Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z 22.10.2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. przyznał P. S. prawo do emerytury od 5.10.2024 r., tj. od osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, i jednocześnie odmówił prawa do rekompensaty za pracę wykonywaną w warunkach szczególnych, gdyż ubezpieczony wykazał jedynie staż takiej pracy w okresie zatrudnienia od 28.09.1976 r. do 31.01.1985 r., tj. w ilości 8 lat, 3 miesięcy i 5 dni, zamiast wykazana do 1.01.2009 r. wymaganego co najmniej 15 letniego stażu pracy w warunkach szczególnych. ZUS do pracy w warunkach szczególnych nie uznał wnioskodawcy okresu zatrudnienia od 27.02.1985 r. do 31.10.1994 r. ponieważ z dostarczonych dokumentów nie wynika charakter zatrudnienia. Zakład podkreślił, że ubezpieczony nie dostarczył świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. /decyzja k. 8 akt ZUS/

Ubezpieczony złożył odwołanie od ww. decyzji zaskarżając ją w części odmawiającej prawa do rekompensaty i wniósł o zmianę przedmiotowej decyzji poprzez przyznanie mu prawa do rekompensaty od 5.10.2024 r. oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych. Odwołujący wniósł o zaliczenie do stażu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia od 27.02.1985 r. do 31.10.1994 r. w (...) (...) w K. na stanowiskach: ślusarz, ślusarz w odlewni od 27.02.1985 r. do 2.06.1986 r., operator (...)4, (...)4 śrutownika od 3.06.1986 r. do 30.04.1987 r., malarz, malowanie antykorozyjne od 1.05.1987 r. do 31.10.1994r. Dodatkowo wyjaśnił, że w związku z upadłością pracodawcy nie ma możliwości uzyskania świadectwa wykonywania w ww. okresie zatrudnienia pracy w warunkach szczególnych. /odwołanie k. 3-5/

W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. /odpowiedź na odwołanie k. 50/

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Wnioskodawca - P. S. urodził się (...) /niesporne/

W dniu 23.09.2024 r. ubezpieczony złożył wniosek o emeryturę z wieku powszechnego wnosząc jednocześnie o rekompensatę z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. /niesporne, wniosek k. 1 akt ZUS/

W wyniku rozpoznania tego wniosku ZUS zaskarżoną decyzją z 22.10.2024 r. przyznał P. S. prawo do emerytury od 5.10.2024 r., tj. od osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, i jednocześnie odmówił prawa do rekompensaty za pracę wykonywaną w warunkach szczególnych, gdyż ubezpieczony wykazał niespornie staż takiej pracy jedynie w okresie zatrudnienia od 28.09.1976 r. do 31.01.1985 r., tj. ilości 8 lat, 3 miesięcy i 5 dni, zamiast wykazania do 1.01.2009 r. wymaganego co najmniej 15 letniego stażu pracy w warunkach szczególnych. ZUS do pracy w warunkach szczególnych nie uznał wnioskodawcy okresu zatrudnienia od 27.02.1985 r. do 31.10.1994 r. ponieważ z dostarczonych dokumentów nie wynika charakter zatrudnienia. Zakład podkreślił, że ubezpieczony nie dostarczył świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. /decyzja k. 8 akt ZUS/

Ubezpieczony nie posiada świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych z okresu zatrudnienia od 27.02.1985 r. do 31.10.1994 r. w przedsiębiorstwie państwowym (...) z/s w K..

Obecnie w zw. z upadłością ww. pracodawcy ubezpieczony nie ma możliwości otrzymania świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych.

/niesporne, wypis z KRS k. 46-48/

W spornym okresie zatrudnienia od 27.02.1985 r. do 31.10.1994 r. wnioskodawca był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w przedsiębiorstwie państwowym (...) z/s w K., gdzie stale wykonywał każdego dnia przez co najmniej 8 godzin dziennie, a często w nadgodzinach, w wydziale oczyszczalni, w hali odlewni, wyłącznie następujące prace:

1)  na stanowiskach: ślusarz, ślusarz w odlewni od 27.02.1985 r. do 2.06.1986 r. pracę, która polegała na tym, że ubezpieczony zajmował się ustawianiem kręgów w czasie budowy metra (...), które zabezpieczał antykorozyjnie i montował. Czynności te wykonywał w hali odlewni, gdzie były przywożone łupiny metra (...), które były ustawiane na płytach montażowych, następnie było odspawywanie guzów, szlifowanie, odlewów i ustawianie okręgów. Potem był odbiór przez kontrolę, demontaż, zabezpieczenie antykorozyjne. Wnioskodawca wykonywał pracę ślusarza w odlewni obsługując suwnicę;

