Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 lipca 2025 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt X U 111/25, Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi, X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2025 roku, w Ł., na posiedzeniu niejawnym sprawy z odwołania A. M. z udziałem I. (...) w Ł. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. o zasiłek chorobowy, zwrot nienależnie pobranego zasiłku chorobowego na skutek odwołania A. M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. z dnia 20 listopada 2024 roku znak (...).604.CW. (...).2024 - (...), od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. z dnia 17 stycznia 2025 roku znak (...).604. (...).2025 - (...) i od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. z dnia 25 lutego 2025 roku znak (...).604. (...)-2.2025 - (...):

1.  umorzył postępowanie w sprawie w zakresie odwołania od decyzji z dnia 20 listopada 2024 roku znak (...).604.CW. (...).2024 - (...) i od dnia 17 stycznia 2025 roku znak (...).604. (...).2025 - (...) w zakresie prawa A. M. do zasiłku chorobowego za okresy od 11 lutego 2021 roku do 26 lutego 2021 roku, od 7 marca 2021 roku do 28 marca 2021 roku, od 3 kwietnia 2021 roku do 3 maja 2021 roku, od 16 maja 2021 roku do 13 czerwca 2021 roku w wysokości 80 (osiemdziesiąt) % podstawy wymiaru zasiłku oraz w zakresie prawa do zasiłku chorobowego za okres od 4 marca 2021 roku do 6 marca 2021 roku, od 1 kwietnia 2021 roku do 2 kwietnia 2021 roku, od 14 maja 2021 roku do 15 maja 2021 roku oraz za dzień 25 czerwca 2021 roku w wysokości 70 (siedemdziesiąt) % podstawy wymiaru zasiłku chorobowego,

2.  oddalił odwołania w pozostałym zakresie.

Przedmiotowe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy wydał na podstawie następujących ustaleń faktycznych i rozważań prawnych:

A. M. od 1 kwietnia 2015 r. do 17 grudnia 2024 r., podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia w (...) (...) w Ł.. A. M. była zatrudniona w (...) (...) w Ł., jako oskarżyciel skarbowy, a następnie, jako radca prawny. Ubezpieczona pracowała w pełnym wymiarze czasu pracy na podstawie umowy o pracę.

Pracodawca na podstawie zaświadczeń lekarskich potwierdzających niezdolność w okresach: od 9 lutego 2021 r. do 12 lutego 2021 r., od 12 lutego 2021 r. do 26 lutego 2021 r. (w tym 12 lutego 2021 r. pobyt w szpitalu), od 1 marca 2021 r. do 5 marca 2021 r., od 4 marca 2021 r. do 28 marca 2021 r. (w tym od 4 marca do 6 marca 2021 r. pobyt w szpitalu), od 29 marca 2021 r. do 2 kwietnia 2021 r., od 1 kwietnia 2021 r. do 3 maja 2021 r. (w tym od 1 kwietnia 2021 r. do 2 kwietnia 2021 r. pobyt w szpitalu), od 4 maja 2021 r. do 14 maja 2021 r., od 14 maja 2021 r. do 13 czerwca 2021 r. (w tym od 14 maja 2021 r. do 15 maja 2021 r. pobyt w szpitalu), od 14 czerwca 2021 r. do 25 czerwca 2021 r. wypłacił: wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy spowodowanej chorobą za dzień 9 lutego 2021 r., zasiłek chorobowy za okresy: od 10 lutego 2021 r. do 26 lutego 2021 r., od 1 marca 2021 r. do 3 marca 2021 r., od 7 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r., od 3 kwietnia 2021 r. do 13 maja (...)., od 16 maja 2021 r. do 25 czerwca 2021 r. w wysokości 80% podstawy wymiaru zasiłku oraz zasiłek chorobowy za okresy: od 4 marca 2021 r. do 6 marca 2021 r., od 1 kwietnia 2021 r. do 2 kwietnia 2021 r., od 14 maja 2021 r. do 15 maja 2021 r. w wysokości 70% podstawy wymiaru zasiłku.

W okresach od 11 lutego 2021 r. do 12 lutego 2021 r., od 4 marca 2021 r. do 5 marca 2021 r., od 1 kwietnia 2021 r. do 2 kwietnia 2021 r., 14 maja 2021 r. oraz 25 czerwca 2021 r. A. M. przebywała w szpitalu.

