Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14.10.2024 r. znak (...)-2015, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 887), w związku ze złożonym wnioskiem o emeryturę , ponownie ustalił G. L., wartość kapitału początkowego, na dzień 1.01.1999 r.

Do ustalenia wartości kapitału początkowego, organ rentowy przyjął podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 1439,80 zł.

Do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy, organ rentowy przyjął przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. od 1.01.1989 r. do 31.12.1998 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 117,93 %.

Podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 1439,80 zł., ZUS ustalił w wyniku pomnożenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru wynoszącego 117,93 % przez kwotę 1220,89 zł, tj. kwotę bazową określoną w w/w ustawie o emeryturach i rentach z FUS (117,93 % x 1 220,89 zł =1439,80 zł).

Organ rentowy przyjął łącznie 24 lata, 1 miesiąc, 19 dni, okresów składkowych.

Okresy nieskładkowe 2 miesiące 14 dni

W wysokość 24% kwoty bazowej wyniosła 293,01 zł.

Współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 roku wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego wyniósł 86,80 %.

Średnie dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach dla osób w wieku 62 lat przyjęto w ilości 209 miesięcy.

W związku z powyższym wysokość kapitału początkowego ustalona na dzień 1 stycznia 1999 roku wyniosła 147 733,74 złotych.

/ decyzja k 23-25 akt kapitałowych ZUS/

Decyzją z dnia 16.10.2024 r. (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. po rozpatrzeniu wniosku z dnia 26.07.2024 r. przyznał G. L. prawo do emerytury od 1.07.2024 r. tj od miesiąca w którym zgłoszono wniosek.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zaewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przyznano emeryturę.

Podstawa obliczenia emerytury podlega pomniejszeniu o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur, w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Emerytura została obliczona zgodnie z art. 26 ustawy emerytalnej jako równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia które ustalono na dzień osiągnięcia wieku emerytalnego.

Przy ustaleniu wysokości emerytury uwzględniono:

- kwotę składek zaewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji 231528,61 zł

- kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego 1058606,70 zł;

- suma kwot pobranych emerytur 457373,56 zł

- średnie dalsze trwanie życia wynosi 173,50 miesięcy;

- wyliczona kwota emerytury wynosi 4799,78 zł

/ decyzja k. 37-41 plik II akt emerytalnych ZUS /

Odwołania ww. decyzji wniosła G. L., domagając się ich zmiany poprzez przeliczenie podstawy wymiaru kapitału początkowego i przeliczenie świadczenia, z uwzględnieniem okresu składkowego w wymiarze 24 lat 1 miesiąca i 20 dni wskazanego w pierwotnej decyzji w przedmiocie wyliczenia kapitału początkowego z dnia 29.01.2015 r. zamiast uwzględnionego w zaskarżonej decyzji w wymiarze 24 lat 1 miesiąca i 19 dni . Odwołująca podniosła, iż przyjcie innego niższego zakresu składkowego w zaskarżonej decyzji skutkuje obniżeniem łącznej liczby okresów składkowych i nieskładkowych określonych w dniach, wartości współczynnika proporcjonalnego, wartości kapitału początkowego i na koniec wysokości emerytury.

Odwołująca podniosła też, iż domaga się przeliczenia świadczenia z pominięciem art. 25 ust. 1 b ustawy o emeryturach i rentach z FUS jako regulacji niekonstytucyjnej na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4.06.2024 r. sygn. akt SK 140/20, wyrównania niewypłaconych kwot wraz z odsetkami, oraz stwierdzenia podstaw do ustalenia odpowiedzialności organu rentowego za nie wydanie prawidłowej decyzji w terminie. Skarżąca wskazała iż brak publikacji przedmiotowego orzeczenia TK w Dzienniku Ustaw stanowi nieuprawnione zawinione zaniechanie władzy wykonawczej, które nie może jednak wpływać na brak możliwości zastosowania wskazanego orzeczenia. Powołując się na orzeczenia sądu Okręgowego w Bielsku Białej z dnia 15.10.2024 r. sygn. akt VI U 1016/24, Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 3.07.2024 VI U 528/24 odwołująca podniosła iż powołany przepis od początku był niekonstytucyjny a zatem także w ramach kontroli rozproszonej stosowanej przez sądy nie powinien być pomijany. Dodatkowo argumentowała, że nawet nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność z konstytucją określonego przepisu uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku.

