Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 5 lutego 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., na podstawie art. 84 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 pkt 2, ust. 3, ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r., poz. 497, z późn. zm.) w związku z art. 13 ust. 1 pkt 2, art. 66 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2023 r. poz. 2780), odmówił B. P. prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 17 października 2024 roku do 30 listopada 2024 roku oraz zobowiązał B. P. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego za okres od dnia 17 października 2024 roku do 30 października 2024 roku wraz z odsetkami w łącznej kwocie 3087,06 zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił wnioskodawcy uprawnienia do wypłaty zasiłku chorobowego za okres po ustaniu zatrudnienia u płatnika (...) Sp. z o.o. od 1 września 2024 roku do 30 października 2024 roku. W dniu 14 listopada 2024 roku za pośrednictwem (...) Usług (...) wnioskodawca złożył wniosek (...) (...) na dalszy okres od 31 października 2024 roku do 30 listopada 2024 roku. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Wydział Zasiłków ustalił, że w trakcie orzeczonej niezdolności do pracy wnioskodawca zawarł umowę zlecenie z płatnikiem (...) Sp. z o.o. Sp. k. od 17 października 2024 roku i został zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Pisemne wyjaśnienia złożone przez płatnika (...), potwierdzają, że umowa zlecenie została zwarta i nadal trwa, chociaż nie była wykonywana. Mając na uwadze powyższe od 17 października 2024 roku wnioskodawca posiada inny tytuł uprawniający do objęcia ubezpieczeniem chorobowym. Składając do ZUS oświadczenie Z-10 w dniu 11 września 2024 roku wnioskodawca potwierdził, że jest świadomy okoliczności wykluczających prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia. Doszło, zatem do naruszenia zasad wynikających z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej. Podejmując zatrudnienie w okresie pobierania zasiłku chorobowego, wnioskodawca świadomie wprowadził w błąd organ wypłacający świadczenia.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 lipca 2025 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi w sprawie o sygnaturze akt X U upr 227/25oddalił odwołanie B. P. od decyzji z dnia 5.02.2025 roku.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

Wnioskodawca B. P. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. w okresie od 1 grudnia 2023 roku do 31 sierpnia 2024 roku. Tytuł ubezpieczenia chorobowego B. P. u tego płatnika składek ustał 31 sierpnia 2024 roku.

W dniu 17 października 2024 roku B. P. zawarł z (...) Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w L. umowę współpracy, na mocy której zobowiązał się do stałego pośrednictwa przy zawieraniu z klientami umów oferowanych przez spółkę lub wybranych kontrahentów spółki w zamian za umówione wynagrodzenie prowizyjne. Umowa została zawarta na czas nieokreślony.

Wnioskodawca miał zamiar wykonywać umowę współpracy od grudnia 2024 roku, po zakończeniu zwolnienia lekarskiego.

W dniu 18 października 2024 roku płatnik (...) Sp. z o.o. Sp. k. zgłosił B. P. do ubezpieczeń społecznych od dnia 17 października 2024 roku, bez ubezpieczenia chorobowego.

Wnioskodawca nie chciał zostać zgłoszony do ubezpieczenia chorobowego przy zawieraniu umowy współpracy, gdyż wiedział, że od razu nie podejmie pracy. Decyzję o zgłoszeniu do ubezpieczenia chorobowego pozostawił sobie do momentu pozyskania klienta oraz zorientowania się w wysokości zarobków w firmie.

B. P. nie wykonywał umowy współpracy z (...) Sp. z o.o. Sp. k. i nie otrzymał z tego tytułu żadnego wynagrodzenia.

Pismem z dnia 7 marca 2025 roku (...) Sp. z o.o. Sp. k. wypowiedziała B. P. umowę współpracy.

Wnioskodawca był niezdolny do pracy w okresach: od 30 sierpnia 2024 roku do 10 września 2024 roku, od 11 do 30 września 2024 roku, od 1 do 30 października 2024 roku oraz od 31 października 2024 roku do 30 listopada 2024 roku.

W dniu 11 września 2024 roku wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o wypłatę zasiłku chorobowego za okres od 1 września 2024 roku do 30 września 2024 roku, po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego.

W pouczeniu zawartym w oświadczeniu wskazano m.in.:

„Zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego nie przysługuje, gdy (…) kontynuujesz działalność zarobkową lub podjąłeś działalność zarobkową, która stanowi tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewnia prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.”

Wnioskodawca nie czytał pouczenia.

Wypłata zasiłku chorobowego za okres od 1 do 30 października 2024 roku została zrealizowana z dniem 15 października 2024 roku z datą nadania na 4 listopada 2024 roku.

