu art. 25 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez dodanie w art. 25 ustępu 1b w brzmieniu: Jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Trybunał Konstytucyjny, w wyroku z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20), podtrzymał wcześniejszą linię orzecznictwa wyrażoną w wyroku z dnia 6 marca 2019 r. (sygn. akt P 20/16), przyjmując, że regulacja zawarta w art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, w stosunku do osób, które wniosek o przyznanie emerytury w wieku obniżonym złożyły do dnia ogłoszenia ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, jest niezgodna z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

Zgodnie z art. 145a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

Art. 145a § 2 k.p.a. wskazuje, że w sytuacji określonej w art. 145a § 1 k.p.a. skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Należy, również, zauważyć, iż zgodnie z art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. nr 76 poz. 483 ze zmianami), orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.

Zgodnie zaś z art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych ogłoszonych w Dzienniku Ustaw ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Natomiast zgodnie z art. 21 powyższej ustawy z 2000 r., Dziennik Ustaw wydaje Prezes Rady Ministrów przy pomocy Rządowego Centrum Legislacji, przy czym Rządowe Centrum Legislacji może zlecić wyspecjalizowanym podmiotom niektóre czynności związane z wydawaniem tych dzienników w sposób, o którym mowa w art. 2a ust. 2.

Tymczasem, na dzień wydania decyzji przez organ rentowy, a nawet na dzień wydania wyroku, przez Sąd, wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Przy czym, mając na względzie powyższe przepisy ustawy z 2000 r., trzeba zaznaczyć, że publikacja wyroku TK na stronie internetowej TK czy w publikatorze „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Zbiór (...) nie jest ogłoszeniem w rozumieniu art. 190 Konstytucji.

Pomijając zaś problem braku publikacji ww. wyroku TK i odnosząc się do samej
w sobie możliwości zmiany decyzji z 1 marca 2016 r. na podstawie art. 114 ustawy
z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 ze zm.), to należy zauważyć, że zgodnie z art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję
i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:

1) po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;

2) decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;

3) dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;

4) decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;

5) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;

6) przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.

Natomiast zgodnie z ust. 1e tego przepisu uchylenie lub zmiana decyzji, o której mowa w ust. 1, nie może nastąpić, jeżeli od dnia jej wydania upłynął okres:

1) 10 lat - w przypadkach określonych w ust. 1 pkt 2-4;

2) 5 lat - w przypadkach określonych w ust. 1 pkt 1 i 5;

3) 3 lat - w przypadku określonym w ust. 1 pkt 6.

W niniejszej sprawie podstawą wniosku ubezpieczonej o zmianę decyzji ma być art. 114 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 6 – co wynika z pisma procesowego pełnomocniczki ubezpieczonej z 8 listopada 2024 r. Zauważyć przy tym należy, że w przypadku określonym art. 114 ust. 1 pkt 1 zmiana decyzji nie może nastąpić, jeżeli od jej wydania upłynął okres 5 lat, zaś w przypadku określonym w art. 114 ust. 1 pkt 6 – okres 3 lat. Skoro zatem decyzja została wydana w dniu
1 marca 2016 r., to nie mogła ona zostać uchylona lub zmieniona w dniu wydania zaskarżonej decyzji, czyli 5 września 2024 r. Podstawą jej wzruszenia w niniejszej sprawie z pewnością nie byłyby okoliczności zawarte w art. 114 ust. 1 pkt 2-4 – a tylko w przypadku takich okoliczności zmiana decyzji byłaby możliwa po upływie więcej niż 5 lat. Należy zatem uznać, że nawet
w przypadku, gdy wyrok TK zostałby opublikowany i bez wątpienia byłby on częścią polskiego porządku prawnego, to i tak w 2024 r. nie byłoby już możliwości zmiany decyzji z 1 marca 2016 r. w trybie art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Na marginesie można też wskazać, iż jeśli wniosek ubezpieczonej potraktować by jednak jako żądanie wznowienia postępowania, to z kolei zostało ono zgłoszone po upływie terminu określonego w art. 146 k.p.a.

Zgodnie bowiem z treścią art. 146 § 1 k.p.a., uchylenie decyzji z przyczyny określonej w art. 145a k.p.a. (a więc z uwagi na niezgodność aktu normatywnego stanowiącego podstawę wydania decyzji z Konstytucją) nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Skoro zatem decyzja o przyznaniu emerytury w wieku powszechnym została wnioskodawczyni doręczona w 2016 r., zgłoszenie przez skarżącą żądania wznowienia postępowania w 2024 r. bez wątpienia nastąpiło po upływie powyższego pięcioletniego terminu.

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie, jako bezzasadne, o czym orzekł w sentencji wyroku.