/ odwołanie k. 3-12 akt VIII U 2807/24 odwołanie k. 3-6 akt VIII U 2808/24/

W odpowiedziach na odwołania, organ rentowy wniósł odrzucenie odwołań jako nie wniesionych w formie pisemnej ewentualnie oddalenie odwołań podtrzymując stanowisko zwarte w zaskarżonych decyzjach. Organ wywiódł, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4.06.2024 r. nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw.

/ odpowiedź na odwołanie k. 3-12 akt VIII U 2807/24 odpowiedź na odwołanie k. 7akt VIII U 2808/24/

Zarządzeniem z dnia 27.12.2024 r. Sprawy z ww. odwołań połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

/ zarządzenie k. 11/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

G. L. urodziła się w dniu (...)

/bezsporne/

Decyzją z dnia 20.10.2004 r., w rozpoznaniu wniosku z dnia 28.09.2024 ZUS, na podstawie przepisów ustawy Karta Nauczyciela oraz przepisów ustawy o emeryturach i R. z FUS przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury wcześniejszej od 1.10.2004r. tj od ustania zatrudnienia

/bezsporne decyzja k. 39 plik I akt ZUS/

Decyzją z dnia 18.02.2015 r po rozpatrzeniu wniosku z dnia 20.01.2015 przyznano wnioskodawczy prawo do tzw emerytury mieszanej od 01.01.2015 tj od miesiąca w którym zgłoszono wniosek.

/ bezsporne decyzja k. 16 plik II akt ZUS/

Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 r., w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6.06.2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

/bezsporne, a nadto informacja na stronie TK pod adresem https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/wyroki/art (...)-obliczenie-naleznego-swiadczenia-emerytalnego-poprzez-pomniejszenie-emerytury-z-wieku-powszechnego-o-kwote-pobranych-wczesniej-emerytur/

W dniu 26.07.2024 r. G. L. wniosła o przyznanie emerytury w powszechnym wieku emerytalnym, ale z pominięciem treści art. 15 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

/ bezsporne wniosek k. 1-4 plik II akt emerytalnych ZUS/

W tym stanie rzeczy wydano zaskarżone decyzje.

/ decyzja k 23-25 akt kapitałowych ZUS, decyzja k. 37-41 plik II akt emerytalnych ZUS /

Decyzją z dnia 28.11.2024 r. znak (...)-2015 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. po zakończeniu postepowania wyjaśniającego ze Szkołą Podstawową w B. i otrzymaniu nowych dowodów mających wpływ na wysokość kapitału początkowego ponownie ustalił G. L. wartość kapitału początkowego na dzień 1.01.1999 r.

Do ustalenia wartości kapitału początkowego, organ rentowy przyjął podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 1439,80 zł., ustaloną w decyzji z dnia 14.10.2024 o ponownym ustaleniu kapitału początkowego.

Nadto, do ustalenia wartości kapitału początkowego organ rentowy przyjął łącznie 24 lata, 1 miesiąc, 20 dni, okresów składkowych oraz okresy nieskładkowe 2 miesiące 14 dni

W wysokość 24% kwoty bazowej wyniosła 293,01 zł.

Współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 roku wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego wyniósł 86,81 %.

Średnie dalsze trwanie życia, wyrażone w miesiącach dla osób w wieku 62 lat, przyjęto w ilości 209 miesięcy.

W związku z powyższym, wysokość kapitału początkowego ustalona na dzień 1 stycznia 1999 roku wyniosła 147 740,01 złotych.

/ decyzja k 30-32 akt kapitałowych ZUS/

W konsekwencji powyższego, decyzja z dnia 3.12.2024 r. (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. po rozpatrzeniu wniosku z dnia 26.07.2024 r. przyznał G. L. prawo do emerytury od 1.07.2024 r. tj od miesiąca w którym zgłoszono wniosek.

Podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zaewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przyznano emeryturę.

Podstawa obliczenia emerytury podlega pomniejszeniu o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur, w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Emerytura została obliczona zgodnie z art. 26 ustawy emerytalnej jako równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia które ustalono na dzień osiągnięcia wieku emerytalnego.

Przy ustaleniu wysokości emerytury uwzględniono:

- kwotę składek zaewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji 231528,61 zł

- kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego 1058651,68 zł;

- suma kwot pobranych emerytur 457373,56 zł

- średnie dalsze trwanie życia wynosi 173,50 miesięcy;

- wyliczona kwota emerytury wynosi 4800,04 zł

/ decyzja k. 54-58 plik II akt emerytalnych ZUS /

Powyższy stan faktyczny jest bezsporny i został ustalony na podstawie powyższych dokumentów, których wiarygodność nie była kwestionowana przez żadną ze stron.

Sąd Okręgowy w Łodzi zważył, co następuje:

Postępowanie, w zakresie objętym decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia 28.11.2024 r., o ponownym ustaleniu kapitału początkowego podlega umorzeniu, w pozostałym, zaś, zakresie odwołania, nie zasługiwały na uwzględnienie.

Stosownie do art. 477 ¹³ k.p.c. zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd - przez wydanie decyzji uwzględniającej w całości lub w części żądanie strony - powoduje umorzenie postępowania w całości lub w części.

Zgodnie, zaś, z art. 355 k.p.c. Sąd umorzy postępowanie, jeżeli powód ze skutkiem prawnym cofnął pozew, strony zawarły ugodę lub została zatwierdzona ugoda zawarta przed mediatorem albo z innych przyczyn wydanie wyroku stało się zbędne lub niedopuszczalne.

W rozpoznawanej sprawie, organ rentowy, w toku postępowania sądowego, wydał decyzję o ponownym przeliczeniu kapitału początkowego wnioskodawczyni z dnia 28.11.2024 r. w której uwzględnił jej żądanie przyjęcia do wyliczenia kapitału początkowego wymiaru łącznie 24 lat, 1 miesiąca, 20 dni okresów składkowych co skutkowało wydaniem kolejnej decyzji w przedmiocie ustalenia prawa do emerytury z dnia 3.12.2024 r.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy, w Ł. na podstawie art. 477 ¹³ kpc w związku z art. 355 k.p.c, postępowanie w sprawie w zakresie objętym wskazana decyzją z dnia 28.11.2024 r. , w punkcie pierwszym sentencji wyroku umorzył.

W pozostałej części, wskazać należy, iż ogólne zasady nabywania prawa do emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31.12.1948 roku, a więc dla osób takich jak G. L. określa przepis art. 24 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym ubezpieczonym, urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r., przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184.

Stosownie, natomiast, do treści art. 25 ust 1 ustawy emerytalnej, podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa wart 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185.

Z kolei zgodnie z art. 26 ust 1 ustawy emerytalnej, emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183. W ust. 2 wskazano, ze wiek ubezpieczonego w dniu przejścia na emeryturę wyraża się w ukończonych latach i miesiącach. Średnie dalsze trwanie życia ustala się wspólnie dla mężczyzn i kobiet oraz wyraża się w miesiącach (ust. 3). Przy czym w ust. 4 i 5 wskazano, że tablice trwania życia ogłasza w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" corocznie w terminie do dnia 31 marca Prezes Głównego Urzędu Statystycznego. Tablice, o których mowa w ust. 4, są podstawą przyznawania emerytur na wnioski zgłoszone od dnia 1 kwietnia do dnia 31 marca następnego roku kalendarzowego.

Z powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że zasadą, obowiązującą przy ustalaniu wysokości emerytury, dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., jest zasada zdefiniowanej składki, zgodnie z którą wysokość świadczenia zależy z jednej strony od sumy składek emerytalnych, jakie zostały zgromadzone, na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS, za okres poczynając od 1 stycznia 1999 r., zaś z drugiej od wysokości kapitału początkowego, tj. od kwoty ustalonej oddzielnie dla każdego ubezpieczonego według ustalonego przez ustawodawcę wzoru, odzwierciedlającej w przybliżeniu stan jego konta ubezpieczeniowego za okres do 31 grudnia 1998 r.