W dniu 14 listopada 2024 roku wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o wypłatę zasiłku chorobowego za okres od 31 października 2024 roku do 30 listopada 2024 roku, po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego w dniu 31 sierpnia 2024 roku.

Pismem z dnia 10 grudnia 2024 roku wnioskodawca poinformował ZUS Wydział Zasiłków, że w dniu 17 października 2024 roku podpisał umowę z firmą (...), jednak w okresie od 17 października 2024 roku do 10 grudnia 2024 roku nie świadczył pracy dla tej firmy. Wskazano, że umowa wygaśnie 17 stycznia 2025 roku ze względu na 3 miesiące braku aktywności pracownika.

Pismem z dnia 7 stycznia 2025 roku (...) Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w L. poinformowała ZUS, że B. P. jest zatrudniony w zakładzie na podstawie umowy pośrednictwa w sprzedaży w systemie prowizyjnym od dnia 17 października 2024 roku. W okresie od 17 października 2024 roku do 30 listopada 2024 roku nie wykonywał czynności w ramach zawartej umowy zlecenia wynikające z jej obowiązków, nie przedkładał w tym okresie rachunków za wykonane czynności w ramach umowy zlecenia, nie otrzymał wynagrodzenia za wykonaną pracę. Wskazano, że umowa pośrednictwa w sprzedaży zawarta z wnioskodawcą nie przewiduje możliwości zlecania wykonywania zlecenia osobie trzeciej; umowa uprawnia wyłącznie do wynagrodzenia opartego na zasadzie prowizji, do którego agent nabywa prawo w wypadku doprowadzenia na skutek czynności do zawarcia umowy sprzedaży z klientem.

Pismem z dnia 22 stycznia 2025 roku (...) Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w L. poinformowała dodatkowo ZUS, że po zakończeniu okresu niezdolności do pracy, tj. od 1 grudnia 2024 roku B. P. nie wykonywał czynności w ramach zawartej umowy zlecenia.

Powyższych ustaleń stanu faktycznego Sąd Rejonowy dokonał w oparciu o niekwestionowane dowody z dokumentów znajdujących się w aktach organu rentowego, dokumentów złożonych w trakcie postępowania do akt sprawy oraz w oparciu o dowód z przesłuchania wnioskodawcy. Sąd dał wiarę wskazanym dowodom w zakresie, w jakim pozostawały one w zgodzie z ustalonym stanem faktycznym.

W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że odwołanie jako niezasadne podlegało oddaleniu.

Sąd I instancji przypomniał, że prawo do zasiłku chorobowego przysługuje co do zasady ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego (art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2023 roku poz. 2780 ze zm., dalej jako ustawa zasiłkowa).

W art. 7 pkt 1 ustawy zasiłkowej uregulowano przesłanki nabycia zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego. Przepis ten stanowi, że zasiłek chorobowy przysługuje również osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli niezdolność do pracy trwała bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego.

Trwanie ubezpieczenia chorobowego jest związane z posiadaniem tytułu ubezpieczenia chorobowego. Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy zasiłkowej tytułem ubezpieczenia chorobowego jest zatrudnienie lub inna działalność, których podjęcie rodzi obowiązek ubezpieczenia chorobowego lub uprawnienie do objęcia tym ubezpieczeniem na zasadach dobrowolności w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Sąd Rejonowy podkreślił, że ustawodawca zdecydował się jednak na limitację prawa do zasiłku chorobowego wprowadzając przesłanki negatywne, których zaistnienie powoduje ustanie prawa do tego świadczenia. Jedną z nich przewiduje art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, zgodnie z którym zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową lub podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.

Powyższy przepis legł u podstaw odmowy odwołującemu się prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 17 października 2024 roku do dnia 30 listopada 2024 roku. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rentowy wskazał, że po ustaniu tytułu ubezpieczenia ubezpieczony podjął działalność zarobkową u (...) (...) Sp. z o.o. Sp. k., wykonywaną w ramach umowy współpracy, która stanowi tytuł do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

