Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z 1.10.2024 r. ZUS II Oddział w Ł. przeliczył B. O. emeryturę oraz odmówił prawa do rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, ponieważ z dokumentów znajdujących się w aktach wynika, że ubezpieczona nie udowodniła 15 lat w warunkach szczególnych /decyzja k. nienum. akt ZUS/

Uznając powyższą decyzję za krzywdzącą, wnioskodawczyni złożyła od niej odwołanie wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie prawa do rekompensaty. /odwołanie k. 3/

W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ wniósł o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podniósł, że do okresu pracy w warunkach szczególnych organ rentowy zaliczył łącznie 5 lat, 6 miesięcy i 21 dni, w zakładzie (...), z wyłączeniem okresów przerw w pracy z powodów korzystania ze świadczeń w razie choroby i macierzyństwa./odpowiedź na odwołanie k. 9/

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Wnioskodawczyni – B. O. urodziła się (...) /niesporne/

W dniu 25.09.2024 r wnioskodawczyni złożyła wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty. /wniosek w aktach ZUS/

Wnioskodawczyni była zatrudniona w (...) Z. (...)w Ł. w okresie 3.09.1979 – 31.10.1991 i w tym okresie od dnia 1.09.1981 – 21.04.1986 i 1.12.1990- 31.10.1991 stale i w pełnym wymiarze wykonywała prace przy produkcji i wykańczaniu wyrobów włókienniczych na stanowisku pomoc w oddziale, dziewiarz, formiarka Wykaz A dz. VII poz.4 pkt. 13,12,32 wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego nr 7 z dnia 7.07.1987.

/świadectwo wykonywania prac w warunkach szczególnych – k. 11 akt ZUS/

Organ rentowy zaliczył wnioskodawczyni z łącznie 5 lat, 6 miesięcy i 21 dni do okresu pracy w warunkach szczególnych.

/bezsporne/

Wnioskodawczyni była zatrudniona w okresie 1.01.1994 – 31.10.2016 w (...) Z. W. i E. A., (...). Jawna, (...) sp. Z (...), w wymiarze 1/1 etatu na stanowiskach:

- uczeń dziewiarza 1.01.1994 – 31.01.1994

- dziewiarz 1.02.1994 – 31. (...).

Punkt 8 dot. Wykonywania pracy w warunkach szczególnych zawierał adnotację: nie dotyczy.

/ świadectwo pracy – k. 9 akt ZUS/

Praca ucznia – dziewiarza i dziewiarza nie różniły się. W okresie tego zatrudnienia wnioskodawczyni obsługiwała maszyny dziewiarskie, na których była wykonywana surowa dzianina. Prace były wykonywane w przerobionej ze szklarni, pozbawionej klimatyzacji hali, gdzie znajdowało się 12 maszyn. W ramach obowiązków było też czyszczenie maszyny i raz w tygodniu sprzątanie hali. Praca była wykonywana na 3 zmiany. Wnioskodawczyni obsługiwała 2- 3 maszyny (interloki, single, froty, dresówka, ściągacz). Produkcja dzianiny była nieprzerwana. Dwie współpracownice wnioskodawczyni otrzymały świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych.

/zeznania wnioskodawczyni e- prot. 00:01:05 w zw. Z 00:28:19, zeznania świadka B. J. 00:11:48, A. N. 00:17:07, M. D. 00:22:31/

Powyższy stan faktyczny odtworzono na podstawie powołanych dokumentów, a nadto na podstawie korelujących z nimi zeznań samej wnioskodawczyni oraz świadków, które nie noszą znamion konfabulacji i nie były podważane przez pełnomocnika pozwanego. Sąd przyznał tym dowodom w całości walor wiarygodności, albowiem okazały się koherentne.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie okazało się uzasadnione.

Przedmiotem postępowania było rozstrzygnięcie, czy ubezpieczonej przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 5 ustawy z 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 164 ze zm.), dalej jako ustawa, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. W myśl ust. 2 ww. przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przesłankami uprawniającymi do rekompensaty są:

1) utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę we wcześniejszym wieku emerytalnym w związku z wygaśnięciem po dniu 31.12.2008 r. - w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31.12.1948 r., a przed dniem 1.01.1969 r. - podstawy prawnej przewidującej takie uprawnienie;

2) niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających go do emerytury pomostowej na zasadach wynikających z przepisów o emeryturach pomostowych;

3) legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z FUS;

4) nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS.

W zakresie interpretacji co do kręgu osób uprawnionych do rekompensaty oraz ram czasowych pracy wykonywanej w warunkach szczególnych rozstrzygnął Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z 25.11.2010 r., K 27/09 (OTK –A 2010, nr 9, poz. 109) przyjął, że rekompensata jest odszkodowaniem za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze dla osób, które rozpoczęły pracę przed dniem 1.01.1999 r. i nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (tak: M. Z. - Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX, tak też wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31 marca 2016 r., III AUa 1899/15 – LEX 2044406).

Art. 23 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę.

Do oceny pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze konieczne jest odwołanie się do przepisów ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504), gdzie wskazano, że rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w art. 32 ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych (ust. 4 art. 32). Przepisy dotychczasowe to rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), dalej jako rozporządzenie.

