Treść orzeczenia VIII U 2478/24 - Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

VIII U 2478/24 - uzasadnienie Sąd Okręgowy w Łodzi z 2025-05-15

Sygnatura akt VIII U 2478/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 1 października 2024 r. znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł., po rozpatrzeniu wniosku z dnia 24 września 2024 r., odmówił S. S. prawa do rekompensaty.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wyjaśnił, iż zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 r. między innymi udowodni okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszący co najmniej 15 lat.

Zakład odmówił przyznania ubezpieczonemu rekompensaty, wobec nieudowodnienia 15 lat pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Organ wskazał, iż nie uwzględnił okresu od 5 lutego 1985 r. do 31 sierpnia 1998 r. w (...) S.A. w K. jako pracy w warunkach szkodliwych, ponieważ ubezpieczony nie przedłożył świadectwa pracy w szczególnych warunkach, a podstawowe świadectwo pracy nie zawiera powołania na odpowiednie zarządzenie resortowe oraz opisu wykonywanych prac. Na wymagane 15 lat pracy w szczególnych warunkach ubezpieczony udowodnił 5 lat, 11 miesięcy i 26 dni.

(decyzja - k. bez numeru pliku I akt ZUS)

Odwołanie od przedmiotowej decyzji, złożył S. S., zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił, iż:

1. organ rentowy dokonał ustaleń faktycznych w jego sprawie w sposób sprzeczny z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie poprzez przyjęcie, że nie został przez niego udokumentowany wymagany 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy oraz że charakter pracy wymieniony w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie odpowiada ściśle podanej podstawie prawnej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. oraz nie została podana resorowa podstawa prawna, podczas gdy w świadectwie pracy z dnia 31 sierpnia 1998 r. pracodawca zaświadczył, iż od dnia 5 lutego 1995 r. do dnia 31 sierpnia 1998 r., stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w szczególnych warunkach - na stanowisku ślusarz, nastawiacz maszyn. Odwołujący wykonywał pracę polegającą na bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń, które prace zostały uwzględnione w dziale XIV poz. 25 wykazu A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (Dz. U. z 1983 r., Nr 8, poz. 43 z późn. zm.), a zatem należy przyjąć, iż w pełni udokumentowano okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat;

2. organ rentowy dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 21 § 1 oraz 23 ustawy o emeryturach pomostowych w zw. z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, pomimo że skarżący spełnił warunki do uzyskania rekompensaty z uwagi na wykonywanie pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w związku z działem XIV poz. 25 wykazu A.

Mając na uwadze powyższe odwołujący wniósł o uwzględnienie odwołania i zmianę decyzji ZUS z dnia 1 października 2024 r. poprzez przyznanie mu prawa do rekompensaty, zgodnie z art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych.

(odwołanie - k. 3-5)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując argumentację, podniesioną w zaskarżonej decyzji.

(odpowiedź na odwołanie - k. 11-12)

Na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r., ubezpieczony oświadczył, że wnosi o zaliczenie, nieuwzględnionego przez organ rentowy, do pracy w warunkach szczególnych, okresu pracy w (...) S.A. w upadłości w K..

(oświadczenie ubezpieczonego na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. e-protokół (...):02:44 - 00:09:57 - koperta k. 47)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawca S. S. urodził się (...) Z zawodu jest mechanikiem.

(bezsporne)

W dniu 24 września 2024 r., ubezpieczony złożył w organie rentowym, wniosek o przyznanie emerytury wraz z rekompensatą za pracę w szczególnych warunkach.

(wniosek - k. bez numeru pliku I akt ZUS)

Decyzją z dnia 1 października 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. przyznał S. S. emeryturę od 1 września 2024 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.

(decyzja - k. bez numeru pliku I akt ZUS)

Zaskarżoną decyzją z dnia 1 października 2024 r. organ rentowy odmówił ubezpieczonemu przyznania prawa do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych wskazując, że skarżący udowodnił jedynie 5 lat, 11 miesięcy i 26 dni okresów pracy w warunkach szczególnych.