Sama ustawa nie definiuje pojęcia działalności zarobkowej, nie wskazuje też zakresu tego pojęcia. W piśmiennictwie wskazuje się, że znaczenia tego terminu nie sposób także ustalić sięgając do przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do których odwołanie się jest uzasadnione faktem, iż ustawa ta reguluje zasady podlegania (a tym samym zakres podmiotowy) ubezpieczeniu chorobowo-macierzyńskiemu, czyli tego działu ubezpieczenia społecznego, którego rodzaje świadczeń i zasady ich nabywania reguluje z kolei szczegółowo ustawa zasiłkowa (H. Pławucka, glosa do uchwały SN z dnia 30 sierpnia 2001 r., III ZP 11/2001, OSP 2002, z. 12, poz. 599). Niemniej, czyniąc próby zdefiniowania tego pojęcia, wskazuje się, że znaczenie tego terminu na gruncie art. 13 komentowanej ustawy powinno być rozumiane szeroko. To oznacza, że w sensie rodzajowym wchodzi tu więc w grę każda praca (działalność) zarobkowa, mogąca stanowić źródło dochodów (H. Pławucka, glosa do uchwały SN z dnia 30 sierpnia 2001 r., III ZP 11/200, OSP 2002, z. 12, poz. 599; A. Rzetecka-Gil [w:] Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2017, art. 13)

Sąd Rejonowy podkreślił, że w niniejszej sprawie bezspornym jest, że w dniu 17 października 2024 roku B. P. zawarł z (...) Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w L. umowę współpracy i w ramach tego tytułu podlegał ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu. Wnioskodawca nie został jednak zgłoszony do ubezpieczenia chorobowego. Powyższej umowy wnioskodawca jednak nie wykonywał i w spornym okresie nie otrzymał z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Umowa została rozwiązana za wypowiedzeniem przez płatnika składek na początku 2025 roku.

W tym miejscu warto zatem podkreślić, zdaniem Sądu Rejonowego, że w przepisie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, odmiennie niż w art. 17 cytowanej ustawy, ustawodawca nie stawia wymogu wykonywania pracy zarobkowej. Dlatego na kanwie tego przepisu nie ma znaczenia, czy osoba niezdolna do pracy rzeczywiście wykonuje pracę zarobkową w ramach stosunku prawnego stanowiącego tytuł do ubezpieczenia chorobowego, czy też ze względu na niezdolność do pracy powstrzymuje się od podejmowania stosownej aktywności zarobkowej. Decydujące jest samo istnienie stosunku prawnego stanowiącego źródło zarobkowania, w ramach którego dochody z tego tytułu mogą być objęte ochroną. (tak: K. Stopka [w:] Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz, Warszawa 2022, art. 13)

O tym, czy dana działalność zarobkowa stanowi tytuł do obowiązkowego lub dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego przesądzają przepisy art. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1230). Stosownie do treści art. 11 ust. 2 w zw. z w art. 6 ust. l pkt 4 cytowanej ustawy, dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają bowiem na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej "zleceniobiorcami", oraz osobami z nimi współpracującymi,

Kontynuacja umowy zlecenia po rozwiązaniu stosunku pracy stanowi więc negatywną przesłankę przysługiwania zasiłku chorobowego za okres po ustaniu stosunku pracy jako tytułu ubezpieczenia chorobowego, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 2013 r. I UK 626/12 LEX nr 1408145). Przesłanką odmowy prawa do zasiłku chorobowego wynikającą z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej jest samo posiadanie innego tytułu do ubezpieczenia chorobowego, nie ma natomiast znaczenia, czy z tego innego tytułu były uzyskiwane dochody oraz czy w jego ramach praca była faktycznie świadczona. Okolicznością wyłączającą prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia jest jedynie kontynuowanie lub podjęcie działalności zarobkowej, ale tylko takiej działalności zarobkowej, która stanowi tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym. ( tak: wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 2 czerwca 2022 roku, VIII Ua 26/22, LEX nr 3388451, wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 15 listopada 2018 roku o sygn. VIII Ua 111/18, LEX nr 2614966)

Sąd Rejonowy podkreślił, że wnioskodawca po ustaniu tytułu ubezpieczenia w ramach umowy o pracę, od 17 października 2024 roku miał możliwość zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego z podjętego (po ustaniu tytułu ubezpieczenia pracowniczego) kolejnego tytułu, tj. umowy współpracy z (...) Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w L., z czego jednak nigdy nie skorzystał. Okoliczność, że w spornym okresie wnioskodawca nie uzyskiwał dochodów jest irrelewantna w punktu widzenia przesłanek wynikających z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, albowiem nieuzyskiwanie dochodu samo w sobie nie wyłącza tej regulacji. Jak wyjaśniono powyżej, przepis ten nie uzależnia wyłączenia prawa do zasiłku chorobowego od osiągania lub nieosiągania dochodów. Warto dodatkowo odnotować, że istotą zwolnienia lekarskiego jest fakt, że ubezpieczony jest niezdolny do pracy i nie osiąga wówczas dochodów, zatem powyższa okoliczność nie ma znaczenia przy ocenie przesłanek z przywołanego przepisu.

Wbrew twierdzeniom odwołującego się brak jest zatem, zdaniem Sądu I instancji, podstaw do uznania, iż jest on uprawniony do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia u płatnika E. (...) Sp. o.o. z siedzibą w W.. Po ustaniu tytułu powyższego ubezpieczenia, wnioskodawca podjął działalność zarobkową, w ramach której mógł zgłosić się dobrowolnie do ubezpieczenia chorobowego. Spełnienie tej negatywnej przesłanki nabycia prawa do zasiłku chorobowego czyni odwołanie niezasadnym i skutkowało jego oddaleniem.

W toku rozprawy wnioskodawca podnosił, że myślał, że dopóki nie zaczyna pracy, to umowa z (...) Sp. z o.o. Sp. k. „może sobie leżeć” i samo podpisanie umowy niczego nie zmienia. Wskazywał, że od grudnia stwierdził, że nic nie robi, bo umowa sama wygaśnie a skoro nie zostały podjęte żadne działania to pracodawca sam rozwiążę umowę. Wnioskodawca wyjaśniał, że dostał od mamy informacje, że jak nic nie zrobi, to firma sama rozwiąże umowę i tak się faktycznie stało. Zdaniem Sądu działania ubezpieczonego odnoszą określone skutki prawne – w tym wypadku w zakresie prawa ubezpieczeń społecznych. Jeśli wnioskodawca nie miał zamiaru realizować umowy współpracy, winien ją rozwiązać lub w ogóle nie zawierać tym bardziej, że została zawarta na czas nieokreślony. Wnioskodawca winien zadbać zatem o własne interesy, zaś jego działania polegające na zawarciu umowy a następnie bierność w rozwiązaniu zawartej przez niego umowy, nie mogą mieć wpływu na zastosowanie przepisów z zakresu ubezpieczeń społecznych, które mają charakter bezwzględnie obowiązujący.

Dodatkowo w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma zastosowania stanowisko Sądu Najwyższego przywoływane przez pełnomocnika odwołującego się w odwołaniu. W ocenie Sądu Rejonowego w przedmiotowej sprawie nie jest bowiem najważniejsze, że wnioskodawca z tytułu zawartej z (...) Sp. z o.o. Sp. k. umowy współpracy nie otrzymał żadnego wynagrodzenia. Kluczowe jest to, że wnioskodawca – jak sam przyznał – miał zamiar wykonywać zawarta umowę współpracy po zakończeniu zwolnienia lekarskiego, tj. od grudnia 2024 roku. Sam fakt, że w spornym okresie nie osiągał z tego tytułu dochodów wynika wyłącznie z niepodejmowania czynności zawodowych z uwagi na niezdolność do pracy. Przepis art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej nie ogranicza się bowiem do sytuacji aktywnego kontynuowania lub podjęcia działalności zarobkowej. Postawa wnioskodawcy, który uważa, że jego działania nie powinny odnosić żadnych skutków prawnych, jest niemożliwa do zaakceptowania.

Na marginesie należy jedynie stwierdzić, że z punktu widzenia regulacji z zakresu ubezpieczeń społecznych na aprobatę nie zasługuje również stanowisko odwołującego się, który przyznał, że w czasie zwolnienia lekarskiego aktywnie szukał pracy, i który uważa, że jeśli tylko jej szukał (ale nie podjął), „to chyba nic złego”. Sąd nie podziela takiej filozofii, jednak wobec faktu, że podstawą zaskarżonej decyzji nie był przepis art. 17 ustawy zasiłkowej, brak podstaw do dalszej pogłębionej analizy faktycznej i prawnej zachowania wnioskodawcy w tym zakresie.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 i 3 ustawy zasiłkowej wypłatę zasiłku wstrzymuje się, jeżeli prawo do zasiłku ustało albo okaże się, że prawo takie w ogóle nie istniało. Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie zwrotu bezpodstawnie pobranych zasiłków stanowi tytuł wykonawczy w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W świetle art. 84 ust 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497 z późn. zm.; dalej: ustawy systemowej), Osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. Odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. W ustępie 2 powołanego przepisu wskazano, że za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:

1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia;

3) świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.

Świadczeniem nienależnym może być tylko świadczenie, wypłacone osobie, która w dniu wydania decyzji spełniała warunki pobierania świadczenia, ale później utraciła uprawnienie do jego pobierania i mimo prawidłowego pouczenia nie powiadomiła o okolicznościach pozbawiających prawa do wypłaty świadczeń; bądź też osobie, która nie miała w dniu wydania decyzji prawa do świadczenia i uzyskała wypłatę świadczenia na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów, albo innego świadomego wprowadzenia organu rentowego w błąd.

Podstawowym warunkiem uznania, iż wypłacone świadczenie podlega zwrotowi, zgodnie z art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy systemowej jest brak prawa do świadczenia oraz posiadanie świadomości tego faktu przez osobę przyjmującą świadczenie w związku ze stosownym pouczeniem (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2009 roku, I UK 174/09, LEX nr 585709). Dotyczy to jednak sytuacji gdy prawo do świadczenia istniało, lecz uległo ustaniu lub wstrzymaniu na skutek określonych okoliczności.

Pouczenie stanowi warunek sine qua non obowiązku zwrotu nienależnych kwot ( por. A. Kijowski, Zwrot nienależnych świadczeń, s. 1512; por. wyrok Sądu Najwyższego z 26.4.1980 r., II URN 51/80, OSNC 1980, Nr 10, poz. 202; wyrok Sądu Najwyższego z 11.1.2005 r., I UK 136/04, OSNP 2005, Nr 16, poz. 252; wyrok Sądu Najwyższego z 9.2.2005 r., III UK 181/04, OSNP 2005, Nr 17, poz. 275; wyrok Sądu Najwyższego z 16.1.2009 r., I UK 190/08, OSNP 2010, Nr 15–16, poz. 194; wyrok Sądu Najwyższego z 11.8.2010 r., II UK 79/10, Legalis).

Zdaniem Sądu Rejonowego rację ma organ rentowy, że w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do spełniania przesłanek przewidzianych w art. art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy systemowej. B. P. był pierwotnie uprawniony do prawa i wypłaty zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego z tytułu zatrudnienia. Jednak z chwilą, gdy po ustaniu tego tytułu, podjął inną działalność zarobkową w dniu 17 października 2024 roku, utracił uprawnienie do jego pobierania.

Dodatkowo wnioskodawca został pouczony o braku prawa do ich pobierania. Takie pouczenie zostało ujęte w oświadczeniu Z-10, które wnioskodawca w dniu 11 września 2024 roku złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych występując z wnioskiem o wypłatę zasiłku chorobowego za okres od 1 września 2024 roku do 30 września 2024 roku, po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego. W pouczeniu zawartym w oświadczeniu wskazano m.in.: „Zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego nie przysługuje, gdy (…) kontynuujesz działalność zarobkową lub podjąłeś działalność zarobkową, która stanowi tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewnia prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.” Wnioskodawca został zatem prawidłowo pouczony o braku prawa do świadczenia w przypadku podjęcia innej działalności zarobkowej, która stanowi odrębny tytuł do objęcia ubezpieczeniem chorobowym. Okoliczność, że wnioskodawca powyższego pouczenia nie czytał, nie ma znaczenia w tej sprawie.

W ocenie Sądu Rejonowego powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że świadczenia z tytułu zasiłku chorobowego pobrane przez wnioskodawcę w spornym okresie czasu jest świadczeniem nienależnym w rozumieniu przepisu art. 66 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, które w konsekwencji podlegają zwrotowi. Wypłata zasiłku chorobowego za okres od 1 do 30 października 2024 roku nastąpiła przed powzięciem przez organ rentowy wiadomości o ustaniu prawa do tego świadczenia. Wnioskodawca w odpowiednim czasie nie poinformował ZUS o podjęciu działalności zarobkowej stanowiącej odrębny tytuł do objęcia ubezpieczeniem chorobowym. W konsekwencji wypłacone świadczenie podlega częściowemu zwrotowi, tj. za okres od 17 do 30 października 2024 roku. W ocenie Sądu Rejonowego zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem w zakresie w jakim zobowiązuje wnioskodawcę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami. Wysokość należnych świadczeń lub odsetek nie była kwestionowana przez odwołującego się.

Mając powyższe na względzie, Sąd Rejonowy oddalił odwołanie na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. jako bezzasadne.

Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wywiódł wnioskodawca, zaskarżając w całości przedmiotowy wyrok, któremu zarzucił:

1)  naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku:

- art. 233 § 1 kpc poprzez przekroczenie przez sąd I instancji granic swobodnej oceny dowodów, dokonanie oceny dowodów z naruszeniem zasad doświadczenia życiowego i powszechnie przyjętymi regułami logiki w sposób nieobiektywny, wybiórczy i z góry ukierunkowany na wykazanie obranych tez, co skutkowało przyjęciem za udowodnione okoliczności nie znajdujących potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, tj. błędne ustalenie, że odwołujący posiadał tytuł do objęcia go dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, a w związku z tym istniał tytuł do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniom chorobowym, czego odwołujący zaniechał, w sytuacji, gdy w okolicznościach niniejszej sprawy taka interpretacja ma charakter jedynie hipotetyczny, albowiem z uwagi na całkowity brak dochodów z niewykonywanej umowy o współpracę, brak było możliwości uzyskania realnej, choćby najniżej ochrony ubezpieczeniowej;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

- art. 13 ust. 1 pkt. 2 ustawy zasiłkowej poprzez błędną wykładnię i wskutek tego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że odwołujący się spełnia negatywne przesłanki z ww. przepisu tj. kontynuowania działalności zarobkowej i przyjęcie na tej podstawie , że odwołującemu nie przysługuje prawo do zasiłku chorobowego za okres 17.10.2024 – 30.11.2024, w sytuacji, gdy nie kontynuował on działalności zarobkowej stanowiącej tytuł do objęcia ubezpieczeniem chorobowym, a zatem nie wypełnił przesłanki negatywnej wyłączenia prawa do zasiłku po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego,

- art. 11 ust. 2 w zw. z art., 6 ust. 1 pkt. 4 ustawy systemowej poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że odwołujący posiadał możliwość objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym na podstawie umowy o współpracy, w sytuacji, gdy w okolicznościach niniejszej sprawy taka wykładnia przepisu miała charakter jedynie hipotetyczny, albowiem z uwagi na całkowity brak dochodów z niewykonywanej umowy o współpracę , brak było możliwości uzyskania realnej, choćby najniższej ochrony ubezpieczeniowej,

- art. 7 pkt. 1 ustawy zasiłkowej przez jego niezastosowanie i nie przyznanie odwołującemu się zasiłku, w sytuacji, gdy nie zachodziły żadne przesłanki negatywne, mogące stanowić podstawę do odmowy przyznania prawa do zasiłku chorobowego,

- art. 84 ust. 1 , ust.1a , ust. 2 pkt. 2, ust. 3, ust. 4 ustawy systemowej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nakazanie zwrotu zasiłku, przyjmując, iż powyższy zasiłek był świadczeniem nienależnym, w sytuacji, gdy odwołujący nie wykonywał w spornym okresie żadnych czynności w związku z umową pośrednictwa sprzedaży w systemie prowizyjnym, jak i również nie pobierał z tytułu tej umowy żadnego wynagrodzenia, a tym samym nie doszło do ziszczenia się przesłanek z art. 13 ust. 1 pkt. 2 ustawy zasiłkowej.

Z uwagi na powyższe zarzuty apelujący wniósł o:

1)  zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie odwołującemu zasiłku chorobowego za okres 17.10.2024 – 30.11.2024 oraz uchylenie obowiązku nałożonego na odwołującego dotyczącego zwrotu pobranego zasiłku chorobowego za okres 17.10.2024 – 30.10.2024 wraz z odsetkami,

2)  zasądzenie kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Organ rentowy w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja okazała się zasadna i skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji.

Tytułem wstępu Sąd II instancji wskazuje, że niniejsza sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym, zaś zgodnie z art. 505 ¹³ § 2 k.p.c. jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.

Dla porządku wywodu przypomnienia wymaga, że spór w przedmiotowej sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, a mianowanie, czy ubezpieczony powinien zostać pozbawiony prawa do zasiłku chorobowego za okres orzeczonej niezdolności do pracy w oparciu o art. 13 ust. 1 pkt 2 z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 501, dalej także: ustawa zasiłkowa) w okresie od 17.10.2024 – 30.11.2024.

Organ rentowy, zarówno na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, jak i drugoinstancyjnego, konsekwentnie podnosił, że skoro po ustaniu zatrudnienia pracowniczego odwołujący podjął działalność zarobkową w postaci umowy współpracy, to w konsekwencji tego ubezpieczony nie miał prawa do zasiłku chorobowego za sporny okres. Z tytułu zawartej umowy ubezpieczony mógł bowiem przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, czego jednak nie uczynił. Ubezpieczony zaś podnosił, że mimo zawartej umowy współpracy nigdy jej nie wykonywał i nie otrzymał z tego tytułu żadnego wynagrodzenia.

Dokonując oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd II instancji zważył, że stosownie do literalnego brzmienia art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową lub podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.

Zgodnie zaś z art. 13 ust. 2 ustawy zasiłkowej zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres niezdolności do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli ubezpieczenie to ustało po wyczerpaniu prawa do zasiłku chorobowego.

Wyłączenie prawa do zasiłku chorobowego na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, dotyczy sytuacji, gdy osoba niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego nie podlega żadnemu ubezpieczeniu, natomiast kontynuuje lub podejmuje działalność zarobkową uprawniającą ją do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym (por. postanowienie SN z dnia 29 października 2003 r., II UK 176/03, Legalis nr 235655).

Przyczyny odmowy prawa do świadczenia ujęte zostały w art. 13 ust. 1 i 2 ustawy, którego poszczególne elementy opisują (przez negację) ryzyko chronione świadczeniem chorobowym z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia. Możliwość kontynuowania działalności zarobkowej wskazuje na to, że choroba nie ogranicza zdolności do pracy, a zatem nie zachodzą przesłanki przyznania prawa do zasiłku. Zdarzenie ubezpieczeniowe (zachorowanie) pozostaje już w związku z nowym tytułem ubezpieczenia, a prawo do zasiłku przewidzianego w art. 7 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 1732), odpadnie wobec braku potrzeby wprowadzenia tej szczególnej ochrony (por. uchwała SN z 30 sierpnia 2001 r., III ZP 11/01).

Zauważenia przy tym wymaga, że pojęcie działalności zarobkowej, niezdefiniowane ani na gruncie ustawy zasiłkowej ani w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, należy rozumieć szeroko. W sensie rodzajowym wchodzi tu w grę każda praca (działalność) zarobkowa, mogąca stanowić źródło dochodów (H. Pławucka, glosa do uchwały SN z dnia 30 sierpnia 2001 r., III ZP 11/200, OSP 2002, z. 12, poz. 599).

Kontynuacja, czy też podjęcie stosunku prawnego w rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej wiąże się bowiem z wykonywaniem działalności zarobkowej, jako potencjalnego źródła zarobkowania, będącego tytułem do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. W art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej ustawodawca kładzie akcent na czynnik zarobkowy, a więc każdy przejaw zachowania człowieka, który przynosi dochód. Dlatego istotne jest szczegółowe ustalenie okoliczności faktycznych dotyczących kontynuowania umowy zlecenia po ustaniu stosunku pracy, a następnie dokonanie ich prawnej oceny pod kątem, czy umowa zlecenia trwała po rozwiązaniu umowy o pracę.

Pojęcie "innej działalności zarobkowej" z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, musi przejawiać się rzeczywistą aktywnością ubezpieczonego ukierunkowaną na uzyskanie zarobku (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach, III AUa 67/99, OSA 2000/7-8/37). Potwierdzają to poglądy prezentowane przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 30 sierpnia 2001 r. (III ZP 11/01, OSP 2002/1/18) oraz Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 27 lutego 2001 r. (III AUa 91/01, OSA 2001/11/42).

Jak trafnie wskazał SN w wyroku z 19.06.2024 r. (...) 132/23 (L.), regulacja art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, pozbawia ubezpieczonego prawa do zasiłku chorobowego jedynie za taki okres po ustaniu zatrudnienia, w którym osoba zainteresowana rzeczywiście kontynuuje wykonywanie działalności zarobkowej stanowiącej tytuł objęcia jej obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającej prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.

Nadto Sąd II instancji miał na uwadze, że SN w postanowieniu z 25.10.2018 r. III UZP 7/18 (L.) słusznie stwierdził, że zasiłek chorobowy, o którym stanowi art. 7 ustawy zasiłkowej, ma charakter wyjątkowy, gdyż przysługuje osobie, która nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu wskutek utraty takiego tytułu związanego z ochroną ryzyka socjalnego (zdrowie), bez ekwiwalentu zmaterializowanego w postaci składki na to ubezpieczenie. Zatem uprawnienie do zasiłku realizuje się przez „niezdolność do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia” (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 lipca 2006 r., I UK 42/06, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 232 oraz uzasadnienie uchwały tego Sądu z 12 czerwca 2002 r., III UZP 4/02, OSNAPiUS 2002 nr 24, poz. 601).

Odnosząc się do niniejszej sprawy, Sąd Okręgowy uznał, że nie może budzić żadnych wątpliwości, że umowa współpracy łącząca skarżącego nie była w ogóle faktycznie wykonywana przez strony i ubezpieczony nie otrzymał w związku z tą umową żadnego wynagrodzenia.

Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie "zasiłek chorobowy po ustaniu określonego (pracowniczego) tytułu obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego nie przysługuje w razie podjęcia lub kontynuowania tylko takiej działalności zarobkowej stanowiącej tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie kolejnym lub nowym ubezpieczeniem chorobowym, która zapewnia "źródło utrzymania", w tym choćby minimalny standard ochrony ubezpieczeniowej, a zatem zapewnia taką wysokość świadczeń zasiłkowych za okres orzeczonej niezdolności do pracy, która nie powinna być symboliczna ani ustalana w wysokości "oderwanej" lub pomijającej zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń dla osób, którym przysługuje ochrona zasiłkowa po ustaniu poprzedniego tytułu ubezpieczenia chorobowego" (wyrok SN z dnia 4 października 2018 r., III UZP 5/18). Jak dalej podaje SN: "zasiłek chorobowy po ustaniu określonego tytułu ubezpieczenia chorobowego nie przysługuje tylko za te okresy orzeczonej niezdolności do pracy, w których została podjęta lub jest faktycznie kontynuowana działalność zarobkowa stanowiąca kolejny lub nowy tytuł podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, co nie dotyczy innych okresów zasiłkowych, w których już taka działalność nie była wykonywana.

W przypadku umów zlecenia, dla spełnienia przesłanki negatywnej prawa do zasiłku chorobowego z tytułu niezdolności do pracy, wskazanej w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, kontynuowania wcześniej podjętej działalności zarobkowej, konieczne jest wykazanie rzeczywistej aktywności, ukierunkowanej na uzyskanie dochodu, a nie sam fakt formalnego związania zawartymi wcześniej umowami zlecenia (zob. postanowienie SN z 9.06.2022 r., (...) 463/21, L.).

Oznacza to, że w realiach niniejszej sprawy wobec tego, że strony zawartej umowy nie wykonywały jej i odwołujący nie otrzymał żadnego wynagrodzenia, organ rentowy niesłusznie uznał, że wnioskodawca powinien być pozbawiony świadczeń chorobowych za okres po ustaniu pracowniczego tytułu ubezpieczenia chorobowego, poczynając od dnia zawarcia nowej umowy.

Oznacza to, że nie została spełniona negatywna przesłanka, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Mając na względzie powyższe rozważania, zdaniem Sądu II instancji, za trafne należało w efekcie uznać podniesione w apelacji zarzuty dotyczące błędnie ustalonych istotnych dla rozstrzygnięcia sporu okoliczności faktycznych przez sąd meriti, jak i naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa procesowego, tj. art. 233 k.p.c., co ostatecznie skutkowało również naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 pkt. 2 i art. 7 pkt. 1 ustawy z dnia z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, w związku z art. 11 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 13.10.1998 o systemie ubezpieczeń społecznych. Wnioskodawca miał możliwość zgłoszenia się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu umowy cywilnoprawnej, jednak taka możliwość w okolicznościach niniejszej sprawy miała charakter jedynie hipotetyczny, albowiem z uwagi na całkowity brak dochodów z niewykonywanej umowy o współpracę, brak było możliwości uzyskania realnej, choćby najniższej, ochrony ubezpieczeniowej. W konsekwencji doszło także do naruszenia art. 84 ustawy systemowej w zaskarżonym zakresie, bowiem wnioskodawca nie pobrał nienależnego świadczenia.

Mając na uwadze powyższe Sąd II instancji, na skutek apelacji wnioskodawcy, na mocy art. 386 par. 1 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję, w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy prawo do zasiłku chorobowego za okres 17.10.2024 – 30.11.2024 oraz uchylił obowiązek zwrotu pobranego zasiłku wraz z odsetkami, rozstrzygając o kosztach zastępstwa procesowego za I instancję na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, zasądzając obowiązek ich zwrotu od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R., jako strony przegrywającej na rzecz wnioskodawcy. Na koszty poniesione przez wnioskodawcę złożyły się wydatki związane z ustanowieniem pełnomocnika w kwocie 360 zł, stosownie do dyspozycji § 9 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 98 §1 ¹ k.p.c. od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu zasądzono odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

O kosztach w postępowaniu apelacyjnym Sąd Okręgowy orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. zasądzając od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. na rzecz wnioskodawczyni kwotę 180,00 złotych – stosownie do treści § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.). O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Na marginesie podnieść należy w związku z podnoszonymi rozbieżnościami w orzecznictwie, w tym Sądu Okręgowego w Łodzi, co do ustalenia prawa do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu do ubezpieczenia w związku z przesłanką negatywną wynikającą z art. 13 ust. 1 pkt. 2 ustawy zasiłkowej, rozstrzygnięcie konkretnej sprawy uzależnione jest od tego, w jakich okolicznościach i kiedy doszło do zawarcia nowej umowy, czy były ona wykonywana po jej zawarciu, czy ubezpieczony otrzymywał wynagrodzenie i w jakiej wysokości w związku z jej wykonywaniem.