Przy tym, ustawą z dnia 11 maja 2012 r., o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012 poz. 637), dokonano m.in. nowelizacji przepisu art. 25 ustawy emerytalno-rentowej poprzez dodanie w art. 25 ustępu 1b w brzmieniu: Jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Organ rentowy, zaskarżoną decyzją, obliczając wysokość emerytury ubezpieczonej w wieku powszechnym, w dniu 16.10.2024 roku zastosował ten przepis, pomniejszając podstawę obliczenia jej emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych dotychczas emerytur w wieku obniżonym.

Trybunał Konstytucyjny, w cytowanym powyżej wyroku z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20), podtrzymał wcześniejszą linię orzecznictwa wyrażoną w wyroku z dnia 6 marca 2019 r. (sygn. akt P 20/16), przyjmując, że regulacja zawarta w art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w stosunku do osób, które wniosek o przyznanie emerytury w wieku obniżonym złożyły do dnia ogłoszenia ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, jest niezgodna z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

Trybunał wskazał, iż, zakwestionowany w skardze kasacyjnej art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który wszedł w życie 1 stycznia 2013 r., wprowadził zasadę, zgodnie z którą – ubezpieczonym, którzy na podstawie przepisów wymienionych w tym artykule, pobierali emeryturę przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, a następnie złożyli wniosek o emeryturę powszechną – podstawę obliczenia emerytury, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Przed wejściem w życie ww. przepisu art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tj. przed 1 stycznia 2013 r. natomiast – pobieranie emerytur przysługujących przed osiągnieciem powszechnego wieku emerytalnego, nie zmniejszało natomiast wysokości emerytury powszechnej przysługującej po osiągnięciu wieku emerytalnego, a nawet mogło zwiększać jej wysokość (im później po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego – ubezpieczony pobierający emeryturę wymienioną w art. 25 ust. 1b ustawy, złożył wniosek o emeryturę powszechną). Osoby, które w stanie prawnym obowiązującym przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy, nabyły prawo do którejkolwiek z wymienionych w tym przepisie emerytur przysługujących przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, pozostawały zatem w uzasadnionym przekonaniu, że złożenie wniosku o tego rodzaju emeryturę i jej pobieranie – nie spowoduje w przyszłości negatywnych konsekwencji dla wysokości emerytury powszechnej ustalanej według formuły zdefiniowanej składki.

W związku z powyższym, Trybunał uznał, że – skarżący, podobnie jak i każda inna osoba, która złożyła wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy wprowadzającej art. 25 ust. 1b ustawy) – nie miał możliwości przewidzieć konsekwencji, jakie na mocy nowo wprowadzonych przepisów, wiązały się ze skorzystaniem z prawa do wcześniejszego świadczenia (tj. że z tego powodu – wysokość, przysługującej im emerytury powszechnej, ulegnie pomniejszeniu). Tego rodzaju legislacja, w ocenie Trybunału, w żaden sposób nie mieści się w ramach wyznaczonych przez art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

W tym miejscu należy przypomnieć, iż zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. nr 76 poz. 483 ze zmianami), orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, orzeczenia w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony, a jeżeli nie był ogłoszony, orzeczenia ogłasza się w Dzienniku Urzędowym RP Monitor Polski (ust. 2), zgodnie zaś z ust. 3 orzeczenie TK wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.

Zgodnie zaś z art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych ogłoszonych w Dzienniku Ustaw ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Natomiast zgodnie z art. 21 powyższej ustawy z 2000 r., Dziennik Ustaw wydaje Prezes Rady Ministrów przy pomocy Rządowego Centrum Legislacji, przy czym Rządowe Centrum Legislacji może zlecić wyspecjalizowanym podmiotom niektóre czynności związane z wydawaniem tych dzienników w sposób, o którym mowa w art. 2a ust. 2

Należy podkreślić, że na dzień wydania decyzji przez organ rentowy, a nawet na dzień zamknięcia rozprawy przez Sąd, wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Przy czym mając na względzie powyższe przepisy ustawy z 2000 r., trzeba zaznaczyć, że publikacja wyroku TK na stronie internetowej TK czy w publikatorze „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Zbiór Urzędowy” nie jest ogłoszeniem w rozumieniu art. 190 Konstytucji. Nieopublikowanie wyroku powoduje, że formalnie nie obowiązuje on w porządku prawnym.