2)  operator (...)4, (...)4 śrutownika od 3.06.1986 r. do 30.04.1987 r. pracę, która polegała na tym, że obsługiwał śrutownicę, która była maszyną za pomocą której były oczyszczane sprężonym powietrzem z kurzu i śrutu metalowe odlewy. Odlewy były przewożone za pomocą suwnicy na stół śrutownika. Następnie odlewy wjeżdżały do kabiny śrutownika, opuszczano kurtynę i włączano maszynę śrutownik, na każdy odlew był inny czas czyszczenia, po zakończeniu odlew był zdejmowany za pomocą suwnicy i przewożony na malarnię;

3)  malarz, malowanie antykorozyjne od 1.05.1987 r. do 31.10.1994r. pracę, która polegała na tym, że przywożone po oczyszczeniu odlewy były przez ubezpieczonego malowane, wnioskodawca szpachlował ubytki za pomocą szpachli i rozpuszczalników, następnie mieszał farbę antykorozyjną z rozpuszczalnikiem nitro albo benzyną lakową celem malowania metodą natryskową. Malowane odlewy były zabezpieczone farbą piaskową a potem farbą popielatą. Następnie były odbierane przez kontrolera jakości. Malowanie minią dotyczyło tylko fragmentu produkcji do S.. Codziennie z produkcji schodziło ok. 60 ładunków i codziennie powód malował minią. Powód malował innymi farbami naprzemiennie. Malowanie odbywało się za pomocą sprężonego powietrza. Do pojemnika była wlewana rozpuszczona farba. Jedna farba była błyszcząca, inna matowa.

W całym spornym okresie zatrudnienia w ww. zakładzie pracy wnioskodawca otrzymywał dodatki za pracę w szkodliwych warunkach. Ponadto za pracę w warunkach szkodliwych na hali w odlewni oraz w związku z przekroczoną normą hałasu miał dodatkowe 9 dni urlopu wypoczynkowego. Przez cały czas ubezpieczony wykonywał każdą z ww. prac jedynie na hali odlewni, gdzie nie było żadnych wydzielonych miejsca, a jedynie były wyznaczone drogi transportu.

/kopie kart wynagrodzeń z lat 1986-1994 i listy płac z 1985 r. k. 8-26, angaże k. 27-28, 31, 34-40, 42-45, wniosek w sprawie zatrudnienia k. 29, karta obiegowa zmiany k. 30, umowy o pracę k. 31-32, wniosek k. 33, wniosek k. 41, zeznania wnioskodawcy e-prot. z 14.03.2025 r.: 00:03:54 w zw. z e-prot. z 25.04.2025 r.: 00:16:11, zeznania świadka L. G. e-prot. z 14.03.2025 r.: 00:21:32, zeznania świadka R. S. e-prot. z 14.03.2025 r.: 00:33:52, zeznania świadka E. D. e-prot. z 25.04.2025 r.: 00:02:04-00:10:13, świadectwo pracy z 2.11.1994 r. - k. 11 plik akt ZUS dot. wniosku o emeryturę z dnia 27.03.2023 r./

Powyższy stan faktyczny został odtworzony na podstawie powołanych dokumentów, których autentyczności nie kwestionowała żadna ze stron, a i Sąd nie znalazł powodów by czynić to z urzędu. Nadto Sąd oparł swoje ustalenia na zeznaniach wnioskodawcy i świadków, albowiem wzajemnie ze sobą korelowały, a także tworzyły spójną całość z oryginalnymi dokumentami z badanego okresu zatrudnienia. Dodać należy, że świadkowie pracowali razem z wnioskodawcą w spornym okresie i z racji własnych obowiązków służbowych mieli wiedzę na czym konkretnie polegała praca powoda w badanym okresie zatrudnienia. Świadkowie ci są osobami obcymi dla stron i nie mieli żadnego interesu by składać zeznania korzystane tylko jednej z nich. Nadto Sąd zważył, że pełnomocnik ZUS nie podważył wartości dowodowej zeznań świadków.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie jest zasadne i skutkuje zmianą zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 5 ustawy z 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1696 ze zm.), dalej jako ustawa, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. W myśl ust. 2 ww. przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przesłankami uprawniającymi do rekompensaty są:

1) utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę we wcześniejszym wieku emerytalnym w związku z wygaśnięciem po dniu 31.12.2008 r. - w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31.12.1948 r., a przed dniem 1.01.1969 r. - podstawy prawnej przewidującej takie uprawnienie;

2) niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających go do emerytury pomostowej na zasadach wynikających z przepisów o emeryturach pomostowych;

3) legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z FUS;

4) nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS.