Od 30 czerwca 2018 r. do 31 grudnia 2024 r. ubezpieczona podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania umowy zlecenia w (...) B.. W ramach umowy zlecenia, A. M. miała świadczyć pomoc prawną, w tym, stawiennictwa w sądzie, wydawania opinii i konsultowania spraw.

W dniach: 10 lutego 2021 r., 1 marca 2021 r., 2 marca 2021 r., 3 marca 2021 r., 29 marca 2021 r., 4 maja 2021 r., 5 maja 2021 r., 10 maja 2021 r., 12 maja 2021 r. 14 czerwca 2021 r., 16 czerwca 2021 r., 21 czerwca 2021 r., 23 czerwca 2021 r. w ramach wykonywania umowy zlecenia, ubezpieczona wykonywała pracę po 8 godzin dziennie każdego dnia i otrzymała za nią wynagrodzenie.

W spornych okresach, ubezpieczona świadczyła pomoc prawną na rzecz (...) w B.. Ubezpieczona wydawała opinie prawne. Pozostawała w stałym kontakcie telefonicznym z pracownikami (...) w B.. Ubezpieczona, z uwagi na okres pandemii, nie uczestniczyła w rozprawach stacjonarnych. Ubezpieczona wystawiała rachunki za wykonane czynności, czyniąc na nich zapisu o godzinach świadczonej pomocy prawnej w poszczególnych dniach.

ZUS stwierdził, że w okresach zwolnień lekarskich od 9 lutego 2021 r. do 12 lutego 2021 r., od 1 marca 2021 r. do 5 marca 2021 r., od 29 marca 2021 r. do 14 maja 2021 r., od 14 czerwca 2021 r. do 25 czerwca 2021 r. A. M. wykonywała pracę zarobkową i wykorzystywała zwolnienie lekarskie w sposób niezgodny z ich celem. Decyzją z 20 listopada 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. pozbawił A. M. prawa do zasiłku chorobowego za okresy od 10 lutego 2021 r. do 11 lutego 2021 r., od 1 marca 2021 r. do 3 marca 2021 r., od 29 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r., od 4 maja 2021 r. do 13 maja 2021 r., od 14 czerwca 2021 r. do 25 czerwca 2021 r. ZUS poinformował A. M., że z uwagi na fakt, iż 12 lutego 2021 r., od 4 marca 2021 r. do 5 marca 2021 r., od 1 kwietnia 2021 r. do 2 kwietnia 2021 r. i 14 maja 2021 r. przebywała w szpitalu, to za te dni zachowuje prawo do zasiłku chorobowego. Jednocześnie ZUS (...) Oddział w Ł. zobowiązał A. M. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego oraz zapłaty odsetek w łącznej kwocie 7.899,24 zł.

W dniu 8 stycznia 2025 r. , ubezpieczona złożyła odwołanie od decyzji. Do odwołania ubezpieczona złożyła karty informacyjne ze szpitali, z których wynikało, że A. M. przebywała w szpitalu również 11 lutego 2021 r. i 25 czerwca 2021 r.

Decyzją z 17 stycznia 2025 r., organ rentowy zmienił decyzję z 20 listopada 2024 r. w ten sposób, że pozbawił ubezpieczoną prawa do zasiłku chorobowego za dzień 10 lutego 2021 r. oraz za okresy od 1 marca 2021 r. do 3 marca 2021 r., od 29 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r., od 4 maja 2021 r. do 13 maja 2021 r., od 14 czerwca 2021 r. do 25 czerwca 2021 r. Jednocześnie zobowiązano A. M. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego oraz do zapłaty odsetek w łącznej kwocie 7.500,82 zł.

Od decyzji z 17 stycznia 2025 r. A. M. złożyła odwołanie wskazując, że decyzja zawierała sprzeczność w zakresie oceny prawa do zasiłku za 25 czerwca 2021 r., gdyż w jej rozstrzygnięciu Zakład odmówił prawa do świadczenia za ten dzień, a w jej uzasadnieniu informował o zachowaniu prawa do zasiłku chorobowego za ten dzień, a także, że decyzja z 17 stycznia 2025 r. nie określała ostatecznie uprawnień do zasiłku chorobowego za dni pobytu w szpitalu 6 marca 2021 r. i 15 maja 2021 r.