(decyzja - k. bez numeru pliku I akt ZUS)

Organ rentowy zaliczył wnioskodawcy do pracy wykonywanej w warunkach szczególnych okres zatrudnienia u płatnika (...) S.A. w upadłości w K. od 5 czerwca 1978 r. do 25 kwietnia 1979 r., od 26 kwietnia 1979 r. do 30 kwietnia 1981 r. oraz od 1 maja 1981 r. do 31 maja 1984 r.

(bezsporne)

Zgodnie ze świadectwem wykonywania pracy w szczególnych warunkach, z dnia 14 lutego 2000 r., wystawionym przez (...) S.A. w upadłości w K., S. S. był zatrudniony w w/w zakładzie pracy, w okresie od 5 czerwca 1978 r. do 31 maja 1984 r., w pełnym wymiarze czasu pracy i,w tym okresie, od 5 czerwca 1978 r. do 25 kwietnia 1979 r. , jako ślusarz wydz. tkanin, od 1 maja 1981 r. do 31 maja 1984 r. jako ślusarz remontowy - stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace: bieżąca konserwacja agregatów i urządzeń na stanowisku ślusarza, ślusarza remontowego wymienionym w wykazie A w dziale XIV poz. 1 pkt 25 wykazu stanowiącego załącznik Nr 4 do zarządzenia M.. P.. C.. i Lekkiego Nr 7 z dnia 7 lipca 1987 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub szczególnych charakterze prac resortu przemysłu chemicznego i lekkiego.

(świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 14 lutego 2000 r. - k. bez numeru pliku I akt ZUS)

Od 1 czerwca 1984 r., ubezpieczony miał przerwę w zatrudnieniu w (...) S.A. w upadłości w K., ponieważ nie przyjął zaproponowanych nowych warunków zatrudnienia. Od 5 lutego 1985 r. ponownie podjął pracę w w/w zakładzie.

(wypowiedzenie umowy o pracy - k. 10, zeznania ubezpieczonego na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. e-protokół (...):52:23 - 01:00:31 - koperta k. 47 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. e-protokół (...):02:44- 00:25:50 - koperta k. 47)

Od 1985 r. do 1992 r. odwołujący zajmował stanowisko ślusarza remontowego, natomiast od 1992 r. do 1998 r. - nastawiacza maszyn.

Odwołujący na obu w/w stanowiskach naprawiał maszyny włókiennicze. Wykonywał drobne i większe remonty.

(zeznania świadka J. K. na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. e-protokół (...):27:16-00:40:16 - koperta k. 47, zeznania świadka W. W. na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. e-protokół (...):40:16 - 00:51:05 - koperta k. 47)

Do 1990 r. tkalnia mieściła się przy ul. (...) w K., następnie została przeniesiona na ul. (...) w K..

(zeznania ubezpieczonego na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. e-protokół (...):52:23 - 01:00:31 - koperta k. 47 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. e-protokół (...):02:44- 00:25:50 - koperta k. 47, zeznania świadka J. K. na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. e-protokół (...):27:16- 00:40:16 - koperta k. 47)

Na ul. (...) był ten sam typ maszyn, co na ul. (...) (krosna (...) i (...)).

W pierwszym z w/w zakładów warsztat był na jednej hali, oddzielony formą parawanu. W drugim z w/w zakładów nie było osobnego warsztatu.

Na początku skarżący pracował w dziale głównego mechanika. Był członkiem brygady, w której skład wchodzili ślusarze remontowi. Przez pewien czas był także brygadzistą.

Dział remontów podlegał tkalni.

(zeznania świadka J. K. na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. e-protokół (...):27:16- 00:40:16 - koperta k. 47)

Część napraw ubezpieczony wykonywał w warsztacie.