Sąd zdaje sobie przy tym sprawę, że nieogłoszenie przez Prezesa Rady Ministrów orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest wynikiem sporów politycznych toczących się wokół statusu samego Trybunału. Stan ten może mieć negatywny wpływ na sytuację prawną obywateli, którzy pozostają w stanie niepewności co do obowiązującego prawa – tak jak ma to miejsce na gruncie niniejszej sprawy. Jednakże nie zmienia to faktu, że sporne orzeczenie TK nie weszło w życie, a więc organ rentowy nie mógł go zastosować przy rozstrzyganiu w sprawie ubezpieczonego, zatem decyzja jest prawidłowa.

Sąd ma przy tym na uwadze iż jak wskazuje odwołująca niektóre Sądy powszechne np. Sąd Okręgowy w Szczecinie -wyrok z dnia 3 07. 2024 r., w sprawie o sygn. akt VI U 528/24 , Sąd Okręgowy w Bielsku Białej- wyrok z dnia 15.10.2024 r. sygn. akt VI U 1016/ 24, -wyrok z dnia 19.11.2024 sygn akt VI U 1053/ 24, Sąd Okręgowy w Kielcach wyrok z dnia 4.12.2024 VU (...), Sąd Okręgowy w Legnicy wyrok z dnia 13.12.2024 r. sygn. akt V U 502/24 – uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt SK 140/20 – zmieniają zaskarżone przez emeryta decyzje ZUS i nakazują organowi rentowemu ponowne obliczenie wysokości emerytury ubezpieczonego, z pominięciem przepisu art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, pomimo braku publikacji wyroku TK w Dzienniku Ustaw, z uwagi jak podają na nieuprawnione zaniechanie władzy wykonawczej w publikacji przedmiotowego orzeczenia które w ich ocenie nie może wpływać na brak możliwości jego zastosowania. Ponadto wskazują, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne i powszechnie obowiązujące a sentencja przedmiotowego orzeczenia nie zawiera elementu intertemporalnego, a więc przyjąć należy, że w stosunku do osób w takiej sytuacji faktycznej jak ubezpieczona przepis ten od początku jego obowiązywania był niezgodny z Konstytucją i jako taki nie powinien być zastosowany.

Niemniej jednak w ocenie Sądu Okręgowego z zapatrywaniem takim nie można się zgodzić. Sąd w tym zakresie podziela zapatrywania wyrażone w wyroku Sąd Okręgowy w Olsztynie z dnia 30 .10.2024 r. sygn. akt IV U 941/24 i Sądu Okręgowego w Świdnicy w wyroku z dnia 28 października 2024 r. sygn. akt VII U 922/24

Podkreślić należy, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji RP z dnia z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, wyroki Trybunału Konstytucyjnego wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia w odpowiednim organie urzędowym. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy Trybunał wyznaczy inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Ogłoszenie w dzienniku urzędowym ma charakter konstytucyjnego obowiązku i warunku formalnego dla skuteczności wyroku w systemie prawa. Nieopublikowanie wyroku powoduje, że formalnie nie obowiązuje on w porządku prawnym. Taki stan rzeczy oznacza, że przepis uznany za niekonstytucyjny pozostaje w mocy prawnej, mimo obalenia jego domniemania konstytucyjności. Powoduje to brak możliwości zastosowania wyroku w praktyce przez sądy i organy administracji. Tym samym przepisy te mogą być nadal stosowane, co prowadzi do konfliktu pomiędzy rzeczywistością prawną wynikającą z treści wyroku a porządkiem prawnym de facto obowiązującym.