Decyzją z 25 lutego 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, ze z powodu wykonywania pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy i wykorzystania w ten sposób zwolnień lekarskich w sposób niezgodny z ich celem, to ubezpieczona utraciła prawo do zasiłku chorobowego za 10 lutego 2021 r. oraz okresy: od 1 marca 2021 r. do 3 marca 2021 r., od 29 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r., od 4 maja 2021 r. do 13 maja 2021 r., od 14 czerwca 2021 r. do 24 czerwca 2021 r. ZUS nie stwierdził nieprawidłowości w wykorzystywaniu przez A. M. zwolnień lekarskich wystawionych za okresy od 4 marca 2021 r. do 28 marca 2021 r. i od 14 maja 2021 r. do 13 czerwca 2021 r.

Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci ww. dokumentów, które Sąd meriti uznał za wiarygodne, wzajemnie ze sobą korelujące i rzeczowe, a także w oparciu o dowód z przesłuchania ubezpieczonej, która nie zaprzeczyła, że w okresie niezdolności do pracy świadczyła pracę w (...) B..

Sąd (...) instancji wskazał, iż w zakresie odwołania od decyzji z dnia 20 listopada 2024 roku znak (...).604.CW. (...).2024 - (...) i od dnia 17 stycznia 2025 roku znak (...).604. (...).2025 - (...) w zakresie prawa A. M. do zasiłku chorobowego za okresy od 11 lutego 2021 roku do 26 lutego 2021 roku, od 7 marca 2021 roku do 28 marca 2021 roku, od 3 kwietnia 2021 roku do 3 maja 2021 roku, od 16 maja 2021 roku do 13 czerwca 2021 roku w wysokości 80 (osiemdziesiąt) % podstawy wymiaru zasiłku oraz w zakresie prawa do zasiłku chorobowego za okres od 4 marca 2021 roku do 6 marca 2021 roku, od 1 kwietnia 2021 roku do 2 kwietnia 2021 roku, od 14 maja 2021 roku do 15 maja 2021 roku oraz za dzień 25 czerwca 2021 roku w wysokości 70 (siedemdziesiąt) % podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, w związku ze zmianą decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. z dnia 25 lutego 2025 roku znak (...).604. (...).2024 – (...), na podstawie art. 477 ¹³ § 1 k.p.c. umorzył postępowanie w sprawie.

Jednocześnie Sąd meriti podniósł, że w pozostałym zakresie odwołania podlegały oddaleniu.

Sąd a quo przypomniał, że zgodnie z art. 1 ust.1 w zw. z art. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 870) zwanej dalej ustawą zasiłkową w brzmieniu obowiązującym w 2021 r., świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą, w tym zasiłek chorobowy, przysługują osobom objętym ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa określonym w ustawie z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.).

Ponadto Sąd (...) instancji wskazał, że podstawie art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej, zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Zasiłek chorobowy przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy z powodu choroby lub niemożności wykonywania pracy z przyczyn określonych w art. 6 ust. 2 - nie dłużej jednak niż przez 182 dni, a jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży - nie dłużej niż przez 270 dni (art. 8 ustawy zasiłkowej).

Sąd (...) instancji zaznaczył, że w brzmieniu art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Dalej Sąd Rejonowy zauważył, że zgodnie z art. 66 ust. 1 ust. 2 ustawy zasiłkowej, wypłatę zasiłku wstrzymuje się, jeżeli prawo do zasiłku ustało albo okaże się, że prawo takie w ogóle nie istniało. Jeżeli świadczenie zostało pobrane nienależnie z winy ubezpieczonego lub wskutek okoliczności, o których mowa w art. 15-17 i art. 59 ust. 6 i 7, wypłacone kwoty podlegają potrąceniu z należnych ubezpieczonemu zasiłków bieżących oraz z innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Sąd meriti przypomniał, również, że zgodnie z art. 84 ust. 1 ustawą z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.) o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do 17 września 2021 r. osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. Zgodnie z ust. 2 za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:

1)  świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2)  świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia.

Zgodnie z ust. 3 nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych za okres dłuższy niż ostatnie 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający świadczenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, a w pozostałych przypadkach – za okres dłuższy niż ostatnie 3 lata.