(zeznania świadka W. W. na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. 00:40:16 - 00:51:05 - koperta k. 47)

Odwołujący rozbierał krosno na sali produkcyjnej i przewoził do warsztatu. Warsztat był obok tkalni. W warsztacie myto elementy rozebranego krosna. Później skarżący składał skrzynki i na hali produkcyjnej składał krosno. Rozbiór krosna trwał około 3 dni, naprawa w warsztacie trwała około 2 tygodni. Do 1990 r. wnioskodawca tylko naprawiał krosna, a od 1990 r. wszystkie maszyny jakie były w zakładzie np. snowarka, klejarka do osnów, przeglądarki do tkanin, parownik do przędzy. Odwołujący nie wykonywał prac budowlanych i budowlano - remontowych. Zdarzało się jednak, że na polecenie przełożonego powiesił karnisz.

W późniejszym okresie , brygady zostały zlikwidowane. Ubezpieczony zaczął pracować samodzielnie w dziale tkalni. Na wydziale tkalni nie istniało takie stanowisko jak ślusarz remontowy.

Na tkalni odwołujący wykonywał większe naprawy i remonty kapitalne krosien tkackich. Naprawiał głównie krosna, ale były także inne maszyny np. przeglądarki do tkanin. Odpowiadał za poważniejsze naprawy.

(zeznania ubezpieczonego na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. e-protokół (...):52:23 - 01:00:31 - koperta k. 47 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. e-protokół (...):02:44- 00:25:50 - koperta k. 47, zeznania świadka W. W. na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. 00:40:16 - 00:51:05 - koperta k. 47)

Skarżący ukończył kurs naprawy krosien.

(książeczka potwierdzająca ukończenie kursu - k. 9, zeznania ubezpieczonego na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. e-protokół (...):52:23 - 01:00:31 - koperta k. 47 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. e-protokół (...):02:44 - 00:25:50 - koperta k. 47)

Tkalnia była oddziałem będącym w ruchu. Pracowali tam tkacze, mistrzowie i nastawiacze maszyn.

Na tkalni było duże zapylenie, hałas i przestarzałe oświetlenie. Pracodawca zapewniał pracownikom zatyczki do uszu.

W w/w zakładzie pracy wnioskodawca pracował w systemie jednozmianowym.

(zeznania ubezpieczonego na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. e-protokół (...):52:23 - 01:00:31 - koperta k. 47 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. e-protokół (...):02:44- 00:25:50 - koperta k. 47, zeznania świadka W. W. na rozprawie z dnia 5 maja 2025 r. 00:40:16 - 00:51:05 - koperta k. 47)

W świadectwie pracy z dnia 31 sierpnia 1998 r. wystawionym przez (...) S.A. w upadłości w K. wskazano, że ubezpieczony świadczył pracę w w/w zakładzie w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie od 5 lutego 1985 r. do 31 sierpnia 1998 r. na stanowisku ślusarz, nastawiacz maszyn. Wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub szczególnych charakterze w okresie od 5 lutego 1985 r. do 30 września 1992 r. jako ślusarz oraz od 1 października 1992 r. do 31 sierpnia 1998 r. jako nastawiacz maszyn.

(świadectwo pracy z dnia 31 sierpnia 1998 r. - k. bez numeru pliku II akt ZUS, k. 6-6 verte)

Zgodnie z RP-7, dotyczącym lat 1982-1991, wystawionym w dniu 31 sierpnia 1999 r. przez (...) S.A. w upadłości w K. skarżący pracował w w/w zakładzie pracy od 5 czerwca 1978 r. do 31 maja 1984 r., od 5 lutego 1985 r. do 31 sierpnia 1998 r., od 1 września 1998 r. do nadal jako nastawiacz maszyn.

(Rp-7 - k. bez numeru pliku II akt ZUS)

Z kolei, zgodnie z RP-7, dotyczącym lat 1992-1998, wystawionym w dniu 31 sierpnia 1999 r. przez (...) S.A. w upadłości w K. ubezpieczony pracował w w/w zakładzie pracy od 5 czerwca 1978 r. do 31 maja 1984 r., od 5 lutego 1985 r. do 31 sierpnia 1998 r., od 1 września 1998 r. do nadal - jako specjalista.

(Rp-7 - k. bez numeru pliku II akt ZUS)

Jak wynika ze świadectwa pracy z dnia 10 lutego 2000 r., wystawionym przez (...) S.A. w upadłości w K., wnioskodawca był zatrudniony w w/w zakładzie pracy w okresie od 1 września 1998 r. do 12 lutego 2000 r. w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku magazyniera w Biurze Syndyka.