Reasumując zgodnie z zasadami konstytucyjnymi, publikacja wyroku jest kluczowym elementem zapewnienia spójności porządku prawnego. Bez niej wyrok, mimo że formalnie wydany, pozostaje bezskuteczny w obrocie prawnym. W konsekwencji przepisy uznane za niekonstytucyjne mogą być nadal stosowane.

Ponadto wskazać należy na zasadę legalizmu wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Działania władz publicznych, w tym niewykonanie obowiązku publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, naruszają tę zasadę bowiem powoduje, że niekonstytucyjne przepisy nadal obowiązują w porządku prawnym. Równocześnie art. 32 Konstytucji RP gwarantuje wszystkim obywatelom równość wobec prawa. Przyjęcie, że nieopublikowany wyrok TK może być uznawany za podstawę prawną czy to ustalenia świadczenia jego przeliczenia, czy wznowienia postępowania, prowadziłoby do sytuacji, w której różne grupy obywateli byłyby traktowane w sposób niejednolity.

Na przykład osoby, których decyzje administracyjne lub prawomocne wyroki zapadły na podstawie przepisów uznanych za niekonstytucyjne, miałyby różne możliwości ustalenia prawa do świadczenia czy wznowienia postępowań w zależności od statusu publikacji wyroku. Takie nierówne traktowanie naruszałoby konstytucyjną zasadę równości, ponieważ podobne sytuacje faktyczne nie byłyby rozstrzygane w sposób jednolity ze względu na proceduralne okoliczności (publikacja wyroku).

I tak przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 145a § 1), Kodeksu postępowania cywilnego (art. 401 ¹ ) oraz ustawy o emeryturach i rentach z FUS (art. 114 ust. 1) regulują możliwość wznowienia postępowania w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją. Zgodnie z art. 145a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Paragraf 2 ww. przepisu wskazuje, że w sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W oparciu o art. 401 ¹ k.p.c. można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Zgodnie z art. 407 § 2 k.p.c. w sytuacji określonej w art. 401 ¹ skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie, o którym mowa w art. 401 ¹kpc , nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu, a w wypadku wydania go na posiedzeniu jawnym - od dnia ogłoszenia tego postanowienia.

Z kolei, zgodnie z art. 114 ust.1 ustawy z dnia z dnia 17 grudnia 1998 r. (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1631 ) o emeryturach i rentach FUS w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:

• po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;

• decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;

• dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;

• decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie; • decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;

• przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.

Z powyższego wynika, że zarówno kodeks postępowania cywilnego i kodeks postępowania administracyjnego wymagają, aby wyrok Trybunału Konstytucyjnego był opublikowany, co stanowi warunek konieczny wznowienia postępowania. Bez publikacji wyroku brak jest formalnej podstawy prawnej do jego zastosowania. Czyli jeżeli ubezpieczony ma prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wydane w oparciu o przepisy uznane za niekonstytucyjne, nie może wznowić postępowania cywilnego na podstawie art. 401 ¹ k.p.c. ponieważ wyrok Trybunału nie został opublikowany. Brak możliwości wznowienia postępowania stawia go w sytuacji niekorzystnej w stosunku do osób w analogicznej sytuacji których sprawy nie zostały uprzednio rozstrzygnięte przez sąd powszechny. Podobnie sytuacja się przedstawia w przypadku ubezpieczonych który otrzymał decyzję administracyjną opartą na niekonstytucyjnym przepisie, on również nie może wznowić postępowania administracyjnego na podstawie art. 145a k.p.a., ponieważ również tutaj wymagana jest publikacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Ponadto katalog podstaw przeliczenia świadczenia wskazany w przepisie art.114 powołanej ustawy nie wskazuje jako podstawy wznowienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego orzekającego o niezgodności przepisu prawa z Konstytucją RP. Ustawa o emeryturach i rentach z FUS przewiduje możliwość zmiany decyzji w przypadku „ujawnienia nowych okoliczności”. Przepis nie precyzuje jednak, czy „nowe okoliczności” mogą obejmować wyroki TK, które nie zostały opublikowane. Ta luka prawna prowadzi do konieczności interpretacji przez organy rentowe i sądy. Artykuł 114 ustawy o FUS pozwala na zmianę decyzji, gdy ujawnione zostaną nowe okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń. W orzecznictwie dopuszcza się możliwość uznania za „nową okoliczność” wyroku Trybunału Konstytucyjnego”, jednakże trudno przyjąć aby taką „nową okolicznością” mógł być niepublikowany wyrok sądu konstytucyjnego. Dlatego wzruszenie decyzji organu rentowego , powołując się na „ujawnienie nowej okoliczności” - w postaci wyroku Trybunału - nieopublikowanego prowadziłoby do naruszenia przez Sąd zasad konstytucyjnych wynikających z art. 37 oraz 7 jaki 190 ust. 3 Konstytucji RP. W kontekście orzeczeń TK, w ocenie Sądu nową okolicznością może być uznanie przepisu za niekonstytucyjny, jednak tylko pod warunkiem, że wyrok TK został formalnie ogłoszony. Wobec tego nieopublikowany wyrok TK nie spełnia kryterium „nowej okoliczności”, ponieważ formalnie nie obowiązuje w porządku prawnym. Uznanie takiego wyroku za podstawę wznowienia postępowania byłoby niezgodne z zasadami prawa i prowadziłoby do nierówności obywateli w dostępie do ochrony prawnej. Nową okolicznością może być stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu, ale tylko wówczas, gdy wyrok TK został formalnie opublikowany.

