Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z 21 listopada 2024 r. znak: EDUM/20/053034023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. z urzędu przyznał K. N. emeryturę od 19 lipca 2024 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. (decyzja k. 117-118v. akt emerytalnych).

K. N. złożył odwołanie od powyższej decyzji, wskazując, że przez cały okres swojego zatrudnienia pracował w warunkach szkodliwych, co nie zostało zaakceptowane przez organ emerytalny. Skarżący wniósł o ustalenie przez sąd pracy rekompensaty za warunki szkodliwe. (odwołanie k. 3).

W złożonej w dniu 19 grudnia 2024 r. odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania. Zwrócił uwagę, że wnioskodawca nie udowodnił pracy w szczególnych warunkach szczególnych w wymiarze co najmniej 15 lat do dnia 31 grudnia 2008 r. Zakład podniósł przy tym, że uwzględnił wnioskodawcy do pracy wykonywanej w warunkach szczególnych okres zatrudnienia u płatnika K. (...) w P. od 10 września 1988 r. do 16 stycznia 1993 r. W ocenie organu rentowego udowodnionych zostało 4 lata, 4 miesiące i 7 dni okresów pracy w warunkach szczególnych. Jednocześnie organ podniósł, że do pracy w warunkach szczególnych nie uwzględnił on okresu zatrudnienia u płatnika (...) w B. od 17 marca 1993 r. do 30 września 2004 r., ponieważ brak jest powołania na odpowiednie przepisy – w świadectwie pracy z 8 sierpnia 2005 r. w pkt. 9 jako podstawę prawną potwierdzającą pracę w szczególnych warunkach wskazano rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r., natomiast brak powołania na odpowiednie zarządzenie resortowe wraz z podaniem punktu odpowiadającego zajmowanemu stanowisku pracy. Wobec powyższego okresu zatrudnienia od 17 marca 1993 r. do 8 sierpnia 2005 r. w ocenie organu nie może zaliczyć do pracy w szczególnych. (odpowiedź na odwołanie k. 4-4v.).

Pismem procesowym złożonym w dniu 6 marca 2025 r. organ rentowy wskazał, że uwzględnił wnioskodawcy do pracy wykonywanej w warunkach szczególnych okres zatrudnienia u płatnika K. (...) w P. od 10 września 1988 r. do 16 stycznia 1993 r., zatrudnienia w Zakładzie (...)
i Mieszkaniowej w P. od 17 marca 1993 r. do 30 września 2004 r. oraz zatrudnienia u płatnika (...) w B. od 1 października 2004 r. do 11 lipca 2005 r. –
z wyłączeniem okresów przerw w pracy z powodu korzystania ze świadczeń w razie choroby
i macierzyństwa. Organ rentowy wskazał przy tym, ze do pracy w szczególnych warunkach lub
o szczególnym charakterze organ rentowy, na podstawie art. 12 ustawy o emeryturach pomostowych, nie zalicza okresów, w których praca nie była wykonywana, za które wypłacono wynagrodzenie lub świadczenie z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, a także okresów urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego czy służby wojskowej. W ocenie organu rentowego udowodnionych zostało: 14 lat, 7 miesięcy i 25 dni okresów pracy w warunkach szczególnych.

(pismo procesowe k. 19-19v.).

Na rozprawie w dniu 10 czerwca 2025 r. pełnomocnik wnioskodawcy poparł odwołanie oraz oświadczył, że nie kwestionuje wskazanych przez ZUS przerw w wykonywaniu pracy przez wnioskodawcę odliczonych od stażu pracy w szczególnych warunkach. Pełnomocnik wniósł o zaliczenie dodatkowo do pracy w szczególnych warunkach jego okresów zatrudnienia: od 23 października 1978 r. do 13 października 1980 r. w Stoczni im. (...)
w G., gdzie wykonywał pracę spawacza w pełnym wymiarze czasu pracy oraz okresu od 30 grudnia 1980 r. do 2 kwietnia 1987 r. w Zakładach (...) w B.. (stanowisko strony ubezpieczonej 00:00:51-00:12:11 – płyta CD k. 34).