(świadectwo pracy z dnia 10 lutego 2000 r. - k. bez numeru pliku II akt ZUS)

Brak - akt osobowych z zakładu pracy (...) S.A. w upadłości w K..

(bezsporne)

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o dokumenty zawarte w aktach sprawy, w załączonych aktach organu rentowego, a także w oparciu o zeznania ubezpieczonego i świadków, w zakresie, w jakim posłużyły do poczynienia ustaleń.

W przedmiotowym postępowaniu zadaniem Sądu było ustalenie czy praca świadczonego przez ubezpieczonego w spornym okresie tj. od 5 lutego 1985 r. do 31 sierpnia 1998 r. w zakładzie (...) S.A. w upadłości w K. była pracą wykonywaną w szczególnych warunkach lub szczególnych charakterze.

W pierwszej kolejności, zauważenia wymaga, że Sąd nie dysponował aktami osobowymi wnioskodawcy z w/w zakładu pracy. Natomiast analiza dokumentacji, przedłożonej przez odwołującego, nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, jakie konkretnie stanowisko zajmował ubezpieczony, w spornym okresie. Zauważenia, w tym miejscu , wymaga, że w świadectwie pracy z dnia 31 sierpnia 1998 r. wystawionym przez (...) S.A. w upadłości w K., wskazano, że ubezpieczony świadczył pracę w w/w zakładzie w pełnym wymiarze czasu pracy, w okresie od 5 lutego 1985 r. do 31 sierpnia 1998 r. na stanowisku ślusarz, nastawiacz maszyn. Wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub szczególnych charakterze w okresie od 5 lutego 1985 r. do 30 września 1992 r. jako ślusarz oraz od 1 października 1992 r. do 31 sierpnia 1998 r. jako nastawiacz maszyn. Z kolei z RP-7 z dnia 31 sierpnia 1999 r. dotyczącym lat 1982-1991 wynika, iż skarżący pracował w w/w zakładzie pracy od 5 czerwca 1978 r. do 31 maja 1984 r., od 5 lutego 1985 r. do 31 sierpnia 1998 r., od 1 września 1998 r. do nadal jako nastawiacz maszyn. Na jeszcze inne stanowisko wskazuje RP-7 dotyczące lat 1992-1998, zgodnie z którym skarżący pracował w w/w zakładzie pracy od 5 czerwca 1978 r. do 31 maja 1984 r., od 5 lutego 1985 r. do 31 sierpnia 1998 r., od 1 września 1998 r. do nadal jako specjalista. W konsekwencji nie sposób nie zauważyć, że inne stanowiska są wskazane w świadectwie pracy, a inne w RP-7.

Co istotne, wyjaśnienie powyższych rozbieżności, nie jest możliwe, w oparciu o zeznania świadków i samego wnioskodawcy. Podkreślenia, bowiem, wymaga, iż osobowe źródła dowodowe, muszą być skonfrontowane z istniejącą dokumentacją i dopiero uzyskanie przekonania, graniczącego z pewnością, co do przebiegu zatrudnienia, może pozwolić na pozytywne rozstrzygnięcie o prawie do świadczeń (w przedmiotowej sprawie o prawie do rekompensaty). Innymi słowy, zeznania świadków mają jedynie charakter wspierający.

Na marginesie zauważenia wymaga, że zeznania wnioskodawcy i świadków, również, nie są jednoznaczne. Świadkowie byli, co prawda, współpracownikami odwołującego się, w spornym okresie, mimo to, nie określili, precyzyjnie, charakteru czynności, wykonywanych przez wnioskodawcę na stanowisku spawacza i nastawiacza maszyn, jego obowiązków, warunków zatrudnienia i zasad organizacji pracy. Dokonując, oceny zeznań świadków Sąd oczywiście miał na uwadze fakt, iż znaczny upływ czasu powoduje zatarcie w pamięci świadków, szczegółów zatrudnienia, w poszczególnych latach, tym bardziej, gdy zeznają o zdarzeniach sprzed kilkunastu, czy kilkudziesięciu lat, dotyczących obcej osoby. Nie można, również , tracić z pola widzenia, że wnioskodawca także, nie pamięta wszystkich istotnych informacji, dotyczących spornego okresu zatrudnienia. Skarżący wskazywał, chociażby, na różne lata zlikwidowania brygady remontowej (1990 i 1992 rok).