W zakresie interpretacji co do kręgu osób uprawnionych do rekompensaty oraz ram czasowych pracy wykonywanej w warunkach szczególnych rozstrzygnął Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z 25.11.2010 r., K 27/09 (OTK –A 2010, nr 9, poz. 109) przyjął, że rekompensata jest odszkodowaniem za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze dla osób, które rozpoczęły pracę przed dniem 1.01.1999 r. i nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

Do oceny pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze konieczne jest odwołanie się do przepisów ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504).

Zgodnie z art. 32 ust. 2 ww. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.

Z kolei przepis art. 32 ust.4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust.2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz.43 z późn. zm.).

Z zestawienia § 1 i 2 ww. rozporządzenia wynika, iż pracą w szczególnych warunkach jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tego aktu. Warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy jest spełniony tylko wówczas, gdy pracownik w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku pracy nie wykonuje czynności pracowniczych nie związanych z tym stanowiskiem pracy, ale stale, tj. ciągle wykonuje prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Zgodnie z §2 ust. 2 ww. rozporządzenia, okresy pracy w warunkach szczególnych stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy. Z powołanego wyżej § 2 rozporządzenia nie wynika jednak, aby stwierdzenie zakładu pracy w przedmiocie wykonywania przez pracownika pracy w warunkach szczególnych miało charakter wiążący i nie podlegało kontroli organów przyznających świadczenia uzależnione od wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Brak takiego świadectwa lub jego zakwestionowanie przez organ rentowy, nie wyklucza dokonania ustalenia zatrudnienia w warunkach szczególnych innymi środkami dowodowymi w toku postępowania sądowego.

Bezspornym w rozpoznawanej sprawie jest to, że wnioskodawca nie nabył prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Przypomnieć należy, że organ rentowy na etapie postępowania administracyjnego zaliczył wnioskodawcy do stażu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych okres zatrudnienia od 28.09.1976 r. do 31.01.1985 r. co dało staż takiej pracy w ilości 8 lat, 3 miesięcy, 5 dni.

W sprawie sam fakt zatrudnienia wnioskodawcy w badanym okresie od 27.02.1985 r. do 31.10.1994 r. w (...) w K. był niesporny w świetle dokumentów znajdujących się w jego aktach emerytalnych.

Spornym natomiast pozostawał charakter pracy wykonywanej przez wnioskodawcę w ww. okresie zatrudnienia, tj. czy była to praca wykonywana w szczególnych warunkach, czy też nie. Stało się tak dlatego, że wnioskodawca nie dysponował świadectwem pracy w szczególnych warunkach z tego okresu zatrudnienia.

Wobec powyższego na wnioskodawcy, zgodnie z treścią art. 6 k.c., spoczywał ciężar wykazania pracy w szczególnych warunkach. Wnioskodawca sprostał temu obowiązkowi. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe w postaci przesłuchania wnioskodawcy, zeznań świadków oraz analizy dostępnych dokumentów z oryginalnych akt osobowych z badanego okresu zatrudnienia, wykazało, że w spornym okresie zatrudnienia od 27.02.1985 r. do 31.10.1994 r. w (...) z/s w K. powód pracował na stanowiskach: ślusarz, ślusarz w odlewni od 27.02.1985 r. do 2.06.1986 r., operator (...)4, (...)4 śrutownika od 3.06.1986 r. do 30.04.1987 r., malarz, malowanie antykorozyjne od 1.05.1987 r. do 31.10.1994r. na których wykonywał wyłącznie i stale przez cały czas w pełnym wymiarze czasu pracy pracę w warunkach szkodliwych. Podkreślenia wymaga fakt, iż o szczególnych warunkach pracy nie decyduje nazwa zajmowanego stanowiska, ale rodzaj pracy rzeczywiście wykonywanej przez pracownika. Ten zaś wynika z zeznań wnioskodawcy, oryginalnych angaży, a także zeznań świadków.

Oceniając charakter wykonywanej przez wnioskodawcę pracy Sąd zważył, że:

1.  praca ślusarza w odlewni, którą ubezpieczony wykonywał od 27.02.1985 r. do 2.06.1986 r. odpowiada pracy wymienionej w Wykazie A, Dziale III, poz. 22, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku i podlega uwzględnieniu jako praca w warunkach szczególnych na cele emerytalno – rentowe, a także w zarządzeniu nr 3 (...) z 30.03.1985 r. w sprawie stanowisk, na których wykonywane są prace w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego Dział III, poz. 22 pkt 15 – ślusarz odlewni,

2.  praca operator (...)4, (...)4 śrutownika, którą ubezpieczony wykonywał od 3.06.1986 r. do 30.04.1987 r., odpowiada pracy wymienionej w Wykazie A, Dziale III, poz. 22, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku i podlega uwzględnieniu jako praca w warunkach szczególnych na cele emerytalno – rentowe, a także w zarządzeniu nr 3 (...) z 30.03.1985 r. w sprawie stanowisk, na których wykonywane są prace w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego Dział III, poz. 22 pkt 6 – operator śrutownika,

3.  praca malarz, malowanie antykorozyjne, malowanie minią metodą natryskową z dodawaniem rozpuszczalnika nitro albo benzyny lakowęj, którą to pracę ubezpieczony wykonywał od 1.05.1987 r. do 31.10.1994r., odpowiada pracy wymienionej w Wykazie A, Dziale III, poz. 72, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku i podlega uwzględnieniu jako praca w warunkach szczególnych na cele emerytalno – rentowe, a także w zarządzeniu nr 3 (...) z 30.03.1985 r. w sprawie stanowisk, na których wykonywane są prace w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego Dział III, poz. 72 pkt 1 – malowanie antykorozyjne (odlewów).

Przypomnieć należy, że wykładni pojęcia "przepisy dotychczasowe" w rozumieniu art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS dokonał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lutego 2002 r., III ZP 30/01 (OSNAPiUS 2002 Nr 10, poz. 243), wskazując na przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach, z wyłączeniem tych, które zobowiązywały ministrów, kierowników urzędów centralnych i centralne związki spółdzielcze do ustalenia wykazu stanowisk pracy w podległych im zakładach pracy. Sąd Najwyższy stwierdził, że odesłanie do przepisów dotychczasowych w kwestii wykazów obejmujących świadczenie pracy w warunkach szczególnych, zawarte w art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie obejmuje przepisów kompetencyjnych § 1 ust. 2-3 rozporządzenia. To pozwala na wniosek, że odesłanie do przepisów dotychczasowych nie dotyczy kompetencji do tworzenia wykazów obejmujących stanowiska, na których świadczy się pracę w szczególnych warunkach; stanowi o nich ustawa i utrzymane jej przepisami w mocy rozporządzenie Rady Ministrów (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2004 r., II UK 337/03, OSNP 2004 Nr 22, poz. 392). W związku z tym w orzecznictwie przepisy wykazów resortowych określone zostały jako normy jedynie o charakterze informacyjnym, techniczno-porządkującym, uściślającym, o znaczeniu w sferze dowodowej jako podstawa domniemań faktycznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 lutego 2010 r., II UK 218/09, LEX nr 590247). Podkreślono, że przepisy te, niemające charakteru powszechnego, nie kształtują praw podmiotowych, dlatego wykonywanie pracy na stanowisku określonym w zarządzeniu resortowym, której nie wymieniono w wykazach A i B, stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., nie uprawnia do uzyskania emerytury na podstawie art. 32 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu (...) 8 (...) (por. wyroki Sądu Najwyższego z 20 października 2005 r., (...) UK 41/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 306, z 9 maja 2006 r., II UK 183/05, LEX nr 1001301).

Uwzględniając powyższe rozważania, w ocenie Sądu Okręgowego, powołane wyżej zarządzenie resortowe nr 3 (...) z 30.03.1985 r. w tym zakresie nie wyszło poza ramy wskazane w załączniku Wykazu A do rozporządzenia z 7 lutego 1983 r.

Konkludując, zasadne jest przyjęcie, że wnioskodawca jako pracownik wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w spornym okresie zatrudnienia od 27.02.1985 r. do 31.10.1994 r. pracę w szczególnych warunkach polegającą na wykonywaniu pracy na stanowisku: ślusarza w odlewni polegającą na obsługiwaniu suwnicy przy ustawianiu kręgów w metrze (...), a także operatora śrutownika w hali odlewni, jak i na stanowisku malarza wykonującego malowanie antykorozyjne – malowanie minią, metodą natryskową, z dodawanym rozpuszczalnikiem nitro albo benzyny lakowej. Ten dodatkowy staż pracy w warunkach szczególnych w ilości 9 lat, 8 miesięcy, 2 dni, razem z niespornym stażem takiej pracy w ilości 8 lat, 3 miesięcy i 3 dni, który został uznany na etapie postępowania przed organem rentowym w efekcie daje łączny staż pracy wykonywanej w warunkach szczególnych znacznie przekraczającej wymagane prawem minimum 15 lat.

Zdaniem Sądu przeprowadzone postępowanie wykazało zatem w sposób jednoznaczny, że powód spełnił wszystkie niezbędne przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa do rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze.

Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do rekompensaty od 5.10.2024 r.

O kosztach procesu, na które złożyły się koszty zastępstwa adwokackiego wnioskodawcy jako strony wygrywającej, w wysokości 360 zł razem z odsetkami ustawowymi, orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawie art. 98 § 1, § 1 [1] i § 3 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).