Z zestawienia § 1 i 2 ww. rozporządzenia wynika, iż pracą w szczególnych warunkach jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tego aktu. Warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy jest spełniony tylko wówczas, gdy pracownik w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku pracy nie wykonuje czynności pracowniczych nie związanych z tym stanowiskiem pracy, ale stale, tj. ciągle wykonuje prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Zgodnie z §2 ust. 2 ww. rozporządzenia, okresy pracy w warunkach szczególnych stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy. Z powołanego wyżej § 2 rozporządzenia nie wynika jednak, aby stwierdzenie zakładu pracy w przedmiocie wykonywania przez pracownika pracy w warunkach szczególnych miało charakter wiążący i nie podlegało kontroli organów przyznających świadczenia uzależnione od wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Brak takiego świadectwa lub jego zakwestionowanie przez organ rentowy, nie wyklucza dokonania ustalenia zatrudnienia w warunkach szczególnych innymi środkami dowodowymi w toku postępowania sądowego.

Jednocześnie w myśl rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11.10.2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz.U. Nr 237, poz. 1412), jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności: legitymacja ubezpieczeniowa, legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia (§ 22 ust. 1).

Nie oznacza to, że osoba odwołująca się jest pozbawiona możliwości ustalenia, iż w zakładzie pracy pracowała w warunkach szczególnych. Ustalenie rodzaju wykonywanej pracy na podstawie osobowych środków dowodowych nie jest bowiem wyłączone w postępowaniu przed sądem rozpoznającym sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których przewiduje się odstępstwa od zasad ogólnych postępowania dowodowego, bowiem zgodnie z treścią przepisu art. 473 § 1 k.p.c., dowód z zeznań świadków jest dopuszczalny w zasadzie co do wszystkich faktów spornych lub niemożliwych do udowodnienia za pomocą dowodu z dokumentu, a nawet ponad i przeciwko osnowie dokumentu (por. wyrok SN z 08.12.1998 r. II UKN 357/98, uchwała SN z 24.09.1984r., III UZP 6/84). Postępowanie sądowe zainicjowane wniesieniem przez ubezpieczonego odwołania od decyzji organu rentowego toczy się bowiem według zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażonej w art. 233 § 1 k.p.c. Zgodnie zaś z art. 233 § 1 k.p.c., sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału. W konsekwencji możliwe jest ustalenie okresów pracy w szczególnych warunkach również w oparciu o inne dowody niż zaświadczenia z zakładów pracy (uchwała SN z 21.09.1984 r., sygn. III UZP 48/84 oraz uchwała SN z 10.03.1984 r., sygn. III UZP 6/84). Powyższe wynika także z uchwały Sądu Najwyższego z 27.05.1985r. (II UZP 5/85), w której SN stwierdził, że jeżeli odwołujący wykaże, że z powodu likwidacji zakładu pracy nie jest możliwe przedstawienie zaświadczenia z zakładu pracy, to może tę okoliczność dowodzić wszelkimi środkami dowodowymi (por. też wyrok SN z dnia 08.04.1999 r. II UKN 619/98).

W niniejszej sprawie do oceny charakteru pracy wnioskodawczyni wystarczające były świadectwo pracy, zeznania ubezpieczonej i świadków. Po analizie przeprowadzonych dowodów i obowiązujących regulacji prawnych, nie budzi wątpliwości, że odwołująca dodatkowo w okresie zatrudnienia w (...) (w jego różnych formach prawnych) wykonywała pracę w warunkach szczególnych na stanowisku dziewiarza. Praca ta jest pracą wykonywaną w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania określone w Wykazie A, Dziale VII - w przemyśle lekkim, poz. 4– prace przy produkcji i wykańczaniu wyrobów włókienniczych, wymienione w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) oraz w oparciu o zarządzenie nr 7 (...) z dnia 7.07.1987 r w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu chemicznego i lekkiego, dział VII – w przemyśle lekkim, pkt. 4 – prace przy produkcji i wykańczaniu wyrobów włókienniczych, pkt. 12 – dziewiarz falowarek, szydełkarek, osnowarek.

Powyższe stanowisko wynika z ze wszystkich dokumentów, znalazło także potwierdzenie w zeznaniach ubezpieczonej i świadków.

W tych okolicznościach należało przyjąć, że odwołująca legitymuje się, łącznie z ustalonym przez ZUS okresem zatrudnienia w warunkach szczególnych, wymaganym co najmniej 15 letnim okresem pracy w warunkach szczególnych, a w związku z tym na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, a zatem przysługuje jej prawo do rekompensaty.

Na marginesie należy podnieść, że organ rentowy zasadnie nie uwzględnił okresów nieskładkowych w ustalaniu okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych, mając na względzie uchwałę SN z dnia 29.10.2020 r, III UZP 3/20. Natomiast brak dowodu wypłaty dodatku za pracę w warunkach szczególnych czy świadectwa pracy w warunkach szczególnych, pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie, wobec pozostałego zgromadzonego materiału dowodowego, potwierdzającego zatrudnienie ubezpieczonej w takim charakterze.

W związku z powyższym, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. orzeczono, jak w wyroku.