Kwestionując stanowisko organu rentowego, zawarte w zaskarżonej decyzji, odwołujący się, nie wskazał faktów, znajdujących oparcie w materialne dowodowym, z których możliwym byłoby, wyprowadzenie wniosków i twierdzeń, zgodnych ze stanowiskiem zaprezentowanym w odwołaniu. W tym kontekście podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 232 k.p.c., strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne (ciężar dowodu w znaczeniu procesowym). Z kolei stosownie do art. 6 k.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne (ciężar dowodu w znaczeniu materialnym). W ocenie Sądu Okręgowego, zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie daje podstaw do twierdzenia, że odwołujący się, spełnia wymóg posiadania 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, a tym samym, decyzja organu rentowego jest błędna.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 21 ust.1 ustawy o emeryturach pomostowych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.

Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W myśl art. 23 ust.1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (zob. np. M. Zieleniecki, Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX/el. 2017; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31.03.2016 r., III AUa 1899/15, LEX 2044406).

Przepisy art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:

1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej,

2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze do dnia wejścia w życie ustawy tj. do 31.12.2008 r. w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat.

Przesłanką negatywną zawartą w art.21 ust.2 ustawy o emeryturach pomostowych jest nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Skoro zgodnie z art.23 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany w art. 21 ust.2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Analiza układu warunkującego prawo do emerytury pomostowej prowadzi do wniosku, że świadczenie to przysługuje tym pracownikom, którzy osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ust.1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ale nie nabyli prawa do emerytury pomostowej z powodu nieuznania ich pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odwołujący się nie nabył prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Stosownie, natomiast, do treści art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1631) za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.

Z kolei przepis art. 32 ust.4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust.2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz.43 z późn. zm.).

Z §1 cytowanego rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w §4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.

Przepis § 2 ust.1 rozporządzenia ustala, że za okresy uzasadniające nabycie prawa do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

W niniejszym postępowaniu wnioskodawca domagał się ustalenia, że w spornym okresie zatrudnienia tj. od 5 lutego 1985 r. do 31 sierpnia 1998 r. w zakładzie pracy (...) S.A. w upadłości w K. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w warunkach szczególnych i tym samym spełnia warunki do przyznania rekompensaty.

Natomiast rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. 2011. 237.1412) określone zostały środki dowodowe, które powinny być dołączone do wniosku, stwierdzające okoliczności uzasadniające przyznanie tego świadczenia.

W myśl § 21-23 powołanego rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia są pisemne zaświadczenia zakładów pracy, wydane na podstawie posiadanych dokumentów, oraz legitymacje ubezpieczeniowe, a także inne dowody z przebiegu ubezpieczenia. W przypadku zaś ubiegania się pracownika o przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnym charakterze, zaświadczenie zakładu pracy powinno stwierdzać charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie takiej emerytury lub renty. Wyjątek od zasady ustalonej w powołanym przepisie jest zawarty w § 25 wymienionego rozporządzenia, który przewiduje, że okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy.

Tym samym, brak świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub wydanie świadectwa, które nie spełnia wymagań formalnych nie przekreśla ustalania, że tego rodzaju praca była wykonywana. W szczególności ubezpieczony może wykazywać innymi środkami dowodowymi, że praca świadczona była w warunkach szczególnych. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się bowiem te same reguły dowodzenia, jak w zwykłym procesie cywilnym. W szczególności zastosowanie mają art. 6 k.c., art. 232 k.p.c. Strony mają też prawo podważać moc dowodową dokumentów, w tym także świadectwa pracy, które jest dokumentem prywatnym i podlega ocenie przez sąd zgodnie z zasadami art. 233 § 1 k.p.c. W postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne oparcie się wyłącznie na zeznaniach świadków, w sytuacji, gdy z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne (tak SA w Szczecinie w wyroku z dnia 20 lipca 2016 r., III AUa 690/15, LEX nr 2121869).