Sąd a quo przypomniał, że w sprawie niniejszej bezspornym pozostawał fakt, że A. M. podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę u płatnika składek (...) (...) w Ł. i była niezdolna do pracy z powodu choroby w okresach od 9 lutego 2021 r. do 12 lutego 2021 r., od 12 lutego 2021 r. do 26 lutego 2021 r., od 1 marca 2021 r. do 5 marca 2021 r., od 4 marca 2021 r. do 28 marca 2021 r., od 29 marca 2021 r. do 2 kwietnia 2021 r., od 1 kwietnia 2021 r. do 3 maja 2021 r., od 4 maja 2021 r. do 14 maja 2021 r., od 14 maja 2021 r. do 13 czerwca 2021 r., od 14 czerwca 2021 r. do 25 czerwca 2021 r. Bezsporne było także, jak zauważył Sąd (...) instancji, iż w tych okresach ubezpieczona nie wykonywała czynności w ramach łączącego ją z (...) (...) w Ł. stosunku pracy.

Organ rentowy, jak zauważył Sąd Rejonowy, wskazał jednak, że ubezpieczona, w czasie niezdolności do pracy z powodu choroby, wykonywała pracę na, podstawie umowy zlecenia, na rzecz (...) B. i z tego tytułu otrzymywała wynagrodzenie. A. M. świadczyła pracę na rzecz urzędu gminy w dniach: 10 lutego 2021 r., 1 marca 2021 r., 2 marca 2021 r., 3 marca 2021 r., 29 marca 2021 r., 4 maja 2021 r., 5 maja 2021 r., 10 maja 2021 r., 12 maja 2021 r. 14 czerwca 2021 r., 16 czerwca 2021 r., 21 czerwca 2021 r., 23 czerwca 2021 r. W ramach łączącej umowy zlecenia, ubezpieczona wykonywała pracę po 8 godzin dziennie każdego dnia.

Sąd Rejonowy podniósł, że mając na uwadze, iż w spornych okresach: za 10 lutego 2021 r. oraz okresy: od 1 marca 2021 r. do 3 marca 2021 r., od 29 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r., od 4 maja 2021 r. do 13 maja 2021 r., od 14 czerwca 2021 r. do 24 czerwca 2021 r. ubezpieczona wykonywała w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową, a więc straciła prawo do zasiłku chorobowego za okres zwolnień lekarskich obejmujących wskazane dni, w których praca była świadczona.

Sąd (...) instancji podkreślił, że w brzmieniu powołanego art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Powyższy przepis zawiera, zatem dwie przesłanki, które powodują utratę prawa do zasiłku chorobowego. Pierwszą jest wykonywanie pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy. Drugą przesłankę stanowi wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia. Obie przesłanki utraty prawa do zasiłku są niezależne od siebie i mają samoistny charakter. Do utraty prawa do zasiłku wystarczy zaistnienie jednej z nich. Zatem przesłanką utraty prawa do zasiłku chorobowego przez ubezpieczonego jest wykonywanie w okresie orzeczonej niezdolności pracy zarobkowej. Innymi słowy, po pierwsze ubezpieczony, aby naruszyć przepisy ustawy chorobowej musi wykonywać pracę, a zatem być aktywnym pracownikiem, a po wtóre samo otrzymywanie wynagrodzenia za pracę nie wystarcza, aby sprzeciwić się przepisom ustawy. Chodzi, bowiem o naruszenie stanu niezdolności do pracy i w dalszej konsekwencji podważenie zasadności przyznania zasiłku chorobowego. Zwolnienie lekarskie przewidziane na okoliczność niezdolności do pracy jest zaświadczeniem o tym, że w okresie w nim przewidzianym ubezpieczony nie może wykonywać pracy. Niewskazana jest, zatem aktywność polegająca na świadczeniu pracy.

Ponadto, Sąd meriti wyjaśnił, że pracą w rozumieniu przepisu art. 17 ustawy zasiłkowej, jest praca w potocznym tego słowa znaczeniu, w tym także wykonywanie różnych czynności na podstawie różnych stosunków prawnych - stosunku pracy, stosunków o charakterze cywilnoprawnym, a także prowadzenie własnej działalności gospodarczej, samozatrudnienie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2005 r., II UK 154/04, OSP 2006, z. 4, poz. 43 i wskazane w jego uzasadnieniu: wyrok SA w Warszawie z dnia 16 maja 1996 r., III AUr 388/96, Prawo Pracy 1997, nr 2, s. 43; wyrok SA w Katowicach z dnia 20 stycznia 1999 r., III AUa 945/98, OSA 1999, z. 11-12, poz. 58; wyrok SN z dnia 14 kwietnia 2000 r., II UKN 513/99, OSNAPiUS 2001, nr 20, poz. 627; wyrok SN z dnia 19 lipca 2001 r., II UKN 494/00, OSNP 2003, nr 9, poz. 234). O zakwalifikowaniu wykonywania określonych czynności jako "pracy" nie decyduje charakter stosunku prawnego, na podstawie którego są one wykonywane, ale rodzaj tych czynności (wyrok SN z dnia 20 stycznia 2005 r., II UK 154/04, OSP 2006, z. 4, poz. 43; wyrok SN z dnia 9 października 2006 r., II UK 44/06, OSNP 2007, nr 19-20, poz. 295).