Ponadto, nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucjonalnego, nie może być uznany za nową okoliczność, ponieważ:

1. brak publikacji oznacza, że wyrok nie wszedł w życie.

2. uzależnianie skutków prawnych od nieformalnego stosowania wyroków TK prowadzi do arbitralności w ich wykorzystaniu.

Niepublikowany wyrok nie spełnia więc wymogu „nowej okoliczności”, ponieważ formalnie nie obowiązuje w porządku prawnym.

W konsekwencji powyższego nie sposób uznać iż do innych wniosków można dojść w sytuacji pierwotnego ustalania prawa do świadczenia - jak ma to miejsce w przypadku wnioskodawczyni.

Jednocześnie sąd ma świadomość, iż niewątpliwie taka sytuacja jest poważnym naruszeniem obowiązującego porządku prawnego wynikającego z Konstytucji RP i cytowanego wyżej art. 190 ust. 3 powoduje bowiem

- niepewność prawną: obywatele i podmioty stosujące prawo (np. sądy) nie wiedzą, czy przepis uznany za niekonstytucyjny powinien być stosowany;

- trwałość przepisów niekonstytucyjnych bowiem wadliwe przepisy pozostają w mocy, co prowadzi do dalszego naruszania praw obywateli;

- podważenie trójpodział władzy bowiem władza wykonawcza, odmawiając publikacji wyroku TK, ingeruje w niezależność władzy sądowniczej

- przede wszystkim powoduje naruszenie zasady państwa prawa

- niewykonanie obowiązku publikacji osłabia zaufanie obywateli do państwa i jego instytucji.

Mając jednakże na uwadze powyższe brak publikacji wyroku TK z dnia 4 czerwca 2024 r. oznacza, że nie obowiązuje on w porządku prawnym i nie może być traktowany jako: asumpt do stosowania praw z jego pominięciem, jako „nowa okoliczność” w rozumieniu art. 114 ustawy o FUS, jako podstawa do wznowienia.

Uznanie niepublikowanego wyroku za podstawę ustalenia świadczeń wnioskodawczyni z pominięciem wskazanego w nim przepisu, zdaniem Sądu naruszałoby zasady równości wyrażoną w art. 37 Konstytucji i praworządności – legalizmu wynikającą z art. 7 Konstytucji.

Tym samym sąd uznał, że decyzja organu rentowego w tym zakresie była zgodna z prawem, a odwołanie wnioskodawczyni nie mogło przynieść spodziewanych przez nią skutków. Takie podejście zapewnia spójność z zasadami równości i praworządności ponieważ inne rozstrzygnięcie prowadziłoby do nierównego traktowania obywateli.