Na rozprawie w dniu 23 października 2025 r. pełnomocnik wnioskodawcy poparł odwołanie, a pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie. (końcowe stanowiska stron e-protokół rozprawy z 23 października 2025 r. 00:19:01-00:21:52 – płyta CD k. 109).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczony K. N. urodził się w dniu (...) Wnioskodawca nie ma ustalonego prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy
o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych. (bezsporne).

Ubezpieczony ukończył zasadniczą szkołę zawodową w zawodzie ślusarz mechanik. (świadectwo ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej k. 54).

Posiada uprawnienia spawacza od 24 stycznia 1979 r. W dniu 19 lutego 1979 r. została mu wydana książka spawacza. (zeznania wnioskodawcy e-protokół rozprawy
z 23 października 2025 r. 00:04:19-00:18:43 w zw. z e-protokołem rozprawy z 28 sierpnia 2025 r. 00:10:11-00:12:53 – płyta CD k. 109, książka spawacza w kopercie k. 106).

W okresie od 23 października 1978 r. do 13 października 1980 r. wnioskodawca był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Stoczni im. (...) w G.; przy czym w okresie od 23 października 1978 r, do 15 marca 1979 r. odbywał kurs spawaczy elektrycznych, a od 16 marca 1979 r. do 13 października 1980 r. był zatrudniony na stanowisku spawacza elektrycznego ręcznego. (świadectwo pracy i umowa o przygotowanie do zawodu
w kopercie k. 98).

W okresie zatrudnienia w powyższym zakładzie pracy, wnioskodawca był nieobecny
w pracy bez usprawiedliwienia w dniach: 31 października 1978 r., 5 kwietnia 1979 r., 18 kwietnia 1979 r., 11, 12, 16 i 18 lutego 1980 r., 28 i 30 kwietnia 1980 r., 28 lipca 1980 r., 22 i 23 września 1980 r. Natomiast w dnia 4-9 lutego 1980 r. oraz w dniu 25 września 1980 r. wnioskodawca przebywał na zwolnieniu chorobowym. (oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy, karta przebiegu pracy w stoczni w aktach osobowych i karta urlopowo-zwolnieniowa w kopercie k. 98).

W okresie, gdy wnioskodawca był zatrudniony w opisanej Stoczni na stanowisku spawacza ręcznego, nie zajmował się pracami ślusarskim. Spawał jedynie elektrycznie elementy statków. (zeznania wnioskodawcy e-protokół rozprawy z 23 października 2025 r. 00:04:19-00:18:43 – płyta CD k. 109).

Wnioskodawca od marca 1979 r. otrzymywał dodatek za pracę w warunkach szkodliwych przysługujący spawaczom zatrudnionym w stoczni. (kartoteka zarobków w aktach osobowych w kopercie k. 98).

W okresie od 30 grudnia 1980 r. do 2 kwietnia 1987 r. ubezpieczony był zatrudniony
w pełnym wymiarze czasu pracy w Zakładach (...) w B. na stanowiskach kolejno:

- spawacza (w okresie od 30 grudnia 1980 r. do 15 kwietnia 1982 r.);

- ślusarza remontowego (w okresie od 1 grudnia 1983 r. do 15 kwietnia 1984 r.);

- ślusarza remontowego-spawacza, elektrycznego i gazowego w brygadzie remontowej (w okresie od 16 kwietnia 1984 r. do 4 maja 1986 r.);

- spawacza (w okresie od 5 maja 1986 r. do 2 kwietnia 1987 r.). (świadectwo pracy
k. 92-93, umowy o pracę k. 60-63, 74-75, angaże k. 76, 83 opinia k. 86).

Podaniem z dnia 29 kwietnia 1986 r. ubezpieczony zwrócił się do Dyrekcji Zakładu (...) o „przeniesienie go do pracy charakterze spawacza
w akordzie, ponieważ na obecnym stanowisku ma niskie zarobki i chciałby więcej zarobić. (podanie k. 82).

W okresie zatrudnienia w Zakładach (...) ubezpieczony otrzymywał dodatek za pracę w niebezpiecznych warunkach. (karty płac w kopercie k. 103).

Gdy wnioskodawca był zatrudniony na stanowisku spawacza, zajmował się on wyłącznie pracą spawacza. Jeśli wykonywał drobne prace ślusarskie, to dotyczyły one spawania. Wnioskodawca nie wykonywał remontów urządzeń. Pracował jako spawacz wraz z pracownikiem, który wykonywał prace typowo remontowe. Wnioskodawca spawał, a pracownik, z którym współpracował wyciągał spawany element. (zeznania wnioskodawcy e-protokół rozprawy z 23 października 2025 r. 00:04:19-00:18:43 – płyta CD k. 109).

W powyższych zakładach pracy nie było przestoi. Wnioskodawca w spornych okresach czasu nie korzystał z dłuższych zwolnień lekarskich. (zeznania wnioskodawcy e-protokół rozprawy z 23 października 2025 r. 00:04:19-00:18:43 – płyta CD k. 109).

W okresie od 16 kwietnia 1982 r. do 14 października 1983 r. wnioskodawca odbywał zasadniczą służbę wojskową. Do pracy zgłosił się nie później niż 11 listopada 1983 r. (wyciąg z książeczki wojskowej k. 56, podanie k. 74).

Oprócz powyższych spornych okresów wykonywania pracy w szczególnych warunkach, K. N. legitymuje się okresami pracy w warunkach szczególnych
w okresach: od 10 września 1988 r. do 16 stycznia 1993 r. w K. (...)w P., zatrudnienia w Zakładzie (...)
i Mieszkaniowej w P. od 17 marca 1993 r. do 30 września 2004 r. oraz zatrudnienia w (...) w B. od 1 października 2004 r. do 11 lipca 2005 r. Łącznie:
14 lat, 7 miesięcy i 25 dni. (bezsporne).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności o dokumenty zawarte w aktach niniejszej sprawy, w załączonych do akt sprawy aktach ZUS, a także w oparciu o oryginalną dokumentację kadrowo-płacową. Zgromadzone dokumenty nie budzą wątpliwości, co do ich wiarygodności i w ocenie Sądu mogą stanowić podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

Ponadto Sąd oparł się o zeznania wnioskodawcy. Sąd zwraca jednak uwagę, że choć ubezpieczony zeznał, że nie był ślusarzem remontowym i wykonywał jedynie drobne prace ślusarskie, to jednak z dowodów z dokumentów w postaci umowy o pracę oraz angażów znajdujących się w aktach osobowych dotyczących okresu zatrudnienia w Zakładach (...) wynika, że pracę spawacza wykonywał on jedynie w okresach od 30 grudnia 1980 r. do 15 kwietnia 1982 r. oraz od 5 maja 1986 r. do 2 kwietnia 1987 r. Natomiast w pozostałych okresach wykonywał także prace ślusarskie. Zauważenia wymaga, że w Zakładach (...) stanowiska pracy były określane dość precyzyjnie, a stanowiska pracy wnioskodawcy były kilkukrotnie zmieniane. Gdyby wnioskodawca (jak twierdzi) rzeczywiście był zatrudniony jedynie formalnie jako ślusarz, gdyż taki miał zawód na świadectwie ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej, a faktycznie wykonywał czynności spawacza, to pracodawca raczej nie zmieniałby mu angażu: najpierw na „ślusarza remontowego - spawacza, elektrycznego
i gazowego w brygadzie remontowej”, a później na „spawacza”.

Na uwadze mieć również należy, że przez cały okres zatrudnienia w tym zakładzie pracy ubezpieczony, miał również umiejętności i książkę spawacza i takie też stanowisko zajmował przed rozpoczęciem odbywania służby wojskowej. W ocenie Sądu nie ma zatem żadnego innego wytłumaczenia zatrudniania wnioskodawcy na innych stanowiskach niż „spawacz” w okresie bezpośrednio po zakończeniu odbywania służby wojskowej, a przed 5 maja 1986 r. niż wykonywanie przez niego również innych czynności niż wyłącznie spawanie. Należy także zwrócić uwagę, że w opinii wystawionej przez dyrektora zakładu (...) również wskazano, że na stanowisku spawacza skarżący był zatrudniony od dnia 30 grudnia 1980 r. do 15 kwietnia 1982 r., a po powrocie z wojska tj. z dniem 1 grudnia 1983 r. pracował na stanowisku ślusarza remontowego, a dopiero 5 maja 1986 r. przeniesiony został na stanowisku spawacza.

Co więcej zauważenia wymaga, że w aktach osobowych znajduje się pismo
ubezpieczonego z 29 kwietnia 1986 r., w którym on sam wniósł o przeniesienie go na stanowisko spawacza, gdyż na dotychczas zajmowanym stanowisku miał niesatysfakcjonujące go zarobki.

Powyższe dowody z dokumentów w ocenie Sądu wskazują, że stanowiska
w zakładzie (...) odpowiadały rodzajowi wykonywanej pracy – zatem nie sposób przyjąć, że przez cały okres zatrudnienia w tym zakładzie pracy ubezpieczony wykonywał pracę spawacza w pełnym wymiarze czasu pracy.

Co zaś do zatrudnienia wnioskodawcy w stoczni, to w ocenie Sądu za okres wykonywania przez wnioskodawcę pracy w szczególnych warunkach nie można uznać okresu od 23 października 1978 r, do 15 marca 1979 r., gdy wnioskodawca odbywał kurs spawaczy elektrycznych.

Zauważenia wymaga, że - jak wynika z oryginalnych akt płacowych - za ten okres nie miał wypłacanego dodatku za pracę w warunkach szkodliwych, a dodatkowo zapewne musiał on brać udział również w zajęciach teoretycznych, podczas których nie wykonywał prac spawalniczych.

Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie wskazuje się, że szkolenie pracownika nie wiąże się z narażeniem na działanie czynników szkodliwych, które co do zasady występują przy pracy na stanowiskach określonych w wykazie prac wykonywanych w warunkach szczególnych. Okresu przygotowania zawodowego nie można zatem zaliczyć do stażu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej na zasadach określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 z późn. zm.). (zob: wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 7 listopada 2016 r., III AUa 1013/16, LEX nr 2225458, wyrok Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2009 r., II UK 334/08, OSNP 2010, nr 23-24, poz. 294).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy przypomnieć, iż w myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1696 z późn. zm., dalej: ustawa o emeryturach pomostowych) warunki nabywania i utraty prawa do emerytur i rekompensat przez niektórych pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub
o szczególnym charakterze, zwanych dalej „emeryturami pomostowymi”, o których mowa
w art. 24 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zwanej dalej „ustawą o emeryturach i rentach z FUS”.

Stosownie do treści art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata jest to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

W myśl art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.

Przesłanka negatywna została zawarta w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Jest nią nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Treść art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych może budzić wątpliwości i jego interpretacji należy dokonywać przy uwzględnieniu uregulowania zawartego w art. 2 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym użyte w ustawie określenie rekompensata oznacza odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Rekompensata jest zatem odszkodowaniem za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które rozpoczęły pracę przed 1 stycznia 1999 r. i nie nabędą prawa do emerytury pomostowej (analogiczne stanowisko zajął Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 25 listopada 2010 roku, K 27/09, OTK-A 2010, nr 9, poz. 109).

Skoro - jak wynika z powyższego - celem rekompensaty jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, to przesłanka negatywna, o której mowa w art. 21 ust. 2 ustawy, na co wskazuje wykładnia funkcjonalna tego przepisu, zachodzi w przypadku pobierania emerytury przyznanej w obniżonym wieku emerytalnym np. na podstawie art. 46 w zw. z art. 32 lub 39, czy też art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 14 grudnia 2015 roku, III AUa 1070/15, LEX nr 1979477).

Zgodnie z art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Analiza układu warunkującego prawo do emerytury pomostowej prowadzi do wniosku, że świadczenie to przysługuje tym pracownikom, którzy osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ale nie nabyli prawa do emerytury pomostowej z powodu nieuznania ich pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że ubezpieczony nie nabył prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Bezsporne jest ostatecznie również to, że ubezpieczony wykonywał pracę w warunkach szczególnych w okresach: od 10 września 1988 r. do 16 stycznia 1993 r. w K. (...) w P., zatrudnienia w Zakładzie (...) w P. od 17 marca 1993 r. do 30 września 2004 r. oraz zatrudnienia w (...) w B. od 1 października 2004 r. do 11 lipca 2005 r.

Stosownie natomiast do treści art. 32 ust. 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz
o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.

Z kolei przepis art. 32 ust. 4 tej ustawy stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa
w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub
w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 z późn. zm.).

Z § 1 tego rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.

W świetle § 2 ust. 1 w/w rozporządzenia oraz zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy, przy czym powyższe okoliczności pracownik jest obowiązany udowodnić (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1997 r., II UKN 417/97, (...) i US (...) i wyrok Sądu Najwyższego z 15 listopada 2000 r., II UKN 39/00, Prok. i Prawo (...)).

W niniejszym postępowaniu, w ocenie organu rentowego skarżący nie udowodnił 15 lat pracy w warunkach szczególnych, albowiem przedstawił świadectwa wykonywania pracy
w warunkach szczególnych za okresy wynoszące łącznie jedynie 14 lat, 7 miesięcy i 25 dni okresów pracy w warunkach szczególnych.

Należy w tym miejscu zauważyć, że przywołane powyżej rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43) w § 2 ust. 2 zobowiązuje zakłady pracy do stwierdzenia okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji.

W rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. 2011 nr 237 poz. 1412) określone zostały środki dowodowe, które powinny być dołączone do wniosku, stwierdzające okoliczności uzasadniające przyznanie tego świadczenia.

W myśl § 21-23 powołanego rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia są pisemne zaświadczenia zakładów pracy, wydane na podstawie posiadanych dokumentów, oraz legitymacje ubezpieczeniowe, a także inne dowody z przebiegu ubezpieczenia. W przypadku zaś ubiegania się pracownika o przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnym charakterze, zaświadczenie zakładu pracy powinno stwierdzać charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie takiej emerytury lub renty. Wyjątek od zasady ustalonej w powołanym przepisie jest zawarty w § 25 wymienionego rozporządzenia, który przewiduje, że okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy.

Co jednak istotne, świadectwo pracy nie tworzy praw podmiotowych, ani ich nie pozbawia, nie ma też cech wyłączności w zakresie dowodowym w postępowaniu o realizację tych praw oraz że świadectwo pracy traktuje się w postępowaniu sądowym jako dokument prywatny, który stanowi dowód tego, że osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie (art. 245 k.p.c.). W ten sposób wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 25 listopada 1997 r. (III AUa 897/97, apel. W-wa 1998/1/4), a także Sąd Najwyższy w wyroku z 16 lipca 2009 r . (II PK 1/09, LEX nr 533086).

W sprawie o świadczenia z tytułu pracy w warunkach szczególnych, gdzie przedmiotem ustaleń sądu ma być charakter zatrudnienia, dokonywanie ustaleń stanu faktycznego odbywa się z reguły poprzez przeprowadzenie dowodów osobowych oraz - o ile to jest możliwe - dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych. Osobowe źródła dowodowe (w tym zarówno zeznania świadków, jak i strony procesowej) muszą być skonfrontowane z istniejącą dokumentacją i dopiero uzyskanie przekonania graniczącego z pewnością co do przebiegu zatrudnienia, może pozwolić na pozytywne rozstrzygnięcie o prawie do świadczeń. Ocena osobowych źródeł dowodowych musi być przy tym wolna od jakiejkolwiek dowolności, uwzględniając reguły logiki oraz zasady doświadczenia zawodowego (por. Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 27 października 2016 r., III AUa 41/16 LEX nr 2151525).

Dokonując analizy stanu faktycznego niniejszej sprawy należy stwierdzić, że z ustaleń poczynionych w postępowaniu w oparciu o dostępną dokumentację osobową i zeznania skarżącego wynika, iż oprócz uznanych już przez organ okresów wykonywania pracy
w szczególnych warunkach, pracę taką ubezpieczony wykonywał bezsprzecznie również w okresach: od 16 marca 1979 r. do 13 października 1980 r. (z wyłączeniem dni nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy oraz zwolnienia chorobowego), od 30 grudnia 1980 r. do 15 kwietnia 1982 r. oraz od 5 maja 1986 r. do 2 kwietnia 1987 r.

W pierwszym z wymienionych powyżej okresów, wnioskodawca był bowiem zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Stoczni im. (...) w G. na stanowisku spawacza, na którym wykonywał jedynie czynności polegające na spawaniu konstrukcji statków.

Przyjąć również należy, że prace w szczególnych warunkach w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał on również w Zakładach (...) w B.,
w okresach: od 30 grudnia 1980 r. do 15 kwietnia 1982 r. oraz od 5 maja 1986 r. do 2 kwietnia 1987 r., gdyż w tym zakładzie pracy zajmował stanowisko spawacza i wykonywał czynności związane ze spawaniem w pełnym wymiarze czasu pracy.

Wykonywaną przez K. N. pracę spawacza w obu powyższych zakładach pracy i we wskazanych wyżej okresach, należy zaliczyć do prac w warunkach szczególnych.

Analiza treści wykazu A do powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku wskazuje bowiem, że wymienione w pkt 12 Działu XIV - prace różne – prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym, atomotowodorowym są pracami w szczególnych warunkach.

Pomocnicze znaczenie w tym zakresie ma wykaz zawarty w załączniku nr 1 do zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 roku
w sprawie stanowisk, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub
w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty (Dziennik Urzędowy Ministerstwa Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z 1985 r., nr 1, poz. 1) – wykaz A, dział XIV, poz. 12
- prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym, atomowodorowym (pkt 8 -spawacz).

Zauważenia przy tym wymaga, że zaliczeniu do okresów wykonywania przez wnioskodawcę pracy w szczególnych warunkach okresów, gdy wnioskodawca był zatrudniony w powyższych zakładach pracy na stanowisku spawacza nie może stanowić przeszkody to, że jako spawacz wykonywał on drobne prace ślusarskie łączące się ze spawaniem. Choć bowiem nie jest możliwe uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub
w szczególnym charakterze, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganej do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej normy czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika, to wyjątek stanowi sytuacja, gdy równocześnie wykonywane prace stanowią integralną część (immanentną cechę) większej całości dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.
w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub
w szczególnym charakterze (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 6 grudnia 2007 r., III UK 62/07, LEX nr 375653; z 5 maja 2009 r., I UK 4/09, LEX nr 509022 oraz z 11 marca 2009 r., II UK 243/08, LEX nr 550990 i tam powołane wcześniejsze orzecznictwo).

Pod pojęciem prac immanentnie związanych z wykonywaniem zatrudnienia na danym stanowisku ujętym w wykazie A należy rozumieć prace należące do procesu technologicznego wymienionego w tym wykazie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2017 r., II UK 694/15, LEX nr 2254797); prace, bez których nie można wykonywać zatrudnienia na tym stanowisku, jak wszelkie czynności przygotowawcze lub pomocnicze (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2013 r., I UK 166/13, LEX nr 1467146) oraz takie prace, których realizacji nie można było powierzyć innym osobom, zatem musiały być wykonywane przez pracownika zatrudnionego na stanowisku wymienionym w wykazie A ( por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2018 r., III UZP 8/17, OSNP 2018 Nr 7, poz. 94).

W ocenie Sądu zatem wykonywanie przez ubezpieczonego zatrudnionego na stanowisku spawacza drobnych prac ślusarskich związanych będących ściśle związanych ze spawaniem, nie sprawia, że pracy tej nie można uznać za pracę w szczególnych warunkach. W wykazie A, dział XIV, poz. 12, stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43), który za prace o znacznym stopniu uciążliwości uznaje „prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym
i atomowowodorowym”, nie chodzi tylko o samo „spawanie” jako czynność, lecz o prace „przy spawaniu”, co niewątpliwie może dotyczyć też innych czynności, jednak tylko tych, które funkcjonalnie (przedmiotowo) łączą się z pracą przy spawaniu . (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 4 września 2019 r., II UK 127/18, LEX nr 3551268).

Przy czym zauważenia wymaga, że będąc spawaczem wnioskodawca nie wykonywał prac remontowych.

W konsekwencji, w ocenie Sądu wnioskodawca w sposób niewątpliwy wykazał, że przepracował w szczególnych warunkach ponad 15 lat. Z tego 14 lat, 7 miesięcy i 25 dni zostało już uznane przez ZUS. Ponadto w toku procesu ubezpieczony wykazał 1 rok 6 miesięcy i 11 dni pracy w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach na stanowisku spawacza w Stoczni im. (...) w G., a także dwa okresy trwające odpowiednio: 1 rok, 3 miesiące i 17 dni oraz 10 miesięcy i 29 dni, gdy pracę w szczególnych warunkach, w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał na stanowisku spawacza w Zakładach (...) w B..

Wnioskodawca spełnia także bezspornie wszystkie pozostałe wymagane przepisami prawa przesłanki.

Z tych względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzje i przyznał wnioskodawcy prawo do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach – o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

SSO Paulina Kuźma