Skoro, zatem w okresie orzeczonej niezdolności do pracy ubezpieczona świadczyła pracę w ramach umowy cywilnoprawnej, a więc prowadziła działalność zarobkową, to w ocenie Sądu Rejonowego, wypłacony jej zasiłek chorobowy był świadczeniem nienależnym. Sąd a quo zaznaczył, że w wyroku z dnia 26 lipca 2017 r. sygn. akt (...) UK 287/16 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, zgodnie, z którym, jeżeli ubezpieczony przedkłada zaświadczenie lekarskie, a jednocześnie w tych samych okresach świadczy pracę zarobkową, to wprowadza w ten sposób organ rentowy w błąd, co do okoliczności warunkujących powstanie prawa do zasiłku chorobowego. Organ rentowy może domagać się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia od osoby, która uzyskała świadczenia na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji ubezpieczeniowej. Ramy zachowań kwalifikowanych, jako świadome wprowadzenie w błąd organu rentowego lub odwoławczego zakreśla się bardzo szeroko. Zalicza się do nich bezpośrednie oświadczenie nieprawdy we wniosku o świadczenia, przemilczenie przez wnioskodawcę faktu mającego wpływ na prawo do świadczeń, złożenie wniosku w sytuacji oczywiście nieuzasadniającej powstania prawa do świadczenia oraz okoliczność domniemanego współdziałania wnioskodawcy z innymi podmiotami we wprowadzeniu w błąd organu rentowego.

W analizowanej sprawie, w ocenie Sądu meriti, przemilczenie przez odwołującą faktu prowadzenia działalności przynoszącej dochód stanowiło, zatem przesłankę określoną w art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. wprowadzenie organu w błąd. Świadczenie pobrane przez ubezpieczoną było zatem zdaniem Sądu (...) instancji pobrane nienależnie, w związku, z czym organ rentowy zasadnie zobowiązał ją do zwrotu należności.

W niniejszej sprawie zostały, zatem zdaniem Sądu a quo spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, co skutkuje utratą prawa do zasiłku chorobowego za sporne okresy. Tym samym decyzja organu rentowego z 25 lutego 2025 roku w tym zakresie była prawidłowa, a odwołania ubezpieczonej podlegały oddaleniu.

Z uwagi na powyższe, Sąd (...) instancji na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. odwołanie oddalił w zakresie, w jakim nie nastąpiło umorzenie postępowania w sprawie.

Apelację od powyższego wyroku, zaskarżając go w zakresie punktu II, złożyła ubezpieczona.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła:

a)  naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, poz. 432, poz. 619), w brzmieniu obowiązującym do 17 września 2021 r., przez niezastosowanie tego przepisu jako podstawy do naliczania odsetek i oddalenie odwołań w zakresie odsetek, przy jednoczesnym przyjęciu, że podstawę do zwrotu zasiłku jest art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, poz. 432, poz. 619), w brzmieniu obowiązującym do 17 września 2021 r. Sąd nie dokonał korekty zobowiązania do zapłaty, przez wyeliminowanie z decyzji odsetek do zapłaty w kwocie 2.072,13 zł, które naliczone zostały na podstawie art. 84 ust. 1 zdanie 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 18 września 2021 r. Zatem w dacie zdarzeń istniała podstawa prawna do naliczenia odsetek, tak jak to zrobił organ, a Sąd nie skorygował tego. A ta okoliczność ma istotny wpływ na wynik sprawy;

b)  naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 18 września 2021 r., przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na zastosowaniu tych norm prawnych, do zdarzeń, które miały miejsce przed 18 września 2021 r. W sprawie Sąd uznał, że podstawą prawną do zwrotu zasiłku jest art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, poz. 432, poz. 619), w brzmieniu obowiązującym do 17 września 2021 r., a jednocześnie nie skorygował skarżonych decyzji w zakresie naliczonych odsetek, które zostały naliczona na podstawie art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 18 września 2021 r., czyli w oparciu o podstawę prawną nieobowiązującą w dacie w dacie zdarzeń. A ta okoliczność ma istotny wpływ na wynik sprawy;

c)  sprzeczność wyroku z jego uzasadnieniem, polegający na oddaleniu odwołań, przy jednoczesnym uznaniu, że w sprawie mają zastosowanie normy prawne w brzmieniu obowiązującym do 17 września 2021 r. i niedokonanie żadnych korekt w zakresie odsetek. A ta okoliczność ma istotny wpływ na wynik sprawy;

Wskazując na powyższe zarzuty powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w części i orzeczenie co do istoty sprawy, a także o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację pozwany organ rentowy wniósł o jej oddalenie, jako w całości bezzasadnej.

Na rozprawie apelacyjnej w dniu 1 października 2025 r. wnioskodawczyni, prawidłowo powiadomiona o terminie, nie stawiła się. Pełnomocnik organu rentowego podtrzymał stanowisko przedstawione w odpowiedzi na apelację. Natomiast pełnomocnik I. (...) przyłączył się do stanowiska ZUS.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

Tytułem wstępu , Sąd II instancji wskazuje, że niniejsza sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym, zaś, zgodnie z art. 505 ¹³ § 2 k.p.c. jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. W zakresie wymaganej treści uzasadnienia sądu drugiej instancji powołany przepis stanowi zatem lex specialis, wobec art. 387 § 2 ¹ k.p.c.

W dalszej kolejności podkreślenia wymaga, że składana w tym postępowaniu apelacja ma charakter ograniczony, a celem postępowania apelacyjnego nie jest tu ponowne rozpoznanie sprawy, ale wyłącznie kontrola wyroku wydanego przez Sąd (...) instancji w ramach zarzutów podniesionych przez skarżącego. Innymi słowy, apelacja ograniczona wiąże sąd odwoławczy, a zakres jego kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co zarzuci w apelacji skarżący. Wprowadzając apelację ograniczoną, ustawodawca jednocześnie określa zarzuty, jakimi może posługiwać się jej autor i zakazuje przytaczania dalszych zarzutów po upływie terminu do wniesienia apelacji - co w polskim porządku prawnym wynika z art. 505 ⁹ § 1 ¹ i 2 k.p.c. (uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07).

Koncepcja apelacji ograniczonej zakłada, że sąd odwoławczy nie rozpoznaje sprawy ponownie w granicach zaskarżenia, ale bada zgodność orzeczenia z dostępnym materiałem procesowym. Sąd II instancji koncentruje się na zaskarżonym orzeczeniu i ocenie jego poprawność.

Sąd Rejonowy w toku postępowania nie dopuścił się żadnego z zarzucanych mu uchybień, a rozstrzygnięcie - zarówno co do podstawy faktycznej, jak i prawnej - jest w ocenie Sądu Okręgowego słuszne i w pełni odpowiadające przepisom prawa. Sąd (...) instancji dokonał trafnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i na tej podstawie poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne. Do ustalonego stanu faktycznego zastosowane zostały właściwe przepisy prawa materialnego, które zostały też prawidłowo zinterpretowane. W tym stanie rzeczy, Sąd Okręgowy podzielając ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu Rejonowego, przyjmuje je za własne.

Przechodząc do zarzutów podniesionych w apelacji wskazania wymaga, iż w ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy w żaden sposób nie naruszył art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, poz. 432, poz. 619) w brzmieniu obowiązującym do 17 września 2021 r. oraz art. art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 18 września 2021 r. Brak jest również podstaw do przyjęcia, iż w treść wyroku Sądu Rejonowego jest sprzeczna z jego uzasadnieniem.

Dla porządku wywodu, przypomnieć należy, że, z ustaleń Sądu (...) instancji, (niekwestionowanych przez A. M. na etapie postępowania apelacyjnego) wynika, że odwołująca podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę u płatnika składek (...) (...) w Ł. i była niezdolna do pracy, z powodu choroby w okresach od 9 lutego 2021 r. do 12 lutego 2021 r., od 12 lutego 2021 r. do 26 lutego 2021 r., od 1 marca 2021 r. do 5 marca 2021 r., od 4 marca 2021 r. do 28 marca 2021 r., od 29 marca 2021 r. do 2 kwietnia 2021 r., od 1 kwietnia 2021 r. do 3 maja 2021 r., od 4 maja 2021 r. do 14 maja 2021 r., od 14 maja 2021 r. do 13 czerwca 2021 r., od 14 czerwca 2021 r. do 25 czerwca 2021 r. W tych okresach ubezpieczona nie wykonywała czynności w ramach łączącego ją z (...) (...) w Ł. stosunku pracy. Jednak w czasie w/w niezdolności do pracy z powodu choroby skarżąca wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia na rzecz (...) B. i z tego tytułu otrzymywała wynagrodzenie. A. M. świadczyła pracę na rzecz urzędu gminy w dniach: 10 lutego 2021 r., 1 marca 2021 r., 2 marca 2021 r., 3 marca 2021 r., 29 marca 2021 r., 4 maja 2021 r., 5 maja 2021 r., 10 maja 2021 r., 12 maja 2021 r. 14 czerwca 2021 r., 16 czerwca 2021 r., 21 czerwca 2021 r., 23 czerwca 2021 r. W ramach łączącej umowy zlecenia, ubezpieczona wykonywała pracę po 8 godzin dziennie każdego dnia. W konsekwencji Sąd Rejonowy uznał, że skoro w spornych okresach: za 10 lutego 2021 r. oraz okresy: od 1 marca 2021 r. do 3 marca 2021 r., od 29 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r., od 4 maja 2021 r. do 13 maja 2021 r., od 14 czerwca 2021 r. do 24 czerwca 2021 r. ubezpieczona wykonywała w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową to straciła prawo do zasiłku chorobowego za okres zwolnień lekarskich obejmujących wskazane dni, w których praca była świadczona.

Jednocześnie Sąd Rejonowy stwierdził, że skoro w okresie orzeczonej niezdolności do pracy ubezpieczona świadczyła pracę w ramach umowy cywilnoprawnej, a więc prowadziła działalność zarobkową, to wypłacony jej zasiłek chorobowy był świadczeniem nienależnym. W związku z powyższym w ocenie Sądu (...) instancji w analizowanej sprawie przemilczenie przez odwołującą faktu prowadzenia działalności przynoszącej dochód stanowiło przesłankę określoną w art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. wprowadzenie organu w błąd. Świadczenie pobrane przez ubezpieczoną było pobrane nienależnie, w związku, z czym organ rentowy zasadnie zobowiązał ją do zwrotu należności.

Zauważenia zatem wymaga, że apelująca nie kwestionowała samego faktu stwierdzenia przez Sąd Rejonowy, iż organ rentowy słusznie uznał, że jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a jedynie sposób, w jaki ustalono odsetki, które powinna uiścić.

Mając na względzie powyższe podkreślenia wymaga, iż osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Przepis art. 84 ust. 1 ustawy systemowej od 18 września 2021 r. obowiązuje w zmienionym brzmieniu. Poprzednia wersja tego przepisu przewidywała jedynie odesłanie do wysokości i zasad określonych przepisami prawa cywilnego. Wraz z nowelizacją doprecyzowano, że odsetki są zasadniczo naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Jest to wyraźne odstępstwo od zasad cywilnoprawnych. W wyniku tej modyfikacji odsetki ustalane w związku ze stwierdzeniem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń utraciły w istocie charakter odsetek za opóźnienie w rozumieniu prawa cywilnego, stając się swoistą karą dla świadczeniobiorcy za pobranie nienależnych świadczeń (R. Babińska-Górecka [w:] Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, red. K. Antonów, Warszawa 2024, art. 84).

Obecnie, bowiem, zasadą jest naliczanie odsetek od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Wyjątkowo, w razie zwrotu należności, z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, w terminie, wskazanym w decyzji zobowiązującej do zwrotu tych należności, nie nalicza się odsetek od spłaconych należności za okres od dnia przypadającego po dniu wydania decyzji do dnia spłaty (art. 84 ust. 1a ustawy systemowej). Nowa reguła dotycząca momentu, od którego nalicza się „odsetki”, nie zmienia jednak ogólniejszej zasady, że dopiero wydanie decyzji ustalającej nienależny charakter pobranych świadczeń otwiera nowy stan faktyczny sprawy. Dlatego też – wobec braku jednoznacznego stanowiska ustawodawcy w przepisach przejściowych ustawy nowelizującej – zgodnie z zasadą bezpośredniego działania nowego prawa należy przyjąć, że przepis art. 84 ust. 1 ustawy systemowej w brzmieniu obowiązującym od 18 września 2021 r. znajduje także zastosowanie do spraw wszczętych i niezakończonych przed tą datą (R. Babińska-Górecka [w:] Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, red. K. Antonów, Warszawa 2024, art. 84).

Dla porównania, warto wskazać, że stosując przepis art. 84 ust. 1 u.s.u.s. w brzmieniu przed jego zmianą, SA w G. w wyroku z 5 października 2017 r., III AUa 555/17, Legalis nr 1712709, podkreślił, że wykładnia semantyczna przepisów art. 84 ust. 1 i 7 u.s.u.s. oraz charakter prawny decyzji administracyjnych (ustalającej prawo do świadczenia z ubezpieczeń społecznych oraz stwierdzającej nienależnie pobrane świadczenia) prowadzą do wniosku, że świadczenia uważane za nienależne – w myśl art. 84 u.s.u.s. – podlegają zwrotowi dopiero wtedy, gdy organ wyda stosowną decyzję administracyjną. Ponadto jeśli organ rentowy w decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia zakreśli jeszcze dodatkowy termin do zwrotu takiego świadczenia, to odsetki nie mogą być ustalone za okres poprzedzający ten dodatkowy termin.

Jednocześnie, powołując się na przepis art. 84 ust. 1 u.s.u.s. w brzmieniu przed zmianą, SA (...) w wyroku z 3 grudnia 2014 r., III AUa 935/14, Legalis nr 1185987, stwierdził, że termin odsetek należy liczyć od dnia doręczenia decyzji organu rentowego o zwrocie nienależnie wypłaconych świadczeń. Artykuł 84 u.s.u.s. stanowi dostateczną wskazówkę interpretacyjną, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia powstaje z chwilą doręczenia decyzji osobie zobowiązanej. Zwrot „żądać zwrotu” z ust. 3 należy bowiem rozumieć jako doręczenie decyzji w tym przedmiocie. Dopiero od momentu doręczenia można mówić o pozostawaniu przez dłużnika w opóźnieniu.

Z powyższego, jednoznacznie wynika, iż na gruncie art. 84 ust. 1 ustawy systemowej, przed wprowadzeniem zdania drugiego, pojawiały się rozbieżności pomiędzy interpretacją stosowaną przez ZUS, który naliczał odsetki od daty pobrania świadczenia (jak przy odpowiedzialności deliktowej), a orzecznictwem sądowym, w którym dominowało stanowisko, że odsetki powinny być naliczane od daty doręczenia decyzji zobowiązującej do zwrotu. W konsekwencji pojawiła się konieczność doprecyzowania sposobu naliczania odsetek od nienależnie pobranych świadczeń, co nastąpiło w art. 1 pkt 29 ustawy nowelizującej z dnia 24 czerwca 2021 r. (Dz. U. z 2021 r. poz. 1621), która weszła w życie w dniu 18 września 2021 r. Ustawodawca w zasadzie nie dokonał zmian w brzmieniu art. 84 ust. 1 ustawy systemowej, a jedynie dodał zdanie drugie, zgodnie z którym, jak już wskazywano – odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Powyższe pozostawało, zatem, w zgodzie z dotychczasową interpretacją ZUS.

Podkreślenia, w tym miejscu, raz jeszcze, wymaga, że ustawa nowelizująca nie zawierała żadnych przepisów przejściowych co do daty lub sytuacji wykorzystania nowej regulacji dotyczącej odsetek (tj. zmienionego art. 84 ust. 1 zd. 2 i ust. 1a ustawy systemowej). Zatem w przypadku braku przepisów intertemporalnych zasadnym jest przyjęcie, że przepisy te winny mieć zastosowanie do przedmiotowej sprawy, albowiem sporna decyzja została wydana po dniu 18 września 2021 r., jak również całe postepowanie dotyczące zwrotu nienależnych świadczeń toczyło się już po tej dacie.

Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzenia wymaga, że sposób naliczenia odsetek przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji należało uznać za prawidłowy.

Na marginesie zaznaczenia wymaga, iż orzecznictwo, na które powoływała się ubezpieczona w piśmie procesowym z dnia 24 września 2025 r. (k. 223-223 verte) nie dotyczy art. 84 ust. 1 ustawy systemowej, którego interpretacja pozostawała sporna pomiędzy stronami, a art. 84 ust. 2 ustawy systemowej.

W tym stanie rzeczy, podzielając w całej rozciągłości trafność rozstrzygnięcia i motywów Sądu Rejonowego, na podstawie art. 385 k.p.c., Sąd Okręgowy apelację ubezpieczonej oddalił, o czym orzekł jak w sentencji.