W sprawie o świadczenia z tytułu pracy w warunkach szczególnych, gdzie przedmiotem ustaleń sądu ma być charakter zatrudnienia, dokonywanie ustaleń stanu faktycznego odbywa się z reguły poprzez przeprowadzenie dowodów osobowych oraz - o ile to jest możliwe - dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych. Osobowe źródła dowodowe (w tym zarówno zeznania świadków, jak i strony procesowej) muszą być skonfrontowane z istniejącą dokumentacją i dopiero uzyskanie przekonania graniczącego z pewnością co do przebiegu zatrudnienia, może pozwolić na pozytywne rozstrzygnięcie o prawie do świadczeń. Ocena osobowych źródeł dowodowych musi być przy tym wolna od jakiejkolwiek dowolności, uwzględniając reguły logiki oraz zasady doświadczenia zawodowego (tak SA w Szczecinie w wyroku z dnia 27 października 2016 r. III AUa 41/16 LEX nr 2151525).

Dla rozstrzygnięcia spornej kwestii zasadnym stało się zatem ustalenie, czy praca wykonywana przez wnioskodawcę we wskazanym okresie w wymienionym zakładzie pracy była pracą wykonywaną w warunkach szczególnych, o jakich mowa w cytowanych wyżej przepisach.

Wynikające z wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ust. 1 u.e.r.f.u.s. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 czerwca 2013 r. III AUa 1370/12 LEX nr 1339369).

Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2011 r. I UK 393/10).

Pełne zatrudnienie w warunkach szczególnych pojmowane jest jako bezwzględna cecha tego zatrudnienia jako uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego. Możliwe jest przy tym łączenie w przebiegu dniówki prac o różnym charakterze polegające na wykonywaniu nie jednego, lecz kilku rodzajów prac w szczególnych warunkach, wymienionych w wykazie. W takim wypadku do czasu pracy w warunkach szczególnych zlicza się czas równolegle wykonywanych czynności tylko wtedy, gdy różne prace wszystkie łącznie lub każda z osobna odpowiadają pracom w szczególnych warunkach i wszystkie razem wykonywane są stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (tak SA w Łodzi w wyroku z dnia z dnia 2 czerwca 2016 r., III AUa 1687/15, LEX nr 2062050). Przy ustalaniu okresów pracy w szczególnych warunkach, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, nie jest natomiast dopuszczalne zaliczanie innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika w stopniu powodującym wcześniejszą utratę zdolności do zatrudnienia i nie zostały wymienione w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia z dnia 10 kwietnia 2014 r., II UK 395/13, Lex Nr 1455235).

Jednocześnie tylko okresy zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy kreują i wypełniają weryfikowalne kryterium uznania pracy o cechach znacznej szkodliwości dla zdrowia lub znacznego stopnia uciążliwości, lub wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Taki sam warunek odnosi się do wymagania stałego wykonywania takich prac, co oznacza, że krótsze dobowo (nie w pełnym wymiarze obowiązującego czasu pracy na danym stanowisku), i nie stałe świadczenie pracy wyklucza dopuszczalność uznania pracy za świadczoną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wskutek niespełnienia warunku stałej znacznej szkodliwości dla zdrowia lub stałego znacznego stopnia uciążliwości wykonywanego zatrudnienia (III AUa 101/16 - wyrok SA Gdańsk z dnia 11-05-2016).

Przy czym należy pamiętać, iż o określonych skutkach prawnych wykonywania pracy w warunkach szczególnych stanowi ustawa oraz utrzymane jej przepisami (art. 32 ust. 4 ustawy o e. i r. z FUS) rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 r. Zarządzenia resortowe traktowane są tylko jako wykazy prac wykonywanych w szczególnych warunkach i mają one znaczenie, o ile są dostosowane do treści załącznika do rozporządzenia i stanowią jego uszczegółowienie, poprzez bardziej ścisłe ustalenie stanowisk pracy (por wyroki SN: z dnia 20 października 2005 r., I UK 41/05, OSNP 2006/19-20/306, z dnia 9 maja 2006 r., II UK 183/05, LEX nr 1001301).