W tym miejscu wskazać należy że zasada praworządności, wyrażona w art. 7 Konstytucji RP, nakłada na wszystkie organy władzy publicznej, w tym sądy, obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa. Sąd, jako element władzy sądowniczej, ma szczególne znaczenie w ochronie porządku konstytucyjnego, ponieważ realizuje kontrolę zgodności działań organów administracyjnych z prawem i stoi na straży praw obywateli. Sądy, działając w granicach prawa, nie mogą konwalidować (naprawiać) zaniechań władzy wykonawczej, takich jak brak publikacji wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Publikacja wyroku, będąca obowiązkiem władzy wykonawczej, ma charakter konstytucyjny (art. 190 ust. 2 Konstytucji) i nie może być zastąpiona przez domniemanie wejścia w życie wyroku na podstawie jego publicznego ogłoszenia w inny sposób (np. w mediach czy w orzeczeniach sądów). Przyjęcie, że sądy mogą ignorować brak publikacji wyroku TK i stosować jego treść bez jej formalnego wejścia w życie, prowadziłoby do:

1. podważenia porządku konstytucyjnego bowiem sądy same naruszałyby zasadę praworządności, odwołując się do wyroków, które formalnie nie obowiązują w porządku prawnym.

2. arbitralności w orzecznictwie wyrażającej się w tym, że Sądy, działając w sposób niezgodny z Konstytucją, mogłyby różnie interpretować status wyroku TK, co prowadziłoby do braku jednolitości w orzecznictwie.

Sądy, jako niezależny organ władzy sądowniczej, są zobowiązane do działania w granicach prawa i zgodnie z zasadami konstytucyjnymi. Choć brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego stanowi poważne naruszenie zasady praworządności przez władzę wykonawczą, sądy nie mają kompetencji do eliminowania skutków tego zaniechania poprzez stosowanie wyroków, które nie obowiązują w porządku prawnym. Przyjęcie innego stanowiska prowadziłoby do destabilizacji porządku prawnego i podważenia podstawowych zasad konstytucyjnych, takich jak zasada legalizmu, równości wobec prawa oraz rozdziału i równowagi władzy. Sądy, mimo presji wynikającej z nieprawidłowości w działaniu innych organów państwa, muszą pozostać wierne zasadom praworządności i nie mogą legitymizować niezgodnych z Konstytucją zaniechań.

Na marginesie Sąd wskazuje, że chociaż polski system prawny opiera się na scentralizowanej kontroli konstytucyjności prawa przez Trybunał Konstytucyjny, niepublikowanie wyroku tego organu stawia sądy i organy administracyjne przed wyzwaniem: jak działać w zgodzie z Konstytucją, gdy nie można formalnie stosować jej wyroku? W takich przypadkach pojawia się pytanie o możliwość zastosowania teorii rozproszonej wykładni konstytucyjnej, która pozwalałaby sądom i organom administracyjnym na uwzględnienie treści wyroku TK, nawet w braku jego publikacji, w celu ochrony praw jednostki.

Do powyższego, w ocenie Sądu Okręgowego, należy odnieść się, jednak, poprzez pryzmat zasady określnej art. 8 ust. 2 Konstytucji, tj. zasady bezpośredniego jej stosowania przez sąd powszechny. Nie chodzi tu jednakże o derogację normy prawnej, gdyż art. 188 Konstytucji, który pozwala na wyeliminowanie z obrotu prawnego norm prawnych niekonstytucyjnych, zastrzega orzekanie w tych sprawach do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego. Bezpośrednie stosowanie Konstytucji prowadzić może jedynie do sytuacji, w której obok normy ustawowej zastosowana zostanie norma konstytucyjna jako dyrektywa interpretacyjna, sprzyjając tym samym wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją. W literaturze przedmiotowe rozwiązanie określa się mianem współstosowania interpretacyjnego jako jednej z form bezpośredniego stosowania Konstytucji. A zatem, nie jest możliwe usunięcie, przez Sąd, z obrotu prawnego, zakwestionowanego przez odwołującą się, przepisu ustawy emerytalnej, jako niekonstytucyjnego i uwzględnienie odwołania.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołania ubezpieczonej, w pozostałej części, jako bezzasadne, o czym orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku.