Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z 25 października 2024 r. znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych
(...) w Ł. odmówił wznowienia postępowania w sprawie emerytury M. P..

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że 4 czerwca 2024 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie dotyczącej obliczenia emerytury poprzez pomniejszenie podstawy obliczenia emerytur w wieku powszechnego o kwotę pobranych wcześniej emerytur. Trybunał uznał, że przepis ustawy na to pozwalający, w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z przepisami Konstytucji. Organ rentowy podniósł, że w przypadku, gdy Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją ustawy, na podstawie której została wykazana decyzja, skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału. Orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Orzeczenie Trybunału dotyczące ustawy ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Dniem ogłoszenia orzeczeniem Trybunału jest dzień ogłoszenia tego orzeczenia w postaci elektronicznej na stronie internetowej organu wydającego dziennik urzędowy.

W konkluzji ZUS stwierdził, że w związku z tym, że wyrok Trybunału z 4 czerwca 2024 r. nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, brak jest podstaw do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z 22 maja 2013 r. (decyzja z 25 października 2024 r.
k. 63 pliku III akt ZUS)

Odwołanie od przedmiotowej decyzji złożyła M. P., wnosząc
o zobowiązanie ZUS do wznowienia postępowania w sprawie (...) i ponowne przeliczenie jej emerytury, wypłatę wyrównania wraz z odsetkami za okres wypłaty zaniżonej emerytury oraz przeprowadzenie wszystkich zaległych waloryzacji ustalonej miesięcznie emerytury. (odwołanie k. 3-3v.)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. (odpowiedź na odwołanie k. 4-5)

Pismem procesowym z 17 lutego 2025 r. pełnomocnik wnioskodawczyni zarzucił organowi rentowemu:

1.  naruszenie art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z FUS w zw. z art. 67 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, w której ZUS był zobowiązany do zastosowania powołanych przepisów i tym samym do ponownego przeliczenia emerytury ubezpieczonej z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej tj. bez pomniejszenia podstawy obliczenia emerytury powszechnej;

2.  naruszenie art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której organ zobowiązany był do zastosowania przywołanego przepisu, bowiem jako błąd organu rentowego należy rozumieć również wydanie decyzji;

3.  naruszenie art. 5 k.c. polegające na sprzecznym z zasadami współżycia społecznego pomniejszeniu emerytury nabytej w związku z osiągnięciem wieku powszechnego
o kwotę pobranych wcześniej emerytur uzyskanych w wieku obniżonym, bowiem podejmując decyzję o przejściu na wcześniejszą emeryturę ubezpieczona nie mogła spodziewać się, że w przyszłości zostaną wprowadzone przepisy, które spowodują, że podjęta przez nią decyzja o przejściu na wcześniejszą emeryturę, wywoła po jej stronie negatywnie konsekwencje w postaci obniżenia wysokości emerytury powszechnej.

W związku z powyższym, pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji ZUS z 25 października 2024 r., znak (...) – poprzez przyznanie ubezpieczonej prawa do przeliczenia emerytury bez pomniejszenia podstawy obliczenia emerytury o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur, uzyskanych w wieku obniżonym od
1 maja 2013 r. oraz nakazanie wypłaty wyrównania wraz z odsetkami za okres wypłaty zaniżonej emerytury tj. od 1 maja 2013 r., a także przeprowadzenie wszystkich zaległych waloryzacji ustalonej miesięcznie emerytury od 1 maja 2013 roku oraz o zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. (pismo procesowe k. 14-16)

Natomiast pełnomocnik organ rentowego w piśmie procesowym z 25 lutego 2024 r. poza wcześniej podnoszoną argumentacją, wskazywał dodatkowo, że nie jest możliwe wznowienie postępowania na podstawie art. 145a k.p.a., ze względu na upływ pięcioletniego terminu określonego w art. 146 § 1 k.p.a., a dodatkowo wskazano, iż organ nie rozpatrywał wniosku ubezpieczonej w trybie art. 114 ustawy emerytalnej. Podniósł również, że przepisy prawa ubezpieczeń społecznych nie przewidują możliwości wznowienia postępowania na skutek wydania wyroku TK stwierdzającego niezgodność aktu normatywnego z Konstytucją. (pismo procesowe k. 20-21)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

M. P. urodziła się (...) (bezsporne)

W dniu 10 marca 2008 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o emeryturę w wieku wcześniejszym. (wniosek z 10 marca 2008 r. s. 1-4 pliku II akt ZUS)

Decyzją z 25 marca 2008 r. E (...) ZUS (...) Oddział w Ł. po rozpatrzeniu wniosku z 10 marca 2008 r., na podstawie art. 29 i art. 46 ustawy o emeryturach i rentach
z FUS przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury w wieku wcześniejszym od 1 marca 2008 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę. (decyzja z 25 marca 2008 r. s. 81-82 pliku II akt ZUS)

W dniu 6 maja 2013 r. ubezpieczona złożyła wniosek o przyznanie emerytury z powszechnego wieku emerytalnego. (wniosek z 6 maja 2013 r. s. 1-6 pliku III akt ZUS)

Decyzją z 22 maja 2013 r., po rozpatrzeniu wniosku z 6 maja 2013 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. przyznał wnioskodawczyni emeryturę od 1 maja 2013 r. tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. (decyzja s. 39-41 pliku III akt ZUS)

Podstawa obliczenia emerytury ustalona w kwocie 593021,91 zł uległa pomniejszeniu o kwoty dotychczas wypłaconego świadczenia, tj. o 130517,48 zł. Podstawa emerytury ustalona na nowo podlegała podzieleniu przez średnie dalsze trwanie życia służące do obliczenia emerytury w decyzji o przyznaniu emerytury, tj. przez 252,30 miesięcy.

- kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wyniosła 126120,27 zł;

- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wyniosła 466901,64 zł;

- suma kwot dotychczas pobranych emerytur wyniosła 130517,48 zł;

- średnie dalsze trwanie życia wyniosło 252,30 miesięcy;

- wyliczona kwota emerytury wyniosła 1833,15 zł

Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej:

[( (...),27 + (...),64) – (...),48] / 252,30 = 1833,15 zł. (decyzja z 22 maja 2013 r.
s. 39-41 pliku III akt ZUS)

Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 r., w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r. (przed ogłoszeniem ustawy wprowadzającej), jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

(informacja na stronie TK pod adresem https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/wyroki/art (...)-obliczenie-naleznego-swiadczenia-emerytalnego-poprzez-pomniejszenie-emerytury-z-wieku-powszechnego-o-kwote-pobranych-wczesniej-emerytur, (...) poz. 67)

W dniu 21 października 2024 r. wnioskodawczyni złożyła do organu rentowego wniosek o przeliczenie emerytury i wypłatę wyrównania ze względu na orzeczenie TK z dnia 4 czerwca 2024 r. (wniosek z 21 października 2024 r. k. 62 pliku III akt ZUS)

W dniu 25 października 2024 r. organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję. (decyzja
z 25 października 2024 r. – k. 63 pliku III akt ZUS)

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Odwołanie ubezpieczonej jest niezasadne i podlega oddaleniu.

Na wstępie zauważenia wymaga, że żądanie wnioskodawczyni wznowienia postępowania oparte było na treści niepublikowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 120/40).

Ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012 poz. 637 z dnia 6 czerwca 2012 r.), dokonano m.in. nowelizacji przepisu art. 25 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez dodanie w art. 25 ustępu 1b w brzmieniu: „Jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.”

Organ rentowy obliczając wysokość emerytury ubezpieczonej w wieku powszechnym zastosował ten przepis, pomniejszając podstawę obliczenia jej emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranej dotychczas emerytury w wieku obniżonym.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20), podtrzymał wcześniejszą linię orzecznictwa wyrażoną w wyroku z dnia 6 marca 2019 r. (sygn. akt P 20/16), przyjmując, że regulacja zawarta w art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, w stosunku do osób, które wniosek o przyznanie emerytury w wieku obniżonym złożyły do dnia ogłoszenia ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, jest niezgodna z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

Zauważenia jednak wymaga, iż zgodnie z art. 145a k.p.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W tej sytuacji skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. nr 76 poz. 483 ze zmianami) stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.

Zgodnie zaś z art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych ogłoszonych
w Dzienniku Ustaw ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Natomiast w myśl z art. 21 powyższej ustawy z 2000 r., Dziennik Ustaw wydaje Prezes Rady Ministrów przy pomocy Rządowego Centrum Legislacji, przy czym Rządowe Centrum Legislacji może zlecić wyspecjalizowanym podmiotom niektóre czynności związane
z wydawaniem tych dzienników w sposób, o którym mowa w art. 2a ust. 2.

Tymczasem na dzień wydania decyzji przez organ rentowy, a nawet na dzień zamknięcia rozprawy przez Sąd, wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został ogłoszony Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Przy czym mając na względzie powyższe przepisy ustawy z 2000 r., trzeba zaznaczyć, że publikacja wyroku TK na stronie internetowej Trybunału czy w publikatorze „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Zbiór (...) nie jest ogłoszeniem w rozumieniu art. 190 Konstytucji.

Wskazać również należy, iż żądanie wznowienia postępowania, zgłoszone przez wnioskodawczynię do ZUS zostało w dniu 21 października 2024 r., a zatem po upływie terminu określonego w art. 146 § 1 k.p.a.

Zgodnie bowiem z treścią art. 146 § 1 k.p.a., uchylenie decyzji z przyczyny określonej w art. 145a k.p.a. (a więc z uwagi na niezgodność aktu normatywnego stanowiącego podstawę wydania decyzji z Konstytucją) nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Skoro zatem decyzja o przyznaniu emerytury została wnioskodawczyni doręczona w 2013 r., zgłoszenie przez skarżącą żądania wznowienia postępowania w 2024 r. bez wątpienia nastąpiło po upływie powyższego pięcioletniego terminu.

Nie była również możliwa zamiana zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 ze zm.), bowiem w dniu wydawania decyzji (22 maja 2013 r.) organ działał na podstawie przepisu, który wówczas bez wątpienia obowiązywał i korzystał z domniemania konstytucyjności.

Błąd organu nie obejmuje takich sytuacji, w których organ rentowy działa na podstawie niebudzących jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych przepisów ustawy, które to korzystają z domniemania konstytucyjności, aż do chwili uznania ich przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją. Decyzja wydana w takich warunkach nie może też być uznana za bezprawną, gdyż podstawa prawna do jej wydania odpadła dopiero po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 24 lutego 2020 r., III AUa 1021/19, LEX nr 3052694, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 23 czerwca 2020 r., III AUa 397/20, LEX nr 3052693, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 20 maja 2020 r.,
III AUa 239/20, LEX nr 3018207)

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie jako bezzasadne.

/sędzia Jacek Chrostek/