Powołany wykaz wskazuje wszystkie te prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego.

Analiza treści wykazu A załącznika do ww. rozporządzenia wskazuje, że do pracy w warunkach szczególnych w przemyśle lekkim nie zostały zaliczone prace na stanowisku ślusarza, ślusarza narzędziowego, czy tokarza.

Do pracy w warunkach szczególnych zaliczone zostały natomiast prace przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń oraz prace budowlano - montażowe i budowlano - remontowe na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie (Dział XIV, poz. 25).

Nadto praca w tym charakterze wymieniona jest w Zarządzeniu Nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego (Dzienniki Urzędowe - rok 1987 nr 4 poz. 7) w Dziale VII poz. 1 Obróbka surowców włókienniczych i ich przędzenie. Zarządzenie to w ramach wskazanego działu poz. 1 wymienia w pkt 13) stanowisko nastawiacza maszyn. Zaś w dziale IX prace różne poz. 25 Bieżąca konserwacja agregatów i urządzeń oraz prace budowlano - montażowe i budowlano-remontowe na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie: pkt 1) stanowiska pracy, na których prace wykonywane są stale i bezpośrednio przy stanowiskach wymienionych w wykazie.

Regulacja §2 ww. rozporządzenia statuująca ograniczenia dowodowe i obowiązująca w postępowaniu przed organem rentowym, nie ma jednak zastosowania w postępowaniu odwoławczym przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji okoliczność i okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach sąd uprawniony jest ustalać także innymi środkami dowodowymi niż dowód z zaświadczenia zakładu pracy, w tym zeznaniami świadków (uchwała Sądu Najwyższego z 27 maja 1985 r. sygn. III UZP 5/85, uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984 r. III UZP 6/84). Ustalenie prawa do świadczeń z ubezpieczenia wymaga przedstawienia dowodów precyzyjnych, jednoznacznych i pewnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1998 roku, II UKN 440/97, Lex 34199).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej wskazania wymaga, że organ rentowy nie uwzględnił okresu zatrudnienia ubezpieczonego w (...) S.A. w K. od 5 lutego 1985 r. do 31 sierpnia 1998 r. jako pracy w warunkach szkodliwych, ponieważ ubezpieczony nie przedłożył świadectwa pracy w szczególnych warunkach, a podstawowe świadectwo pracy nie zawiera powołania na odpowiednie zarządzenie resortowe oraz opisu wykonywanych prac. Odwołujący nie zgodził się z przedmiotową decyzją wskazując, że wbrew twierdzeniom Zakładu udokumentował wymagany 15 letni okres pracy w szczególnych warunkach.

W ocenie Sądu wątpliwości, co do charakteru pracy ubezpieczonego w spornym okresie nie zostały rozwiane w toku trwania przedmiotowego postępowania. Zauważenia wymaga, że w świadectwie pracy z dnia 31 sierpnia 1998 r. wystawionym przez (...) S.A. w upadłości w K. wskazano, że ubezpieczony świadczył pracę w w/w zakładzie w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie od 5 lutego 1985 r. do 31 sierpnia 1998 r. na stanowisku ślusarz, nastawiacz maszyn. Wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub szczególnych charakterze w okresie od 5 lutego 1985 r. do 30 września 1992 r. jako ślusarz oraz od 1 października 1992 r. do 31 sierpnia 1998 r. jako nastawiacz maszyn. Z kolei z RP-7 z dnia 31 sierpnia 1999 r. dotyczącym lat 1982-1991 wynika, iż skarżący pracował w w/w zakładzie pracy od 5 czerwca 1978 r. do 31 maja 1984 r., od 5 lutego 1985 r. do 31 sierpnia 1998 r., od 1 września 1998 r. do nadal jako nastawiacz maszyn. Na jeszcze inne stanowisko wskazuje RP-7 dotyczące lat 1992-1998, zgodnie z którym skarżący pracował w w/w zakładzie pracy od 5 czerwca 1978 r. do 31 maja 1984 r., od 5 lutego 1985 r. do 31 sierpnia 1998 r., od 1 września 1998 r. do nadal jako specjalista.

Tym samym nie sposób nie zauważyć, że wskazane w w/w dokumentach stanowiska pracy, które miał zajmować ubezpieczony w spornym okresie, nie są ze sobą zbieżne. Co istotne, w toku trwania przedmiotowego postępowania nie została przedłożona dokumentacja osobowa odwołującego z w/w zakładu pracy. Wnioskodawca nie jest również w posiadaniu świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach za sporny okres. Zakład pracy wystawił odwołującemu takie świadectwo jedynie za okres pracy od 5 czerwca 1978 r. do 31 maja 1984 r. Znamiennym jest również, że z zeznań samego wnioskodawcy wynika, iż dopiero od 1992 r. został zatrudniony na stanowisku nastawiacza maszyn na wydziale tkalni. Powyższe zeznania są zatem zbieżne z zapisem w świadectwie pracy.

Jak już wskazywano powyżej, prace nastawiacza maszyn zaliczyć należy do prac w warunkach szczególnych. Mając jednak na względzie powyżej wskazane okoliczności w przypadku ubezpieczonego jest to możliwie dopiero od 1 października 1992 r. do 31 sierpnia 1998 r.

W ocenie Sądu, ubezpieczony nie udowodnił, że w okresie od 5 lutego 1985 r. do 30 września 1992 r., również, wykonywał pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów w/w rozporządzenia. Raz jeszcze podkreślenia wymaga, że ze świadectwa pracy i zeznań odwołującego , wynika, iż w w/w okresie wnioskodawca był zatrudniony na stanowisku ślusarza remontowego. Jak już wskazywano powyżej, do pracy w warunkach szczególnych w przemyśle lekkim nie, zostały zaliczone prace na tym stanowisku. W toku trwania przedmiotowego postępowania nie została przedłożona dokumentacja osoba wnioskodawcy, na podstawie, której możliwe byłoby ustalenie, że pomimo takiej nazwy stanowiska wnioskodawca, również, w w/w okresie wykonywał pracę w warunkach szczególnych. Sąd nie mógł również oprzeć się na zeznaniach świadków i samego wnioskodawcy. Tym bardziej, iż zeznania te nie są w pełni zbieżne, ponieważ w/w nie pamiętają wszystkich okoliczności , faktów, ze względu na znaczny upływ czasu.

W konsekwencji, wykonywanie, przez skarżącego, pracy, jako ślusarz remontowy w okresie od 5 lutego 1985 r. do 30 września 1992 r., nie może zostać zakwalifikowane jako świadczenie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Reasumując, należy zauważyć, że nawet po doliczeniu przez organ rentowy do niekwestionowanego wymiaru stażu pracy wnioskodawcy w wysokości 5 lat, 11 miesięcy i 26 dni spornego okresu zatrudnienia ubezpieczonego na stanowisku nastawiacz maszyn tj. od 1 października 1992 r. do 31 sierpnia 1998 r. (z wyłączaniem okresów nieskładkowych), skarżący nadal nie spełnia wymogu posiadania co najmniej 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych. Tym samym, brak było podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.

Jedynie na marginesie, Sąd wskazuje, że w przypadku uzyskania, przez odwołującego się, akt osobowych z zakładu pracy (...) S.A. w upadłości w K., ubezpieczony będzie mógł ponownie złożyć, w organie rentowym, wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty.

Mając powyższe na uwadze, odwołanie, na podstawie art. 477¹⁴ § 1 k.p.c., podlegało oddaleniu.

Dodano: 6 października 2025, Opublikował(a): Beata Łuczak
Podmiot udostępniający informację: Sąd Okręgowy w Łodzi
Osoba, która wytworzyła informację: Barbara Kempa
Data wytworzenia informacji: 15 maja 2025